Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# პენსილვანიის სახვითი ხელოვნების აკადემია

აკადემიის ისტორიული შენობა
**პენსილვანიის სახვითი ხელოვნების აკადემია** (ინგ. Pennsylvania Academy of the Fine Arts, აკრ. PAFA) დაფუძნდა 1805 წელს ფილადელფიაში, პენსილვანია, მხატვარი და მეცნიერი ჩარლზ უილსონ პილის, სკულპტორი უილიამ რაშის და სხვა ხელოვანთა და ბიზნეს ლიდერთა მიერ. ეს უძველესი ხელოვნების მუზეუმი და სკოლაა აშშ-ში. აკადემიის მუზეუმი მსოფლიოში ცნობილია მე-19 და მე-20 საუკუნეების ამერიკული ფერწერის, სკულპტურისა და თაბახის ნამუშევრების უმდიდრესი კოლექციით. მის არქივებში დაცულია უმნიშვნელოვანესი მასალები ამერიკული ხელოვნების ისტორიის, მუზეუმებისა და ხელოვნების ტექნიკის შესასწავლად.

მუზეუმის ამჟამინდელი შენობა 1876 წელს გაიხსნა. შენობის პროექტი ეკუთვნით ამერიკელ არქიტექტორებს ფრენკ ფარნესსა და ჯორჯ ჰიუიტს და მას ეროვნული ისტორიული ლენდმარკის ტიტული აქვს მინიჭებული. შესაბამისად ის ამერიკისა და თავად ფილადელფიის არქიტექტურული მემკვიდრეობის უმნიშვნელოვანეს ნაწილად ითვლება. შენობას რესტავრაცია 1976 წელს ჩაუტარდა. მუზეუმის კოლექცია გამოფენილია ქრონოლოგიურ და თემატურ ფორმატში, და ამგვარად მნახველი ამერიკის ხელოვნების ისტორიას ეცნობა 1760 წლიდან დღემდე.

ჩარლზ უილსონ პილი (1741-1827)
დაფუძნებიდან აკადემია აგროვებდა წამყვან ამერიკელ ხელოვანთა, ისევე როგორც თავად სკოლის გამოჩენილ კურსდამთავრებულთა ნამუშევრებს. 1811-1969 წლებში აკადემია ორგანიზებას უწევდა მნიშვნელოვან ყოველწლიურ გამოფენებს საიდანაც მნიშვნელოვან ახალ ნიმუშებს იძენდა. ამ საქმეში დიდი წვლილი მიუძღვის აკადემიის მმართველ დირექტორს 1892-1905 წლებში ჰარისონ მორისს. მის პერიოდში შეძენილ ხელოვნების ქმნილებათა შორისაა სესილია ბოს, უილიამ მერიტ ჩეიზის, ფრენკ დუვენეკის, თომას იკინსის, უინსლოუ ჰომერის, ჩაილდ ჰასამია და ედმუნდ ტარბელის ნამუშევრები.

1876 წელს აკადემიის ყოფილი სტუდენტი თომას იკინსი ინსტიტუტში დაბრუნდა მასწავლებლის სახით და სრულიად განაახლა სასწავლო კურიკულუმი, რომელიც სკოლას დღემდე შემორჩა. სტუდენტები სერტიფიცირების პროგრამაში სწავლობენ ხატვის, ხაზვის, სკულპტურისა და ლითოგრაფიის საფუძვლებს ორი წლის განმავლობაში, რის შემდეგაც ორი წელი თავისუფალ სწავლებაზე გადადიან ფაკულტეტის კრიტიკოსთა და ხელოვნებათმცოდნეთა ხელმძღვანელობით.

აკადემია დღესაც ინარჩუნებს აგრესიული კოლექციონიზმის ტრადიციას და განაგრძობს თანამედროვე ამერიკელ ხელოვანთა ნამუშევრების შეძენას.

აკადემიის კვალიფიცირებულ სტუდენტებს შესაძლებლობა აქვთ პარალელურად სახვითი ხელოვნების ბაკალავრის ხარისხი მიიღონ პენსილვანიის უნივერსიტეტში. ეს ორი სასწავლო დაწესებულება მჭიდროდ თანამშრომლობს ერთმანეთთან, რაც საშუალებას აძლევს სტუდენტებს აივი ლიგის ხარისხი მიიღონ აკადემიის დიპლომთან ერთად. აკადემია ასევე ცნობილია ძლიერი სამაგისტრო პროგრამით, ინტენსიური სწავლისშემდგომი დახელოვნების კურსებითა და ასევე სპეციალური პროგრამებით ბავშვებისა და ოჯახებისთვის. ხელოვნების განვითარებისთვის საკუთარი წვლილისთვის აკადემია 2005 წელს ეროვნული ხელოვნების მედალით დაჯილდოვდა აკადემიის ორასი წლის იუბილესთან დაკავშირებით.

## რესურსები ინტერნეტში

* აკადემიის საიტი დაარქივებული 2008-05-09 საიტზე Wayback Machine.
# ფორტ-ბრიჯი

| ფორტ-ბრიჯი |
| --- |
|
იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი |
|  |
| სტატუსი | category A listed building , მსოფლიო მემკვიდრეობა  და Historic Civil Engineering Landmark |
| ქვეყანა |  დიდი ბრიტანეთი |
| მსოფლიო მემკვიდრეობა |
| ტიპი |
კულტურული |
| კრიტერიუმები |
i, iv |
| რეგიონი |
ჩრდილოეთი ამერიკა და ევროპა |
| გაწევრიანების ისტორია |
| გაწევრიანება |
2015  (39-ე სესია) |
| ნომერი |
1485 |
|  |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | მსოფლიო მემკვიდრეობა UNESCO, ობიექტი № 1485 ინგლ. • რუს. • ფრ. |

**ფორტ-ბრიჯი** (ინგლ. Forth Bridge) — ხიდი ფერტ-ოფ-ფორტის ყურეზე, შოტლანდიის აღმოსავლეთ სანაპიროზე. მისი მშენებლობა მიმდინარეობდა 1882-1890 წლებში. წლების მანძილზე ითვლებოდა მსოფლიოში ყველაზე გრძელ ხიდად. ხიდი ერთმანეთთან აკავშირებს შოტლანდიის დედაქალაქ ედინბურგსა და პროვინცია ფაიფს.

ხიდი 1999 წლიდან იუნესკოს საცდელ სიაშია, ხოლო 2015 წელს კი შეიყვანეს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

## რესურსები ინტერნეტში

* Forth Bridges Visitor Centre Trust - Rail Bridge Main დაარქივებული 2008-02-22 საიტზე Wayback Machine.
* Forth Bridge Memorial დაარქივებული 2006-01-27 საიტზე Wayback Machine.

## სქოლიო
# მსოფლიოს უდიდესი ტბების სია

ქვემოთ ჩამოთვლილია მსოფლიოს ტბები ფართობის მიხედვით.

| კონტინენტების ფერი |
| --- |
| აფრიკა | აზია | ევროპა | ჩრდილოეთი ამერიკა | ოკეანეთი | სამხრეთი ამერიკა | ანტარქტიდა |

## მსოფლიოს ბუნებრივი ტბები ფართობის მიხედვით

|   | დასახელება | სანაპირო ზოლის მოსაზღვრე ქვეყნები | ფართობი (კმ2) | სიგრძე (კმ) | უდიდესი სიღრმე (მ) | მოცულობა (კმ3) | ტბის მინიატურა |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | კასპიის ზღვა |  ყაზახეთი  თურქმენეთი  ირანი  აზერბაიჯანი  რუსეთი | 371,000 | 1.199 | 1.025 | 78.200 |  |
| 2 | ზემო ტბა |  კანადა  აშშ | 82,100 | 616 | 405 | 12.100 |  |
| 3 | ვიქტორიას ტბა |  უგანდა  კენია  ტანზანია | 68,870 | 322 | 84 | 2.750 |  |
| 4 | ჰურონის ტბა |  კანადა  აშშ | 59,588 | 397 | 229 | 3.540 |  |
| 5 | მიჩიგანის ტბა |  აშშ | 58,000 | 517 | 282 | 4.918 |  |
| 6 | ტანგანიიკა |  ბურუნდი  ტანზანია  ზამბია  კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა | 32,600 | 676 | 1.470 | 18.900 |  |
| 7 | ბაიკალი |  რუსეთი | 31,722 | 636 | 1.637 | 23.600 |  |
| 8 | დიდი დათვის ტბა |  კანადა | 31,153 | 373 | 446 | 2.236 |  |
| 9 | ნიასა |  ტანზანია  მოზამბიკი  მალავი | 29,600 | 579 | 706 | 8.400 |  |
| 10 | მონების დიდი ტბა |  კანადა | 27,200 | 408 | 614 | 2.090 |  |
| 11 | ერის ტბა |  კანადა  აშშ | 25,667 | 388 | 64 | 489 |  |
| 12 | უინიპეგის ტბა |  კანადა | 24,514 | 425 | 18 | 283 |  |
| 13 | ონტარიოს ტბა |  კანადა  აშშ | 19,000 | 311 | 244 | 1.639 |  |
| 14 | ლადოგის ტბა |  რუსეთი | 17,700 | 219 | 230 | 908 |  |
| 15 | ბალხაშის ტბა |  ყაზახეთი | 16,400 | 605 | 26 | 106 |  |
| 16 | ბანგვეულუ |  ზამბია | 15,100 | 75 | 4 |  |  |
| 17 | ვოსტოკის ტბა |  ანტარქტიდა | 12,500 | 250 | 1.000 | 5.400 |  |
| 18 | ონეგის ტბა |  რუსეთი | 9,700 | 248 | 120 | 280 |  |
| 19 | ტიტიკაკა |  პერუ  ბოლივია | 8,372 | 177 | 281 | 893 |  |
| 20 | ნიკარაგუის ტბა |  ნიკარაგუა | 8,264 | 177 | 26 |  |  |
| 21 | ათაბასკის ტბა |  კანადა | 7,850 | 335 | 243 | 204 |  |
| 22 | ტაიმირის ტბა |  რუსეთი | 6,990 | 250 | 26 | 12,8 |  |
| 23 | ტურკანის ტბა |  ეთიოპია  კენია | 6,405 | 248 | 109 | 204 |  |
| 24 | ირმის ტბა |  კანადა | 6,330 | 245 | 337 |  |  |
| 25 | ისიქ-ქოლი |  ყირგიზეთი | 6,200 | 182 | 668 | 1.738 |  |
| 26 | ურმია |  ირანი | 6,001 | 130 | 16 |  |  |
| 27 | ვენერნი |  შვედეთი | 5,545 | 140 | 106 | 153 |  |
| 28 | უინიპეგოსისი |  კანადა | 5,403 | 245 | 18 |  |  |
| 29 | ალბერტი |  უგანდა  კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა | 5,299 | 161 | 58 | 280 |  |
| 30 | მვერუ |  ზამბია  კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა | 5,120 | 131 | 27 | 38 |  |
| 31 | ნეტილინგის ტბა |  კანადა | 5,066 | 113 | 132 |  |  |
| 32 | ნიპიგონის ტბა |  კანადა | 4,843 | 116 | 165 | 248 |  |
| 33 | მანიტობის ტბა |  კანადა | 4,706 | 225 | 7 | 14,1 |  |
| 34 | კუკუნორი |  ჩინეთი | 4,489 |  | 32,8 |  |  |
| 35 | საიმა |  ფინეთი | ≈ 4,400 |  | 82 | 36 |  |
# ბერძნული ენები

**ბერძნული ენები**, *ბერძნული შტო* — ინდოევროპული ენათა ოჯახის ბერძნული შტო. დღესდღეობით ბერძნული შტო წარმოდგენილია მხოლოდ ბერძნული ენით. განასხვავებენ: ძველ ბერძნულს, ბიზანტიურს (VII-XVI სს.) და ახალბერძნულს (XVI საუკუნიდან). უძველესი ბერძნული წარწერები თარიღდება ძვ. წ. VI საუკუნით. უძველესი ხანების ბერძნული მწერლობა დიალექტურ მეტყველებას ასახავს.

* **ძველ ბერძნულში** გამოყოფენ დიალექტთა ოთხ ჯგუფს; ეს ჯგუფებია:

1. იონიურ-ატიკური ჯგუფი: იონიური — მცირე აზიის ბერძენთა კოლონიებში (12 ქალაქში); ატიკური — ქალაქ ათენის დიალექტი. იონიურ დიალექტზე წერდა, კერძოდ, ისტორიკოსი ჰეროდოტე, ატიკურზე — ფილოსოფოსი პლატონი.
2. აქეიური ჯგუფი: არკადიული, კიპრული, პამფილიური დიაენათმეცნიერებისლექტები. ამ დიალექტებზე წარწერებია შემონახული.
3. ეოლიური ანუ ჩრდილოაღმოსავლური ჯგუფი: თესალიური, ბეოტიური და ლესბური (კუნძულ ლესბოსზე); VII-VI სს. ლესბური, როგორც სალიტერატურო ენა, მნიშვნელოვან როლს თამაშობდა. ამ დიალექტზე წერდნენ პოეტები ალკეოსი და საფო.
4. დორიული ანუ დასავლური ჯგუფი; ამ ჯგუფის დიალექტებს ვხვდებით ეპირში, ლოკრიდაში; ლაკონიაში, კორინთში, კრეტის კუნძულზე; კუნძულ სიცილიაზე, იტალიაში. დორიულია არქიმედეს პროზის მეტყველება („საერთო დორიული“ სალიტერატურო ენაა — იტალიისა და სიცილიის ბერძნულ კოლონიებში).

ჰომეროსის „ილიადისა“ და „ოდისეას“ ენა ახლოს არის იონიურ დიალექტთან, მაგრამ მასში ძველი ეოლიური ელემენტიც იგრძნობა (თუმცა ამა თუ იმ დიალექტამდე ჰომეროსის ენა არ დაიყვანება).
ძვ. წ. IV-III საუკუნიდან ჩვენ წელთაღრიცხვამდე მუშავდება ბერძნული საერთო სალიტერატურო ენა (ე. წ. koinē კოინე „საერთო“, რომელსაც საფუძვლად უდევს ატიკური (ლექსიკაში ეტყობა იონიურის გავლენა). ამ საერთო ენამ მოშალა ბერძნულ დიალექტთა თავისებურებანი. ახალი ბერძნული ენის დიალექტები როდი წარმოადგენენ ძველი ბერძნული დიალექტების გაგრძელებას. ამ დიალექტებისათვის ამოსავალია ხსენებული საერთო ენა (კოინე).

## ლიტერატურა

* არნ. ჩიქობავა, „ენათმეცნიერების შესავალი“, თბ., 2008 წ.