Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ტოიამის პრეფექტურა

| დასახლებული პუნქტი |
| --- |
| ტოიამის პრეფექტურა იაპონ. 富山県 |
|   |
|

|  |  |
| --- | --- |
| დროშა | გერბი |
|  |  |

 |
| ქვეყანა |  იაპონია |
| შიდა დაყოფა | Toyama, Takaoka, Uozu, Himi, Namerikawa, Kurobe, Tonami, Oyabe, Nanto, Imizu, Nakaniikawa district და Shimoniikawa district |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| მმართველი | Takakazu Ishii და Hachirō Nitta |
| ფართობი |
4247.22 კმ² |
| მოსახლეობა | 1 031 262 (1 მარტი, 2021)  |
| სასაათო სარტყელი | UTC+09:00 და იაპონიის სტანდარტული დრო |
| ოფიციალური საიტი |  |
|  |
| **ტოიამის პრეფექტურა** ვიკისაწყობში |

**ტოიამის პრეფექტურა** (იაპონ. 富山県) — პრეფექტურა იაპონიაში, ტიუბუს რეგიონში, კუნძულ ჰონსიუზე. ადმინისტრაციული ცენტრი ქალაქი ტოიამა. ფართობი 4,247.61 კმ², მოსახლეობა 1 031 262 ადამიანი (2021 წლის 1 მარტის მდგომარეობით). დასავლეთით ესაზღვრება ისიკავის პრეფექტურა, სამხრეთით გიფუს პრეფექტურა, აღმოსავლეთით ნაგანოს პრეფექტურა, ხოლო ჩრდილო-აღმოსავლეთით ნიიგატის პრეფექტურა. განლაგებულია იაპონიის ზღვის გასწვრივ, ხოლო სანაპირო ვაკე შეჭრილ-შემოჭრილია ტოიამის უბით. დამახასიათებელია ხშირი ჰიდროგრაფიული ქსელი. ტოიამის პრეფექტურა ბრინჯის მნიშვნელოვანი მწარმოებელია. დაავადება იტაი-იტაი პირველად ტოიამაში გამოვლინდა.

## სქოლიო
# ჟენევის ტბა

| ჟენევის ტბა
  |
| --- |
| ფრანგ. Lac Léman, Le Léman, Lac de Genève, გერმ. Genfersee |
|  |
| კოორდინატები: ﻿ / ﻿  |
| **მდებარეობა** |  შვეიცარია  საფრანგეთი
 |
| **სიმაღლე ზღვის დონიდან** | 372 მ
 |
| **სიგრძე** | 73 კმ
 |
| **სიგანე** | 14 კმ
 |
| **ფართობი** | 582 კმ²
  |
| **მოცულობა** | 89 კმ³
  |
| **მაქსიმალური სიღრმე** | 310 მ
 |
| **ჩამდინარე მდინარეები** | რონა
 |
| **გამომდინარე მდინარე** | რონა |
|  |
|  მედიაფაილები ვიკისაწყობში |

**ჟენევის ტბა** (*ლემანი*, ფრანგ. Lac Léman, Le Léman, Lac de Genève, გერმ. Genfersee) — ტბა შვეიცარიაში და საფრანგეთში. იგი სიდიდით მეორეა ცენტრალურ ევროპაში ბალატონის შემდეგ. უჭირავს სავოიის, ბერნის ალპებისა და იურის მთებს შორის მდებარე ქვაბული, რომელიც წარმოქმნილია ძველი რონის მყინვარის ერთ-ერთი ტოტისაგან. ტბაში გაედინება მდინარე რონა. ტბის წყლის ტემპერატურა ზედაპირზე ზაფხულში 19°-24°, ზამთარში - +4°+5°. ტბაში 26 სახეობის თევზია. ნაპირები მჭიდროდ არის დასახლებული. დიდი ქალაქები და კურორტები — ჟენევა, ლოზანა, ვევე, მონტრე - უმთავრესად შვეიცარიის ნაპირზეა. ტბა სანაოსნოა.

## იხილეთ აგრეთვე

* შვეიცარიის ტბების სია
* შვეიცარიის რივიერა

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
ჟენევის ტბა Lake Geneva Region დაარქივებული 2018-08-27 საიტზე Wayback Machine.
* International Commission for the Protection of Lake Geneva (CIPEL)
* Les ports du lac Léman დაარქივებული 2006-12-05 საიტზე Wayback Machine.
* www.plongee-passion.ch დაარქივებული 2019-03-19 საიტზე Wayback Machine.
* The official site of the Geneva police of the lake დაარქივებული 2007-06-15 საიტზე Wayback Machine.
* Waterlevels Lake Geneva დაარქივებული 2009-06-25 საიტზე Wayback Machine.
* Waterlevels Lake Geneva დაარქივებული 2009-06-25 საიტზე Wayback Machine.
* Waterlevels Lake Geneva დაარქივებული 2009-06-25 საიტზე Wayback Machine.
# თეთრმუცელა სელაპი

| თეთრმუცელა სელაპი |
| --- |
|   |
| მეცნიერული კლასიფიკაცია |
|

|  |  |
| --- | --- |
| სამეფო:  |
ცხოველები |
| ტიპი:  |
ქორდიანები |
| კლასი:  |
ძუძუმწოვრები |
| რიგი:  |
მტაცებლები |
| ქვერიგი:  |
ფარფლფეხიანები |
| ოჯახი:  |
ნამდვილი სელაპები |
| სახეობა:  |
თეთრმუცელა სელაპი |

 |
| ლათინური სახელი |
|
Monachus monachus |
| დაცვის სტატუსი |
| მოწყვლადი IUCN 3.1 *Vulnerable* : 13653 |
| გავრცელება |
|  |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  **სისტემატიკა ვიკისახეობებში** |  **სურათები ვიკისაწყობში** |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 180659 |
| NCBI   | 248254 |
| FW   | 80789 |

 |

 |

 **თეთრმუცელა სელაპი** (ლათ. Monachus monachus) — ძუძუმწოვარი ცხოველი ნამდვილი სელაპების ოჯახისა. გავრცელებულია კანარისა და მადეირის კუნძულების ზონაში, აღმოსავლეთით — ხმელთაშუა ზღვის გავლით შავ ზღვაში, სადაც მხოლოდ (ისიც იშვიათად) ბულგარეთის სანაპიროებთან გვხვდება. თეთრმუცელა სელაპის სხეულის სიგრძე 3-3,8 მ-ს აღწევს. იკვებება თევზებითა და მსხვილი კიბოსნაირებით. მცირერიცხოვნების გამო სარეწაო მნიშვნელობა არ აქვს. 1982 წელს გამოცემულ „საქართველოს წითელ წიგნში“ შეტანილია როგორც მეტად იშვიათი და მცირერიცხოვანი, გადაშენების გზაზე მდგარი, თუმცა ამჟამად საქართველოს სანაპირო წყლებში იგი უკვე გადაშენებულია და 2006 წელს დამტკიცებულ საქართველოს „წითელ ნუსხაში“ მას მინიჭებული აქვს ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) კატეგორია RE (Regionally Extinct) — გადაშენებული რეგიონულ დონეზე.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 641.
* საქართველოს სსრ წითელი წიგნი. 1982, გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“, თბილისი.
* საქართველოს „წითელი ნუსხა“, დამტკიცებული საქართველოს პრეზიდენტის 2006 წლის 2 მაისის #303 ბრძანებულებით.
# სკვითები

სკვითებისა და სლავების ბრძოლა
**სკვითები** (ძვ. ბერძნ. Σκύθαι; სანს. शक) — ძველირანული ტომები, მოსახლეობდნენ ჩრდილოეთ შავიზღვისპირეთში. ძვ. წ. VII საუკუნეში სკვითებმა კიმერიელები გამოდევნეს და მათი ტერიტორია დაიკავეს. ჰეროდოტეს ცნობით, სახლობდნენ დნეპრსა და დონის სტეპებში, ეწეოდნენ მომთაბარეობას, მისდევდნენ მესაქონლეობას. ძვ. წ. IV საუკუნეში ჩამოყალიბდა სკვითების სახელმწიფო.

სკვითების ხელოვნებამ განვითარების მწვერვალს მიაღწია ჩრდილოეთ შავიზღვისპირეთში. გათხრების შედეგად აღმოჩენილია ოქროს, ვერცხლის, რკინის, ბრინჯაოს ნივთები, ირმის, ლოსის, თხის, მტაცებელი ფრინველების, ფანტასტიკური ცხოველებისა და სხვა გამოსახულებებით. ძვ. წ. IV-III საუკუნეებში გამოსახულებებმა ორნამენტხაზობრივი სახე მიიღო. გორასამარხებში ნაპოვნია, აგრეთვე, ქვის სქემატურგამოსახულებიანი ნივთებიც. მნიშვნელოვანი კედლის მხატვრობის ნიმუშები იპოვეს სკვითების ნეაპოლში.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 419.

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
სკვითები The Slavonic Antiquity
* "Scythian Gold From Siberia Said to Predate the Greeks" დაარქივებული 2019-03-02 საიტზე Wayback Machine.
* A Scythian warrior found at a height of 2600 metres in the Altay Mountains in an intact burial mound (2006 წლის 25 აგვისტო)
* Scythians overview
* *Livius* website articles on ancient history, entry on Scythians/Sacae დაარქივებული 2013-11-12 საიტზე Wayback Machine.
* The early burial in Tuva დაარქივებული 2019-03-02 საიტზე Wayback Machine.
* Scythian myth and culture; map დაარქივებული 2005-04-01 საიტზე Wayback Machine.
* Color illustrations of Scythian gold დაარქივებული 2021-01-24 საიტზე Wayback Machine.
* Published excavations of royal Scythian kurgan (barrow) at Chertomlyk reviewed დაარქივებული 2007-07-06 საიტზე Wayback Machine.
# ნური შაჰინი

ნური შაჰინი| შაჰინი 2021 წელს |
| პირადი მონაცემები |
| სრული სახელი | ნური შაჰინი |
| დაბადების თარიღი |
5 სექტემბერი, 1988 (1988-09-05) |
| დაბადების ადგილი |
ლიუდენშაიდი,  გერმანია |
| სიმაღლე |
179 სმ. |
| სათამაშო პოზიცია |
ნახევარმცველი |
| საკლუბო ინფორმაცია |
| მიმდინარე კლუბი |
ბორუსია დორტმუნდი |
| ნომერი |
18 |
| ახალგაზრდული კარიერა |
| 1994-2000 |
მაინერცაგენი |
| 2000-2005 |
ბორუსია დორტმუნდი |
| პროფესიონალური კარიერა\* |
| წლები | **გუნდი** | **მატჩი** | **(გოლი)** |
| 2005–2009 |
ბორუსია დორტმუნდი II |
30 |
(14) |
| 2005–2011 |
ბორუსია დორტმუნდი |
135 |
(13) |
| 2007–2008 | → ფეიენოორდი |
29 |
(6) |
| 2011– |
რეალ მადრიდი |
4 |
(0) |
| 2012–2013 | → ლივერპული |
7 |
(1) |
| 2013–2014 | → ბორუსია დორტმუნდი |
49 |
(5) |
| 2014– |
ბორუსია დორტმუნდი |
4 |
(1) |
| ეროვნული ნაკრები |
| 2003 |
თურქეთი 16 წლ. |
2 |
(0) |
| 2004–2005 |
თურქეთი 17 წლ. |
21 |
(5) |
| 2004–2005 |
თურქეთი 19 წლ. |
6 |
(0) |
| 2007–2008 |
თურქეთი 21 წლ. |
11 |
(5) |
| 2005– |
თურქეთი |
38 |
(2) |
|
\* პროფესიონალურ კლუბებში გამოსვლა და გოლები მხოლოდ ეროვნული ლიგებისთვის იანგარიშება  |

**ნური შაჰინი** (თურქ. Nuri Şahin; 5 სექტემბერი, 1988) — თურქი ფეხბურთელი, პოზიციით ნახევარმცველი, ამჟამად თამაშობს „დორტმუნდის ბორუსიაში“. ის არის თურქეთის ეროვნული ნაკრების წევრი.
კარიერა „დორტმუნდში“ დაიწყო, სადაც 6 წლის განმავლობაში თამაშობდა, შემდგომ როტერდამის „ფეინოორდში“ იჯარით გადავიდა. 2011 წელს 10 მილიონი ევროს სანაცვლოდ „მადრიდის რეალში“ გადავიდა. 2012 წლის აგვისტოში არენდით „ლივერპულში“ წავიდა, 2013 წლის იანვარში კი ისევ იჯარით 18 თვიანი პაუზის შემდეგ დაბრუნდა „ბორუსიაში“. 2014 წლის ზაფხულში „ბორუსიამ“ იგი სრულიად გამოისყიდა.

## რესურსები ინტერნეტში

* Nuri Şahin — ფიფას ჩანაწერი*[დაარქივებული]*
* Nuri Şahin – უეფას ჩანაწერი (ინგლისური)
* Bundesliga profile
* Kicker profile (გერმანული)

## სქოლიო
# ეგეოსის ზღვა

ეგეოსის ზღვის თანამგზავრული ფოტო
**ეგეოსის ზღვა** — ხმელთაშუა ზღვის განშტოება, მდებარეობს პელოპონესის ნახევარკუნძულსა და ანატოლიას შორის. ის მარმარილოსა და შავ ზღვებს უერთდება დარდანელისა და ბოსფორის სრუტეებით.

ზღვის ფართობი 214 000 კმ-ს შეადგენს, გრძედის მიმართულებით გადაჭიმულია დაახლოებით 610 კმ-ზე, ხოლო განედის 300 კმ-ზე. მაქსიმალური სიღრმე 3 543 მეტრია (კრეტის აღმოსავლეთით).

## რესურსები ინტერნეტში

* ეგეოსის ზღვა, ენციკლოპედია ბრიტანიკა
* ოკეანეებისა და ზღვების საზღვრებიდაარქივებული 2011-10-08 საიტზე Wayback Machine.
# ცუდებს მშვიდად სძინავთ

| „ცუდებს მშვიდად სძინავთ 悪い奴ほどよく眠る“ |
| --- |
|  |
| რეჟისორი |
კუროსავა აკირა |
| პროდიუსერი |
კუროსავა აკირა |
| როლებში |
მიფუნე ტოსირო |
| კომპოზიტორი |
მასარუ სატო |
| დისტრიბუტორი |
ტოჰო |
| ხანგრძლივობა |
151 წთ |
| ქვეყანა |
იაპონია |
| ენა |
იაპონური ენა |
| წინა |
სამი გაიძვერა მიმალულ ციხესიმაგრეში |
| შემდეგი |
მცველი |

**ცუდებს მშვიდად სძინავთ** — აკირა კუროსავას ფილმი. გადაღებულია უილიამ შექსპირის ჰამლეტის მიხედვით. ფილმი ამავდროულად წარმოადგენდა ელიტური კორუფციის კრიტიკას.

## რესურსები ინტერნეტში

* „ცუდებს მშვიდად სძინავთ“ — Rotten Tomatoes
* „ცუდებს მშვიდად სძინავთ“ — Allmovie-ზე
* *ცუდებს მშვიდად სძინავთ* (იაპონური) იაპონური კინოს მონაცემთა ბაზაში
* ჩაკ სტეპენსის ესსე დაარქივებული 2008-03-09 საიტზე Wayback Machine.  Criterion Collection-ზე (*ინგლისური*)
* კუროსავას ჰამლეტი? დაარქივებული 2008-07-23 საიტზე Wayback Machine.  (*ინგლისური*)
# მონღოლთა შემოსევები ლევანტში

| მონღოლთა შემოსევები ლევანტში მამლუქ-ილხანიანთა ომი |
| --- |
|  1260 წლის მონღოლთა შეტევა ლევანტში |
| თარიღი |
1260–1323 |
| მდებარეობა | ლევანტი და ანატოლია |
| შედეგი |
მონღოლთა გამარჯვება აბასიანებზე, აიუბიდებსა და ნიზარებზე მამლუქების გამარჯვება მონღოლებზე, ალეპოს ხელშეკრულება |
| ტერიტორიული ცვლილებები |
მონღოლებმა დაამარცხეს აბასიანები და აიუბიდები თუმცა ვერ შეძლეს მამლუქების სასულთნოს დაპყრობა |
| მხარეები |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  ჰულაგუიანთა სახელმწიფო
* კილიკიის სომეხთა სამეფო
* საქართველოს სამეფო
* რუმის სასულთნო
* ანტიოქიის სამთავრო-ტრიპოლის საგრაფო
* იუანის დინასტია
* ოქროს ურდო (1259–1264)
* იერუსალიმის სამეფო
* ტამპლიერები
* ჰოსპიტალიერები
 |  მამლუქების სასულთნო  აიუბიდები  ნიზარის ისმაილის სახელმწიფო of Syria  ოქროს ურდო (1264-დან)  ყარამანიდები  აბასიანები |

 |
| მეთაურები |
|

|  |  |
| --- | --- |
| * კიტბუღა **† ბაიდარი
* სამაგარი
* აბაღა-ხანი
* მონგკე-თემური
* ყაზან-ყაენი
* ყუთლუქშაჰ
* ოლჯაითუ-ყაენი
* ჰეთუმ I
* ლევონ III
* დემეტრე II თავდადებული
* ბოემონდ VI
* ჟაკ დე მოლი
 | * ქუთუზი
* ბეიბარს I
* საიფ ალ-დინ სალარი
* ბეიბარს II
* ალ-ნასირ მუჰამედი
* ქალაუნი
* მეჰმედ I ყარამანი
* ან-ნასირ იუსუფი
* ალ-კამილ მუჰამედი
* ალ-მუსტანსირ II **† მუჯაჰედდინ აიბაქ დვადარი  **† ალ-მუსთასიმი
* სულეიმან შაჰი
 |

 |
| ძალები |
|

|  |  |
| --- | --- |
| უცნობი | უცნობი |

 |
| დანაკარგები |
|

|  |  |
| --- | --- |
| უცნობი (მეტი ვიდრე მამლუქების) | უცნობი |

 |

**მონღოლთა შემოსევები ლევანტში** (**1260-დან მამლუქ-ილხანთა ომი**) — 1240-იანებში დაიწყო. მონღოლების სირიაში შეჭრის მცდელობების უმეტესობა აღმოჩნდა წარუმატებელი, თუმცა მათ გარკვეული წარმატებები ქონდათ 1260 და 1300 წლებში, როდესაც მათ შეძლეს ალეპოს, დამასკოს დაპყრობა და აიუბიდების დინასტიის განადგურება. მიღწეული წარმატებების მიუხედავად მონღოლებს დაკავებული ტერიტორიების დათმობა მამლუქების ზეწოლის ქვეშ მალევე უხდებოდათ. 1260 წლიდან ამ კონკფლიქტს **მამლუქ-ილხანთა ომი** ეწოდება.

## ლიტერატურა

* Abulafia, David. *The New Cambridge Medieval History*.  Cambridge University Press. ISBN 0-521-36291-1.
* Amitai, Reuven (1987). „Mongol Raids into Palestine (AD 1260 and 1300)“. *Journal of the Royal Asiatic Society*: 236–255.
* Burns, Ross (2016). *Aleppo, A History*.  Routledge. ISBN 9780415737210.
* Grousset, René (1935). *Histoire des Croisades III, 1188-1291* (fr).  Editions Perrin. ISBN 2-262-02569-X.
* Demurger, Alain (2007). *Jacques de Molay* (fr).  Editions Payot&Rivages. ISBN 978-2-228-90235-9.
* Jackson, Peter (2005). *The Mongols and the West: 1221-1410*.  Longman. ISBN 978-0-582-36896-5.
* Lebédel, Claude (2006). *Les Croisades, origines et conséquences* (fr).  Editions Ouest-France. ISBN 2-7373-4136-1.
* Luisetto, Frédéric (2007) (2007). *Arméniens & autres Chrétiens d'Orient sous la domination Mongole (in French)*.  Librairie Orientaliste Paul Geuthner S.A.. ISBN 9782705337919.
# თეთრი ურდო

**თეთრი ურდო**, *აქ-ორდა* (რუსულ წყაროებში — *ლურჯი ურდო*), თურქულ-მონღოლურ ტომთა გაერთიანება XIII საუკუნეში, რომელიც შეადგენდა ჯუჩის ულუსის ჯარის მარცხენა ფრთას. XIV საუკუნეში ჩამოყალიბდა დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ. პირველი ხანი სასი-ბუკა (1291-1310) ოქროს ურდოს ვასალად ითვლებოდა, დედაქალაქო იყო სიღნაკი. XIV საუკუნის მიწურულში თეთრი ურდო დაიპყრო თემურლენგმა, რომლის სახელმწიფოს დასუსტების შემდეგ თეთრი ურდოს ტერიტორიაზე შეიქმნა დიდი ურდო, ნოღაის ურდო, უზბეკეთის, ყაზანისა და სხვა სახანოები.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979.