Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# პოლიტიკა (მმართველობის პრინციპი)

რონალდ რეიგანი და მარგარეტ ტეტჩერი კემპ დევიდში სამიტის დროს. რონალდ რეიგანის საგარეო პოლიტიკის მთავარი ამოცანა ცივ ომში გამარჯვება და კომუნიზმის შეკავება იყო. „რეიგანის დოქტრინის“ ფარგლებში აშშ ფინანსურად და ლოჯისტიკურად ეხმარებოდა ანტიკომუნისტურ ოპოზიციას ცენტრალურ ევროპაში და უაღრესად მტკიცე პოზიცია დაიკავა ავღანეთის, ანგოლასა და ნიკარაგუას მემარცხენე მთავრობის წინააღმდეგ.
**პოლიტიკა** — გადაწყვეტილების მიღებისა და ოპტიმალური საბოლოო შედეგის მიღების პრინციპების სისტემა. პოლიტიკა მიმართავს ქმედებებს ზოგადი მიზნების მისაღწევად კონკრეტული ამოცანების შესრულების გზით. მიმართულებათა დაყოფის მეშვეობით პოლიტიკა ხსნის ძირითად მექანიზმებს, რომელთა გამოყენებითაც უნდა იყოს მიღწეული მიზნები და ტოვებს მანევრის თავისუფლებას კონკრეტული ქმედებების შერჩევისას საბოლოო მიზნის მისაღწევად.

როგორც წესი, პოლიტიკა მიღებულია ორგანიზაციის ხელმძღვანელი რგოლის მიერ. პოლიტიკა, რომელიც ეხმარება გადაწყვეტილების მიმღებ პირს სუბიექტური გადაწყვეტილების მიღებაში, როგორც წესი დაფუძნებულია მრავალ ცვლადზე და მისი შედეგის ობიექტურად შეფასება რთულია. ამის საპირისპიროა ობიექტური პოლიტიკა — როგორც წესი, ობიექტური პოლიტიკა ეფუძნება კონკრეტულ მონაცემებს და მისი ობიექტურად შეფასება მარტივია (მაგალითად, პაროლების სირთულის პოლიტიკა).

## სქოლიო
# ჰალოგენალკანები

ტეტრაფთორეთანი (ჰალოალკანი) არის უფერო, დაბალი დუღილის ტემპერატურის მქონე სითხე
**ჰალოგენალკანები** (ასევე ცნობილი როგორც **ჰალოალკანები** ან **ალკილის ჰალოიდები**) — ქიმიური ნაერთები, რომლებიც შედგებიან ალკანებისგან და მასთან დაკავშირებული ერთი ან მეტი ჰალოგენისგან. მათი გამოყენება ფართოდ ხდება კომერციულად და შესაბამისად, ცნობილია მრავალი ქიმიური და კომერციული სახელწოდება. ძირითადად იყენებენ ცეცხლმაქრებში, გამხსნელად, პროპელანტად, მაცივრებსა და ფარმაცევტიკაში. მათი ფართოდ გამოყენებისდა გამო გამოვლენილია, რომ ისინი წარმოადგენენ სერიოზულ დამაბინძურებლებლებს და ტოქსინებს. მაგალითისთვის ქლორფთორნახშირბადები შლიან ოზონის მოლეკულებ. მხოლოდ ჰალოალკანები, რომლებიც შეიცავენ ქლორს, ბრომს და იოდს, ოზონის ფენას უქმნიან საფრთხეს, მაგრამ ფთორის არასტაბილური ჰალოალკანები, თეორიულად, შესაძლოა მიეკუთნებოდნენ სითბურ აირებს. მეთილ იოდიდი, ბუნებრივად მყოფი ნივთიერებაა, მაგრამ არ გააჩნია ოზონის გამანადგურებელი თვისებები, ამიტომაც შეერთებულმა შტატებმა და გარემოს დაცვის სააგენტომ ნაერთი დაასახელა როგორც ოზონის ფენისთვის არასაფრთხის შემცველი. ჰალოალკანი ან ალკილის ჰალიდი არის ნაერთი, რომელსაც აქვს ზოგადი ფორმულა „RX“, სადაც „R“ არის ალკილი ან ალკილის შემცვლელი ჯგუფი, ხოლო „X“ არის ჰალოგენი (F, Cl, Br, I).

ჰალოალკანები საუკუნეების განმავლობაში იყო ცნობილი. ქლორეთანი სინთეზურად იწარმოებოდა XV საუკუნეში. ასეთი ნაერთების სისტემატიური სინთეზი კი XIX საუკუნეში დაიწყო ორგანული ქიმიის განვითარებასა და ალკანების სტრუქტურის შესწავლასთან ერთად. განსაკუთრებით მრავალმხრივი მეთოდები მოიცავს ჰალოგენების მიერთებას ალკენებში, ალკენების ჰიდროჰალოგენირებას და სპირტების ალკილის ჰალიდებად გადაქცევას. ეს მეთოდები იმდენად საიმედო და მარტივად ხორციელდება, რომ ჰალოალკანები ხელმისაწვდომი გახდა ინდუსტრიულ ქიმიაშიც, რადგან ჰალიდი შემდგომში შეიძლება ჩანაცვლდეს სხვა ფუნქციური ჯგუფებით.

მიუხედავად იმისა, რომ ჰალოალკანების უმეტესობა ადამიანის მიერ არის მიღებული, დედამიწაზე წარმოიქმნება არასინთეზური წყაროებიდანაც, ძირითადად, ბაქტერიების, სოკოების და განსაკუთრებით ზღვის წყალმცენარეების საშუალებით ფერმენტული სინთეზის გზით. დღეისთვის ცნობილია 1600-ზე მეტი ჰალოგენური ორგანული ნივთიერება, რომელთა შორისაც ბრომოალკანები ყველაზე გავრცელებული ჰალოალკანია. ბიოლოგიაში ბრომირებული ორგანული ნივთიერებები მოიცავს ბიოლოგიურად წარმოქმნილ ბრომმეთანს, არაალკანურ არომატულ და უჯერ ნაერთებს (ინდოლები, ტერპენები, აცეტოგენინები და ფენოლები). წყალმცენარეებისგან განსხვავებით, მიწის მცენარეებში ჰალოგენური ალკანები უფრო იშვიათად გვხვდება, მაგალითად ფთორძმარმჟავა, რომელიც ტოქსინად არის წარმოქმნილი, ცნობილი მცენარეების მინიმუმ 40 სახეობის მიერ. ასევე ცნობილია დეჰალოგენაზას სპეციფიკური ფერმენტები ბაქტერიებში, რომლებიც ჰალოალკანებს ჰალოგენებს აშორებენ.

## სქოლიო

|  |  |
| --- | --- |
|  | პორტალი ქიმია |
# 14 ივნისი

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  <<  | **ივნისი** |  >>  |
| ორშ | სამ | ოთხ | ხუთ | პარ | შაბ | კვი |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |
| **2026** |

**14 ივნისი** — გრიგორიანული კალენდრის 165-ე დღე (ნაკიან წლებში – 166-ე დღე). წლის ბოლომდე დარჩენილია 200 დღე.

## დღის მოვლენები

* 1775 : შეიქმნა აშშ-ის ჯარი.
* 1777 : მეორე კონტინენტალურმა კონგრესმა დაამტკიცა აშშ-ს დროშის პირველი ვარიანტი, 13 ვარსკვლავით და 13 წითელი და თეთრი ზოლით.
* 1847 : გერმანელმა ქიმიკოსმა რობერტ ბუნზენმა შექმნა საწვავი რომელსაც მისი სახელი ეწოდა (ბენზინი)
* 1900 : ჰავაის კუნძულები აშშ:ს საკუთრებად გამოცხადდა.

* 1940 : გერმანიის ჯარმა(ვერმახტმა) პარიზი აიღო.
* 1942 : კინოეკრანებზე გამოვიდა უოლტ დისნეის მულტფილმო „ბემბი“
* 1951 : ვაშინგტონში დაიწყო პირველი კომპიუტერის „UNIVAC 1“:ის გაყიდვა.

* 1982 : ფოლკლენდის ომი დამთავრდა.

* 1985 : შენგენში (ლუქსემბურგი) ხუთმა ევროპულმა სახელმწიფომ ხელი მოაწერა ხელშეკრულებას თავისუფალი მიმოსვლის შესახებ, რომელსაც „შენგენის ხელშეკრულება“ ეწოდა.
* 1994 : ბანკების ნაციონალიზაციის შემდეგ (1979 წელს) პირველად ირანში კერძო ბანკი გაიხსნა.

* 1999 : აშშ-ს უზენაესმა სასამართლომ გააუქმა კაზინოს ტელე-რეკლამირების აკრძალვა რომელიც მანამდე 65 წელი არსებობდა.

* 2008 : 6.8 Mw მაგნიტუდის მიწისძვრა მოხდა ივატესა და მიიაგის პრეფექტურებში, იაპონიის ჰონსიუს კუნძულზე.
* 2010 : ეთნიკურ ნიადაგზე შეტაკებების შედეგად ქალაქ ოშში, ყირგიზეთი, 2000-მდე ადამიანი დაიღუპა.
* 2012 : ეგვიპტის უზენაესმა საკონსტიტუციო სასამართლომ ქვეყნის პარლამენტი დაითხოვა.
* 2013 : ჰასან რუჰანი ირანის პრეზიდენტად აირჩიეს.

## ამ დღეს დაბადებულნი

* 1910 : კემპე, რუდოლფ — გერმანელი დირიჟორი (გ.1976)
* 1928 : ჩე გევარა — არგენტინელი რევოლუციონერი.
* 1969 : გრაფი, შტეფი — გერმანელი ჩოგბურთელი

## ამ დღეს გარდაცვლილნი

* 1912 : იაკობ გოგებაშვილი — ქართველი პედაგოგი და საბავშვო მწერალი (დ. 1840)
* 1920 : მაქს ვებერი — გერმანელი სოციოლოგი (დ. 1864)
* 1953 : ნატო ვაჩნაძე — ქართველი მსახიობი (დ. 1904)
* 1966 : ფარნაოზ ჩიკვილაძე — ქართველი ძიუდოისტი
* 1986 : ხორხე ლუის ბორხესი — არგენტინელი მწერლი (დ. 1899)
* 1994 : ჰენრი მანსინი — ამერიკელი კომპოზიტორი (დ. 1924)
* 2025 : ვიოლეტა ბარიოს დე ჩამორო — ნიკარაგუის ყოფილი პრეზიდენტი (დ. 1929)

## მსოფლიო მნიშვნელობის თარიღი

* გაერო -  სისხლის დონორის საერთაშორისო დღე.

## მსოფლიოს ქვეყნების დღესასწაულები

* ლატვია, ესტონეთი -  კომუნისტური რეჟიმის მსხვერპლთა ხსოვნის დღე
* ლიეტუვა  -  გლოვისა და იმედის დღე
* პარაგვაი  -   მშვიდობის დღე
* რუსეთი  -  საემიგრაციო სამსახურის მუშაკის დღე
* აშშ -  ამერიკული დროშის დღე

## საეკლესიო დღესასწაულები

* მართლმადიდებელი ეკლესია აღნიშნავს შემდეგი წმინდანების ხსენების დღეს:

* + **შიო ახალი და დავითი, გაბრიელი და პავლე გარეჯელნი - ლეკთაგან მოწყვეტილნი**
	+ იუსტინე ფილოსოფოსი სხვა იუსტინე და მათ თანა: ხარიტონი, ეველპიტე, იერაქსე, პეონი, ვალერიანე, იუსტი და ხარიტა

## იხილეთ აგრეთვე

**სხვა თვეები |  |
| --- |
|
	+ იანვარი
	+ თებერვალი
	+ მარტი
	+ აპრილი
	+ მაისი
	+ ივნისი
	+ ივლისი
	+ აგვისტო
	+ სექტემბერი
	+ ოქტომბერი
	+ ნოემბერი
	+ დეკემბერი |