Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ანგელა მერკელი

|  |
| --- |
| **ანგელა მერკელი Angela Merkel** |
|   |
| გერმანიის კანცლერი |
| თანამდებობაზე ყოფნის დრო |
| 22 ნოემბერი 2005 – 8 დეკემბერი 2021 |
| პრეზიდენტი   | ჰორსტ კელერი კრისტიან ვულფი იოახიმ გაუკი |
| წინამორბედი | გერჰარდ შრედერი |
| მემკვიდრე | ოლაფ შოლცი |
|

---

გერმანიაგერმანიის ქრისტიან-დემოკრატიული კავშირის გერმანიათავმჯდომარე |
| თანამდებობაზე ყოფნის დრო |
| 10 აპრილი, 2000 – 7 დეკემბერი, 2018 |
| წინამორბედი | ვოლფგანგ შოიბლე |
| მემკვიდრე | ანეგრეტ კრამპ-კარენბაუერი |
|

---

გერმანიის გარემოს დაცვის მინისტრი |
| თანამდებობაზე ყოფნის დრო |
| 17 ნოემბერი 1994 – 27 ოქტომბერი 1998 |
| კანცლერი   | ჰელმუტ კოლი |
|

---

ბუნდესტაგის წევრი |
|

---

 |
| დაბადებული | 17 ივლისი, 1954 (1954-07-17) ჰამბურგი |
| პოლიტიკური პარტია | ქდკ |
| მეუღლე | 1. ულრიხ მერკელი 2. იოახიმ ზაუერი |
| პროფესია | ფიზიკოსი |
| რელიგია | ლუთერანი |
| ხელმოწერა |  |

**ანგელა დოროთეა მერკელიდაბ.* კასნერი (გერმ. Angela Dorothea Merkel, geb. Kasner; დ. 17 ივლისი 1954, ჰამბურგი) — გერმანელი პოლიტიკური მოღვაწე. გერმანიის პირველი ქალი-კანცლერი 2005 წლის 22 ნოემბრიდან 2021 წლის 8 დეკემბრამდე. 2000-2018 წლებში ქრისტიან-დემოკრატიული კავშირის თავმჯდომარე.

## რესურსები ინტერნეტში

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ანგელა მერკელი“** ვიკისაწყობში.
* ანგელა მერკელის პირადი საიტი დაარქივებული 2011-02-23 საიტზე Wayback Machine.
* ანგელა მერკელი კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაში
# სროლა კრაისტჩერჩის მეჩეთებში

| სროლა კრაისტჩერჩის მეჩეთებში |
| --- |
|  ალ-ნურის მეჩეთი, 2006 |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| თარიღი |
15 მარტი, 2019 13:40 (UTC+12:00) |
| სამიზნე |
მუსლიმები |
| თავდასხმის ტიპი |
ტერორისტული აქტი, მასობრივი მკვლელობა |
| დაღუპულები |
50
* 42 ალ-ნურის მეჩეთში
* 7 ლინვუდის ისლამურ ცენტრში
* 1 მოგვიანებით კრაისტჩერჩის ჰოსპიტალში
 |
| არასასიკვდილო დაზიანებები |
50 |
| ეჭვმიტანილი დამნაშავეები |
4 |

**სროლა კრაისტჩერჩის მეჩეთებში** — ტერორისტული აქტი, რა დროსაც ტერორისტებმა თავდასხმა განახორციელეს ახალი ზელადნიის ქალაქ კრაისტჩერჩის ალ-ნურის მეჩეთსა და ლინვუდის ისლამურ ცენტრზე, 2019 წლის 15 მარტს.

დაიღუპა 50 და დაიჭრა ასევე 50 ადამიანი. 1997 წლის შემდეგ უდიდესი თავდასხმა იყო ახალ ზელანდიაში. ხელისუფლებამ იგი ტერორისტულ აქტად გამოაცხადა. პოლიციის ცნობით, დაკავებულია 4 ადამიანი, მათ შორის 3 კაცი და 1 ქალი.

დაკავებულთაგან ერთ-ერთი ავსტრალიის მოქალაქე ბრენტონ ტარანტია. მან თავდასხმამდე „ანტიიმიგრაციული მანიფესტი“ გამოაქვეყნა, სადაც განმარტავს თავის ქმედებებს და ტერორისტულ აქტად მოიხსენიებს მას. იგი თავდასხმის მომენტს სოციალურ ქსელში პირდაპირი ეთერის საშუალებით აქვენებდა.

ბრუტანულმა Daily Mail-მა გამოაქვეყნა ფოტოები, სადაც ტერორისტის იარაღის მჭიდებზე დატანილია ქართული წარწერები: „დავით აღმაშენებელი, დავით სოსლანი“. ამასთან დაკავშირებით სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურმა სტრატეგიულ პარტნიორებს მიმართა:

|  |  |
| --- | --- |
|  | „უცხოურ მედიაში გამოქვეყნდა ახალ ზელანდიაში მომხდარი ტერორისტული აქტის დროს გამოყენებული ცეცხლსასროლი იარაღის მჭიდების ფოტოსურათები. მათზე დატანილი იყო სიმბოლოები და წარწერები სხვადასხვა ენაზე, მათ შორის ქართულ ენაზეც. საქართველოს სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახური უკვე თანამშრომლობს სტრატეგიულ პარტნიორებთან, რათა მოხდეს დეტალური ინფორმაციის მიღება მომხდარი ტერორისტული აქტის დროს დაკავებული პირებისა და ამოღებული იარაღის შესახებ. სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახური უსამძიმრებს ახალი ზელანდიის მოსახლეობას მომხდარი ტერორისტული აქტის გამო“ |
|  | (სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის განცხადება, 15-03-2019) |

## რესურსები ინტერნეტში

* ახალ ზელანდიაში მეჩეთებზე განხორციელებულ ტერაქტს 49 ადამიანი ემსხვერპლა. Imedinews.ge (15 მარტი, 2019). ციტირების თარიღი: 15 მარტი, 2019.
* სროლა ახალი ზელანდიის მეჩეთებზე: რა არის ცნობილი ეჭვმიტანელთა შესახებ?. *BBC* (15 მარტი, 2019). ციტირების თარიღი: 15 მარტი, 2019.

## სქოლიო
# ფაშიზმი

ფასცები ფაშიზმის სიმბოლო
**ფაშიზმი** (იტალ. fascismo) — პოლიტიკური მიმდინარეობა, რომელიც წარმოიშვა იტალიაში. მიუხედავად იმისა, რომ ფაშიზმის უმთავრესი იდეებისა და დოქტრინების საფუძვლები შეიძლება მეცხრამეტე საუკუნეში ვიპოვოთ, საბოლოო სახე ამ იდეებს პირველმა მსოფლიო ომმა და მისმა შედეგებმა მისცა, კერძოდ კი ომისა და რევოლუციის ძლიერმა ნაზავმა. იტალიაში ფაშისტური პარტია 1919 წელს ჩამოყალიბდა, მისი ლიდერი ბენიტო მუსოლინი 1922 წელს პრემიერ-მინისტრად დაინიშნა და 1926 წლისთვის დაფუძნდა ერთპარტიული ფაშისტური სახელმწიფო. გერმანიის ნაციონალ-სოციალისტური მუშათა პარტია, ცნობილი ნაცისტების სახელით, ასევე 1919 წელს ჩამოყალიბდა და ადოლფ ჰიტლერის ლიდერობით შეგნებულად გადმოიღო მუსოლინისეული ფაშიზმის სტილი. 1933 წელს ჰიტლერი დაინიშნა გერმანიის კანცლერად და ერთ წელიწადზე ოდნავ მეტ ხანში გერმანია ნაცისტური დიქტატურის ქვეშ მოაქცია.

იმავე პერიოდში ევროპის უმეტეს ნაწილში კრახი განიცადა დემოკრატიამ, რომელიც უმეტეს შემთხვევაში ჩანაცვლებულ იქნა მემარჯვენე ფრთის, ავტორიტარული ან ღიად ფაშისტური რეჟიმებით. 1938 წლისთვის ჩეხოსლოვაკია ერთადერთი შემორჩენილი დემოკრატიული ქვეყანა იყო აღმოსავლეთ და ცენტრალურ ევროპაში, ამავდროულად უნგრეთი და რუმინეთი მტკიცედ ადგა ფაშიზმისა და ნაცისტურ გერმანიასთან თანამშრომლობის გზას. პორტუგალიაში 1928 წელს სალაზარმა დიქტატურა დაამყარა, ხოლო ესპანეთში სამოქალაქო ომი ფრანკოს დიქტატურის ჩამოყალიბებით დაგვირგვინდა. ევროპის გარეთაც ჩამოყალიბდა რეჟიმები, რომლებიც გარკვეულწილად უკავშირდებოდნენ ფაშიზმს, განსაკუთრებით XX საუკუნის 30-იანი წლების იმპერიულ იაპონიასა და პერონის მმართველობის ქვეშ მყოფ არგენტინაში 1945-1955 წლებში.

ფაშიზმისთვის დამახასიათებელია მკაცრი იერარქიული წყობა, პალინგენეტიკური ნაციონალიზმი, მილიტარიზმი, კორპორატივიზმი, ავტარქია, ორგანიციზმი, ვოლუნტარიზმი, ვიტალიზმი და რეაქციული მოდერნიზმი. ფაშისტური იდეოლოგია განსაკუთრებით პოპულარული გახდა მე-20 საუკუნის დასაწყისში, როგორც დაღმასვლის ფაზაში მყოფი ევროპული ცივილიზაციის აღორძინებაზე მიმართული მოძრაობა და საერთაშორისო კომუნიზმის საპირწონე პოლიტიკური ძალა.

ისტორიულად ფაშიზმი პოზიციონირებდა როგორც „მესამე გზა“, რომელიც წარმოადგენდა მარქსისტული სოციალიზმის და ლიბერალ-დემოკრატიული კაპიტალიზმის ალტერნატივას. თანამედროვე პოლიტიკურ დისკურსში მას ხშირად ახასიათებენ როგორც ულტრამემარჯვენე იდეოლოგიას.

## ლიტერატურა

* „პოლიტიკური იდეოლოგიები, შესავალი კურსი“, ენდრიუ ჰეივუდი, ლოგოს პრესი, 2004 წ. გვ. 247-248 ISBN 99928-928-4-6

## რესურსები ინტერნეტში

* ფაშიზმის დოქტრინა
* საკითხავი ლიტერატურა, ფაშიზმსა და ნაციონალ სოციალიზმზე
# დივერსია

**დივერსია** — ქვეყნისათვის მნიშვნელოვანი მატერიალური ობიექტების მწყობრიდან გამოყვანის სხვადასხვა მეთოდი. იურიდიულად „დივერსია“ გულისხმობს ზიანის მიყენებას, ან ზიანის მიყენების მცდელობას ქვეყნის თავდაცვის საწინააღმდეგო მოქმედებით, თავდაცვითი და სამხედრო ქონების, შენობების და ნაგებობების, მათ შორის ადამიანების და ბუნებრივი რესურსების წინასწარგანზრახული დაზიანებით, ან განადგურებით.
მისი ტიპოლოგია დამოკიდებულია შემსრულებელთა ტიპების ან მათი მიზნების განსხვავებაზე. არჩევენ 4 ტიპის შემსრულებლებს: მოსამსახურეები, პროფესიული აგენტები, პარტიზანები, „მეხუთე კოლონის” წარმომადგენლები”. დ-ის ჩატარების მიზანი შეიძლება იყოს: სამხედრო საბოტაჟი, ეკონომიკური საბოტაჟი, საბოტაჟი პოლიტიკური, ან სოციალური მიზნების მისაღწევად.

## რესურსები ინტერნეტში

* დივერსია
* განმარტება-დივერსია
# მუსლიმი

მუსლიმანთა ნამაზი
**მუსლიმი**, *მუსლიმანი*, *მაჰმადიანი* (არაბ. مسلم - მორჩილი, ერთგული, თავდადებული) — პიროვნება, რომელიც თავის რელიგიად აღიარებს ისლამს. ისლამის მიმდევრებს (მუსლიმებს) სწამთ ერთადერთი ღმერთის - ალაჰის, აგრეთვე სწამთ, ალაჰის მიერ გაჩენილი ანგელოზების, შუამავლების, რომელთა საშუალებით ალაჰმა კაცობრიობას თავისი მოძღვრება გადასცა, განკითხვის დღის, უფლის სამსჯავროს წინაშე წარსდგომისა და იმქვეყნიური ცხოვრების. მათ მიაჩნიათ, რომ ადამიანის ბედ იღბალის სრული განმკარგავი ალაჰია.

მუსლიმანებს სწამთ შუამავლების – ადამის, ნოესი, აბრაამის, ისმაელის, ისააკის, იაკობის, იოსების, იობის, მოსესი, აარონის, დავითის, სოლომონის, ელიასი, იოანე ნათლისმცემელისა, ისა–იესოსა და მათი მიჩნევით ალაჰის უკანასკნელი შუამავლის, მუჰამედის, რომელსაც მუსლიმანთა მოსაზრებით, მთავარანგელოზ ჯებრაილის (გაბრიელის) საშუალებით, ალაჰმა თავისი მოძღვრება გადასცა.

## რესურსები ინტერნეტში

* Ritual Prayer: Its Meaning and Manner – The Islamic Supreme Council of America.
* Muhammad and the First Muslim Ummah დაარქივებული 2021-09-10 საიტზე Wayback Machine.  – University of Chicago
* *Islamophobia Today* Newspaper დაარქივებული 2021-09-22 საიტზე Wayback Machine.  – An Islamophobia news clearing house
* Sammy Aziz Rahmatti, *Understanding and Countering Islamophobia*
* WikiSaurus:Muslim
* Understanding Islam (7 April 2008). ციტირების თარიღი: 25 August 2010
* Major Religions of the World Ranked by Number of Adherents. Adherents.com.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 29 იანვარი 2010. ციტირების თარიღი: 3 July 2007
# მოსახლეობის სიმჭიდროვე

მოსახლეობის სიმჭიდროვე 2006 წლის მიხედვით (ადამიანები / კმ²)
**მოსახლეობის სიმჭიდროვე** — სიდიდე, რომელიც აღწერს მოცემულ ტერიტორიულ ერთეულზე (ქვეყანა, რეგიონი, ქალაქი) დასახლებულ ადამიანთა საშუალო სიდიდეს ფართობის ერთეულზე (როგორც წესი, კვადრატული კილომეტრი, უფრო მცირე ტერიტორიებისათვის — ჰექტარი). ამ ერთეულის გამოსათვლელად ტერიტორიული ერთეულის მოსახლეობის საერთო რაოდენობას ყოფენ მის საერთო ფართობზე.

*ფაქტები მოსახლეობის სიმჭიდროვის შესახებ:*

* ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული ქვეყანაა მონაკო - 18 ათასი კაცი 1 კვ. კმ-ზე.
* ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული ქვეყანაა (ჯუჯა სახელმწიფოების გამოკლებით) ბანგლადეში - 926 კაცი 1 კვ. კმ-ზე.
* ყველაზე მეჩხრად დასახლებული ქვეყანაა ისლანდია - 3,1 კაცი 1 კვ. კმ-ზე.
* საქართველოს მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 67 კაცი 1 კვ. კმ-ზე, რუსეთისა - 8,5 კაცი, გერმანიისა - 321 კაცი.

## ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული ქვეყნები

1 მილიონზე მეტი მოსახლეობით| რიგი | ქვეყანა/რეგიონი | მოსახლეობა | ფართობი(კმ2) | სიმჭირდროვე (მოს. ერთ კმ2-ზე) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 |  სინგაპური | 5,183,700 | 710 | 7301 |
| — |  ჰონგ-კონგი | 7,061,200 | 1,104 | 6396 |
| 2 |  ბაჰრეინი | 1,234,596 | 750 | 1646 |
| 3 |  ბანგლადეში | 152,518,015
  | 147,570 | 1034 |
| 4 |  ტაივანი | 22,955,395 | 36,190 | 634 |
| 5 |  მავრიტანია | 1,288,000 | 2,040 | 631 |
| 6 |  სამხრეთი კორეა | 48,456,369 | 99,538 | 487 |
| 7 |  რუანდა | 10,718,379 | 26,338 | 407 |
| 8 |  ნიდერლანდი | 16,760,000 | 41,526 | 404 |
| 9 |  ლიბანი | 4,224,000 | 10,452 | 404 |

10 მილიონზე მეტი მოსახლით| რიგი | ქვეყანა/რეგიონი | მოსახლეობა | ფართობი(კმ2) | სიმჭირდროვე (მოს. ერთ კმ2-ზე) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 |  ბანგლადეში | 152,518,015 | 147,570 | 1034 |
| 2 |  ტაივანი | 22,955,395 | 36,190 | 634 |
| 3 |  სამხრეთი კორეა | 48,456,369 | 99,538 | 487 |
| 4 |  რუანდა | 10,718,379 | 26,338 | 407 |
| 5 |  ნიდერლანდი | 16,760,000 | 41,526 | 404 |
| 6 |  ინდოეთი | 1,210,193,422 | 3,287,263 | 368 |
| 7 |  ბელგია | 11,007,020 | 30,528 | 361 |
| 8 |  იაპონია | 127,960,000 | 377,944 | 339 |
| 9 |  შრი-ლანკა | 20,653,000 | 65,610 | 345 |

## იხილეთ აგრეთვე

* საზოგადოებრივი გეოგრაფია

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
მოსახლეობის სიმჭიდროვე Selected Current and Historic City, Ward & Neighborhood Densities
# აშშ-ის სტატისტიკური აღწერის ბიურო

|  |
| --- |
| **აშშ-ის სტატისტიკური აღწერის ბიუროUnited States Census Bureau* |
|  |
|  |
| უწყების შესახებ |
| **შეიქმნა** | 1903 წლის 1 ივლისი |
| **თანამშრომლები** | 5593 (2006) |
| **საიტი** |
| www.census.gov |

**აშშ-ის სტატისტიკური აღწერის ბიურო** (ინგლ. United States Census Bureau) — აშშ-ის ფედერალური სტატისტიკური სისტემის მთავარი სააგენტო, რომელზედაც დაკისრებულია აშშ-ის მოსახლეობის აღწერის ორგანიზებისა და განხორციელების პასუხიმგებლობა. იგი აგრეთვე აგროვებს და სტატისტიკურად ამუშავებს სხვა ეროვნულ დემოგრაფიულ და ეკონომიკურ მონაცემებს. აშშ-ის სტატისტიკური აღწერის ბიურო ფაქტობრივად, წარმოადგენს აშშ-ის ცენტრალურ სტატისტიკურ ორგანოს. ბიუროს მთავარი მისიაა აშშ-ის სტატისტიკური აღწერის ჩატარება ყოველ 10 წელიწადში ერთხელ. შეიქმნა 1903 წლის 1 ივლისს. შტაბ-ბინა მდებარეობს მერილენდის შტატის ქალაქ სუიტლენდში.

## რესურსები ინტერნეტში

* ოფიციალური საიტი (ინგლისური)
# დიდი ქალაქი

შანხაი მსოფლიოს ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული ქალაქი (მის საზღვრებს შიგნით).
ტოკიო მსოფლიოს ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული აგრლომერაცია
ტამპერე, ფინეთი
**დიდ ქალაქად** ითვლება ქალაქი, რომლის მცხოვრებთა რიცხვი 100.000 კაცს აღემატება. ცნება მიღებული იქნა 1887 წელს, საერთაშორისო სტატისტიკოსთა კონფერენციის მიერ.

## საქართველოს დიდი ქალაქები

2020 წლის აღწერით საქართველოში 4 დიდი ქალაქია:

* თბილისი (1.184.800)
* ბათუმი (169.150)
* ქუთაისი (135.200)
* რუსთავი (128.700)

მეხუთე დიდი ქალაქი 2003 წლამდე სოხუმი იყო, მაგრამ მისი მოსახლეობა კონფლიქტის გამო შემცირებულია (43 700).

## გერმანიის დიდი ქალაქები

2006 წლის ბოლოსთვის, გერმანიას 82 დიდი ქალაქი აქვს.

დანარჩენ 8 ქალაქში, XX და XXI საუკუნის გერმანიაში 100.000 მცხოვრებზე მეტი ცხოვრობდა ისე, რომ სულ 90 ქალაქი არსებობდა, რომელსაც დიდი ქალაქი ეწოდებოდა.

გერმანიის 82 დიდ ქალაქში 2006 წლისათვის სულ 25.449.822 კაცი ცხოვრობდა. რაც ნიშნავს გერმანიის საერთო მოსახლეობის 30,9 %–ს. (2006 წლის 31 დეკემბრის მონაცემები: 82.315.000 ).

*იხილე ასევე გერმანიის დიდი ქალაქების სია*

## ავსტრიის დიდი ქალაქები

*2007 წლის 1. იანვარს ავსტრიის სტატისტიკის მიხედვით*

* ვენა (1.664.146)
* გრაცი (247.698)
* ლინცი (188.894)
* ზალცბურგი (149.018)
* ინსბრუკი (117.693)

*იხილე ასევე ავსტრიის ქალაქების სია*

## შვეიცარიის დიდი ქალაქი

*შვეიცარიის ფედერალური სამსახურის სტატისტიკის 2006 წლის 31 დეკემბრის მონაცემების მიხედვით*

* ციურიხი (350.125)
* ჟენევა (178.603)
* ბაზელი (163.081)
* ბერნი (122.422)
* ლოზანა (118.049)

*იხილე ასევე შვეიცარიის ქალაქები*

## დიდი ქალაქები მსოფლიოს მასშტაბით

2002 წლისათვის მსოფლიო მასშტაბით დაახლ. 1700 იყო, რომელშიც 100.000 მცხოვრებზე მეტი ცხოვრობდა.

## იხილეთ აგრეთვე

* ქალაქი
* დიდი ქალაქების სახელთა სია
* გერმანიის ქალაქების სია
* ავსტრიის ქალაქების სია
* შვეიცარიის ქალაქების სია
* ქალაქების სია ქვეყნების მიხედვით
* მსოფლიოს დიდი ქალაქების სია
* ევროკავშირის დიდი ქალაქების სია

## სქოლიო
# პენტაგონი

პენტაგონი
**პენტაგონი** (ინგლ. The Pentagon < ძვ. ბერძნ. πεντάγωνον [pentágōnon] — „ხუთკუთხედი“) — აშშ-ის თავდაცვის დეპარტამენტის (სამინისტროს) შტაბ-ბინა, ხუთკუთხედის ფორმის დიდი შენობა. მდებარეობს ვირჯინიის შტატის არლინგტონის ოლქში, ვაშინგტონთან ახლოს.

პენტაგონი ააშენეს 1941—1943 წლებში, რათა ერთ შენობაში მოექციათ თავდაცვის უწყების მთელ ვაშინგტონში გაფანტული ცალკეული ობიექტები (სულ 17). თავდაპირველად პრეზიდენტ ფრანკლინ დელანო რუზველტს უფანჯრო შენობის აგება სურდა, რათა ის დაცული ყოფილიყო პოტენციური საჰაერო თავდასხმებისგან, თუმცა ინჟინერ-მშენებლებმა დაარწმუნეს, რომ ასეთი შენობა არაპრაქტიკული იქნებოდა. საბოლოოდ პრეზიდენტმა მხარი დაუჭირა ჯორჯ ედვინ ბერგსტრომის ხუთკუთხა დიზაინის შენობას, თუმცა ნატიფი ხელოვნების კომისიის თავმჯდომარე გილმორ კლარკმა პროექტი გააკრიტიკა დედაქალაქის განაშენიანების გეგმასთან შეუთავსებლობის გამო. არჩეული ადგილი დაჭაობებული ტერიტორია იყო, სადაც მდებარეობდა მცირე ზომის ძველი აეროპორტი. ტერიტორიის სტაბილიზაციისათვის ადგილზე დაყარეს 4,2 მილიონი კვადრატული მეტრი გრუნტი და საძირკვლის გასამაგრებლად ჩასვეს 41 492 ცალი ბეტონის ხიმინჯი. არლინგტონის ეროვნული სასაფლაოს ხედის დასაცავად პენტაგონის სიმაღლე მკაცრად განისაზღვრა — 24 მეტრი. მშენებლობის დაწყებიდან 3 თვეში, 1941 წლის დეკემბერში, აშშ-ის მეორე მსოფლიო ომში ჩართვის გამო პენტაგონის დასრულება ეროვნულ პრიორიტეტად იქცა. 13 000-ზე მეტი მუშა შრომობდა დღისითაც და ღამითაც და საძირკვლის ჩაყრიდან რვა თვის შემდეგ მინისტრმა ჰენრი სტიმსონმა თავისი ოფისი ახალ შენობაში გადაიტანა.

მშენებლობა 83 მილიონი დოლარი დაჯდა. დასრულდა 1943 წლის იანვარში. ამ მომენტისათვის პენტაგონი მსოფლიოში უდიდესი საოფისე შენობა იყო, რომლის ფართობი 12 ჰექტარს შეადგენდა (მათ შორის 2 ჰექტარი ცენტრალური ეზო) და ყველა სართული საერთო ჯამში მოიცავდა 344 000 კვადრატულ მეტრ შიდა სივრცეს დაახლოებით 25 000 ადამიანისათვის. ომის დასრულების შემდეგ პენტაგონის საავადმყოფოდ ან მშვიდობიანი დროის რაიმე სხვა დაწესებულებად გადაკეთების გეგმებს უარი ეთქვა, რადგან ცივი ომის დაწყებამ სამხედრო მზადყოფნის მაღალი დონე მოითხოვა. დღემდე რჩება მსოფლიოში ერთ-ერთ უდიდეს საოფისე შენობად.

## სქოლიო
# იდეოლოგია

**იდეოლოგია** (ბერძ. ιδεολογία < ιδεα — „იდეა“; λογος — „სიტყვა“, „მოძღვრება“) — იდეების, შეხედულებების ერთობლიობა, რომელიც ადამიანების გარკვეულ ჯგუფში (მაგალითად სახელმწიფოში) მიღებულ ნორმად, სახელმძღვანელო იდეებად არის აღიარებული, ან შეიძლება იყოს აღიარებული.

გარკვეული კლასის, პოლიტიკური პარტიის, საზოგადოებრივი ჯგუფის და ა.შ. იდეათა, შეხედულებათა სისტემა, რომელიც ვლინდება საზოგადოებრივი ცნობიერების სხვადასხვა ფორმაში — ფილოსოფიაში, პოლიტიკაში, სამართალში, ხელოვნებაში და ა. შ.

იდეოლოგიის ცნება საფრანგეთის რევოლუციის შემდეგ პერიოდში შეიქმნა. ვინაიდან საფრანგეთის რევოლუციამ ეკლესია სახელმწიფოსაგან გამოყო და უარყო პოლიტიკის რელიგიურ იდეებზე დამყარების ტრადიცია, საჭირო გახდა რელიგია შეცვლილიყო რაღაც სხვა მოძღვრებით, რომელიც იმავე ფუნქციას შეასრულებდა, ოღონდ, ახალი დროების შესაფერისად და ორიენტირებული იქნებოდა რაციონალობაზე, მეცნიერებაზე (სიტყვის მეორე ნაწილი — ლოგია — სწორედ ამაზე მიანიშნებს).

შემდგომში სიტყვა „იდეოლოგია“ სხვადასხვა აზრით იხმარებოდა, მაგრამ უპირატესად იგი მაინც სხვადასხვა პოლიტიკური პროგრამის ფილოსოფიური წინამძღვრების ერთობლიობას აღნიშნავს, ანუ მასში ძირითადად იგულისხმება სამი ელემენტი:

1. გარკვეული ზოგადი წარმოდგენა სამყაროზე, რეალობაზე (არსებითად, ცხადია, სოციალურ რეალობაზე - ადამიანთა საზოგადოებაზე);
2. ღირებულებით წარმოდგენათა ერთობლიობა, ე. ი. შეხედულებები იმაზე, თუ რა ღირებულებებს უნდა მიენიჭოს უპირატესობა სოციალური სისტემის აგებისას (პიროვნების თავისუფლება, თანასწორობა, ტრადიციების დაცვა და ა.შ.);
3. პრაქტიკული მოქმედების პრინციპი, რასაც უშუალოდ ემყარება პოლიტიკური პროგრამები (ე.ი. წარმოდგენები იმაზე, თუ როგორ უნდა განხორციელდეს უპირატესად მიჩნეული ღირებულებები სოციალურ რეალობაში). იდეალურ შემთხვევაში, პოლიტიკური პარტია სხვა არა უნდა იყოს რა, თუ არა გარკვეული იდეოლოგიით გაერთიანებულ ადამიანთა ერთობლიობა.

## ლიტერატურა

* *ზურაბიშვილი, დ.*, *გობრონიძე გ.*, სამოქალაქო განათლების ლექსიკონი, საიას იურიდ. განათლ. ხელშეწყობის ფონდი, თბ., 2011. ISBN 978-9941-0-3354-4.

## რესურსები ინტერნეტში

* იდეოლოგია — ენციკლოპედიური ლექსიკონი
# 11 სექტემბრის ტერაქტი

11 სექტემბერი
**11 სექტემბრის ტერაქტი** (ინგლ. September 11 attacks; ჩვეულებრივ ცნობილია როგორც **9/11**) — ალ-კაიდას თვითმკვლელ ტერორისტთა კოორდინირებულ თავდასხმათა სერია აშშ-ის ტერიტორიაზე 2001 წლის 11 სექტემბერს. ამ დღეს 19 ისლამისტმა ტერორისტმა გაიტაცა ოთხი კომერციული სამგზავრო თვითმფრინავი. გამტაცებლებლმა გამიზნულად დააჯახეს ორი თვითმფრინავი ნიუ-იორკში მსოფლიო სავაჭრო ცენტრის ორ ცათამბჯენს (ე.წ. ტყუპებს), რის შედეგადაც დაიღუპა ყველა მგზავრი და ამ შენობებში იმ მომენტში მყოფი ხალხის დიდი ნაწილი. ორივე შენობა ორი საათის განმავლობაში ჩამოიქცა და თან მოიყოლა მიმდებარე ორი შენობა, სხვა მრავალი კი ძლიერ დააზიანა. გამტაცებლებმა მესამე თვითმფრინავი პენტაგონის შენობას დააჯახეს. მეოთხე თვითმფრინავი სომერსეტ-ქაუნთის (პენსილვანია), ველზე ჩამოვარდა. ოთხივე თვითმფრინავის ყველა მგზავრი დაიღუპა.

11 სექტემბერი
## რესურსები ინტერნეტში

* National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States *official commission website*
* National September 11th Memorial and Museum – List of victims
* September 11, 2001, Documentary Project from the U.S. Library of Congress, *Memory.loc.gov*
* September 11, 2001, Web Archive from the U.S. Library of Congress, *Minerva*
* Understanding 9/11 – A Television News Archive at Internet Archive
* CNN.com – Video archive, including the first and second planes.
# პოლიტიკა

ევროპის პარლამენტი
ინგლისის პარლამენტი
**პოლიტიკა** — ეს არის:

1. საზოგადოების და სახელმწიფოს მართვის ხელოვნება,
2. საზოგადოებრივი იდეების ერთობლიობა და მისგან გამომდინარე მიზანმიმართული საქმიანობა, რომელიც დაკავშირებულია სახელმწიფოებს, ხალხებს, ერებს, სოციალურ ჯგუფებს შორის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი ურთიერთობების ჩამოყალიბებასთან.

პოლიტიკას წარსულში განსაზღვრავდნენ სხვადასხვაგვარად, კერძოდ: (ა) როგორც „სამეფო ხელოვნებას“ ყველა სხვა ხელოვნების (ორატორული, სამხედრო, სასამართლო) სამართავად, (ბ) როგორც უნარს „ყველა მოქალაქის დაცვისა და მათ შორის უარესების უკეთესებად გარდაქმნისა“ (პლატონი), (გ) როგორც ცოდნას სამართლიანი და ბრძნული მმართველობის თაობაზე (მაკიაველი), (დ) როგორც კლასთა ინტერესების ბრძოლას (მარქსი).

## პოლიტიკა როგორც მეცნიერება

პოლიტიკა, როგორც მეცნიერება შეისწავლის სახელმწიფო მიზნების მიღწევის ხერხებს. განასხვავებენ საშინაო და საგარეო პოლიტიკას. პირველი მათგანი განისაზღვრება იმ მიზნების შინაარსით, რომელსაც ისახავს მთავრობა და საზოგადოების მმართველი კლასები, და იმ საშუალებებით, რომლითაც ეს მიზნები მიიღწევა. საშინაო პოლიტიკის მიზანს შეიძლება ჰქონდეს ხასიათი:

* **დინასტიური** (მმართველი ოჯახის ინტერესების დაცვა),
* **არისტოკრატიული** (დიდგვაროვან ოჯახთა უფლებების და პრივილეგიების დაცვა),
* **სამხედრო** (შეირაღებული ჯგუფების წინა პლანზე წამოწევა),
* **სახალხო** (მთელი მოსახლეობის სამეურნეო და სულიერი ინტერესების დაცვა).

საგარეო პოლიტიკა მოიცავს სახელმწიფოთაშორის ურთიერთობების საკითხებს, როგორებიცაა: ომი და მშვიდობა, სახელმწიფოთა კავშირები და შეთანხმებები, საერთაშორისო ვაჭრობა, გავლენის სფეროების განაწილება, ზღვების, კოლონიების ფლობა და სხვა.

თავისი შინაგანი ფორმით სახელმწიფო პოლიტიკა შეიძლება იყოს:

* **კონსერვატიული** - ტრადიციების და არსებული საზოგადოებრივი ინსტიტუტების შენარჩუნება,
* **პროგრესული** - მისწრაფება სახელმწიფო და საზოგადოებრივი სისტემის გარდაქმნისაკენ,
* **ლიბერალური** - მთავრობის ნდობა საზოგადოებრივი ელემენტებისადმი და სხვა.

თუ სახელმწიფო მმართველობას დავყოფთ დარგებად, შესაძლებელია საუბარი სახელმწიფოს ფინანსურ, საბაჟო, სატარიფო, სავაჭრო, სამრეწველო, ფისკალურ, სარკინიგზო პოლიტიკაზე.

## პოლიტიკური სისტემები და იდეოლოგიები

* ანარქიზმი
* დემოკრატია
* კაპიტალიზმი
* კომუნიზმი
* ლენინიზმი
* ლიბერალიზმი
* მაოიზმი
* მარქსიზმი
* ნაციონალიზმი
* ნეოკონსერვატიზმი
* ნეოლიბერალიზმი
* პარლამენტარიზმი
* სოციალიზმი
* სოციალ-დემოკრატია
* სტალინიზმი
* ტოტალიტარიზმი
* ტროცკიზმი
* ფაშიზმი

## პოლიტიკური ცნებები და ტერმინები

კლასი - მმართველობის ფორმა - პოლიტიკური პარტია - რევოლუცია - საგარეო პოლიტიკა - საშინაო პოლიტიკა - სახელმწიფო - ხელისუფლება
# ძალადობა

ფიზიკური ძალადობა სასიკვდილო შედეგით (100 ათას მოსახლეზე, 2002 წელი, გაეროს მონაცემები).
  არ არის ინფორმაცია
  200-ზე ნაკლები
  200-400
  400-600
  600-800
  800-1000
  1000-1200
  1200-1400
  1400-1600
  1600-1800
  1800-2000
  2000-3000
  3000-ზე მეტი

**ძალადობა** — ძალის აშკარა ან ფარული გამოყენება ადამიანის ან ადამიანთა ჯგუფისაგან ისეთი რამის მისაღწევად, რაზედაც ისინი თავისი ნებით არ თანხმდებიან. სინონიმებია: აგრესია, სასტიკი მოპყრობა, შეურაცხყოფა, იძულება, ხელყოფა, წამება, მუქარა. ძალადობა არის ყოველგვარი ქმედება ან სიტყვა, რომელსაც შეუძლია ადამიანი შეურაცხჰყოს, ზიანი მოუტანოს მას ან შეულახოს კანონით მინიჭებული უფლებები. ძალადობის დროს ითრგუნება ადამიანის ნება, შელახულია მისი ხელშეუხებლობა, ღირსება და თავისუფლება. ესენი კი ადამიანის განუყოფელი უფლებებია.

არსებობს პირდაპირი და არაპირდაპირი (ანუ სტრუქტურული) ძალადობა. პირდაპირი ძალადობა ნიშნავს ფიზიკურ ძალადობას, ფიზიკური ძალის ან ძალაუფლების წინასწარგამიზნულ გამოყენებას მიმართულს საკუთარი თავის, სხვა ადამიანის ან საზოგადოების წინააღმდეგ, რომლის შედეგადაც ადგილი აქვს (ან არსებობს დიდი ალბათობა) სიკვდილს, სხეულის დაზიანებას, ფსიქოლოგიურ ტრავმას, ნორმალური განვითარებიდან გადახრას ან სხვადასხვა სახის ზარალს. არაპირდაპირი ძალადობა კი ნიშნავს სიღატაკეს, ექსპლუატაციას, სოციალურ უსამართლობას, დემოკრატიის უქონლობას და ა.შ.

ძალადობა შედგება სამი კომპონენტისაგან: მსხვერპლი, დამნაშავე და თვით ქმედება. თავისი ხასიათისა და შედეგების გათვალისწინებით, იგი ხშირად მოიაზრება როგორც კრიმინალი. ძალადობა მოიცავს უკანონო ქმედებათა ყველა სახეს, გამოხატულს მუქარით ან ქმედებით, რომელსაც შედეგად მოჰყვება ქონების დაზიანება ან განადგურება, ანდა პიროვნების შეურაცხყოფა ან სიკვდილი. ძალადობის ყველაზე ფართოდ გამოხატული ფორმაა ძალადობა ოჯახში. ოჯახში ძალადობის ფორმებია: ფიზიკური ძალადობა (ცემა), სექსუალური ძალადობა, მუქარა, ემოციური ძალადობა (სისტემატური ყვირილი, გინება), საზოგადოებისგან იზოლაცია, რაიმე ქმედების მუქარით აკრძალვა, დაშინება და ა.შ. ოჯახში ძალადობის მსხვერპლი შეიძლება იყოს ქალი, ბავშვი, შშმ პირი, მოხუცი და, იშვიათად, მამაკაცი. ყველაზე გავრცელებული ფორმაა ქმრის ძალადობა ცოლზე და მშობლების — შვილებზე.

## სქოლიო