# ანა პავლოვა

| ანა პავლოვა |
| --- |
|  |
| დაბადების თარიღი |
12 თებერვალი, 1881 სანქტ-პეტერბურგი, რუსეთის იმპერია |
| გარდაცვალების თარიღი |
23 იანვარი, 1931 (49 წლის) ჰააგა, ნიდერლანდები |
| გარდაცვალების მიზეზი |
პნევმონია |
| ეროვნება |
რუსი |
| მოქალაქეობა |
რუსეთის იმპერია |
| საქმიანობა |
ბალერინა |

**ანა პავლეს (მატვეის) ასული პავლოვა** (რუს. А́нна Па́вловна Па́влова; დ. 12 თებერვალი, 1881, სანქტ-პეტერბურგი, რუსეთის იმპერია — გ. 23 იანვარი 1931, ჰააგა, ნიდერლანდები) — რუსი ბალეტის არტისტი, მარიას თეატრის პრიმა ბალერინა 1930-1936 წლებში. XX საუკუნის უდიდესი ბალერინებიდან ერთ-ერთი.

პირველი მსოფლიო ომის დაწყების შემდეგ იგი დასახლდა დიდ ბრიტანეთში, მუდმივად ატარებდა ტურებს მთელ მსოფლიოში, გამოდიოდა 40-ზე მეტ ქვეყანაში და ბევრ მათგანში პირველად წარმოადგენდა ბალეტის ხელოვნებას. ანა პავლოვას გასტროლებმა ხელი შეუწყო რუსული ბალეტის მსოფლიო სახელის ჩამოყალიბებას. ბალერინას მიერ შესრულებული ქორეოგრაფიული მინიატურა-მონოლოგი „მომაკვდავი გედი“ რუსული საბალეტო სკოლის ერთ-ერთ მაღალ სტანდარტად იქცა.

## ბიოგრაფია

 ვალენტინ სეროვი. ანა პავლოვას სილფიდა, როგორც დიაგილევის 1909 წლის რუსული ბალეტის სავიზიტო ბარათი.
### წარმოშობა

ანა პავლოვა დაიბადა სანქტ-პეტერბურგში 1881 წლის 12 თებერვალს, კიროჩნაიას ქუჩაზე მდებარე მაშველთა პრეობრაჟენსკის პოლკის საავადმყოფოში, სადაც მსახურობდა მისი მამა, მატვეი პავლეს ძე პავლოვი. ანას დაბადებიდან რამდენიმე წელიწადში მამა გარდაიცვალა.

### სწავლის წლები

ბავშვობაში ანა დედასთან ერთად ცხოვრობდა პეტერბურგში და სააგარაკე სოფელ ლიგოვოში, სადაც პავლოვებს ხის სახლი ჰქონდათ. ბალეტის „მძინარე მზეთუნახავის“ ყურების შემდეგ გოგონამ მტკიცედ გადაწყვიტა ბალერინა გამხდარიყო. 10 წლის ასაკში, მომავალმა ბალეტის ვარსკვლავმა პირველი ნაბიჯები გადადგა მიზნისკენ, საიმპერატორო თეატრალურ სკოლაში შესვლით, სადაც მის მასწავლებლებს შორის იყვნენ ალექსანდრე ობლაკოვი, ეკატერინა ვაზემი და პავლე გერდტი. 1899 წელს, გამოსაშვები გამოცდის შემდეგ, ანა პავლოვა მიიღეს მარიას თეატრის დასში.

როგორც სწავლის დროს, ასევე მისი დასრულების შემდეგ, უკვე მარიას თეატრის სცენაზე, ახალგაზრდა მოცეკვავეს ეწოდა „პავლოვა მე -2“, რათა განესხვავებინათ ის მისი მოგვარის - ვარვარა პავლოვასგან: ის უფროსი იყო, მაგრამ მოგვიანებით აღმოჩნდა, რომ გაცილებით ნაკლებად ცნობილი იყო. მარიუს პეტიპა თავის მოგონებებში ახსენებს მასწავლებელს ევგენია სოკოლოვას, რომლის კლასში 1902-1904 წლებში სწავლობდნენ ქალბატონი პავლოვა მე-2, იულია სედოვა და ვერა ტრეფილოვა, რომლებმაც პედაგოგის დამსახურებით დიდ წარმატებას მიაღწიეს. მ. ი. პეტიპა დღიურში პავლოვაზე საუბრობს, როგორც ე. პ. სოკოლოვას მოსწავლეზე. პავლოვა პეტიპას სტუმრობდა, რათა მასთან ერთად გაევლო საბალეტის სცენების რეპეტიციები, რჩევისთვის მიმართავდა ქორეოგრაფს მთავარი პარტიის შესრულების გასაუმჯობესებლად „ჟიზელში“, ასევე „კორსარში“ მისი როლის მომზადებისას.

### საიმპერატორო თეატრში

 ანა პავლოვა 1905 წელს
კორდებალეტის გვერდის ავლით, პავლოვამ მაშინვე დაიწყო მნიშვნელოვანი „სააფიშო“ როლების მიღება კლასიკურ ბალეტებში. მისი სასცენო დებიუტი, როგორც საიმპერატორო თეატრების არტისტისა, შედგა 1899 წლის 19 სექტემბერს, „ფუჭი სიფრთხილით“, სადაც მან შეასრულა პა დე ტრუა სტასია ბელინსკაიასა და გეორგი კიაკშტთან ერთად. მალევე მოჰყვა ზულმა „ჟიზელში“, დიანა „მეფე კანდაულში“, პა დე ტრუა და თოვლის ვარიაცია „კამარგოში“, ფერია კანდიდა „მძინარე მზეთუნახავში“.

პავლოვას პარტნიორები იყვნენ მიხეილ ობუხოვი, სერგეი ლეგატი, ნიკოლაი ლეგატი. ბალერინას შემოქმედებითი კარიერის დასაწყისშივე, მისი ერთ-ერთი პარტნიორი იყო მიხეილ ფოკინი - მათი პირველი ერთობლივი სპექტაკლი შედგა 1899 წლის 29 დეკემბერს ბალეტში „მარკო“ და დადასტურდა წარმატება 1900 წლის 10 სექტემბერს „ფლორას გამოღვიძებაში“.

მომდევნო სეზონებში პავლოვას ახალ როლებს შორის იყო როლები „კორსარში“, „მძინარე მზეთუნახავში“, „პახიტაში“ (ყველა - 1901), „დონ-კიხოტში (1902). 1902 წელს მან მიიღო პირველი ბალერინას როლი, შეასრულა ნიკიას როლი „ბაიადერაში“. ამას მოჰყვა მთავარი როლი „ჟიზელში“ და რამზეი „ფარაონის ასულში“ (1903), პახიტა ამავე სახელწოდების ბალეტში და მედორა „კორსარში“ (1904), ასპიჩია „ფარაონის ასულში“ (1906), ოდეტა და ოდილია „გედების ტბაში“ და ნიზია „მეფე კანდავლში" (1909). კლასიკური როლების გარდა, პავლოვას ასევე უყვარდა სახასიათო ცეკვებით გამოსვლები. მის რეპერტუარში შედიოდა პანადეროები „რაიმონდაში“ (1906), ფანდანგო „კარმენში“ (1908) და სხვა.

1906 წელს, გახდა რა დასის ერთ-ერთი წამყვანი მოცეკვავე, პავლოვამ მიიღო ბალერინას წოდება და ბრწყინავდა XX საუკუნის დასაწყისის პეტერბურგის საბალეტო სცენის საუკეთესო შემსრულებლებს შორის, როგორებიცაა კესინსკაია, პრეობრაჟენსკაია, კარსავინა . ამასთან, მ. პეპიტამ, 1907 წლის 2 მაისს ინტერვიუში, უპასუხა კითხვას, თუ რომელ ამჟამინდელ ბალერინას თვლის საუკეთესოდ, თქვა: „მე არ ვიღებ ვალდებულებას გამოვყო ვინმე. პავლოვა მე-2-ს აქვს თავისი დამსახურება, პრეობრაჟენსკაიას აქვს სხვა და ა. შ.“

ანა პავლოვას საშემსრულებლო სტილზე დიდი გავლენა იქონია მისმა თანამშრომლობამ ქორეოგრაფებთან ალექსანდრე გორსკისთან და განსაკუთრებით მიხეილ ფოკინთან.

იმ წლებში მის პირად ცხოვრებაში ერთადერთი ადამიანი, რომელსაც პავლოვამ დაიახლოვა, იყო მდიდარი ბარონი ვიქტორ დანდრე. ის იყო განათლებული, უყვარდა ხელოვნება და ახერხებდა ბალერინას გულის მოგებას. პავლოვას შეუყვარდა იგი და დასთანხმდა ეცხოვრა მასთან ერთად ნაქირავებ ბინაში, რომელიც დანდრესთვის იყო გამოყოფილი დედაქალაქში. მასში განთავსებული იყო დიდი საცეკვაო დარბაზი ბალერინების რეპეტიციებისთვის. მაგრამ პავლოვა მაშინ თვლიდა, რომ დანდრე არ მოიყვანდა მას ცოლად მისი წარმოშობის გამო და გარკვეული პერიოდის განმავლობაში დაშორდა მას.

### თანამშრომლობა მიხეილ ფოკინთან

 ანა პავლოვა მინიატურაში „გედი“, რომელიც მისთვის დადგა მიხეილ ფოკინმა
თეატრალურ სკოლაში ფოკინი პავლოვაზე მაღალ კურსზე სწავლობდა. ფოკინის ერთ-ერთი პირველი სპექტაკლი, ზედიზედ მეხუთე - დივერსიფიკაცია „ვაზი“ ანტონ რუბინშტეინის მუსიკაზე, რომელშიც დამწყებმა ქორეოგრაფმა პავლოვასთან ერთად პა-დე-დე იცეკვა, დაჯილდოვდა წამახალისებელი შექებით მარიუს პეტიპას ჩანაწერებში. თავის მოგონებებში ბალეტის „ეგვიპტური ღამეების“ შექმნის შესახებ, ფოკინმა აღწერა „გველთან ცეკვის" ისტორია, რომელიც პავლოვასთვის დადგმული იყო ცოცხალი ქვეწარმავლით.

1907 წლის 22 იანვარს მარიას თეატრში გამართულ საქველმოქმედო საღამოზე, ანა პავლოვამ პირველად შეასრულა მ. ფოკინის მიერ მისთვის დადგმული ქორეოგრაფიული მინიატურა „გედი“ (რამდენიმე წლის შემდეგ გავრცელდა სახელი „მომაკვდავი გედი“), რომელიც შემდგომში XX საუკუნის რუსული ბალეტის ერთ-ერთ სიმბოლოდ იქცა. ვერა კრასოვსკაია ციტირებდა ერთ-ერთი პირველი რეცენზენტის სიტყვებს: „თუ სცენაზე ბალერინას შეუძლია კეთილშობილი ფრინველების მოძრაობების მიბაძვა, მაშინ ეს მიღწეულია: თქვენს წინაშე არის გედი“.

1913 წელს ბერლინში, დიაგილევის ანტრეპრიზიდან წასვლის შემდეგ, მიხეილ ფოკინმა შექმნა ორი ბალეტი ანა პავლოვას დასისთვის: „პრელუდიები“ ფერენც ლისტის ამავე სახელწოდების სიმფონიური პოემის მუსიკაზე და „მთის მეფის შვიდი ქალიშვილი“. ალექსანდრე სპენდიარიანის მუსიკაზე.

პავლოვამ არმიდას პარტია იცეკვა 1909 წლის 19 მაისს სერგეი დიაგილევის „რუსულ სეზონებში“ პარიზში სპექტაკლში „არმიდას პავილიონის“ პრემიერაზე, ხოლო 2 ივნისს მან შეასრულა პარიზის პრემიერაზე. ბალეტები „სილფიდა“ და „კლეოპატრა“ (სათაური „ეგვიპტური ღამეების“ მე-2 გამოცემა). 1909 წლის დიაგილევის სეზონის შესახებ თავის მოგონებებში ს. ლ. გრიგორიევი წერდა: „ანა პავლოვა საუკეთესო იყო. იგი განასახიერებდა რომანტიულის, ჰაეროვანი, არამიწიერის არსს, იყო სილფის პერსონიფიკაცია და თუ ნიჟინსკი შეადარეს ვესტრისს, მაშინ პავლოვა შეედარება მარია ტალიონის“. დიაგილევის ანტრეპრიზაში მონაწილეობით დაიწყო ბალერინას მსოფლიო პოპულარობა. ამრიგად, მეტროპოლიტენის ოპერის დირექტორმა რომელიც ესწრებოდა პავლოვას სპექტაკლებს, გააფორმა მასთან ყოველთვიური კონტრაქტი ვალენტინ სეროვის პლაკატი პავლოვასთან ერთად გაყინული არაბესკში გახდა „რუსული სეზონების“ ერთ-ერთი ემბლემა.

პარიზში პირველი რუსული სეზონის შემდეგ, ანა პავლოვას, მიხეილ ფოკინს, ვაცლავ ნიჟინსკის და ს. გრიგორიევს მიენიჭათ აკადემიური პალმების ორდენის კომანდორის წოდება.

სხვადასხვა მიზეზების გამო პავლოვამ დატოვა დიაგილევის დასი, მაგრამ დასთანხმდა „ჟიზელში“ მთავარი როლის შესრულებას რუსული ბალეტის გასტროლებზე ლონდონში. 1911 წლის ოქტომბერში ამ სპექტაკლის შესახებ ს. გრიგორიევი წერდა: „ბოლო წლებში პავლოვა მთავარ მუსიკალურ სცენებზე ძირითადად საკონცერტო ნომრებით ჩნდებოდა და ყველა ელოდა დიდ არტისტს მის ღირსეულ როლში. საზოგადოებას იმედი არ გაცრუებია. რთული იყო იმის დადგენა, რომელ აქტში იყო პავლოვა უკეთესი. პირველში გამოვლინდა მისი უზარმაზარი დრამატული ნიჭი, მეორეში კი მისი უზადო შერწყმა მუსიკასთან. ეს იყო იშვიათი კომბინაცია, რომელიც უზარმაზარი წარმატების მომტანი გახდა. მამაკაცის მთავარი პარტია შესანიშნავად შეასრულა ნიჟინსკიმ. ამ ორი ოსტატის ხელოვნების წყალობით „ჟიზელი“ მტკიცედ დამკვიდრდა ჩვენს რეპერტუარში“.

### გასტროლები

1907 წელს ანა პავლოვა და ადოლფ ბოლმი 20 ხელოვანისგან შემდგარ მცირე დასს ხელმძღვანელობდნენ საზღვარგარეთ გასტროლებზე, რომელშიც შედიოდნენ: ელზა ვილი, მარია გორშკოვა, ევგენია ედუარდოვა, მიხეილ ობუხოვი, ი ნესლუხოვსკაია, ე. პოლიაკოვა, ი. კუსოვი, ა. შირიაევი. პირველი ტური შედგა ევროპის ქალაქებში 1908 წლის გაზაფხულზე. მაშინ პავლოვას პარტნიორი იყო ბოლმი. რეპერტუარში შედიოდა ბალეტები „ჟიზელი“, „პახიტა“, „ჯადოსნური ფლეიტა“, „გედების ტბის“ მეორე მოქმედება და დივერსიფიკაცია.

სხვა წლებში გასტროლებზე პავლოვა სხვადასხვა პარტნიორთან ერთად გამოდიოდა. მსოფლიო პოპულარობა მოიპოვა ა. გლაზუნოვის ბალეტიდან „წლის სეზონები“ ცეკვამ „ვაკჰანალიამ“ მიხეილ მორდკინთან ერთად. პავლოვამ საკუთარ დასთან ერთად მოიარა მსოფლიოს მრავალი ქვეყანა, ჰქონდა უზარმაზარი საკონცერტო რეპერტუარი და დატვირთული სასცენო გრაფიკი. 1909 წლიდან მან დაიწყო საკუთარი ლირიკული მინიატურების შედგენა ფოკინის „გედებით“ შთაგონებული. ტურნემ ხელი შეუწყო ბალერინას საკუთარი ჟანრის შექმნას, რომელსაც ი. დ. ბელიაევმა „ქორეოგრაფიული მელოდიური დეკლამაცია“ უწოდა. ასეთ ნომრებში შედის „ჭრიჭინა“ კრეისლერის მუსიკაზე, „პეპელა“ დრიგოს მუსიკაზე, „ღამე“, „კალიფორნიის ყაყაჩო“. 1910-იან წლებში სამშობლოში დაბრუნება უკვე შეიძლება ჩაითვალოს „რუსულ ტურად“. ბალერინას ბოლო სპექტაკლი მარიას თეატრში შედგა 1913 წელს, ხოლო რუსეთში - 1914 წელს: 31 მაისს სანკტ-პეტერბურგში, 3 ივნისს მოსკოვში, 7 ივნისს პავლოვსკის სადგურზე, როდესაც პავლოვამ პარტნიორად აირჩია ა. ნ. ობუხოვი. პირველი მსოფლიო ომის დაწყებისთანავე იგი დასახლდა ინგლისში და აღარ დაბრუნებულა რუსეთში.

1921-1925 წლებში აშშ-ში ანა პავლოვას გასტროლის ორგანიზატორი იყო რუსული წარმოშობის ამერიკელი იმპრესარიო სოლომონ იუროკი. 1921 წელს ანა პავლოვა ასევე გამოვიდა ინდოეთში, მიიპყრო მაყურებლის ყურადღება დელიში, ბომბეიში და კალკუტაში. პავლოვას სახელი ლეგენდარული გახდა ბალერინას სიცოცხლეში.

* 1908 წლის გაზაფხული - პავლოვას პირველი უცხოური ტური. ევროპა: ჰელსინგფორსი, სტოკჰოლმი, კოპენჰაგენი, პრაღა, ბერლინი. პარტნიორი - ადოლფ ბოლმი
* 1909 წლის 22 აპრილიდან 7 მაისამდე - ბერლინი. პარტნიორი - ნიკოლაი ლეგატი. შემდეგ კონცერტები პრაღასა და პარიზში
* 1910 წლის 16 თებერვალს დებიუტი ნიუ იორკში, რასაც მოჰყვა სპექტაკლები ბოსტონში, ფილადელფიასა და ბალტიმორში. აპრილი-მაისი - ლონდონში. პარტნიორი - მიხეილ მორდკინი.
* 1911 წლის ზაფხული - ლონდონში, სადაც, როგორც ვ. მ. კრასოვსკაია წერდა, „პავლოვა გამოდიოდა მუსიკ-ჰოლის პროგრამით, მაგრამ მის საკუთარ ნომრებს მაღალი მხატვრული ღირებულება ჰქონდა“. რეპერტუარში შედიოდა მიხეილ მორდკინის მიერ დადგმული „ვაკხანალია“. ნოემბერში გაიმართა ტური ინგლისის, ირლანდიისა და შოტლანდიის ქალაქებში. პარტნიორი - მოსკოვის მოცეკვავე ლ. ნოვიკოვი
* 1922 - იაპონია, ჩინეთი, მანილა, მალაიზიის კუნძულები, ინდოეთი, ეგვიპტე
* 1925-1926 - სამხრეთ ამერიკა, ავსტრალია, ახალი ზელანდია
* 1928 - ეგვიპტე, ინდოეთი, ბირმა, სინგაპური, იავა
* 1929 - ავსტრალია

1925 წელს ანა პავლოვა ეწვია ოლგა პრეობრაჟენსკაიას სკოლას და სტუდენტებს შორის აირჩია ირინა გრჟებინა, ნინა ტიხონოვა და ნინა იუშკევიჩი 1925 წლის 8 ივნისს შაიოს სასახლეში გალა კონცერტში მონაწილეობის მისაღებად. ანა პავლოვასთან დებიუტი პრეობრაჟენსკაიას ყველაზე უმცროსი აღსაზრდელის - დიდი იმედების მომცემი მოცეკვავე თამარა თუმანოვასთვის, ცხოვრების საგზური გახდა.

1926 წელს რუსული რომანტიკული თეატრის დაშლის შემდეგ, პავლოვას დასში ქორეოგრაფი ბორის რომანოვი იყო. ქორეოგრაფი კი ივან ხლიუსტინი.

### ბოლო წლები

 ურნა ანა პავლოვას ფერფლით
1931 წლის იანვარში მატარებელმა, რომლითაც პავლოვა საფრანგეთის სანაპიროდან პარიზში ბრუნდებოდა, დიჟონის მახლობლად კატასტროფა განიცადა. თავად პრიმა ძალიან არ დაშავებულა, მაგრამ მას მოუწია ზამთრის ცივ დილას პიჟამოთი და მსუბუქი ხალათით უახლოეს სადგურამდე ფეხით სიარული და იქ თორმეტი საათის განმავლობაში ლოდინი შემდეგი მატარებლისათვის. პავლოვა გაცივდა, რომელიც შემდეგ მძიმე პლევრიტში გადაიზარდა. ამ მდგომარეობაში გაემგზავრა ის ჰოლანდიაში. წასვლამდე ცოტა ხნით ადრე, უკვე საკმაოდ ავადმყოფი, სამეცადინოდ მივიდა ვერა ტრეფილოვას პარიზულ სტუდიაში. იქ მან ძლიერი ცხელება იგრძნო და მაინც გადაწყვიტარომ ტური არ გაეუქმებინა.

1931 წლის 17 იანვარს ცნობილი ბალერინა გასტროლებზე ჩავიდა ნიდერლანდებში, სადაც მას კარგად იცნობდნენ და უყვარდათ. „რუსი გედის“ პატივსაცემად, ჰოლანდიელებმა გამოიყვანეს თეთრი ტიტების განსაკუთრებული სახეობა და „ანა პავლოვა“ დაარქვეს.

პავლოვას საბალეტო სპექტაკლის პროგრამაში, რომელიც ჰოლანდიაში მის გარდაცვალებამდე ორი დღით ადრე გამოქვეყნდა, ბალერინას სახელი არ ეწერა მსახიობებში. ის უკვე სასტუმროს აპარტამენტებიდან აღარ გამოსულა. ამასობაში დასი ბრიუსელში გასტროლისთვის მზადებას აგრძელებდა. მაგრამ ტური არ შედგა. დიდი ბალერინას მოულოდნელმა გარდაცვალებამ 1931 წლის 23 იანვრის ღამის პირველ საათზე, ჰააგაში, სასტუმრო „des Indes“-ში, შოკში ჩააგდო მთელი მსოფლიო.

გარდაცვალებამდე ცოტა ხნით ადრე გამოძახებულმა ექიმმა აღმოაჩინა, რომ ბალერინას ფილტვები სითხით იყო სავსე და სასწრაფო ოპერაცია შესთავაზა, მაგრამ მას არ დაუჯერეს. მოგვიანებით, ექიმებმა პავლოვას სადრენაჟო მილი ჩაუდგეს, მაგრამ უკვე დაგვიანებული იყო. ბალერინა გარდაიცვალა ჩირქოვანი პლევრიტით. ბიოგრაფების თქმით, გარდაცვალებამდე მან თქვა: „მოამზადეთ ჩემი გედის კოსტუმი!“

პავლოვას სურდა კრემაცია ძველი ინდური რიტუალის მიხედვით და ვიქტორ დანდრემ, რომელიც მასთან ერთად იმყოფებოდა ჰააგაში, შეასრულა მისი ანდერძი. ურნა, რომელშიც ანა პავლოვას ფერფლია, მდებარეობს ლონდონის Golders Green Crematorium-ის დახურულ კოლუმბარიუმში. მის გვერდით დევს მისი სამოქალაქო მეუღლისა და იმპრესარიოს ვიქტორ დანდრეს ფერფლი.

ანა პავლოვა
ვ. ი. სვეტლოვი ესწრებოდა მოსწავლე პავლოვას პირველ გამოჩენას საზოგადოების წინაშე მიხეილის თეატრის სცენაზე და ჰაეროვან და ეფემერულ, მყიფე და მოხდენილს, როგორც სევრის ფიგურას, ახალგაზრდა დრიადას „სამხრეთელი ესპანელის გულუბრყვილო სახით“, რომლის პოზებში „იგრძნობოდა რაღაც კლასიკური“, უმაღლესი შეფასება - თორმეტი დაუწერა, მაშინვე პლიუსიც დაუმატა. უკვე მაშინვე წერდა კრიტიკოსი, რომ რაღაც „ამ მყიფე მოცეკვავეში მომავალი დიდი არტისტის დანახვის“ შესაძლებლობას იძლეოდა.

პავლოვა დაჯილდოუბული იყო „მიზიდულობის კანონების დარღვევისა და ჰაერში არაჩვეულებრივი სიმარტივით ფრქვევის იშვიათი საიდუმლოთი“, მაგრამ არტისტის კლასიკური ცეკვებიდან მიღებული ზოგადი შთაბეჭდილება ხიბლი იყო. პავლოვას შესახებ „ბაიადერაში“ სვეტლოვმა შემდეგი დაწერა: „ეს არის თავად მუზა - ტერფსიქორა, რომელიც განასახიერებულია ჩვენს ახალგაზრდა მოცეკვავეში. მისი თითოეული ცეკვა, თითოეული კოსტიუმი, მისი პოზების თითოეული ხაზი, მისი თითოეული მოძრაობა და თითოეული გაჩერება სიმსუბუქის, სილამაზისა და სკულპტურული პლასტიურობის შედევრია; მის ამაღლებაზე, ჰაეროვნებაზე და ფრენაზე უკვე ვისაუბრე - ეს ყველაფერი კონკურსს მიღმაა. მისი სახის გამომეტყველება ამ ბალეტში სავსეა განწყობითა და ექსპრესიულობით. მის მსახიობობასა და ცეკვაში არის უდაო „feu sacré“ („წმინდა ცეცხლი“), ხელოვნების ის წმინდა ნაპერწკალი, რომელიც ათბობს და ანათებს ნამდვილი ხელოვანის შემოქმედებას. მას აქვს რაღაც საკუთარი, რაღაც ორიგინალური, რაც მხოლოდ მას ეკუთვნის და რუტინის, ბანალურობისა და შაბლონის სრული არარსებობაა“. პავლოვას პირველი გამოჩენა „ბაიადერაში“ მარიას თეატრის სცენაზე „მღელვარე და ენთუზიაზმით სავსე ოვაციებით“ შეფასდა.

ფ. ვ. ლოპუხოვის თქმით, ანა პავლოვა იყო როგორც უფროსი, ისე ახალგაზრდა თაობის კერპი და ბალეტის იდეალი: „ის მართლაც პირველი იყო რუსული ბალეტის ოსტატთა სიაში“. თავის მოგონებებში ქორეოგრაფი ცდილობდა უარეყო გავრცელებული მოსაზრება, რომელსაც ის ადრე იზიარებდა „რომ ბალერინას კლასიფიცირებდა არა XIX საუკუნის 30-იანი წლების ფრანგული რომანტიზმის მემკვიდრედ, არამედ უფრო რუსული რომანტიკის წარმომადგენლად, XX საუკუნის საბალეტო რომანტიკის ინიციატორად. ფ. ლოპუხოვი წერდა: „მას ჰქონდა რბილი, თუმცა არც თუ ისე დიდი ნახტომი. პავლოვას *développés* და არაბესკები ფორმაში ლამაზია. ის ზედმეტად არ იყენებდა ბრუნვებს, აკეთებდა ყველა პირუეტს და ბრუნვას თითქმის ფუეტემდე, აფერადებდა მათ რუსული რომანტიკით და ლირიზმით. პავლოვას გარეგნობას არაფერი ჰქონდა საერთო სლავურთან, მაგრამ მისი სახე უფრო ებრაელს წააგავდა, პავლოვას სული კი სლავური იყო“. ლოპუხოვის თქმით, ბალერინას ტყუილად აიგივებენ „მომაკვდავ გედთან“, რადგან „პავლოვა სიხარულს უფრო უმღეროდა, ვიდრე მწუხარებას; ბედნიერების და არა ტანჯვის თემა იყო მისი მთავარი თემა“.

ლათინოამერიკული პოეზიის კლასიკოსმა რამონ ლოპეს ველარდემ ბალერინას მიუძღვნა ლექსი „ანა პავლოვა“, რომელიც მთავრდება სიტყვებით: „ღმერთი გველაპარაკება შენი ფეხების ენაზე!“ („говорит с нами Бог на языке твоих ног!“ რუსულად თარგმანი ვ. ანდრეევის).

## ჯილდოები და აღიარება

* აკადემიური პალმების ორდენი - მეთაურის ხარისხი
* მედალი „Ingenio et Arti“ (1927, დანია)
* ლიტერატურისა და ხელოვნების მედალი (1930, შვედეთი)

 ანა პავლოვა, 1912 წ
 ანა პავლოვა ბალეტში „რაიმონდა“, ბერლინი, 1908-1909.
## ხსოვნა

* ავსტრალიასა და ახალ ზელანდიაში მოგზაურობისას ანა პავლოვამ ისეთი შთაბეჭდილება მოახდინა საზოგადოებაზე, რომ მისი სახელი დაარქვეს ტორტს, რომელიც ამ ქვეყნებში ტრადიციულ სადღესასწაულო დესერტად იქცა.
* ჰაპტოფიტის წყალმცენარეების ჯგუფს ანა პავლოვას სახელი ჰქვია.
* ნიდერლანდების ეროვნული ავიაკომპანიის KLM Royal Dutch Airlines-ის ერთ-ერთი თვითმფრინავი MD-11 (რეგისტრაციის ნომერი PH-KCH) „ანა პავლოვას“ სახელს ატარებს.
* პავლოვას პატივსაცემად ვენერაზე დასახელებულია გვირგვინი.
* მუსიკალური ეპიზოდი „მომაკვდავი გედი“ გამოჩნდა ანდრეი დენიკოვის მონოსპექტაკლში „ხულიგანის აღსარება“ (ობრაზცოვის თეატრი, 2002-2011), რაც როგორც თავად ანა პავლოვას იმიჯის, ასევე პოსტრევოლუციური რუსული ემიგრაციის ბედის სიმბოლოა.
* ლონდონის სასახლის თეატრში ჯერ კიდევ არის ორი ადგილი, რომელზეც ბილეთები არ იყიდება. ისინი დაცულია ანა პავლოვასა და მსახიობ აივორ ნოველოს მოჩვენებებისთვის.
* 1988 წლის 31 მაისს ასტეროიდს #3055, რომელიც აღმოაჩინა 1978 წელს საბჭოთა ასტრონომმა ტ. სმირნოვამ, დაარქვეს ანა პავლოვა
* 2009 წელს ლომონოსოვში (სანქტ-პეტერბურგი) გამოჩნდა ანა პავლოვას ქუჩა

### კინოხელოვნებაში

* 1983 წელს რეჟისორმა ემილ ლოტიანუმ გადაიღო ფილმი „ანა პავლოვა“, სადაც მთავარ როლს გალინა ბელიაევა ასრულებს.
* რუსულ მინი-სერიალში „იმპერიის ვარსკვლავი“ (2007) ანა პავლოვას როლი ევა ავეევამ შეასრულა
* ბრიტანულ სერიალში „მისტერ სელფრიჯი“ (2013) პავლოვას როლი ნატალია კრემენმა შეასრულა

## ლიტერატურა

* Васильев А. А. Терпсихора пакетботов // Анна Павлова. Жизнь и легенда / Виктор Дандре ; предисловие А. А. Васильева, статья А. Я. Левинсона (пер с фр. Л. М. Цывьяна). — СПб. : Вита Нова, 2003. — 592 с. — 3000 экз. — ISBN 5-93898-043-7.
* Григорьев С. Л. Балет Дягилева, 1909—1929 = The Diaghilev Ballet. 1909—1929 / Предисл. В. В. Чистяковой; пер. с англ. Н. А. Чистяковой. — М.: APT СТД РФ, 1993. — 383 с. — (Ballets Russes). — 5000 экз. — ISBN 5-87334-002-1.
* Красовская В. М. Анна Павлова // Павлова. Нижинский. Ваганова : Три балетные повести. — М.: Аграф, 1999. — С. 6—106. — 576 с. — (Волшебная флейта. Из кладовой истории). — ISBN 5-7784-0074-8.
* Соколов-Каминский А. А.. Павлова Анна Павловна. Электронный словарь. «Меч и трость». Православный монархический журнал. Дата обращения: 13 мая 2017.
* Фокин М. М. Против течения. Воспоминания балетмейстера / Ред. Г. Н. Добровольская; составление Ю. В. Слонимского, Г. Н. Добровольской. — 2-е изд., доп. и испр. — Л.: Искусство, 1981. — 510 с.

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
ანა პავლოვა ანა პავლოვა — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* ანა პავლოვას ფოტოები
* НЕУМИРАЮЩИЙ ЛЕБЕДЬ

## სქოლიო