# ოსკარ უაილდი

| ოსკარ უაილდი |
| --- |
| ინგლ. Oscar Fingal O’Flahertie Wills Wilde |
|  |
| დაბადების თარიღი | 16 ოქტომბერი, 1854(1854-10-16)  |
| დაბადების ადგილი | დუბლინი, დუბლინის საგრაფო, დიდი ბრიტანეთის და ირლანდიის გაერთიანებული სამეფო  |
| გარდაცვალების თარიღი | 30 ნოემბერი, 1900(1900-11-30) (46 წლის) |
| გარდაცვალების ადგილი | პარიზის VI რაიონი |
| დასაფლავებულია | პერ-ლაშეზის სასაფლაო  |
| ფსევდონიმი | С.3.3. და Sebastian Melmoth |
| საქმიანობა | პოეტი , დრამატურგი , ნოველისტი, საბავშვო მწერალი, რომანისტი , მწერალი , ავტორი , პროზაიკოსი, პუბლიცისტი , ესეისტი, მეიგავე, ლიბრეტისტი  და სცენარისტი |
| ენა | ფრანგული ენა და ინგლისური ენა |
| მოქალაქეობა |  დიდი ბრიტანეთის და ირლანდიის გაერთიანებული სამეფო  ირლანდიის რესპუბლიკა   გაერთიანებული სამეფო  საფრანგეთი  |
| ალმა-მატერი | მაგდალენის კოლეჯი და დუბლინის ტრინიტის კოლეჯი |
| ჟანრი | კომედია, გოთიკური ლიტერატურა, დრამა, ტრაგედია, ზღაპარი, narrative poetry, ესე და პოემა |
| Magnum opus | რა მნიშვნელოვანია სერიოზულობა, დორიან გრეის პორტრეტი, ქანთერვილის მოჩვენება, ადამიანის სული სოციალიზმში და The Ballad of Reading Gaol |
| ჯილდოები | Newdigate Prize  |
| მეუღლე | კონსტანს ლოიდი  |
| პარტნიორ(ებ)ი | Lord Alfred Douglas  |
| შვილ(ებ)ი | ვივიან ჰოლანდი  და სირილ ჰოლანდი |
| გაშლა
გავლენა მოახდინეს
* :::Joris-Karl Huysmans
 |
| ხელმოწერა |  |
| საიტი | cmgww.com/historic/wilde/ |
|  **ოსკარ უაილდი** ვიკისაწყობში |

**ოსკარ ფინგალ ო’ფლერტი უილს უაილდი** (დ. 16 ოქტომბერი, 1854 — გ. 30 ნოემბერი, 1900) — ირლანდიელი მწერალი, პოეტი და დრამატურგი. 1880-იანი წლების განმავლობაში სხვადასხვა ლიტერატურულ სტილში მოღვაწეობის შემდეგ, 1890-იანი წლების დასაწყისში იგი ლონდონის ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული და გავლენიანი დრამატურგი გახდა. იგი იყო XIX საუკუნის მიწურულის აღმავალი ესთეტისტური მიმდინარეობის საკვანძო ფიგურა და ხშირად მიიჩნევა ვიქტორიანული ხანის უდიდეს დრამატურგად. უაილდი ყველაზე მეტად ცნობილია თავისი გოტიკური რომანით „დორიან გრეის პორტრეტი“ (1890), ეპიგრამებით, პიესებითა და ზღაპრებით ბავშვებისთვის, ასევე 1895 წელს ჰომოსექსუალური კავშირების გამო „უხამსი ქცევის“ ბრალდებით გამართული სკანდალური სასამართლო პროცესებით და მისჯილი პატიმრობით.

უაილდის მშობლები დუბლინში მოღვაწე ანგლო-ირლანდიელი ინტელექტუალები იყვნენ. სიყმაწვილეში უაილდი თავისუფლად დაეუფლა ფრანგულ და გერმანულ ენებს. უნივერსიტეტში ეუფლებოდა კლასიკურ ფილოლოგიას; თავი გამოიჩინა, როგორც გამორჩეულმა კლასიკოსმა, ჯერ დუბლინის ტრინიტის კოლეჯში, შემდეგ კი ოქსფორდის მოგდალინის კოლეჯში. ამ პერიოდში იგი დაუახლოვდა ესთეტიზმის ფილოსოფიას, რომელსაც მისი ორი მასწავლებელი — უოლტერ პატერი და ჯონ რასკინი ხელმძღვანელობდნენ. უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ უაილდი საცხოვრებლად ლონდონში გადავიდა და მოდურ კულტურულ და სოციალურ წრეებში დამკვიდრდა.

უაილდმა ძალები სხვადასხვა ლიტერატურულ სფეროში მოსინჯა: დაწერა პიესა, გამოსცა ლექსების კრებული, კითხულობდა ლექციებს აშშ-სა და კანადაში „ინგლისური რენესანსის“ შესახებ ხელოვნებასა და ინტერიერის დიზაინში, რის შემდეგაც დაბრუნდა ლონდონში, სადაც ლექციებს თავისი ამერიკული მოგზაურობის შესახებ კითხულობდა და სხვადასხვა პერიოდული გამოცემისთვის რეცენზიებს წერდა. მწვავე და გონებამახვილური შენიშვნებით, ექსცენტრული ჩაცმულობითა და საუბრის ბრწყინვალე მანერით ცნობილი უაილდი თავისი დროის ერთ-ერთ ყველაზე პოპულარულ პიროვნებად იქცა. 1890-იანი წლების მიჯნაზე მან თავისი იდეები ხელოვნების უზენაესობის შესახებ დიალოგებისა და ესეების სერიაში ჩამოაყალიბა, ხოლო დეკადანსის, ორპირობისა და სილამაზის თემები თავის ერთადერთ რომანში — „დორიან გრეის პორტრეტი“ (1890) ასახა. ამის შემდეგ უაილდი კვლავ დრამატურგიას დაუბრუნდა და პარიზში ყოფნისას ფრანგულ ენაზე დაწერა „სალომე“ (1891), თუმცა ინგლისში მას დადგმის უფლება არ მისცეს, რაც ნაწილობრივ განპირობებული იყო ინგლისურ სცენაზე ბიბლიური სიუჟეტების ასახვის აკრძალვით. მიუხედავად ამისა, 1890-იანი წლების დასაწყისში უაილდმა ოთხი სოციალური კომედია შექმნა, რამაც იგი გვიანვიქტორიანული ლონდონის ერთ-ერთ ყველაზე წარმატებულ დრამატურგად აქცია.

დიდებისა და წარმატების ზენიტში, როდესაც ლონდონში კვლავ იდგმებოდა მისი პიესები „იდეალური ქმარი“ (1895) და „სერიოზულობის მნიშვნელობა“ (1895), უაილდმა სასამართლოში სამოქალაქო სარჩელი შეიტანა ჯონ შოლტო დუგლასის, ქუინსბერის მე-9 მარკიზის წინააღმდეგ ცილისწამების ბრალდებით. მარკიზი უაილდის საყვარლის, ლორდ ალფრედ დუგლასის მამა იყო. ცილისწამების საქმის განხილვისას გამოაშკარავდა მტკიცებულებები, რის გამოც უაილდმა სარჩელი გამოითხოვა, რასაც მოჰყვა მისი დაპატიმრება და სისხლისსამართლებრივი დევნა სხვა მამაკაცებთან „უხამსი ქცევისათვის“. ნაფიცმა მსაჯულებმა ვერ შეძლეს ვერდიქტის გამოტანა, რის გამოც ხელახალი სასამართლო პროცესი დაინიშნა. მეორე პროცესზე უაილდი დამნაშავედ ცნეს და მიუსაჯეს მაქსიმალური სასჯელი — ორი წლით მძიმე შრომა, რომელიც მან 1895-დან 1897 წლამდე მოიხადა. ციხეში ყოფნის ბოლო წელს დაწერა „De Profundis“ (გამოიცა სიკვდილის შემდეგ, შემოკლებით 1905 წელს, ხოლო სრულად — 1962 წელს კრებულში „სრული წერილები“) — ვრცელი წერილი, რომელშიც იგი აღწერს თავის სულიერ გზას განსაცდელის ჟამს და რომელიც წარმოადგენს ბნელ კონტრაპუნქტს მისი ადრეული სიამოვნების ფილოსოფიისადმი. გათავისუფლების დღესვე მან ღამის გემით საფრანგეთს მიაშურა და არც ბრიტანეთსა და არც ირლანდიაში აღარასოდეს დაბრუნებულა. საფრანგეთსა და იტალიაში ყოფნისას დაწერა თავისი უკანასკნელი ნაწარმოები — „რედინგის ციხის ბალადა“ (1898), ვრცელი პოემა, რომელიც ეძღვნება ციხის უმძიმეს ცხოვრებას.

## ადრეული წლები

უაილდების ოჯახის სახლი მერიონის მოედანზე
ოსკარ უაილდი დაიბადა 1854 წლის 16 ოქტომბერს დუბლინში, უესტლენდ როუს 21-ში (ამჟამად ტრინიტის კოლეჯის ოსკარ უაილდის ცენტრის შენობა). იგი იყო ანგლო-ირლანდიელი წყვილის, ჯეინ (დაბადებით ელჯი) და სერ უილიამ უაილდის სამი შვილიდან მეორე. ოსკარი თავის ძმაზე, უილიამ (უილი) უაილდზე ორი წლით უმცროსი იყო.

ჯეინ უაილდი რომანისტის, დრამატურგისა და სასულიერო პირის, ჩარლზ მატურინის ცოლის ძმისშვილი იყო, რომელმაც შესაძლოა გავლენა მოახდინა მის ლიტერატურულ კარიერაზე. ჯეინს სჯეროდა, თუმცა უსაფუძვლოდ, რომ იტალიური წარმოშობისა იყო, და ფსევდონიმით *იტალ. „Speranza“* („იმედი“) რევოლუციურ „ახალგაზრდა ირლანდიელებს“ 1848 წელს ლექსები მიუძღვნა; იგი მთელი ცხოვრების განმავლობაში ირლანდიელი ნაციონალისტი იყო. ჯეინ უაილდი „ახალგაზრდა ირლანდიელების“ პოეზიას უიკითხავდა უილის და ოსკარს, რითაც შვილებს ამ პოეტებისადმი სიყვარული ჩაუნერგა. ნეოკლასიკური აღორძინებისადმი მისი ინტერესი აისახებოდა მის სახლში დაცულ ძველი საბერძნეთისა და რომის ნახატებსა და ბიუსტებში.

სერ უილიამ უაილდი ირლანდიის წამყვანი ოტო-ოფთალმოლოგი (ყურისა და თვალის) ქირურგი იყო და 1864 წელს რაინდის წოდება მიიღო ირლანდიის მოსახლეობის აღწერისას სამედიცინო მრჩევლად და ასისტენტ-კომისრად გაწეული სამსახურისთვის. იგი ასევე წერდა წიგნებს ირლანდიური არქეოლოგიისა და გლეხური ფოლკლორის შესახებ. როგორც ცნობილმა ფილანთროპმა, ქალაქის ღარიბთა სამკურნალოდ დუბლინის ტრინიტის კოლეჯის (TCD) უკანა მხარეს დააარსა ამბულატორია, რომელიც გახდა დუბლინის თვალისა და ყურის ჰოსპიტალის წინამორბედი. მამის მხრიდან უაილდის წინაპარი ჰოლანდიელი ჯარისკაცი, პოლკოვნიკი დე უაილდი იყო, რომელიც ირლანდიაში 1690 წელს მეფე უილიამ III ორანელის არმიასთან ერთად ჩავიდა. დედის მხრიდან უაილდის წინაპრებს შორის იყო კალატოზი დარემის საგრაფოდან, რომელიც ირლანდიაში 1770-იან წლებში გადასახლდა.

უაილდი ჩვილობისას მოინათლა დუბლინის წმინდა მარკოზის ეკლესიაში, რომელიც ადგილობრივ ირლანდიის (ანგლიკანურ) ეკლესიას ეკუთვნოდა. როდესაც ეკლესია დაიხურა, ჩანაწერები გადაიტანეს ახლომდებარე წმინდა ანას ეკლესიაში. კათოლიკე მღვდელი უიკლოუს საგრაფოს სოფელ გლენკრიდან ასევე ამტკიცებდა, რომ მან მონათლა უაილდი და მისი ძმა უილი.

გარდა ორი ღვიძლი და-ძმისა, უაილდს მამის მხრიდან სამი ნახევარძმა და ნახევარდა ჰყავდა, რომლებიც მამამისის ქორწინებამდე, უკანონოდ დაიბადნენ: ჰენრი უილსონი (დაბადებული 1838 წელს ერთი ქალისგან) და ემილი და მერი უაილდები (დაბადებულნი 1847 და 1849 წლებში მეორე ქალისგან). სერ უილიამმა აღიარა მამობა, უზრუნველყო მათი განათლება და მოაწყო მათი აღზრდა ნათესავებთან.

ოჯახი 1855 წელს მერიონის მოედნის №1 სახლში გადავიდა. სერ უილიამისა და ლედი უაილდის წარმატებისა და სოციალური ცხოვრებისადმი სიყვარულის წყალობით, სახლი მალე იქცა „უნიკალურ სამედიცინო და კულტურულ გარემოდ“. მათ სალონს სტუმრობდნენ ისეთი პიროვნებები, როგორებიც იყვნენ შერიდან ლე ფანიუ, ჩარლზ ლევერი, ჯორჯ პეტრი, ისააკ ბატი, უილიამ როუან ჰამილტონი და სემუელ ფერგიუსონი.

უაილდის და, იზოლა ფრანჩესკა ემილი უაილდი, დაიბადა 1857 წლის 2 აპრილს. სახელი მას ირლანდიელი იზოლდას (მარკ კორნუოლელის ცოლისა და სერ ტრისტანის საყვარლის) პატივსაცემად დაარქვეს. ფრანჩესკა დედის სახელი იყო, ხოლო ემილი — დეიდის. მოგვიანებით ოსკარი თავის დაზე ამბობდა, რომ იგი იყო „მზის ოქროსფერი სხივი, რომელიც ჩვენს სახლში თამაშობდა“ და იგი ძლიერ დაამწუხრა დის გარდაცვალებამ ცხრა წლის ასაკში ციებ-ცხელების შედეგად. მისი ლექსი „Requiescat“ სწორედ მის ხსოვნას მიეძღვნა; პირველი სტროფი ასე იკითხება:

> Tread lightly, she is near
>
> Under the snow
>
> Speak gently, she can hear
>
> The daisies grow.
>
>
>

ცხრა წლამდე უაილდი განათლებას სახლში იღებდა, სადაც ფრანგმა ძიძამ და გერმანელმა გუვერნანტმა თავიანთ ენები ასწავლეს. 1864 წელს იგი თავის ძმასთან ერთად შევიდა პორტორას სამეფო სკოლაში (ენისკილენი, ფერმანას საგრაფო), სადაც 1871 წლამდე სწავლობდა. პორტორაში, თუმცა ისე პოპულარული არ ყოფილა, როგორც მისი უფროსი ძმა, უაილდმა თანატოლებზე შთაბეჭდილება მოახდინა თავისი იუმორისტული და გამომგონებლური სასკოლო ამბებით. მოგვიანებით ამტკიცებდა, რომ სწრაფი კითხვის უნარის გამო თანასკოლელები მას ვუნდერკინდად მიიჩნევდნენ; მისი თქმით, შეეძლო ორი გვერდის ერთდროულად წაკითხვა და სამტომიანი წიგნის ნახევარ საათში დაძლევა ისე, რომ ძირითადი სიუჟეტის გადმოცემა არ გასჭირვებოდა. იგი აკადემიურად გამოირჩეოდა, განსაკუთრებით კლასიკურ ფილოლოგიაში, რომელშიც 1869 წელს სკოლაში მეოთხე ადგილი დაიკავა. ბერძნული და ლათინური ტექსტების ზეპირი თარგმნის ნიჭისთვის მრავალი ჯილდო მოიპოვა, მათ შორის კარპენტერის პრემია ბერძნულ ახალ აღთქმაში. იგი იყო პორტორას იმ სამ სტუდენტს შორის, რომლებმაც 1871 წელს მოიპოვეს სამეფო სკოლის სტიპენდია ტრინიტის კოლეჯში სწავლის გასაგრძელებლად.

1871 წელს, როდესაც უაილდი ჩვიდმეტი წლის იყო, მისი უფროსი ნახევარდები — მერი და ემილი — 22 და 24 წლის ასაკში დაიღუპნენ ხანძრის შედეგად მიღებული დამწვრობით მონაჰანის საგრაფოში გამართულ წვეულებაზე. ერთ-ერთი დის კაბას ცეცხლი მოეკიდა ბუხრისგან ან კანდელაბრისგან; სხვადასხვა ვერსიით, მამაკაცმა, რომელთანაც იგი ცეკვავდა, ცეცხლის ჩასაქრობად დები თოვლში გაიყვანა, ან ერთმა დამ ცეცხლმოკიდებული მეორე და კიბეზე ჩაიყვანა და თოვლში წააქცია, რის შედეგადაც მის საკუთარ კაბასაც ცეცხლი მოეკიდა.

ოცდაათ წლამდე უაილდი ზაფხულს ატარებდა მოიტურას სახლში, ვილაში, რომელიც მამამისმა კონგში (მეიოს საგრაფო) ააშენა. იქ ახალგაზრდა უაილდი და მისი ძმა უილი ჯორჯ მურთან ერთად თამაშობდნენ.

## საუნივერსიტეტო განათლება: 1870-იანი წლები

### დუბლინის ტრინიტის კოლეჯი

უაილდმა პორტორა სამეფო სტიპენდიით დატოვა და 1871-1874 წლებში კლასიკურ ფილოლოგიას ეუფლებოდა დუბლინის ტრინიტის კოლეჯში (TCD), სადაც ოთახს თავის უფროს ძმასთან, უილი უაილდთან ერთად იყოფდა. ტრინიტიმ, რომელიც ერთ-ერთი წამყვანი კლასიკური სკოლა იყო, იგი ისეთ მეცნიერებთან შეახვედრა, როგორებიც იყვნენ რ. ი. ტირელი, ართურ პალმერი, ედუარდ დაუდენი და მისი კურატორი, პროფესორი ჯ. პ. მაჰაფი, რომელმაც მასში ბერძნული ლიტერატურისადმი ინტერესი გააღვიძა. სტუდენტობისას უაილდი მაჰაფისთან ერთად მუშაობდა ამ უკანასკნელის წიგნზე „სოციალური ცხოვრება საბერძნეთში“ (Social Life in Greece). მოგვიანებით გამოთქმული შენიშვნების მიუხედავად, უაილდი მაჰაფის უწოდებდა თავის „პირველ და საუკეთესო მასწავლებელს“ და „მეცნიერს, რომელმაც დამანახა, როგორ უნდა მიყვარდეს ყველაფერი ბერძნული“. თავის მხრივ, მაჰაფი გარკვეული პერიოდის განმავლობაში ტრაბახობდა, რომ მან „შექმნა“ უაილდი; მოგვიანებით კი ამბობდა, რომ უაილდი იყო „ერთადერთი ლაქა ჩემს პედაგოგიურ მოღვაწეობაში“.

განათლების მიღების საშუალებას ასევე იძლეოდა „უნივერსიტეტის ფილოსოფიური საზოგადოება“ (University Philosophical Society), რომლის წევრებიც ყოველკვირეულად განიხილავდნენ ინტელექტუალურ და სახელოვნებო საკითხებს, როგორიცაა დანტე გაბრიელ როსეტისა და ალჯერნონ ჩარლზ სუინბერნის შემოქმედება. უაილდი მალე გახდა საზოგადოების დამკვიდრებული წევრი — 1874 წლის წევრთა წინადადებების წიგნი შეიცავს ორგვერდიან ოხუნჯობას, რომელიც გასართობად დასცინის უაილდის ესთეტიზმს. საზოგადოების წინაშე წარადგინა ნაშრომი სახელწოდებით „ესთეტიკური მორალი“ (Aesthetic Morality). ტრინიტის კოლეჯში უაილდმა თავი დაიმკვიდრა, როგორც გამორჩეულმა სტუდენტმა: პირველ კურსზე მან პირველი ადგილი დაიკავა თავის ნაკადში, მეორე კურსზე საკონკურსო გამოცდით მოიპოვა სტიპენდია, ხოლო დამამთავრებელ გამოცდებზე დაიმსახურა ბერკლის ოქროს მედალი ბერძნულ ენაში, რაც უნივერსიტეტის უმაღლესი აკადემიური ჯილდო იყო. მას ურჩიეს, ბედი ეცადა ოქსფორდის მოგდალინის კოლეჯის „დემიშიპისთვის“ (demyship), რაც წარმოადგენდა ნახევარ-სტიპენდიას წელიწადში 95 ფუნტის ოდენობით (11 000 ფუნტზე მეტი 2023 წლისთვის), რომელიც მან იოლად მოიპოვა.

### ოქსფორდის მოგდალინის კოლეჯი

მოგდალინის კოლეჯში იგი 1874-1878 წლებში ეუფლებოდა კლასიკურ ფილოლოგიას (*Literae Humaniores*, იგივე „Greats“). მან განაცხადი შეიტანა „ოქსფორდის კავშირში“ (Oxford Union) გასაწევრიანებლად, თუმცა მისი არ აირჩიეს.

ოსკარ უაილდი ოქსფორდში, 1876 წელი
მათი ჩაცმულობით, საიდუმლოებითა და რიტუალებით მოხიბლულმა უაილდმა მიმართა ოქსფორდის „აპოლოს“ მასონთა ლოჟას და მალე მასონ-ოსტატის ხარისხში იქნა აყვანილი. მესამე კურსზე, მასონობისადმი ინტერესის განახლების პერიოდში, მან აღნიშნა, რომ „ძალიან დაენანებოდა ამის მიტოვება, თუკი პროტესტანტულ მწვალებლობას ჩამოშორდებოდა“. მიუხედავად ამისა, უაილდის აქტიური კავშირი მასონობასთან მხოლოდ ოქსფორდში გატარებული წლებით შემოიფარგლა; მან „აპოლოს საუნივერსიტეტო ლოჟის“ წევრობა მას შემდეგ დაკარგა, რაც საწევრო გადასახადის გადახდა შეწყვიტა.

კათოლიციზმი მასზე დიდ შთაბეჭდილებას ახდენდა, განსაკუთრებით კი მისი მდიდარი ლიტურგია. იგი არაერთხელ ესაუბრა სასულიერო პირებს კათოლიკურ აღმსარებლობაზე გადასვლის შესახებ. 1877 წელს უაილდი აღფრთოვანებული დარჩა რომში პაპ პიუს IX-სთან აუდიენციის შემდეგ. იგი ენთუზიაზმით კითხულობდა კარდინალ ნიუმენის წიგნებს, ცნობილი ანგლიკანი მღვდლისა, რომელიც კათოლიკობაზე გადავიდა და საეკლესიო იერარქიაში დაწინაურდა. 1878 წელს მისი განზრახვები უფრო სერიოზული გახდა, როდესაც შეხვდა მამა სებასტიან ბოუდენს, „ბრომპტონის ორატორიის“ მღვდელს, რომელსაც რამდენიმე მაღალი წრის პირი ჰყავდა კათოლიკობაზე მოქცეული. არც მაჰაფის და არც სერ უილიამს (რომელიც შვილს დაფინანსების შეწყვეტით დაემუქრა) ეს გეგმა არ მოეწონათ; საბოლოოდ, უაილდმა, როგორც უკიდურესმა ინდივიდუალისტმა, ბოლო მომენტში შეიკავა თავი რომელიმე ოფიციალური მრწამსისთვის ერთგულების აღთქმისგან. კათოლიკედ მონათვლისთვის დანიშნულ დღეს მან მამა ბოუდენს, ნათლობის ნაცვლად, საკურთხევლისთვის შროშანების თაიგული გაუგზავნა. თუმცა, უაილდმა მთელი ცხოვრების მანძილზე შეინარჩუნა ინტერესი კათოლიკური თეოლოგიისა და ლიტურგიისადმი.

მოგდალინის კოლეჯში ყოფნისას უაილდი ცნობილი გახდა თავისი როლით ესთეტიკურ და დეკადენტურ მოძრაობებში. მას გრძელი თმა ჰქონდა, აშკარად აბუჩად იგდებდა „ვაჟკაცურ“ სპორტს — თუმცა ხანდახან კრივში ვარჯიშობდა — და თავის ოთახს ფარშავანგის ბუმბულებით, შროშანებით, მზესუმზირებით, ლურჯი ფაიფურითა და სხვა ხელოვნების ნიმუშებით რთავდა. იგი გულუხვად მასპინძლობდა სტუმრებს და ერთხელ მეგობრებთან შენიშნა: „დღითიდღე სულ უფრო მიჭირს, ჩემი ლურჯი ფაიფურის საკადრისად ვიცხოვრო“. ეს ფრაზა ფართოდ გავრცელდა; ესთეტებმა ის ლოზუნგად აქციეს, თუმცა სხვები აკრიტიკებდნენ, როგორც მეტისმეტად ფუჭსა და აზრსმოკლებულს. ზოგიერთი კრიტიკოსი ესთეტებს ზემოდან უყურებდა, მაგრამ მათი დუნე მანერები და თვალშისაცემი სამოსი ცნობად „პოზად“ იქცა. სწავლის პერიოდიში, როდესაც ოთხი თანასტუდენტი უაილდს ფიზიკურად დაესხა თავს, მან მარტომ მოიგერია ისინი, რაც მისი მოწინააღმდეგეებისთვის მოულოდნელი აღმოჩნდა. მესამე კურსზე უაილდმა მართლაც დაიწყო საკუთარი თავისა და თავისი პიროვნული მითის ჩამოყალიბება; იგი მიიჩნევდა, რომ მისი ცოდნა გაცილებით ფართო იყო, ვიდრე სასწავლო პროგრამით გათვალისწინებული ტექსტები. მაჰაფისთან ერთად საბერძნეთში მოგზაურობიდან სემესტრის დაწყებაზე დაგვიანების გამო, იგი დროებით, ერთი სემესტრით, გარიცხულ იქნა („rusticated“).

უაილდი უოლტერ პატერს მხოლოდ მესამე კურსზე შეხვდა, თუმცა მანამდე მოხიბლული იყო მისი წიგნით „რენესანსის ისტორიის ნარკვევები“, რომელიც უაილდის ტრინიტიში სწავლის ბოლო წელს გამოიცა. პატერი ამტკიცებდა, რომ ადამიანმა ყველაზე მეტად სილამაზისადმი მგრძნობელობა უნდა განივითაროს და ყოველი წამი სრულყოფილად უნდა შეიგრძნოს. წლების შემდეგ, წერილში „De Profundis“, უაილდმა პატერის „ნარკვევები...“ აღწერა როგორც „წიგნი, რომელმაც ასეთი უცნაური გავლენა მოახდინა ჩემს ცხოვრებაზე“. მან წიგნის მთელი მონაკვეთები ზეპირად იცოდა და მოგვიანებით მოგზაურობისას თან დაჰქონდა. პატერმა უაილდს შთააგონა ხელოვნებისადმი თითქმის ქარაფშუტული ერთგულება, თუმცა ამ ერთგულებას მიზანმიმართულობა კრიტიკოს ჯონ რასკინის ლექციებისა და ნაშრომების მეშვეობით შეემატა. რასკინი პატერის თვითმიზნური ესთეტიზმის გამო სასოწარკვეთილებაში ვარდებოდა და ამტკიცებდა, რომ ხელოვნების მნიშვნელობა საზოგადოების გაუმჯობესების პოტენციალში მდგომარეობს. რასკინი აფასებდა სილამაზეს, მაგრამ მიიჩნევდა, რომ იგი მორალურ სიკეთესთან უნდა ყოფილიყო დაკავშირებული. უაილდი დიდი ენთუზიაზმით უსმენდა რასკინის ლექციების ციკლს „ფლორენციის ხელოვნების ესთეტიკური და მათემატიკური სკოლები“, სადაც შეიტყო ესთეტიკის, როგორც ფერწერის არამათემატიკური ელემენტების შესახებ. მიუხედავად იმისა, რომ უაილდი არც ადრე ადგომას იყო ჩვეული და არც ფიზიკურ შრომას, იგი მოხალისედ ჩაეწერა რასკინის პროექტში, რომელიც ჭაობიანი სოფლის გზის ყვავილებით მორთულ მოწესრიგებულ გზად გადაქცევას ისახავდა მიზნად.

1878 წელს უაილდმა მოიპოვა ნიუდიგეიტის პრემია პოემისთვის „რავენა“, რომელიც წინა წელს იქ სტუმრობის შთაბეჭდილებებით დაწერა და იგი საზეიმო ცერემონიაზე წაიკითხა. 1878 წლის ნოემბერში მან დაამთავრა უნივერსიტეტი ხელოვნების ბაკალავრის ხარისხითა და „ორმაგი პირველი ხარისხის წარჩინებით“ (double first), რადგან უმაღლესი შეფასება მიიღო როგორც შუალედურ, ისე საბოლოო გამოცდებზე. უაილდი ერთ-ერთ მეგობარს სწერდა: „დონები [უნივერსიტეტის მასწავლებლები] სიტყვებით ვერ აღწერენ თავიანთ გაოცებას [astonied] — ცუდმა ბიჭმა ბოლოს ასე იყოჩაღა!“

## ესთეტის შეგირდობა: 1880-იანი წლები

### დებიუტი საზოგადოებაში

ფოტო გადაღებულია ელიოტისა და ფრაის მიერ, ბეიკერ-სტრიტი, ლონდონი, 1881 წელი
1881 წლის კარიკატურა ჟურნალში *პანჩი*, წარწერით: „O.W.“, „ო, თავს ისე ბედნიერად ვგრძნობ, როგორც კაშკაშა მზესუმზირა!“, „ესთეტთა ესთეტი! / რა არის სახელში? / პოეტი უაილდია (ინგლ. Wilde - ველური) / მისი პოეზია კი თვინიერი“
ოქსფორდის დამთავრების შემდეგ უაილდი დუბლინში დაბრუნდა, სადაც კვლავ შეხვდა ფლორენს ბალკომბს, თავის ბავშვობისდროინდელ სიყვარულს. ფლორენსი ბრემ სტოკერზე დაინიშნა და ისინი 1878 წელს დაქორწინდნენ. უაილდი გულდაწყვეტილი იყო, თუმცა ამ ამბავს სტოიკურად შეხვდა. მან ბალკომბს მისწერა და გაიხსენა „ის ორი ტკბილი წელი — ჩემი ყმაწვილკაცობის ყველაზე ტკბილი წლები“, როდესაც ისინი ახლოს იყვნენ. მან ასევე განაცხადა თავისი განზრახვის შესახებ, რომ „ინგლისში დაბრუნებულიყო, სავარაუდოდ, სამუდამოდ“. ასეც მოიქცა 1878 წელს და ამის შემდეგ ირლანდიას მხოლოდ ორჯერ, ხანმოკლე დროით ეწვია.

უაილდმა, რომელიც მომავალ ნაბიჯებში ჯერ არ იყო დარწმუნებული, სხვადასხვა ნაცნობს მისწერა და ოქსფორდში ან კემბრიჯში კლასიკური ფილოლოგიის მიმართულებით ვაკანსიების შესახებ იკითხა. 1879 წლის კანცლერის პრემიაზე, რომელშიც მონაწილეობის უფლება ჯერ კიდევ ჰქონდა, მიუხედავად იმისა, რომ სტუდენტი აღარ იყო, წარადგინა ნაშრომი „ისტორიული კრიტიკის აღზევება“ (The Rise of Historical Criticism). კონკურის თემა — „ისტორიული კრიტიკა ძველ ხალხებში“ — თითქოს სპეციალურად უაილდისთვის იყო შექმნილი, მისი წერის ნიჭისა და ანტიკური ხანის ცოდნის გათვალისწინებით, თუმცა მას გაუჭირდა საკუთარი ხმის პოვნა გრძელ, ერთფეროვან, აკადემიურ სტილში. უჩვეულოა, მაგრამ იმ წელს პრემია არავის გადაეცა.

მამის სახლების გაყიდვიდან მიღებული მემკვიდრეობის ნარჩენებით, მან ლონდონში დამოუკიდებელი ცხოვრება დაიწყო. 1881 წლის ბრიტანეთის აღწერაში უაილდი მითითებულია მდგმურად ჩელსიში, ტაიტ სტრიტის №1-ში (ამჟამად №44), სადაც მამასახლისი მაღალი საზოგადოების მხატვარი ფრენკ მაილზი იყო.}}

ლილი ლანგტრი უაილდს ფრენკ მაილზის სტუდიაში 1877 წელს წარუდგინეს. ლანგტრიმ, რომელიც ინგლისის ყველაზე მომხიბვლელ ქალად ითვლებოდა, დიდი როლი ითამაშა უაილდის ლონდონური ცხოვრების ადრეულ წლებში და ისინი მრავალი წლის განმავლობაში ახლო მეგობრებად დარჩნენ; უაილდი მას ლათინურს ასწავლიდა, მოგვიანებით კი სამსახიობო კარიერისკენ უბიძგა. თავის ავტობიოგრაფიაში ლანგტრი წერდა, რომ უაილდს „გააჩნდა საოცრად მომხიბვლელი და შთამბეჭდავი ხასიათი“ და მისი „გონებამახვილური შენიშვნების ღირებულებას კიდევ უფრო ზრდიდა მათი გადმოცემის მანერა“.

უაილდი რეგულარულად სტუმრობდა თეატრს და განსაკუთრებით აღფრთოვანებული იყო ისეთი ვარსკვლავებით, როგორებიც იყვნენ ელენ ტერი და სარა ბერნარი. 1880 წელს მან დაასრულა თავისი პირველი პიესა „ვერა; ანუ ნიჰილისტები“ (Vera; or, The Nihilists) — ტრაგიკული მელოდრამა რუსული ნიჰილიზმის შესახებ. მან პიესის კერძო წესით დაბეჭდილი ასლები დაურიგა სხვადასხვა მსახიობს იმ იმედით, რომ მათ ერთადერთი ქალის როლით დააინტერესებდა. 1881 წლის ნოემბერში ლონდონში დაიგეგმა ერთჯერადი წარმოდგენა მისის ბერნარდ ბირის მონაწილეობით ვერას როლში, თუმცა უაილდმა პიესა მოხსნა, რაც, ოფიციალური ვერსიით, ინგლისში არსებული პოლიტიკური განწყობების გათვალისწინებით აიხსნა.

ტრინიტის კოლეჯში შესვლის დღიდან იგი პერიოდულად აქვეყნებდა ლირიკულ ნაწარმოებებსა და ლექსებს ჟურნალებში, განსაკუთრებით გამოცემებში: *Kottabos* და *Dublin University Magazine*. 1881 წლის შუა ხანებში, 27 წლის ასაკში, გამოსცა კრებული „ლექსები“ (Poems), რომელშიც თავმოყრილი, გადამუშავებული და ვრცლად წარმოდგენილი იყო მისი პოეტური შემოქმედება.

მიუხედავად იმისა, რომ წიგნის პირველი ტირაჟი (750 ასლი) სრულად გაიყიდა, კრიტიკოსებმა ის მაინცდამაინც დადებითად არ მიიღეს: მაგალითად, ჟურნალმა *პანჩი* აღნიშნა, რომ „პოეტი ველურია, მისი პოეზია კი თვინიერი“. ხმების მცირე უპირატესობით, „ოქსფორდის კავშირმა“ წიგნი სავარაუდო პლაგიატის გამო დაგმო. ბიბლიოთეკარმა, რომელმაც თავად სთხოვა უაილდს წიგნი ბიბლიოთეკისთვის, საჩუქრად გადაცემული ასლი მწერალს ბოდიშის წერილით დაუბრუნა. ბიოგრაფი რიჩარდ ელმანი ამტკიცებს, რომ უაილდის ლექსი „Hélas!“ იყო გულწრფელი, თუმცა პომპეზური მცდელობა, აეხსნა ის დიქოტომია, რომელსაც პოეტი საკუთარ თავში ხედავდა; ერთ-ერთი სტრიქონი ასე იკითხება: „მივყვე ყოველ ვნებას, სანამ ჩემი სული / არ იქცევა სიმებიან ქნარად, რომელზეც ყველა ქარი დაუკრავს“.

1882 წელს წიგნი ხელახლა დაიბეჭდა. იგი გამოცემული იყო მდიდრულ, მომინანქრებულ პერგამენტის ყდაში (მოოქროვილი ყვავილების ორნამენტით) და დახვეწილ ჰოლანდიურ ქაღალდზე; მომდევნო რამდენიმე წლის განმავლობაში უაილდი ამ წიგნის მრავალ ეგზემპლარს ჩუქნიდა იმ მაღალჩინოსნებსა და მწერლებს, რომლებიც მას სალექციო ტურნეების დროს მასპინძლობდნენ.

### ჩრდილოეთი ამერიკა: 1882 წელი

უაილდი კითხულობს ლექციას ხელოვნებაში „ინგლისური რენესანსის“ შესახებ აშშ-სა და კანადაში ტურნეს დროს, 1882 წელი.
ესთეტიზმი იმდენად პოპულარული იყო, რომ იგი გილბერტისა და სალივანის ოპერეტა „პეიშენსში“ (1881) კარიკატურულადაც კი იქნა გამოყვანილი. ინგლისელმა იმპრესარიომ, რიჩარდ დ’ოილი კარტმა, უაილდი ჩრდილოეთ ამერიკაში სალექციო ტურნეზე მიიწვია, რათა ერთდროულად მოემზადებინა ნიადაგი აშშ-ში „პეიშენსის“ გასტროლებისთვის და ამერიკული პუბლიკისთვის ეს ყველაზე მომხიბვლელი ესთეტიც გაეცნო. უაილდი გაემგზავრა გემით SS *Arizona*, 1882 წლის 2 იანვარს ჩავიდა დანიშნულების ადგილას, ნაპირზე კი მომდევნო დღეს გადავიდა. თავდაპირველად ოთხ თვეზე გათვლილი ტურნე, კომერციული წარმატების გამო, თითქმის ერთ წელს გაგრძელდა. უაილდი ცდილობდა ხელოვნებაში დანახული სილამაზე ყოველდღიურ ცხოვრებაში გადაეტანა. ეს იყო როგორც პრაქტიკული, ისე ფილოსოფიური პროექტი: ოქსფორდში იგი ლურჯი ფაიფურისა და შროშანების გარემოცვაში ცხოვრობდა, ახლა კი მისი ერთ-ერთი ლექცია ინტერიერის დიზაინს ეხებოდა. ესთეტიზმისა და დეკადანსის შესახებ ბრიტანეთის ბიბლიოთეკის სტატიაში ქეროლინ ბერდეტი წერს:

> უაილდი მკითხველს აინტრიგებდა იმის მტკიცებით, რომ „ცხოვრება ბაძავს ხელოვნებას“ და არა პირიქით. მისი არგუმენტი სერიოზული იყო: ჩვენ ვამჩნევთ ლონდონის ნისლს იმიტომ, რომ ხელოვნებამ და ლიტერატურამ გვასწავლა მისი შემჩნევა. უაილდი და სხვები ამ მაქსიმებს თავადვე ასრულებდნენ. იგი წარმოგვიდგებოდა როგორც უზადოდ ჩაცმული და დახვეწილი მანერების მქონე დენდი, რომლის ცხოვრებაც თავად იყო ხელოვნების ნიმუში.
>
>

კითხვაზე, თუ რამდენად შეესაბამებოდა სიმართლეს ხმები იმის შესახებ, რომ იგი ლონდონში პიკადილიზე შროშანით ხელში და გრძელი თმით დასეირნობდა, უაილდმა უპასუხა: „მნიშვნელოვანი ის კი არ არის, გავაკეთე თუ არა ეს, არამედ ის, დაიჯერა თუ არა ხალხმა, რომ მე ეს გავაკეთე“. უაილდს სწამდა, რომ ხელოვანი მაღალ იდეალებს უნდა ემსახურებოდეს და რომ სიამოვნება და სილამაზე ჩაანაცვლებდა უტილიტარულ ეთიკას.

კელერის კარიკატურა სან-ფრანცისკოს ჟურნალიდან *The Wasp*, სადაც ასახულია უაილდი მისი 1882 წლის ვიზიტის დროს
უაილდიცა და ესთეტიზმიც პრესის მხრიდან დაუნდობელი კარიკატურებისა და კრიტიკის ობიექტები გახდნენ: მაგალითად, *Springfield Republican*-მა კომენტარი გააკეთა უაილდის ქცევაზე ბოსტონში ვიზიტისას, სადაც ის ესთეტიზმზე ლექციას კითხულობდა. ჟურნალმა მიუთითა, რომ უაილდის ქმედებები უფრო პოპულარობის მოხვეჭის მცდელობა იყო, ვიდრე სილამაზისა და ესთეტიკისადმი ერთგულება. თ. უ. ჰიგინსონმა, სასულიერო პირმა და აბოლიციონისტმა, სტატიაში „არავაჟკაცური ვაჟკაცობა“ გამოხატა შეშფოთება, რომ უაილდი, „რომლის ერთადერთი ღირსება ყოვლად უბადრუკი ლექსების თხელი ტომია“, უარყოფით გავლენას მოახდენდა მამაკაცებისა და ქალების ქცევაზე.

ბიოგრაფ მიშელ მენდელსონის თქმით, უაილდი მთელი თავისი კარიერის განმავლობაში ხშირად ხდებოდა ანტიირლანდიური კარიკატურების სამიზნე; მას გამოსახავდნენ მაიმუნის სახით, „ბლექფეის“ შემსრულებლად ან „კრისტი მინსტრელად“. „*Harper's Weekly*-მ 1882 წლის იანვრის ნომრის გარეკანზე განათავსა უაილდის მსგავსად გამოწყობილი მაიმუნი, რომელიც მზესუმზირას სცემდა თაყვანს. ამ ნახატმა სტიმული მისცა სხვა ამერიკელ მოწინააღმდეგეებს, ხოლო ინგლისში იგი სრულ გვერდზე დაიბეჭდა ჟურნალში *Lady's Pictorial*. 1882 წლის 22 იანვარს კი *Washington Post*-მა დაბეჭდა „ბორნეოს ველური ადამიანისა“ და ინგლისელი ოსკარ უაილდის ილუსტრაციები გვერდიგვერდ და იკითხა: „რამდენად შორს არის ერთიდან მეორემდე?“ სან-ფრანისკოში უაილდის ვიზიტისას *San Francisco Chronicle* წერდა: „ქალაქი ორ ბანაკად გაიყო — ერთნი, ვინც უაილდს მომხიბვლელ ორატორად და ორიგინალურ მოაზროვნედ მიიჩნევდა და მეორენი, ვისი აზრითაც ის იყო ყველაზე პრეტენზიული თაღლითი, რაც კი ოდესმე პუბლიკისთვის მოუხვევიათ თავს“. მიუხედავად პრესის მტრული დამოკიდებულებისა, უაილდს ამერიკის სხვადასხვა წრეებში თბილად იღებდნენ: იგი ამტკიცებდა, რომ ლიდვილში (კოლორადო) მაღაროელებთან ერთად ვისკის სვამდა, ხოლო ბევრ ქალაქში მას ყველაზე მოდურ სალონებში მასპინძლობდნენ.

### ცხოვრება ლონდონში და ქორწინება

უაილდის კარიკატურა ლონდონურ ჟურნალში *Vanity Fair*, 24 აპრილი, 1884 წელი
მისმა შემოსავალმა, რასაც დაემატა პიესიდან „პადუის ჰერცოგინია“ (*The Duchess of Padua*) მოსალოდნელი ჰონორარი, საშუალება მისცა 1883 წლის თებერვლიდან მაისის შუა რიცხვებამდე პარიზში გადასულიყო. იქ ყოფნისას გაიცნო რობერტ შერარდი, რომელსაც მუდმივად მასპინძლობდა. „დღეს ჰერცოგინიას ხარჯზე ვსადილობთ“, — აცხადებდა ხოლმე უაილდი, სანამ მას ძვირადღირებულ რესტორანში წაიყვანდა. აგვისტოში იგი მცირე ხნით დაბრუნდა ნიუ-იორკში პიესა „ვერას“ დასადგმელად, რომლის უფლებებიც ამერიკელ მსახიობ მარი პრესკოტზე ჰქონდა მიყიდული. თავდაპირველად პუბლიკამ პიესა თბილად მიიღო, თუმცა კრიტიკოსების ცივი რეცენზიების შემდეგ მაყურებელთა რაოდენობამ მკვეთრად იკლო და დადგმა პრემიერიდან ერთ კვირაში დაიხურა.

ტაიტ-სტრიტის (Tite Street) №34, ჩელსი; უაილდების ოჯახის სახლი 1884 წლიდან მის დაპატიმრებამდე 1895 წელს.მემორიალური ლურჯი დაფა გარე კედელზე. უაილდის დროს ეს იყო №16 — მოგვიანებით სახლების ნუმერაცია შეიცვალა.
ლონდონში, 1881 წელს, მას წარუდგინეს კონსტანს ლოიდი, მდიდარი იურისტის, ჰორას ლოიდის ქალიშვილი. 1884 წელს იგი შემთხვევით დუბლინში იმყოფებოდა, როდესაც უაილდი თეატრ „გეიტიში“ ლექციებს კითხულობდა. მან ქალს ხელი სთხოვა და ისინი 1884 წლის 29 მაისს ლონდონში, ანგლიკანურ წმინდა ჯეიმზის ეკლესიაში, პადინგტონში, დაქორწინდნენ. მიუხედავად იმისა, რომ კონსტანსს ჰქონდა ყოველწლიური სარჩო 250 ფუნტის ოდენობით, რაც ახალგაზრდა ქალისთვის საკმაოდ სოლიდური თანხა იყო (თითქმის 33 000 ფუნტი 2023 წლისთვის), უაილდებს ფუფუნებისადმი მიდრეკილება ჰქონდათ. რადგან ისინი სხვებს დიდი ხნის განმავლობაში ასწავლიდნენ დიზაინის ხელოვნებას, საზოგადოება ელოდა, რომ მათი სახლი ახალ სტანდარტებს დაამკვიდრებდა.

ტაიტ სტრიტის №16 სახლი ჩელსიში, დასავლეთ ლონდონში, შვიდი თვის განმავლობაში რემონტდებოდა, რაც საკმაოდ ძვირი დაჯდა. წყვილს ორი ვაჟი შეეძინა: სირილი (1885) და ვივიანი (1886). უაილდი იყო ერთადერთი ლიტერატორი, რომელმაც ხელი მოაწერა ჯორჯ ბერნარდ შოუს პეტიციას იმ ანარქისტების შეწყალების მოთხოვნით, რომლებიც 1886 წელს ჩიკაგოში, ჰეიმარკეტის ხოცვა-ჟლეტის შემდეგ დააპატიმრეს (და მოგვიანებით სიკვდილით დასაჯეს).

რობერტ როსი ოცდაოთხი წლის ასაკში
1886 წელს, ოქსფორდში ყოფნისას, უაილდმა გაიცნო რობერტ როსი. როსს, რომელსაც მათ შეხვედრამდე უაილდის ლექსები ჰქონდა წაკითხული, როგორც ჩანს, არ აკავებდა ჰომოსექსუალობისადმი ვიქტორიანული აკრძალვები. რიჩარდ ელმანის გადმოცემით, ის იყო ძლიერ განვითარებული ჩვიდმეტი წლის ყმაწვილი, რომელსაც „ასეთ ახალგაზრდას და ამავდროულად ყველაფერში ჩახედულს, მტკიცედ ჰქონდა განზრახული უაილდის ცდუნება“. დენიელ მენდელსონის თანახმად, უაილდი, რომელიც დიდი ხანია აკეთებდა მინიშნებებს „ბერძნულ სიყვარულზე“, სწორედ როსმა აზიარა ჰომოსექსუალურ კავშირს, მაშინ როდესაც მისი „ქორწინება რღვევას იწყებდა ცოლის მეორე ორსულობის შემდეგ, რამაც მასში ფიზიკური გაუცხოება გამოიწვია“.

უაილდს ლონდონში რამდენიმე საყვარელი ადგილი ჰქონდა. მათ შორის იყო კაფე „როიალი“ (Café Royal) პიკადილიზე, „ჰეჩარდსის“ (Hatchards) წიგნის მაღაზია პიკადილიზე, უნივერმაღები Liberty & Co. გრიტ მარლბოროს ქუჩაზე და „ჰაროდსი“ (Harrods) ნაიტსბრიჯში; უაილდი იყო „ჰაროდსის“ ერთ-ერთი პირველი რჩეული კლიენტი, რომელსაც უვადო კრედიტით სარგებლობის უფლება მიეცა.

## პროზაული ნაწარმოებები: 1886–1891

### ჟურნალისტიკა და რედაქტორობა: 1886–1889

უაილდი წამოწოლილი წიგნით „ლექსები“, ნაპოლეონ სარონის ფოტო, ნიუ-იორკი, 1882 წელი. უაილდს მოსწონდა უქმი ადამიანის შთაბეჭდილების დატოვება, თუმცა სინამდვილეში ბევრს შრომობდა; 1880-იანი წლების მიწურულს იგი უკვე მამა, რედაქტორი და მწერალი იყო.
ჟურნალ *The Pall Mall Gazette*-ში გამოქვეყნებულმა კრიტიკამ სახელოვნებო საკითხებზე უაილდის მხრიდან საპასუხო წერილი გამოიწვია, რის შემდეგაც 1885–87 წლებში იგი ამ და სხვა გამოცემების აქტიური თანამშრომელი გახდა. მიუხედავად იმისა, რომ რიჩარდ ელმანი ამტკიცებდა, თითქოს უაილდს სიამოვნებდა რეცენზიების წერა, უაილდის მეუღლე მეგობრებს ეუბნებოდა, რომ „მისტერ უაილდს ეზიზღება ჟურნალისტიკა“. მშობლების მსგავსად, უაილდი მხარს უჭერდა ირლანდიის დამოუკიდებლობის საქმეს და როდესაც ჩარლზ სტიუარტ პარნელი მკვლელობის წაქეზებაში ცრუდ დაადანაშაულეს, მან პოლიტიკოსის დასაცავად ჟურნალ *Daily Chronicle*-ში არაერთი გამჭრიახი სტატია გამოაქვეყნა.

მისი ნიჭი, რომელიც მანამდე ძირითადად სოციალურ აქტივობებში იხარჯებოდა, ჟურნალისტიკას კარგად მოერგო და მალევე მიიპყრო ყურადღება. ვინაიდან ასაკში შედიოდა და ოჯახი ჰყავდა სარჩენი, 1887 წლის შუა ხანებში უაილდი ჟურნალ „ქალბატონის სამყაროს“ (*The Lady's World*) რედაქტორი გახდა, სადაც მისი სახელი გარეკანზე თვალსაჩინოდ იყო გამოტანილი. მან დაუყოვნებლივ გადაარქვა სახელი გამოცემას და უწოდა „ქალის სამყარო“ (*The Woman's World*), აამაღლა მისი ტონი და დაამატა სერიოზული სტატიები აღზრდის, კულტურისა და პოლიტიკის შესახებ, თუმცა შეინარჩუნა მოდისა და ხელოვნების განხილვებიც. ნომერში, როგორც წესი, ორი მხატვრული ნაწარმოები შედიოდა — ერთი ბავშვებისთვის წასაკითხი, მეორე კი ზრდასრულთათვის. უაილდი ბევრს შრომობდა, რომ თავისი ფართო წრიდან საუკეთესო ავტორები მოეზიდა, მათ შორის იყვნენ ლედი უაილდი და მისი მეუღლე კონსტანსი, ხოლო მისი საკუთარი სვეტი „ლიტერატურული და სხვა შენიშვნები“ დიდი პოპულარობითა და იუმორით გამოირჩეოდა.

თავდაპირველი ენთუზიაზმი და აღგზნება, რომელიც მას ამ საქმისადმი ჰქონდა, ნელ-ნელა გაქრა, რადგან ადმინისტრირება, სამსახურში სიარული და საოფისე ცხოვრება დამღლელი აღმოჩნდა. უაილდის ინტერესის კლებასთან ერთად, გამომცემლები ტირაჟზე შეშფოთდნენ: გაყიდვები, შედარებით მაღალი ფასის — ერთი შილინგის — გამო, დაბალი რჩებოდა. უაილდმა სულ უფრო ხშირად დაიწყო ჟურნალისთვის მითითებების წერილით გაგზავნა და შემოქმედებითი მუშაობის ახალი პერიოდი წამოიწყო, რის გამოც მისი სვეტი სულ უფრო იშვიათად ჩნდებოდა. 1889 წლის ოქტომბერში უაილდმა საბოლოოდ იპოვა საკუთარი ხმა პროზაში და მეორე ტომის დასასრულს „ქალის სამყარო“ დატოვა. ჟურნალმა მისი წასვლიდან მხოლოდ ერთი წელი იარსება. უაილდის რედაქტორობის პერიოდმა გადამწყვეტი როლი ითამაშა მის მწერლად ჩამოყალიბებაში და ხელი შეუწყო მის პოპულარობას. თუკი ჟურნალისტი უაილდი სტატიებს რედაქტორების მითითებით წერდა, რედაქტორმა უაილდმა ისწავლა ლიტერატურული ბაზრის საკუთარი პირობებით მართვა.

1880-იან წლებში უაილდი მეგობრობდა მხატვარ ჯეიმზ მაკნილ უისლერთან და ისინი ხშირად სადილობდნენ ერთად. ერთ-ერთი ასეთი სადილის დროს, უისლერმა წარმოთქვა მახვილგონივრული ფრაზა (*bon mot*), რომელიც უაილდს განსაკუთრებით მოეწონა. მან წამოიძახა, რომ ინატრებდა ეს სიტყვები მას ეთქვა, რაზეც უისლერმა მიუგო: „იტყვი კიდეც, ოსკარ, იტყვი“. ჰერბერტ ვივიანი — უაილდისა და უისლერის საერთო მეგობარი — ესწრებოდა ამ სადილს და აღწერა იგი თავის სტატიაში „ერთი მოკლე ცხოვრების მოგონებები“, რომელიც 1889 წელს ჟურნალ *The Sun*-ში გამოქვეყნდა. სტატიაში ნათქვამი იყო, რომ უაილდს ჰქონდა ჩვევა, სხვისი, განსაკუთრებით კი უისლერის მახვილსიტყვაობა საკუთრად გაესაღებინა. უაილდმა ვივიანის სტატია შეურაცხმყოფელ ღალატად მიიჩნია, რამაც პირდაპირ გამოიწვია უაილდსა და უისლერს შორის მეგობრობის გაწყვეტა.}} „მოგონებებმა“ ასევე დიდი მტრობა ჩამოაგდო უაილდსა და ვივიანს შორის; უაილდმა ვივიანი დაადანაშაულა „მოყურადის უზუსტობასა და შანტაჟისტის მეთოდებში“ და იგი თავისი წრიდან მოკვეთა. ვივიანის ბრალდებებს არ შეუმცირებია უაილდის, როგორც ეპიგრამატისტის რეპუტაცია. ლონდონის თეატრის დირექტორმა ლუთერ მანდეიმ გაიხსენა უაილდის რამდენიმე ტიპური ხუმრობა: უაილდმა უისლერზე თქვა, რომ „მას მტრები არ ჰყავდა, მაგრამ საკუთარი მეგობრები დიდად მტრობდნენ“; ჰოლ ქეინზე — რომ „იგი მთელი ხმით წერდა“; რადიარდ კიპლინგზე — რომ მან „ცხოვრება ვულგარულობის ბრწყინვალე გაელვებებით გადმოსცა“; ჰენრი ჯეიმზზე — რომ „იგი პროზას ისე წერდა, თითქოს ეს მტკივნეული მოვალეობა ყოფილიყო“; ხოლო მარიონ კროუფორდზე — რომ მან „თავი ადგილობრივი კოლორიტის საკურთხეველთან დაიწვა“.

### მცირე პროზა

უაილდი, გადაღებული უ. და დ. დაუნის მიერ, ებერი-სტრიტი, ლონდონი, 1889 წელი
უაილდი ჟურნალებისთვის რეგულარულად წერდა ზღაპრებს. 1888 წელს გამოსცა კრებული „ბედნიერი უფლისწული და სხვა ზღაპრები“ (*The Happy Prince and Other Tales*). 1891 წელს კიდევ ორი კრებული გამოაქვეყნა: „ლორდ არტურ სევილის დანაშაული და სხვა მოთხრობები“ (*Lord Arthur Savile's Crime and Other Stories*), ხოლო სექტემბერში — „ბროწეულის სახლი“ (*A House of Pomegranates*), რომელიც მიუძღვნა თავის მეუღლეს — „კონსტანს მერი უაილდს“. „მისტერ უ. ჰ.-ს პორტრეტი“ (*The Portrait of Mr. W. H.*), რომელზე მუშაობაც უაილდმა 1887 წელს დაიწყო, პირველად 1889 წლის ივლისში გამოქვეყნდა ჟურნალში *Blackwood's Edinburgh Magazine*. ეს არის მოთხრობა, რომელიც აღწერს საუბარს იმ თეორიის შესახებ, რომლის თანახმადაც შექსპირის სონეტები პოეტმა ყმაწვილი მსახიობის, „უილი ჰიუზისადმი“ სიყვარულის გამო დაწერა; თეორია ჯერ უარყოფილია, შემდეგ კი კვლავ წამოწეული. ამის ერთადერთი მტკიცებულება თავად სონეტებში არსებული ორი სავარაუდო სიტყვათა თამაშია.

ანონიმი მთხრობელი თავიდან სკეპტიკურად არის განწყობილი, შემდეგ იჯერებს ამ ვერსიას და ბოლოს მკითხველთან ფლირტს იწყებს: იგი ასკვნის, რომ „შექსპირის სონეტების უილი ჰიუზისეულ თეორიაზე მართლაც ბევრი რამის თქმა შეიძლება“. მოთხრობის ბოლოს ფაქტი და ფანტაზია ერთმანეთს ერწყმის. ართურ რენსომი წერდა, რომ უაილდმა „შექსპირის სონეტებში საკუთარი თავის ნაწილი დაინახა“ და მოიხიბლა „უილი ჰიუზის თეორიით“, მიუხედავად იმისა, რომ ისტორიული უილიამ ჰიუზის არსებობის ბიოგრაფიული მტკიცებულებები არ მოიპოვება. ამ საკითხზე მოკლე, მაგრამ სერიოზული ესსეს დაწერის ნაცვლად, უაილდმა თეორია მოთხრობის სამ პერსონაჟს მიანდო და საშუალება მისცა მას, სიუჟეტის ფონად განვითარებულიყო. ეს არის უაილდის ადრეული შედევრი, რომელიც აერთიანებს მისთვის საინტერესო მრავალ ელემენტს: საუბრის ხელოვნებას, ლიტერატურას და იდეას იმის შესახებ, რომ იდეისგან გასათავისუფლებლად ჯერ სხვას უნდა დააჯერო მისი ჭეშმარიტება.

რენსომი ასკვნის, რომ უაილდი წარმატებას სწორედ იმიტომ აღწევს, რომ ლიტერატურულ კრიტიკას ასეთი ოსტატობით გადმოგვცემს. მიუხედავად იმისა, რომ ნაწარმოები არაფერს შეიცავს „ტენდენციური მტკიცების“ გარდა — მისივე თქმით, „შეუძლებელი იქნებოდა უფრო ჰაეროვანი საჰაერო კოშკების აგება, ვიდრე ეს გამოგონილი უილიამ ჰიუზია“ — ჩვენ მაინც ვაგრძელებთ კითხვას, მონუსხულნი თხრობის მანერით. „თქვენ უნდა გჯეროდეთ უილი ჰიუზის“, — ეუბნებოდა უაილდი ერთ ნაცნობს, — „თითქმის მეც კი მჯერა მისი“.

### ესსეები და დიალოგები

მუსიკალური ნოტების ყდა, 1880-იანი წლები
ჟურნალისტიკით დაღლილი უაილდი დაკავებული იყო თავისი ესთეტიკური იდეების უფრო ვრცლად ჩამოყალიბებით პროზაული ნაწარმოებების სერიაში, რომლებიც იმ პერიოდის წამყვან ლიტერატურულ-ინტელექტუალურ ჟურნალებში ქვეყნდებოდა. 1889 წლის იანვარში ჟურნალში *The Nineteenth Century* გამოჩნდა „სიცრუის დაცემა: დიალოგი“ (*The Decay of Lying: A Dialogue*), ხოლო „კალამი, ფანქარი და შხამი“ (*Pen, Pencil and Poison*) — თომას გრიფიტს უეინრაიტის სატირული ბიოგრაფია — დაიბეჭდა ჟურნალში *The Fortnightly Review*, რომლის რედაქტორიც უაილდის მეგობარი ფრენკ ჰარისი იყო. უაილდის ოთხი ნაშრომიდან ესთეტიკის შესახებ ორი დიალოგის ფორმითაა დაწერილი: მიუხედავად იმისა, რომ უაილდი პროფესიულად ლექტორიდან მწერლად იქცა, მან ერთგვარი ზეპირსიტყვიერების ტრადიცია შეინარჩუნა. ვინაიდან იგი ყოველთვის გამოირჩეოდა, როგორც გონებამახვილი მოსაუბრე და მთხრობელი, თავის ნაწარმოებებს ხშირად ფრაზების, მახვილსიტყვაობისა (*bons mots*) და ეპიგრამების ერთ მთლიან, შეკრულ ნაშრომად აკინძვით ქმნიდა.

უაილდი შეშფოთებული იყო ხელოვნებაში მორალიზმის გავლენით; მას სწამდა ხელოვნების გამომსყიდველი და განმავითარებელი ძალისა: „ხელოვნება ინდივიდუალიზმია, ინდივიდუალიზმი კი შემარყეველი და დამშლელი ძალაა. სწორედ ამაში მდგომარეობს მისი უდიდესი ღირებულება. რადგან ის ესწრაფვის ტიპების ერთფეროვნების, ადათების მონობის, ჩვევების ტირანიისა და ადამიანის მანქანის დონემდე დაყვანის მოშლას“. თავის ერთადერთ პოლიტიკურ ტექსტში „ადამიანის სული სოციალიზმის დროს“ (*The Soul of Man Under Socialism*), იგი ამტკიცებდა, რომ პოლიტიკურმა პირობებმა ხელი უნდა შეუწყოს ამ უპირატესობის დამკვიდრებას — კერძო საკუთრება უნდა გაუქმდეს და კონკურენცია თანამშრომლობით ჩანაცვლდეს. იგი წერდა: „სოციალიზმი, კომუნიზმი, ან რაც უნდა ვუწოდოთ მას, კერძო საკუთრების საზოგადოებრივ სიმდიდრედ გადაქცევით და კონკურენციის თანამშრომლობით ჩანაცვლებით, საზოგადოებას დაუბრუნებს სავსებით ჯანსაღი ორგანიზმის მდგომარეობას და უზრუნველყოფს თითოეული წევრის მატერიალურ კეთილდღეობას. იგი, ფაქტობრივად, მისცემს სიცოცხლეს შესაბამის საფუძველსა და გარემოს“. ამავდროულად, იგი ხაზს უსვამდა, რომ ხელოვანებისთვის ყველაზე მისაღები მთავრობა საერთოდ არარსებული მთავრობაა. უაილდი წარმოიდგენდა საზოგადოებას, სადაც მექანიზაცია გაათავისუფლებდა ადამიანს აუცილებლობის ტვირთისგან და ეს ენერგია მხატვრული შემოქმედებისკენ მიიმართებოდა. ჯორჯ ორუელმა ეს ასე შეაჯამა: „ფაქტობრივად, სამყარო დასახლებული იქნება ხელოვანებით, სადაც თითოეული სრულყოფილებისკენ ისწრაფვის მისთვის მისაღები გზით“.

ეს თვალსაზრისი მას არ აახლოებდა ფაბიანელებთან — ინტელექტუალ სოციალისტებთან, რომლებიც სოციალური პირობების შესაცვლელად სახელმწიფო აპარატის გამოყენებას უჭერდნენ მხარს. ასევე, ამან უაილდზე გული აუცრუა შეძლებულ კლასებს, რომლებსაც იგი მანამდე ართობდა. ჰესკეთ პირსონი, უაილდის ესეების კრებულის (1950 წ.) წინასიტყვაობაში აღნიშნავდა, რომ „ადამიანის სული სოციალიზმის დროს“ შთაგონების წყარო იყო რევოლუციონერებისთვის მეფის რუსეთში, თუმცა სინანულით ამბობდა, რომ სტალინურ ეპოქაში „საეჭვოა, არსებობდეს რაიმე შეუმჩნეველი ადგილი, სადაც ამ წიგნის დამალვა შესაძლებელი იქნებოდა“.

|  |
| --- |
| ადამიანი ყველაზე ნაკლებად ჰგავს საკუთარ თავს, როდესაც საკუთარი სახელით ლაპარაკობს. მიეცით მას ნიღაბი და ის სიმართლეს გეტყვით. — ესსედან „კრიტიკოსი როგორც ხელოვანი“, გამოქვეყნებული კრებულში „განზრახვები“ (1891) |

უაილდი 1891 წლის ახალ ანთოლოგიაში ამ პამფლეტისა და „მისტერ უ. ჰ.-ს პორტრეტის“ (ესე-მოთხრობა შექსპირის სონეტებზე) შეტანას აპირებდა, თუმცა საბოლოოდ გადაწყვიტა კრებული მხოლოდ წმინდა ესთეტიკური საკითხებით შემოეფარგლა. „განზრახვები“ (*Intentions*) აერთიანებდა ოთხი ესსეს გადამუშავებულ ვერსიებს: „სიცრუის დაცემა“; „კალამი, ფანქარი და შხამი“; „ნიღბების ჭეშმარიტება“ (პირველად დაიბეჭდა 1885 წელს) და „კრიტიკოსი როგორც ხელოვანი“ (ორ ნაწილად). ბიოგრაფ პირსონისთვის ეს ესსეები და დიალოგები წარმოაჩენს უაილდის გენიისა და ხასიათის ყველა ასპექტს: მახვილსიტყვაობას, რომანტიკულობას, ორატორულ ნიჭს, ჰუმანიზმსა და განსწავლულობას. იგი ასკვნის, რომ „მის სხვა არცერთ ნაწარმოებს არ აქვს ასეთი მრავალფეროვანი მიმზიდველობა“. 1891 წელი უაილდისთვის „საოცრებათა წელი“ (*annus mirabilis*) აღმოჩნდა; სამი კრებულის გარდა, მან თავისი ერთადერთი რომანიც გამოსცა.

### „დორიან გრეის პორტრეტი“

მემორიალური დაფა, რომელიც ეძღვნება 1889 წლის 30 აგვისტოს ლონდონში, „ლენგჰემის სასტუმროში“ გამართულ ვახშამს უაილდს, ართურ კონან დოილსა და „Lippincott's Monthly Magazine“-ის გამომცემელს შორის. ამ შეხვედრამ უბიძგა უაილდს „დორიან გრეის პორტრეტის“ დაწერისკენ.
„დორიან გრეის პორტრეტის“ პირველი ვერსია გამოქვეყნდა 1890 წლის ივლისში, როგორც ჟურნალ *Lippincott's Monthly Magazine*-ის ცენტრალური ნაწარმოები. სიუჟეტი იწყება მხატვრის მიერ გრეის პორტრეტის ხატვით. როდესაც გრეი, რომელსაც „სპილოს ძვლისა და ვარდის ფურცლების მსგავსი სახე“ აქვს, თავის დასრულებულ პორტრეტს დაინახავს, სასოწარკვეთილება ეუფლება. შეძრწუნებული იმ აზრით, რომ მისი სილამაზე გახუნდება, პორტრეტი კი კვლავ მშვენიერი დარჩება, იგი უნებლიეთ დებს ფაუსტისეულ გარიგებას, რომლის თანახმადაც მხოლოდ დახატული გამოსახულება ბერდება, თავად კაცი კი ახალგაზრდა და ლამაზი რჩება. უაილდისთვის ხელოვნების მიზანი ცხოვრების იმგვარად წარმართვა იყო, თითქოს სილამაზე მისი ერთადერთი ობიექტი ყოფილიყო. ისევე, როგორც პორტრეტი აძლევს გრეის საშუალებას, თავი დააღწიოს ჰედონიზმით გამოწვეულ ფიზიკურ დაღმასვლას, უაილდიც ცდილობდა ხელოვნებაში დანახული სილამაზის ყოველდღიურობასთან დაპირისპირებას.

ოსკარი, სირილი და კონსტანს უაილდები ზაფხულის არდადეგებზე ფელბრიგში, ნორფოლკი, 1892 წელი
რეცენზენტებმა მაშინვე დაგმეს რომანის დეკადენტურობა და ჰომოსექსუალური ქვეტექსტი; მაგალითად, ჟურნალმა *Daily Chronicle* მას უწოდა „უწმინდური“, „მომწამვლელი“ და „დამძიმებული მორალური და სულიერი ლპობის მყრალი სუნით“. უაილდმა მათ მედგრად უპასუხა *Scots Observer*-ის რედაქტორისადმი მიწერილ წერილში, სადაც განმარტა თავისი პოზიცია ხელოვნებაში ეთიკისა და ესთეტიკის შესახებ: „თუ ხელოვნების ნიმუში მდიდარი, სიცოცხლისუნარიანი და სრულყოფილია, ხელოვნების ინსტინქტის მქონენი მასში სილამაზეს დაინახავენ, ხოლო ისინი, ვისთვისაც ეთიკა უფრო მნიშვნელოვანია — მორალურ გაკვეთილს“. მიუხედავად ამისა, 1891 წლის წიგნად გამოცემისთვის მან რომანი მნიშვნელოვნად გადაამუშავა: დაამატა ექვსი ახალი თავი, ამოჭრა ზოგიერთი აშკარად დეკადენტური და ჰომოეროტიკული პასაჟი და დაურთო წინასიტყვაობა, რომელიც ოცდაორი ეპიგრამისგან შედგებოდა, მათ შორის იყო: „წიგნები ან კარგად არის დაწერილი, ან ცუდად. სულ ეს არის“.

თანამედროვე რეცენზენტები და კრიტიკოსები სიუჟეტის მრავალ შესაძლო წყაროზე მიუთითებენ. ჯერშუა მაკკორმაკი ამტკიცებს, რომ ეს ძიება უშედეგოა, რადგან უაილდმა „დასაბამი მისცა დასავლური ფოლკლორის იმხელა და იმგვარ შრეს, რომ ამბავმა დაკარგა თავისი პირველწყარო და ზეპირსიტყვიერების ტრადიციას დაუბრუნდა“. უაილდი ამბობდა, რომ სიუჟეტი იყო „იდეა, რომელიც ისეთივე ძველია, როგორც ლიტერატურის ისტორია, თუმცა მე მას ახალი ფორმა მივეცი“. კრიტიკოსი რობინ მაკი რომანს ტექნიკურად საშუალო დონის ნაწარმოებად მიიჩნევდა და აღნიშნავდა, რომ სიუჟეტის ჩანაფიქრმა განაპირობა მისი პოპულარობა, თუმცა იგი მხატვრულად ბოლომდე არ არის ამოწურული. მეორე მხრივ, რობერტ მაკკრამი ჟურნალიდან *The Guardian* მას ინგლისურ ენაზე დაწერილ 100 საუკეთესო რომანს შორის ასახელებს და უწოდებს „შთამბეჭდავ და ოდნავ პომპეზურ გვიანვიქტორიანულ გოტიკას“. რომანის მიხედვით მრავალი ფილმი და სპექტაკლი შეიქმნა, ხოლო მისი ერთ-ერთი ყველაზე ხშირად ციტირებული ფრაზა — „ამქვეყნად მხოლოდ ერთი რამ არის იმაზე უარესი, რომ შენზე ლაპარაკობენ, და ეს არის ის, რომ შენზე არ ლაპარაკობენ“ — გამოყენებულია მონტი პაითონის „ოსკარ უაილდის სკეტჩში“.

## თეატრალური კარიერა: 1892–1895

### „სალომე“

სტილისტურად ანდროგინული იოკანაანი სალომესთან ერთად. ობრი ბერდსლის ილუსტრაცია „სალომეს“ 1894 წლის ინგლისური გამოცემისთვის.
1891 წლის აღწერის მიხედვით, უაილდების საცხოვრებელი ადგილი კვლავ ტაიტ-სტრიტის №16 იყო, (ამჟამად №34), სადაც ოსკარი მეუღლე კონსტანსთან და ორ ვაჟთან ერთად ცხოვრობდა. ლონდონში მოპოვებული უპრეცედენტო პოპულარობა, როგორც ჩანს, მისთვის საკმარისი არ იყო, რის გამოც 1891 წლის ოქტომბერში კვლავ პარიზს ეწვია, ამჯერად უკვე პატივსაცემი მწერლის სტატუსით. მას იღებდნენ ლიტერატურულ სალონებში, მათ შორის სტეფან მალარმეს — იმ დროის ცნობილი სიმბოლისტი პოეტის — სახელგანთქმულ „სამშაბათებში“ (mardis). თუმცაღა 1880-იან წლებში უაილდის ორ პიესას — „ვერა; ანუ ნიჰილისტები“ და „პადუის ჰერცოგინია“ — დიდი წარმატება არ ჰქონია, მან თეატრისადმი ინტერესი შეინარჩუნა და ახლა, როცა პროზაში საკუთარი ხმა იპოვა, მისი ფიქრები კვლავ დრამატულ ფორმას დაუბრუნდა. ამ დროს გონება სალომეს ბიბლიური იკონოგრაფიით ჰქონდა მოცული. ერთ საღამოს, სალომეს ისტორიული გამოსახულებების განხილვის შემდეგ, იგი სასტუმროში დაბრუნდა და მაგიდაზე ცარიელი რვეული შენიშნა; თავში აზრად მოუვიდა, რვეულში ჩაეწერა ის, რაზეც მანამდე საუბრობდა. შედეგი იყო ახალი პიესა, „სალომე“ (Salomé), რომელიც სწრაფად და ფრანგულ ენაზე დაიწერა.

ეს ტრაგედია მოგვითხრობს გალილეის ტეტრარქ ჰეროდე ანტიპას გერის, სალომეს ამბავს, რომელიც მამინაცვლის სასოწარკვეთისა და დედის, ჰეროდიადას სიხარულის ფონზე, „შვიდი საბურველის როკვის“ სანაცვლოდ იოქანაანის (იოანე ნათლისმცემლის) თავს ვერცხლის ლანგრით ითხოვს. როდესაც შობამდე ცოტა ხნით ადრე უაილდი ლონდონში დაბრუნდა, გაზეთი „Paris Echo“ მას სეზონის „უდიდეს მოვლენად“ (*le great event*) მოიხსენიებდა. პიესის რეპეტიციები სარა ბერნარის მონაწილეობით დაიწყო, თუმცა ლორდ-კამერლერმა (Lord Chamberlain) დადგმის ნებართვა არ გასცა, რადგან მასში ბიბლიური პერსონაჟები იყვნენ ასახული. „სალომე“ 1893 წელს ერთდროულად პარიზსა და ლონდონში ორიგინალ ფრანგულ ენაზე გამოიცა, ხოლო ერთი წლის შემდეგ — ლონდონში, ლორდ ალფრედ დუგლასის ინგლისური თარგმანითა და ობრი ბერდსლის ილუსტრაციებით; თუმცა, მისი დადგმა მხოლოდ 1896 წელს პარიზში მოხერხდა, როდესაც უაილდი პატიმრობაში იმყოფებოდა.

### მაღალი საზოგადოების კომედიები

უინდერმირის ტბა ჩრდილოეთ ინგლისში, სადაც უაილდმა 1891 წლის ზაფხულში მუშაობა დაიწყო თავის პირველ წარმატებულ პიესაზე „ლედი უინდერმირის მარაო“ (1892)
უაილდმა, რომელმაც თავიდან ვიქტორიანული საზოგადოების გაღიზიანება თავისი ჩაცმულობითა და სასაუბრო თემებით სცადა, შემდეგ კი მისი აღშფოთება „დორიან გრეით“ — მანკიერების ხელოვნების მიღმა დამალვის შესახებ რომანით — მოინდომა, საბოლოოდ იპოვა გზა საზოგადოების გასაკრიტიკებლად მისივე წესებით. „ლედი უინდერმირის მარაო“ პირველად 1892 წლის 20 თებერვალს წმინდა ჯეიმზის თეატრში დაიდგა, რომელიც საზოგადოების ნაღებით იყო სავსე. ზედაპირულად ეს იყო გონებამახვილური კომედია, თუმცა მასში დაფარული ქვეტექსტი იმალებოდა: „ის მთავრდება შეთანხმებული მიჩქმალვით და არა კოლექტიური გამჟღავნებით“. მაყურებელი, ლედი უინდერმირის მსგავსად, იძულებული გახდა შეერბილებინა მკაცრი სოციალური ნორმები უფრო ნიუანსირებული ხედვის სასარგებლოდ. პიესა უზომოდ პოპულარული გახდა და თვეების განმავლობაში ქვეყნის მასშტაბით იდგმებოდა, თუმცა კონსერვატორმა კრიტიკოსებმა იგი მიწასთან გაასწორეს. პიესის წარმატებამ უაილდს მხოლოდ პირველ წელს 7 000 ფუნტი მოუტანა (დაახლოებით 960 000 ფუნტი 2023 წლისთვის).

მის პირველ ჰიტს 1893 წელს მოჰყვა „არაფრით გამორჩეული ქალი“ (*A Woman of No Importance*) — კიდევ ერთი ვიქტორიანული კომედია, რომელიც ტრიალებდა უკანონო შვილების, შეცვლილი იდენტობებისა და დაგვიანებული აღიარებების გარშემო. უაილდს კიდევ ორი პიესის დაწერა დაუკვეთეს, რომელთაგანაც პირველი, „იდეალური ქმარი“, 1894 წელს დაიწერა და 1895 წლის იანვარში გამოვიდა.

პიტერ რეიბის თქმით, ეს არსებითად ინგლისური პიესები ზუსტად იყო გათვლილი: „უაილდმა, ცალი თვალით იბსენის დრამატული გენიისკენ და მეორეთი ლონდონის ვესტ-ენდის კომერციული კონკურენციისკენ მიპყრობილმა, თავისი აუდიტორია მარჯვედ ამოიღო მიზანში“.

### ქუინსბერის ოჯახი

უაილდი და ლორდ ალფრედ დუგლასი 1893 წელს
1891 წლის შუა ხანებში ლაიონელ ჯონსონმა უაილდს თავისი მეგობარი ლორდ ალფრედ დუგლასი გააცნო, რომელიც იმ დროს ოქსფორდის სტუდენტი იყო. ოჯახსა და მეგობრებში „ბოუზის“ (Bosie) სახელით ცნობილი ალფრედი სიმპათიური და განებივრებული ახალგაზრდა იყო. უაილდსა და დუგლასს შორის მჭიდრო მეგობრობა ჩამოყალიბდა და 1893 წლისთვის უაილდი უკვე ძლიერ იყო გატაცებული დუგლასით, რაც მალევე გადაიზარდა მგზნებარე რომანში.

უაილდზე უფრო მეტად ექსცენტრულმა და თავზეხელაღებულმა დუგლასმა მალე აზიარა უაილდი ვიქტორიანული ჰომოსექსუალური პროსტიტუციის იატაკქვეშეთს. 1892 წლიდან ალფრედ ტეილორის მეშვეობით უაილდმა გაიცნო მუშათა კლასის ახალგაზრდა მამაკაცი პროსტიტუტები. ეს იშვიათი პაემნები, როგორც წესი, ერთი და იმავე სცენარით მიმდინარეობდა: უაილდი ხვდებოდა ბიჭს, ჩუქნიდა საჩუქრებს, უმასპინძლდებოდა ვახშმით და შემდეგ სასტუმროს ნომერში მიჰყავდა. როსთან, ჯონ გრეისთან და დუგლასთან უაილდის იდეალიზებული ურთიერთობებისგან განსხვავებით, რომლებიც მისი ესთეტიკური წრის წევრებიც იყვნენ, ეს ახალგაზრდები გაუნათლებლები იყვნენ და ლიტერატურაზე არაფერი იცოდნენ. მალე მისი საჯარო და პირადი ცხოვრება მკვეთრად გაიყო; წერილში „De Profundis“ იგი დუგლასს სწერდა: „ეს იყო ავაზებთან ერთად ნადიმი; საფრთხე აღგზნების ნახევარს შეადგენდა... არ ვიცოდი, რომ როდესაც ისინი ჩემს წინააღმდეგ დარტყმას განახორციელებდნენ, ეს სხვისი ნებით და სხვისი გადახდილი ფულით მოხდებოდა“.

დუგლასმა და მისმა რამდენიმე ოქსფორდელმა მეგობარმა დააარსეს ჟურნალი „ქამელეონი“, რომლისთვისაც უაილდმა გაგზავნა „პარადოქსების გვერდი“, რომელიც თავდაპირველად ჟურნალ *Saturday Review*-სთვის იყო განკუთვნილი. ნაშრომი „ფრაზები და ფილოსოფიები ახალგაზრდების გამოსაყენებლად“ ექვსი თვის შემდეგ უაილდის სასამართლო პროცესზე თავდასხმის ობიექტი გახდა, სადაც მას მოუწია დაეცვა ის ჟურნალი, რომელშიც თავისი ნამუშევარი გამოაქვეყნა. ეს გამოცემა უნიკალური აღმოჩნდა: „ქამელეონი“ მეორედ აღარ გამოცემულა.

ლორდ ალფრედის მამა, ქუინსბერის მარკიზი, ცნობილი იყო თავისი დაუფარავი ათეიზმით, უხეში მანერებითა და კრივის თანამედროვე წესების შექმნით. ქუინსბერი, რომელიც მუდმივად მტრობდა საკუთარ ვაჟს, რამდენჯერმე დაუპირისპირდა უაილდსა და ლორდ ალფრედს მათი ურთიერთობის გამო, თუმცა უაილდი ახერხებდა მის დაშოშმინებას. 1894 წლის ივნისში იგი გაუფრთხილებლად ეწვია უაილდს ტაიტ-სტრიტის №16-ში და მკაფიოდ განუცხადა თავისი პოზიცია: „მე არ ვამბობ, რომ თქვენ ასეთი ხართ, მაგრამ ასე გამოიყურებით და ასეთ პოზას იღებთ, რაც ისეთივე ცუდია. და თუ კიდევ ერთხელ დაგინახავთ თქვენ და ჩემს შვილს რომელიმე საჯარო რესტორანში, მე თქვენ სასტიკად გცემთ“, რაზეც უაილდმა უპასუხა: „არ ვიცი, რა არის ქუინსბერის წესები, მაგრამ ოსკარ უაილდის წესი ადგილზევე სროლაა“. ამ ამბის აღწერა წერილში „De Profundis“ ნაკლებად ტრიუმფალური იყო: „ეს მაშინ მოხდა, როცა ტაიტ-სტრიტის ჩემს ბიბლიოთეკაში, ეპილეფსიური მძვინვარებით პატარა ხელების ქნევით, მამაშენი... იდგა და ყვიროდა ყველა იმ ბინძურ სიტყვას, რაც კი მის ბილწ გონებას მოუვიდოდა და იმ საძაგელი მუქარებით იმუქრებოდა, რომლებიც მოგვიანებით ასეთი ვერაგობით განახორციელა“. ქუინსბერიმ ეს სცენა მხოლოდ ერთხელ აღწერა და თქვა, რომ უაილდმა მას „თეთრი ბუმბული“ აჩვენა, რაც სიმხდალის გამოვლენას ნიშნავდა.

### „სერიოზულობის მნიშვნელობა“

„სერიოზულობის მნიშვნელობის“ ხელნაწერი შავი ვერსია, გამოფენილი ბრიტანეთის ბიბლიოთეკაში
უაილდის ბოლო პიესა კვლავ უბრუნდება შეცვლილი იდენტობების თემას: პიესის ორი მთავარი გმირი ეწევა „ბანბერიზმს“ (bunburying — ალტერნატიული პერსონების ქონა ქალაქსა და სოფელში), რაც მათ საშუალებას აძლევს, თავი დააღწიონ ვიქტორიანულ სოციალურ მორალს. „სერიოზულობის მნიშვნელობა“ კიდევ უფრო მსუბუქი ტონით გამოირჩევა, ვიდრე უაილდის ადრეული კომედიები. მიუხედავად იმისა, რომ მისი პერსონაჟები კრიზისის მომენტებში ხშირად სერიოზულ თემებს ეხებიან, „სერიოზულობის მნიშვნელობას“ აკლია უაილდისთვის მანამდე დამახასიათებელი ტიპური სახეები: აქ არ არის „წარსულის მქონე ქალი“, მთავარი გმირები არც ბოროტმოქმედნი არიან და არც ვერაგნი, ისინი უბრალოდ უქმი განათლებული ადამიანები არიან, ხოლო იდეალისტი ახალგაზრდა ქალები, საბოლოოდ, არც ისე უმანკონი აღმოჩნდებიან. სიუჟეტი ძირითადად მისაღებ ოთახებში ვითარდება და თითქმის მთლიანად მოკლებულია აქტიურ მოქმედებას ან ძალადობას. ამ პიესაში არ გვხვდება ისეთი გაცნობიერებული დეკადანსი, როგორიც „დორიან გრეის პორტრეტსა“ და „სალომეშია“.

წმინდა ჯეიმზის თეატრი, ლონდონი 1890-იან წლებში. „სერიოზულობის მნიშვნელობა“ იყო უაილდის მეოთხე ჰიტი ვესტ-ენდში სამი წლის განმავლობაში.
ეს პიესა, რომელიც დღეს უაილდის შედევრად მიიჩნევა, სწრაფად დაიწერა მისი შემოქმედებითი სიმწიფის პერიოდში, 1894 წლის მიწურულს. პირველი წარმოდგენა გაიმართა 1895 წლის 14 თებერვალს ლონდონის წმინდა ჯეიმზის თეატრში; ეს იყო უაილდის მეორე კოლაბორაცია მსახიობ და მენეჯერ ჯორჯ ალექსანდერთან. ავტორიც და პროდიუსერიც პრემიერამდე რამდენიმე თვის განმავლობაში გულმოდგინედ ამუშავებდნენ, ამზადებდნენ და გადიოდნენ რეპეტიციას ყოველ სტრიქონზე, სცენასა და გარემოზე, რათა შეექმნათ გვიანვიქტორიანული საზოგადოების დახვეწილი რეპრეზენტაცია, რომელიც ამავდროულად დასცინოდა მას. რეპეტიციების დროს ალექსანდერმა სთხოვა უაილდს, პიესა ოთხი მოქმედებიდან სამამდე შეემცირებინა, რაც ავტორმა შეასრულა. პრემიერები წმინდა ჯეიმზის თეატრში „ბრწყინვალე წვეულებებს“ ჰგავდა და არც „სერიოზულობის მნიშვნელობის“ გახსნა ყოფილა გამონაკლისი. ალან ეინსუორთი (რომელიც ალჯერნონს თამაშობდა) ჰესკეთ პირსონთან იხსენებდა: „ჩემი სამსახიობო კარიერის ორმოცდაცამმეტი წლის განმავლობაში არ მახსოვს იმაზე დიდი ტრიუმფი, ვიდრე [ის] პირველი საღამო იყო“. „სერიოზულობის მნიშვნელობის“ დაუყოვნებელმა აღიარებამ, როგორც უაილდის იმ დროისთვის საუკეთესო ნამუშევრისა, საბოლოოდ განამტკიცა მისი, როგორც სერიოზული ხელოვანის რეპუტაცია. ჟურნალში *The Pall Mall Gazette* გამოქვეყნებულ რეცენზიაში ჰ. ჯ. უელსი წერდა: „თეატრალური კონვენციებისადმი უფრო იუმორისტული მიდგომის წარმოდგენა რთული იქნებოდა. მისტერ ოსკარ უაილდმა გილბერტისეული იუმორი თავისივე გონებამახვილობის უამრავი ელვარე სამკაულით შეამკო“. „სერიოზულობის მნიშვნელობა“ დღემდე უაილდის ყველაზე პოპულარულ პიესად რჩება.

უაილდის პროფესიული წარმატების პარალელურად მწვავდებოდა მისი დაპირისპირება ქუინსბერისთან. ქუინსბერი გეგმავდა უაილდის საჯარო შეურაცხყოფას სცენაზე დამპალი ბოსტნეულის სროლით, რის შესახებაც უაილდი წინასწარ გააფრთხილეს და მან ქუინსბერის თეატრში შესვლა აუკრძალა. თხუთმეტი კვირის შემდეგ უაილდი უკვე ციხეში იყო.

## სასამართლო პროცესები

ქუინსბერის მარკიზის სავიზიტო ბარათი ხელნაწერი შეურაცხმყოფელი წარწერით „ოსკარ უაილდისთვის, რომელიც თავს Somdomite [*sic*] [სოდომიტად] ასაღებს“. ბარათი ფიგურირებდა როგორც ნივთმტკიცება „ა“ უაილდის სარჩელში ცილისწამების შესახებ.
### უაილდი ქუინსბერის წინააღმდეგ

1895 წლის 18 თებერვალს, ქუინსბერის მარკიზმა უაილდის კლუბში, „ალბემარლში“), დატოვა სავიზიტო ბარათი წარწერით: „ოსკარ უაილდისთვის, რომელიც თავს სოდომიტად [somdomite [*sic*]] ასაღებს“. დუგლასის წაქეზებითა და მეგობრების რჩევის საწინააღმდეგოდ, უაილდმა ქუინსბერის წინააღმდეგ კერძო ბრალდება წამოაყენა ცილისწამებისთვის, რადგან ეს წარწერა წარმოადგენდა საჯარო ბრალდებას იმის შესახებ, რომ უაილდმა ჩაიდინა სოდომიის დანაშაული.

ქუინსბერი დააპატიმრეს სისხლისსამართლებრივი ცილისწამებისთვის, რაც ორ წლამდე პატიმრობას ითვალისწინებდა. 1843 წლის „ცილისწამების შესახებ კანონის“ (Libel Act 1843) თანახმად, ქუინსბერი სასჯელს მხოლოდ იმ შემთხვევაში დააღწევდა თავს, თუ დაამტკიცებდა, რომ მისი ბრალდება მართალი იყო და, გარდა ამისა, არსებობდა გარკვეული „საზოგადოებრივი სარგებელი“ ამ ბრალდების საჯაროდ გაჟღერებაში. შესაბამისად, ქუინსბერის ადვოკატებმა დაიქირავეს კერძო დეტექტივები უაილდის ჰომოსექსუალური კავშირების დასამტკიცებლად.

უაილდის მეგობრებმა 1895 წლის 24 მარტს კაფე „როიალში“ გამართულ შეხვედრაზე იგი გააფრთხილეს, სარჩელი არ შეეტანა. ფრენკ ჰარისი აფრთხილებდა მას, რომ „ისინი აპირებენ შენს წინააღმდეგ სოდომიის დამტკიცებას“ და ურჩევდა საფრანგეთში გაქცევას. უაილდი და დუგლასი შეხვედრიდან გაბრაზებულები წავიდნენ; უაილდმა თქვა: „სწორედ ასეთ მომენტებში ჩანს, ვინ არის შენი ნამდვილი მეგობარი“. ამ სცენას შეესწრო ჯორჯ ბერნარდ შოუ, რომელმაც ეს ამბავი ართურ რენსომს გაახსენა 1913 წელს დუგლასის მიერ რენსომის წინააღმდეგ აღძრული ცილისწამების პროცესამდე. რენსომისთვის ეს იყო დადასტურება იმისა, რაც მან 1812 წელს უაილდის შესახებ დაწერილ წიგნში აღნიშნა: დუგლასის მეტოქეობამ რობი როსთან და დავამ მამამისთან გამოიწვია უაილდის საჯარო კატასტროფა, როგორც თავად უაილდი წერდა წერილში *De Profundis*. დუგლასმა აღნიშნული საქმე წააგო. შოუმ ჰარისს, დუგლასსა და უაილდს შორის მომხდარი კამათის აღწერა თავისი პიესის „სონეტების შავგვრემანი ლედი“ (*The Dark Lady of the Sonnets*) წინასიტყვაობაში შეიტანა.

ცილისწამების პროცესი გახდა გახმაურებული საქმე (*cause célèbre*), რადგან მან გამოიწვია უაილდის პირადი ცხოვრების სკანდალური დეტალების გამოჩენა პრესაში. კერძო დეტექტივთა ჯგუფმა ქუინსბერის ადვოკატები, ედუარდ კარსონის ხელმძღვანელობით, ვიქტორიანულ იატაკქვეშეთზე გაიყვანა. დაფიქსირდა უაილდის კავშირები შანტაჟისტებთან, მამაკაც პროსტიტუტებთან, ტრანსვესტიტებთან და ჰომოსექსუალურ საროსკიპოებთან; დაიკითხა არაერთი პირი, რომელთაგან ზოგიერთი აიძულეს მოწმედ გამოსულიყო, რადგან ისინიც უაილდისთვის დაბრალებული დანაშაულების თანამონაწილეები იყვნენ.

უაილდის მისვლა ბოუ-სტრიტის სასამართლოში (მარცხნივ) და საბრალდებო სკამზე (ზემოთ მარჯვნივ), ჟურნალიდან *The Illustrated Police News*, 1895 წლის აპრილი
უაილდის წინასწარი მოსმენა ბოუ-სტრიტის სასამართლოში გაიმართა, ხოლო თავად პროცესი, რომელმაც მთელი ვიქტორიანული საზოგადოების ყურადღება მიიპყრო, 1895 წლის 3 აპრილს ცენტრალურ ლონდონში, ოლდ-ბეილის სასამართლოში გაიხსნა. საქმეს უძღვებოდა მოსამართლე რიჩარდ ჰენ კოლინზი, რომელიც თავადაც დუბლინელი იყო. პროცესი მიმდინარეობდა პრესისა და საზოგადოების მძაფრი, ისტერიული ინტერესის ფონზე. მის წინააღმდეგ დაგროვილი მტკიცებულებების სიმრავლემ უაილდი აიძულა თავმდაბლად განეცხადებინა: „ამ საქმეში ბრალმდებელი მე ვარ“. უაილდის ბარისტერმა, სერ ედუარდ კლარკმა, საქმე გახსნა უაილდისთვის ორი ორაზროვანი წერილის შესახებ კითხვით, რომლებიც მწერალმა დუგლასს მისწერა და რომლებიც დაცვის მხარეს ჰქონდა. უაილდმა პირველი წერილი დაახასიათა როგორც „პროზაული სონეტი“ და აღიარა, რომ „პოეტური ენა“ შესაძლოა უცნაურად მოჩვენებოდა სასამართლოს, თუმცა ამტკიცებდა, რომ მისი განზრახვა უწყინარი იყო. უაილდმა განაცხადა, რომ წერილები შანტაჟისტებმა ჩაიგდეს ხელში, რომლებიც ფულს სთხოვდნენ, თუმცა მან უარი თქვა და ურჩია აეღოთ შეთავაზებული 60 ფუნტი (NaN), რაც „უჩვეულო ფასი იყო ასეთი სიგრძის პროზაული ნაწარმოებისთვის“. იგი ამტკიცებდა, რომ ამ წერილებს განიხილავდა როგორც ხელოვნების ნიმუშებს და არა როგორც რამეს, რისიც უნდა შერცხვენოდა.

კარსონმა, რომელიც ასევე დუბლინელი იყო და ტრინიტის კოლეჯში უაილდთან ერთად სწავლობდა, ჯვარედინად დაკითხა უაილდი მისი ნაწარმოებების მორალურ მხარესთან დაკავშირებით. უაილდი მისთვის დამახასიათებელი გონებამახვილობითა და თავქარიანობით პასუხობდა. იგი ამტკიცებდა, რომ ხელოვნების ნიმუში არ შეიძლება იყოს მორალური ან ამორალური, ის შეიძლება იყოს მხოლოდ კარგად ან ცუდად შექმნილი, და რომ მხოლოდ „უგუნურებსა და გაუნათლებლებს“, ვისი შეხედულებებიც ხელოვნებაზე „გამოუთქმელად სულელურია“, შეუძლიათ ასეთი მსჯელობა. კარსონმა, როგორც წამყვანმა ადვოკატმა, გადაუხვია დახურული კითხვების დასმის პრაქტიკას. იგი უაილდს ყველა კუთხიდან ავიწროებდა, მისი პასუხებიდან მნიშვნელობის მცირე ნიუანსებს წურავდა, აცლიდა მათ ესთეტიკურ კონტექსტს და უაილდს წარმოაჩენდა როგორც თავის არიდების მოყვარულსა და დეკადენტს. მიუხედავად იმისა, რომ უაილდი ხშირად იწვევდა დარბაზის სიცილს, იურიდიულად კარსონი უფრო მეტ ქულას აგროვებდა. უაილდის სანდოობის შესარყევად და ქუინსბერის მიერ მისთვის წოდებული „სოდომიტის პოზის“ დასასაბუთებლად, კარსონმა აიძულა მოწმე ეღიარებინა „პოზიორობისადმი“ მიდრეკილება იმის ჩვენებით, რომ მან ფიცის ქვეშ თავისი ასაკის შესახებ იცრუა. კარსონი ამით სარგებლობდა და მთელი დაკითხვის განმავლობაში უბრუნდებოდა ამ თემას. მან ასევე სცადა ქუინსბერის ბრალდების გამართლება უაილდის რომანიდან „დორიან გრეის პორტრეტი“ ციტირებით, განსაკუთრებით მეორე თავის იმ სცენის მოხმობით, სადაც ლორდ ჰენრი უოტონი თავის დეკადენტურ ფილოსოფიას უხსნის დორიანს — კარსონის სიტყვებით, „უმანკო ახალგაზრდას“.

შემდეგ კარსონი გადავიდა ფაქტობრივ მტკიცებულებებზე და დაკითხა უაილდი მის მეგობრობაზე დაბალი სოციალური ფენის მამაკაცებთან, რომელთაგან ზოგიერთი მხოლოდ თექვსმეტი წლის იყო, როდესაც უაილდმა ისინი გაიცნო. უაილდმა აღიარა, რომ მათ სახელით მიმართავდა და საჩუქრებით ანებივრებდა, თუმცა ამტკიცებდა, რომ მათ შორის არაჯეროვანი არაფერი მომხდარა და ისინი უბრალოდ მისი კარგი მეგობრები იყვნენ. კარსონი მუდმივად მიუთითებდა ამ ურთიერთობების უჩვეულო ხასიათზე და მიანიშნებდა, რომ ეს მამაკაცები პროსტიტუტები იყვნენ. უაილდი პასუხობდა, რომ მას არ სწამდა სოციალური ბარიერების და უბრალოდ სიამოვნებდა ახალგაზრდების საზოგადოება. შემდეგ კარსონმა პირდაპირ ჰკითხა უაილდს, ოდესმე თუ უკოცნია ერთ-ერთი მსახური ბიჭისთვის, რაზეც უაილდმა მიუგო: „ოჰ, სულაც არა. ის განსაკუთრებით უსახური ბიჭი იყო — სამწუხაროდ, მახინჯი — ამის გამო მეცოდებოდა კიდეც“. კარსონი ჩაეჭიდა ამ პასუხს და არაერთხელ ჰკითხა, თუ რატომ იყო ბიჭის სიმახინჯე რელევანტური. უაილდი შეყოვნდა, შემდეგ კი პირველად დაიბნა: „თქვენ მგესლავთ, შეურაცხყოფას მაყენებთ და ცდილობთ ჩემს გამოყვანას წონასწორობიდან; ხანდახან ადამიანი ქარაფშუტულად ამბობს იმას, რაზეც უფრო სერიოზულად უნდა ელაპარაკა“.

თავის შესავალ სიტყვაში კარსონმა გამოაცხადა, რომ მან იპოვა რამდენიმე მამაკაცი მეძავი, რომლებიც მზად იყვნენ დაედასტურებინათ, რომ მათ ჰქონდათ სექსუალური კავშირი უაილდთან. ადვოკატების რჩევით, უაილდმა სარჩელი უკან გამოითხოვა. ქუინსბერი უდანაშაულოდ ცნეს, რადგან სასამართლომ მიიჩნია, რომ მისი ბრალდება უაილდის მიმართ („თავს ასაღებს სოდომიტად“) გამართლებული იყო და „არსებითად და ფაქტობრივად შეეფერებოდა სიმართლეს“. 1843 წლის კანონის თანახმად, ქუინსბერის გამართლებამ უაილდი იურიდიულად პასუხისმგებელი გახადა იმ სოლიდურ ხარჯებზე, რაც მარკიზმა დაცვისთვის გასწია, რამაც უაილდი გააკოტრა.

### „რეგინა უაილდის წინააღმდეგ“

მას შემდეგ, რაც უაილდმა სასამართლო დარბაზი დატოვა, გაიცა მისი დაპატიმრების ორდერი სოდომიისა და უხამსი ქცევის ბრალდებით. რობერტ როსმა უაილდი კადოგანის სასტუმროში (Cadogan Hotel), პონტ-სტრიტზე, ნაიტსბრიჯში, რეჯინალდ ტერნერთან ერთად იპოვა. ორივე მამაკაცი ურჩევდა უაილდს, დაუყოვნებლივ გამგზავრებულიყო დოვერში და ეცადა გემით საფრანგეთში გადასვლა; დედამ კი ურჩია, დარჩენილიყო და ბოლომდე ებრძოლა. სასოწარკვეთილმა უაილდმა, რომელსაც მოქმედების ენერგია აღარ ჰქონდა, მხოლოდ ეს თქვა: „მატარებელი უკვე წავიდა. ძალიან გვიანია“. 1895 წლის 6 აპრილს უაილდი დააპატიმრეს „უხამსი ქცევისათვის“ 1885 წლის სისხლის სამართლის კანონში ცვლილებების შეტანის აქტის მე-11 მუხლის საფუძველზე. ეს ტერმინი გულისხმობდა ჰომოსექსუალურ აქტებს, რომლებიც არ კლასიფიცირდებოდა როგორც სოდომია (რაც ცალკე კანონით ისჯებოდა). უაილდის მითითებით, როსმა და უაილდის მსახურთუფროსმა ტაიტ-სტრიტის №16 სახლის საძინებელსა და ბიბლიოთეკაში შეაღწიეს, რათა შეეგროვებინათ პირადი ნივთები, მანუსკრიპტები და წერილები, რათა ისინი პოლიციას არ ჩაეგდო ხელში. ამის შემდეგ უაილდი მოათავსეს ჰოლოვეის (Holloway) წინასწარი დაკავების იზოლატორში, სადაც მას დუგლასი ყოველდღიურად აკითხავდა.

მოვლენები სწრაფად განვითარდა და უაილდის სისხლისსამართლებრივი დევნა 1895 წლის 26 აპრილს მოსამართლე ართურ ჩარლზის თავმჯდომარეობით დაიწყო. უაილდმა თავი დამნაშავედ არ ცნო. მან მანამდე სთხოვა დუგლასს, ლონდონიდან პარიზში გაქცეულიყო, თუმცა დუგლასი უკმაყოფილებას გამოთქვამდა და ჩვენების მიცემასაც კი ითხოვდა; საბოლოოდ, მას დაჟინებით მოსთხოვეს წასვლა და ისიც მალე გაიქცა საფრანგეთში, სასტუმრო „დუ მონდში“. დევნის შიშით, ამ პერიოდში გაერთიანებული სამეფო როსმა და ბევრმა სხვამაც დატოვა. ჯვარედინი დაკითხვისას უაილდი თავიდან ყოყმანობდა, შემდეგ კი მჭევრმეტყველურად განაცხადა:

>
> **ჩარლზ გილი** (ბრალმდებელი): რა არის „სიყვარული, რომელიც თავის სახელს ვერ ამხელს“?
>
>
> **უაილდი:** „სიყვარული, რომელიც თავის სახელს ვერ ამხელს“ ამ საუკუნეში არის უფროსი მამაკაცის ისეთი დიდი სიყვარული უმცროსისადმი, როგორიც იყო დავითსა და იონათანს შორის, რაზეც პლატონმა თავისი ფილოსოფიის საფუძველი ააგო და რასაც მიქელანჯელოსა და შექსპირის სონეტებში ვხვდებით. ეს არის ის ღრმა სულიერი სიყვარული, რომელიც იმდენადვე წმინდაა, რამდენადაც სრულყოფილი. იგი კარნახობს და მსჭვალავს ხელოვნების დიდ ნიმუშებს, როგორებიცაა შექსპირისა და მიქელანჯელოს შემოქმედება და ჩემი ის ორი წერილი, როგორიც არის. ამ საუკუნეში ეს სიყვარული გაუგებარია, იმდენად გაუგებარი, რომ შეიძლება მას ეწოდოს „სიყვარული, რომელიც თავის სახელს ვერ ამხელს“ და სწორედ ამის გამო ვარ ახლა იქ, სადაც ვარ. ეს არის მშვენიერი, დახვეწილი, სიყვარულის ყველაზე კეთილშობილური ფორმა. მასში არაფერია არაბუნებრივი. იგი ინტელექტუალურია და ხშირად არსებობს უფროს და უმცროს მამაკაცებს შორის, როდესაც უფროსს აქვს ინტელექტი, ხოლო უმცროსს — მის წინაშე გადაშლილი სიცოცხლის მთელი სიხარული, იმედი და ბრწყინვალება. სამყაროს არ ესმის, რომ ასე უნდა იყოს. სამყარო დასცინის მას და ზოგჯერ ადამიანს სამარცხვინო ბოძზეც კი აკრავს ამის გამო.
>
>
> (ხმამაღალი აპლოდისმენტები, რომელსაც ზოგიერთი დამსწრის სტვენა ერეოდა.)
>
>

უაილდი საბრალდებო სკამზე ოლდ-ბეილიში, ჟურნალიდან „The Illustrated Police News“, 1895 წლის 4 მაისი
იურიდიული თვალსაზრისით, ეს პასუხი კონტრპროდუქტიული აღმოჩნდა, რადგან მან მხოლოდ გაამყარა ჰომოსექსუალური ქცევის ბრალდებები. პროცესი დასრულდა იმით, რომ ნაფიცმა მსაჯულებმა ვერ შეძლეს ერთიანი ვერდიქტის გამოტანა. უაილდის ადვოკატმა, სერ ედუარდ კლარკმა, საბოლოოდ მოახერხა მაგისტრატის დათანხმება, რომ უაილდი და მისი მეგობრები გირაოთი გაეთავისუფლებინათ. სასამართლოს მიერ მოთხოვნილი 5,000 ფუნტის ოდენობის თავდებობის უდიდესი ნაწილი შეიტანა სასულიერო პირმა სტიუარტ ჰედლამმა, რადგან არ ეთანხმებოდა პრესისა და სასამართლოების მიერ უაილდისადმი მოპყრობას. უაილდი ჰოლოვეიდან გაათავისუფლეს. ზედმეტი ყურადღების თავიდან ასაცილებლად, იგი თავის ერთგულ მეგობრებთან, ერნესტ და ადა ლევერსონებთან დაიმალა. ედუარდ კარსონმა მიმართა გენერალურ პროკურორს, სერ ფრენკ ლოკვუდს, კითხვით: „ნუთუ არ შეგვიძლია ახლა მაინც თავი დავანებოთ ამ კაცს?“ ლოკვუდმა უპასუხა, რომ მასაც სურდა ამის გაკეთება, თუმცა შიშობდა, რომ საქმე მეტისმეტად პოლიტიზებული გახდა საიმისოდ, რომ შეწყვეტილიყო.

საბოლოო პროცესს მოსამართლე ალფრედ უილსი ხელმძღვანელობდა. 1895 წლის 25 მაისს უაილდი და ალფრედ ტეილორი დამნაშავედ ცნეს უხამს ქცევაში და მიუსაჯეს ორი წლით კატორღული შრომა. მოსამართლემ ეს განაჩენი, კანონით გათვალისწინებული მაქსიმალური სასჯელი, შეაფასა როგორც „სრულიად არაადეკვატური მსგავსი საქმისთვის“ და აღნიშნა, რომ ეს იყო „ყველაზე ცუდი საქმე, რაც კი ოდესმე განუხილავს“. უაილდის პასუხი: „და მე? ნუთუ არაფრის თქმა შემიძლია, ჩემო ბატონო?“, სასამართლო დარბაზში ატეხილმა შეძახილებმა — „სირცხვილია!“ — დაახშო.

მიუხედავად იმისა, რომ ფართოდ არის გავრცელებული მოსაზრება, თითქოს ბრალდებები მხოლოდ უაილდის ორმხრივი თანხმობით დამყარებულ კავშირებს ეხებოდა, წიგნი „ოსკარ უაილდის სასამართლო პროცესები“, რომელიც შეიცავს ცილისწამების საქმის ორიგინალურ ტრანსკრიპტს (რომელიც 2000 წელს იქნა აღმოჩენილი), მიუთითებს, რომ იგი სარგებლობდა მოზარდების მდგომარეობით. ენტონი ედმონდსი მიიჩნევს, რომ დღევანდელი გადასახედიდან უაილდი კვლავ წარდგებოდა სასამართლოს წინაშე: „მაგალითად, მან გადაუხადა 18 წლამდე ასაკის ახალგაზრდებს სექსუალური კავშირისთვის, რაც სისხლის სამართლის დანაშაულია. მაშინაც კი, თუ მისი ქმედებები მხოლოდ საჯარო გახდებოდა და არა დაპატიმრების მიზეზი, მედია მას დაუნდობლად გაკიცხავდა. უაილდი 39 წლის იყო, როდესაც აცდუნა ალფონს კონუეი, რომელიც 16 წლის გამოუცდელი ბიჭი იყო“. კიდევ ერთი მოზარდი, უოლტერ გრეინჯერი, რომელიც იმ დროს 16 წლის იყო, ამბობდა, რომ მას უაილდთან სექსუალური კავშირი ჰქონდა და მწერალი მას „სერიოზული პრობლემებით“ დაემუქრა, თუკი ვინმეს მათ ურთიერთობაზე ეტყოდა. იმ დროს ინგლისში საქორწინო ასაკი (და სქესობრივი თანხმობის ასაკი) 16 წელი იყო, მაშინ როცა 1885 წლამდე ის 13 წელს შეადგენდა: 1875 წლის აქტმა ასაკი 13 წლამდე ასწია, ხოლო ათი წლის შემდეგ, 1885 წლის აქტმა, სასამართლო პროცესამდე სულ რაღაც ათი წლით ადრე, კვლავ 16 წლამდე ასწია.

## პატიმრობა

|  |
| --- |
| როდესაც პირველად ციხეში ჩამსვეს, ზოგიერთი მირჩევდა, მეცადა დამევიწყებინა, ვინ ვიყავი. ეს დამღუპველი რჩევა იყო. მხოლოდ იმის გაცნობიერებით ვიპოვე მცირედი ნუგეში, თუ ვინ ვარ. ახლა სხვები მირჩევენ, გათავისუფლების შემდეგ ვეცადო დავივიწყო, რომ საერთოდ ვიყავი ციხეში. ვიცი, რომ ეს არანაკლებ საბედისწერო იქნება. ეს იმას ნიშნავს, რომ მუდამ თან დამყვება სირცხვილის აუტანელი განცდა და ის, რაც ჩემთვისაც ისევეა განკუთვნილი, როგორც სხვებისთვის — მზისა და მთვარის მშვენიერება, წელიწადის დროთა მონაცვლეობა, აისის მუსიკა და დიდი ღამეების დუმილი, ფოთლებში ჩამავალი წვიმა თუ ბალახზე მცოცავი ცვარი, რომელიც მას ვერცხლისფრად ფერავს — ეს ყოველივე ჩემთვის შეიბილწება და დაკარგავს თავის მკურნალ ძალასა და სიხარულის მონიჭების უნარს. საკუთარი გამოცდილების გამო სინანული საკუთარი განვითარების შეჩერებაა. საკუთარი გამოცდილების უარყოფა კი საკუთარი ცხოვრების ბაგეთათვის სიცრუის თქმაა. ეს სხვა არაფერია, თუ არა სულის უარყოფა. — — „De Profundis“ |

„ერთ-ერთ პირველ გახმაურებულ სასამართლო პროცესზე“ მსჯავრდებული უაილდი პატიმრობაში იმყოფებოდა 1895 წლის 25 მაისიდან 1897 წლის 18 მაისამდე.

თავდაპირველად იგი ლონდონის ნიუგეიტის ციხეში მოათავსეს აღრიცხვისთვის, რის შემდეგაც გადაიყვანეს პენტონვილის ციხეში, სადაც „მძიმე შრომა“, რომელიც მას მიესაჯა, მოიცავდა მრავალსაათიან სიარულს სადამსჯელო ბილიკზე (treadmill) და გაფისული კანაფის ჩეჩვას (ძველი საზღვაო თოკებიდან ბოჭკოების განცალკევება). იქ პატიმრებს მხოლოდ ბიბლიისა და ჯონ ბანიანის „პილიგრიმის მოგზაურობის“ კითხვის უფლება ჰქონდათ.

რამდენიმე თვის შემდეგ იგი ლონდონის უონდსვორთის ციხეში გადაიყვანეს. იქაური პატიმრებიც „მძიმე შრომის, მწირი საკვებისა და მაგარი სარეცლის“ რეჟიმს ექვემდებარებოდნენ, რაც მძიმედ აისახა უაილდის ისედაც სუსტ ჯანმრთელობაზე. ნოემბერში, სამლოცველოში ყოფნისას, იგი ავადმყოფობისა და შიმშილისგან დაეცა. დაცემისას მას მარჯვენა ყურის აპკი გაუსკდა — ტრავმა, რომელმაც მოგვიანებით ხელი შეუწყო მის სიკვდილს. მან ორი თვე ლაზარეთში გაატარა.

ლიბერალმა პარლამენტარმა და რეფორმატორმა რიჩარდ ჰოლდეინმა მოინახულა უაილდი და 1895 წლის 23 ნოემბერს მისი ლონდონის დასავლეთით 30 მილის (30 миль (48 kм)) დაშორებით მდებარე რედინგის ციხეში გადაყვანა უზრუნველყო. გადაყვანის პროცესი მისი პატიმრობის ყველაზე დამამცირებელი მომენტი აღმოჩნდა, რადგან კლეპჰემის სარკინიგზო სადგურის ბაქანზე შეკრებილი ბრბო მას დასცინოდა და აფურთხებდა. (2019 წელს სადგურზე ამ მოვლენის მოსაგონებლად ცისარტყელასებრი მემორიალური დაფა გაიხსნა). სასჯელის დარჩენილი ნაწილი მან რედინგში გაატარა, სადაც მას მხოლოდ ნომრით — „C.3.3“ — მიმართავდნენ, რაც ნიშნავდა C კორპუსის მესამე სართულის მესამე საკნის ბინადარს.

უაილდის საკანი რედინგის ციხეში დღევანდელი სახითოსკარ უაილდის მემორიალური ბილიკი რედინგში, სადაც ჭიშკარზე მითითებულია კულტურული მინიშნებები უაილდზე (ციხის გარე კედელი ჩანს მარცხნივ)
უაილდის რედინგში ჩასვლიდან დაახლოებით ხუთი თვის შემდეგ, სამეფო ცხენოსანთა გვარდიის ჯარისკაცი, ჩარლზ თომას ვულდრიჯი, რედინგში გადაიყვანეს 1896 წლის 29 მარტს ცოლის მკვლელობისთვის განაჩენის მოლოდინში; 17 ივნისს ვულდრიჯს სიკვდილი მიუსაჯეს და 1896 წლის 7 ივლისს, სამშაბათს, განაჩენი სისრულეში მოიყვანეს — ეს იყო რედინგში პირველი ჩამოხრჩობა ბოლო 18 წლის განმავლობაში. ვულდრიჯის სიკვდილით დასჯის შთაგონებით უაილდმა მოგვიანებით დაწერა „რედინგის ციხის ბალადა“.

თავდაპირველად უაილდს ქაღალდისა და კალმის ქონის უფლებაც კი არ ჰქონდა, თუმცა ჰოლდენმა საბოლოოდ მოახერხა მისთვის წიგნებსა და საწერ მასალებზე წვდომის ნებართვის მოპოვება. უაილდმა სხვა წიგნებთან ერთად მოითხოვა ბიბლია ფრანგულ ენაზე; იტალიური და გერმანული გრამატიკის სახელმძღვანელოები; ანტიკური ბერძნული ტექსტები; დანტეს „ღვთაებრივი კომედია“; ჟორის-კარლ ჰიუისმანსის ახალი ფრანგული რომანი ქრისტიანულ გამოსყიდვაზე — „გზაში“ (*En route*); ასევე წმინდა ავგუსტინეს, კარდინალ ნიუმენისა და უოლტერ პატერის ესეები.

1897 წლის იანვრიდან მარტამდე უაილდმა დაწერა 50,000-სიტყვიანი წერილი დუგლასისადმი. მას მისი გაგზავნის უფლება არ მისცეს, თუმცა ნება დართეს, გათავისუფლებისას თან წაეღო. ამ წერილში უაილდი ცივი გონებით აანალიზებს თავის განვლილ კარიერას, იმას, თუ როგორ იყო იგი ვიქტორიანული საზოგადოების ერთგვარი აგენტ-პროვოკატორი, როგორ ესწრაფვოდა მისი ხელოვნება და პარადოქსები ერთდროულად ბრწყინვალებასა და სოციალური ნორმების დამხობას. საკუთარ თავს იგი ასე აფასებდა: პიროვნება, რომელიც „სიმბოლურ კავშირში იდგა ჩემი ეპოქის ხელოვნებასა და კულტურასთან“. სწორედ ამ მწვერვალებიდან დაიწყო მისი დაცემა დუგლასთან ერთად. უაილდი დაწვრილებით განიხილავს ამ ურთიერთობას და გმობს დუგლასს მისი ქედმაღლობისა და პატივმოყვარეობის გამო; მას არ დავიწყებია დუგლასის ნათქვამი, როდესაც უაილდი ავად იყო: „როდესაც შენს პედესტალზე არ დგახარ, საინტერესო აღარ ხარ“. თუმცა, უაილდი საკუთარ თავსაც ადანაშაულებდა იმ ეთიკურ დეგრადაციაში, რაც დუგლასმა მასში გამოიწვია და პასუხისმგებლობას იღებდა საკუთარ დაცემაზე: „აქ იმიტომ ვარ, რომ მამაშენის ციხეში ჩასმა ვცადე“. წერილის პირველი ნახევარი სრულდება იმით, რომ უაილდი პატიობს დუგლასს — როგორც საკუთარი თავის, ისე ალფრედის გულისთვის. წერილის მეორე ნაწილი ასახავს უაილდის სულიერ გზას გამოსყიდვისა და სულიერი სისავსისკენ, რაც მან ციხეში კითხვისას ჰპოვა. მან გააცნობიერა, რომ მისმა განსაცდელმა სული გამოცდილების ნაყოფით აუვსო, რაც უნდა მწარე ყოფილიყო ეს ნაყოფი.

> მინდოდა მეჭამა ნაყოფი სამყაროს ბაღის ყველა ხიდან... და მართლაც, ასე წავედი და ასე ვიცხოვრე. ჩემი ერთადერთი შეცდომა ის იყო, რომ მხოლოდ იმ ხეებით შემოვიფარგლე, რომლებიც ბაღის მზით განათებულ მხარეს მეგონა, მეორე მხარეს კი, მისი ჩრდილისა და წყვდიადის გამო, ვერიდებოდი.
>
>
>

უაილდი ციხიდან 1897 წლის 19 მაისს გათავისუფლდა და იმავე საღამოს გემით საფრანგეთისკენ, დიეპისკენ გაემგზავრა. იგი გაერთიანებულ სამეფოში აღარასოდეს დაბრუნებულა.

გათავისუფლებისას მან მანუსკრიპტი როსს გადასცა. უცნობია, შეასრულა თუ არა როსმა უაილდის მითითება და გაუგზავნა თუ არა ასლი დუგლასს (ეს უკანასკნელი მოგვიანებით უარყოფდა წერილის მიღებას). წერილი ნაწილობრივ გამოქვეყნდა 1905 წელს სათაურით „De Profundis“; სრული და შესწორებული სახით კი იგი პირველად 1962 წელს დაიბეჭდა კრებულში „ოსკარ უაილდის წერილები“ (*The Letters of Oscar Wilde*).

## ბოლო წლები: 1897–1900

### გადასახლება

ოსკარ უაილდის სავიზიტო ბარათი ციხიდან გათავისუფლების შემდეგ
მიუხედავად იმისა, რომ უაილდის ჯანმრთელობა ციხის მკაცრმა პირობებმა და რაციონმა საგრძნობლად შეარყია, მას სულიერი განახლების განცდა ჰქონდა. გათავისუფლებისთანავე წერილით მიმართა „იესოს საზოგადოებას“ (იეზუიტებს) და ექვსთვიანი კათოლიკური თავშესაფარი სთხოვა; მიღებულ უარს უაილდი ტირილით შეხვდა. „ვაპირებ, მალე კათოლიკურმა ეკლესიამ მიმიღოს“, — განუცხადა უაილდმა ჟურნალისტს, რომელიც მისი რელიგიური განზრახვებით დაინტერესდა.

უაილდმა ცხოვრების ბოლო სამი წელი გადასახლებაში, ძირითადად სიღარიბეში გაატარა. მან დაირქვა სახელი „სებასტიან მელმოთი“ — წმინდა სებასტიანისა და რომან „მოხეტიალე მელმოთის“ (მისი პაპის ძმის, ჩარლზ მატურინის გოტიკური რომანი) მთავარი გმირის პატივსაცემად. უაილდმა ორი ვრცელი წერილი მისწერა ჟურნალ *Daily Chronicle*-ის რედაქტორს, სადაც აღწერდა ინგლისის ციხეების სასტიკ პირობებს და მოითხოვდა სასჯელაღსრულების სისტემის რეფორმას. მისი მსჯელობა ზედამხედველ მარტინის სამსახურიდან დათხოვნის შესახებ (რომელმაც ანემიურ ბავშვ პატიმარს ორცხობილა მისცა) იმეორებდა სასჯელაღსრულების სისტემაში არსებული კორუფციისა და დეგენერაციის თემებს, რომლებიც მან მანამდე ესეში „ადამიანის სული სოციალიზმის დროს“ ჩამოაყალიბა.

ინგლისელი მწერალი ერნესტ დაუსონი, რომელიც წლების განმავლობაში იცნობდა უაილდს და ერთ-ერთი მცირედთაგანი იყო, ვინც მას მხარი დაუჭირა მსჯავრდების დროს და მის შემდეგ, მწერალს დიეპში შეხვდა. მოგვიანებით უილიამ ბატლერ იეიტსის მიერ გავრცელებული ისტორიის თანახმად, დაუსონმა უაილდს საროსკიპოში წასვლა და ქალთან სექსუალური კავშირი ურჩია „მისი რეპუტაციის აღსადგენად“. დაუსონის თქმით, ამ შეხვედრის შემდეგ უაილდმა დაბალი ხმით თქვა: „პირველი შემთხვევაა ბოლო ათი წლის განმავლობაში და ეს იქნება უკანასკნელი. ეს ცივ ცხვრის ხორცს ჰგავდა... მაგრამ ეს ინგლისში მოყევით, რადგან ეს ჩემს რეპუტაციას სრულად აღადგენს“.

1897 წლის შუა პერიოდი უაილდმა რობერტ როსთან ერთად გაატარა ჩრდილოეთ საფრანგეთის ზღვისპირა სოფელ ბერნევალ-ლე-გრანში, სადაც დაწერა „რედინგის ციხის ბალადა“. ნაწარმოები აღწერს ჩარლზ თომას ვულდრიჯის სიკვდილით დასჯას, რომელმაც ეჭვიანობის ნიადაგზე ცოლი მოკლა. პოემა ობიექტური თხრობიდან გადადის პატიმრებთან სიმბოლურ იდენტიფიკაციაზე. ავტორი არ ცდილობს იმ კანონების სამართლიანობის შეფასებას, რომლებმაც ისინი დასაჯეს, არამედ ხაზს უსვამს იმ სასტიკ სასჯელს, რომელიც ყველა პატიმრისთვის საერთოა. უაილდი სიკვდილით დასჯილ კაცსა და საკუთარ თავს აიგივებს სტრიქონით: „თუმცა ყველა კაცი კლავს იმას, რაც უყვარს“. მან გამოიყენა პროლეტარული ბალადის ფორმა და ავტორად მიუთითა „C.3.3“ — მისი საკნის ნომერი რედინგის ციხეში. მან შესთავაზა ნაწარმოების გამოქვეყნება ჟურნალში *Reynolds' Magazine*, რადგან „ის ფართოდ ვრცელდება დამნაშავეთა წრეებში, რომლებსაც ახლა მეც ვეკუთვნი — ერთხელ მაინც წამიკითხავენ ჩემი სწორები, რაც ჩემთვის ახალი გამოცდილება იქნება“. პოემას უდიდესი კომერციული წარმატება ხვდა წილად: ორ წელზე ნაკლებ დროში შვიდი გამოცემა დაიბეჭდა. მხოლოდ ამის შემდეგ დაემატა გარეკანზე სახელი „[ოსკარ უაილდი]“, თუმცა ლიტერატურულ წრეებში ბევრმა მანამდეც იცოდა ავტორის ვინაობა.

მიუხედავად იმისა, რომ დუგლასი იყო მისი უბედურების მიზეზი, იგი და უაილდი 1897 წლის აგვისტოში რუანში კვლავ შეხვდნენ ერთმანეთს. ამ შეხვედრას ორივე მხარის მეგობრები და ოჯახები ეწინააღმდეგებოდნენ. კონსტანს უაილდი უარს ამბობდა ქმართან შეხვედრაზე ან შვილების ნახვის უფლებაზე, თუმცა მას კვირაში სამ ფუნტს უგზავნიდა. 1897 წლის ბოლო პერიოდში უაილდი და დუგლასი რამდენიმე თვის განმავლობაში ერთად ცხოვრობდნენ ნეაპოლის მახლობლად, სანამ ოჯახების მუქარით (დაფინანსების შეწყვეტის შესახებ) არ დასცილდნენ ერთმანეთს.

უაილდის უკანასკნელი საცხოვრებელი იყო პარიზში, სენ-ჟერმენ-დე-პრეს კვარტალში მდებარე მოკრძალებული სასტუმრო „ალზასი“ (ამჟამად ცნობილი როგორც L'Hôtel). „ეს სიღარიბე გულს მიკლავს: ისეთი ბინძურია, ისეთი დამთრგუნველი და უიმედო. გევედრებით, გააკეთეთ, რაც შეგიძლიათ“, — სწერდა იგი თავის გამომცემელს. მან გაასწორა და გამოსცა პიესები „იდეალური ქმარი“ და „სერიოზულობის მნიშვნელობა“; ელმანის თქმით, კორექტურა აჩვენებს ადამიანს, რომელიც „სრულად ფლობს საკუთარ თავსაც და პიესასაც“, თუმცა მან უარი თქვა სხვა რამის დაწერაზე: „წერა შემიძლია, მაგრამ წერის სიხარული დავკარგე“.

იგი მარტო დახეტიალობდა ბულვარებში და თავის მცირე ქონებას ალკოჰოლში ხარჯავდა. მტრულად განწყობილ ინგლისელ ვიზიტორებთან ან ძველ ნაცნობებთან არაერთმა უხერხულმა შეხვედრამ მისი სული საბოლოოდ გატეხა. მალე უაილდი იმდენად იყო მიჯაჭვული სასტუმროს, რომ ერთ-ერთი ბოლო გასვლისას იხუმრა: „ჩემი შპალერი და მე სასიკვდილო დუელს ვმართავთ. ერთ-ერთი ჩვენგანი აუცილებლად უნდა წავიდეს“. 1900 წლის 12 ოქტომბერს მან დეპეშა გაუგზავნა როსს: „საშინლად სუსტად ვარ. გთხოვ, ჩამოდი“. მისი განწყობა ხშირად იცვლებოდა; მაქს ბირბომი ყვება, როგორ იპოვა მათმა საერთო მეგობარმა რეჯინალდ ტერნერმა უაილდი დათრგუნული კოშმარის შემდეგ. „დამესიზმრა, რომ მოვკვდი და მკვდრებთან ერთად ვვახშმობდი!“ „დარწმუნებული ვარ,“ — მიუგო ტერნერმა, — „რომ იქაურობის სული და გული იქნებოდი“. 1900 წლის დასაწყისში სიცილიაში ყოფნისას, ოსკარ უაილდს ურთიერთობა ჰქონდა 15 წლის ჯუზეპე ლოვერდესთან.

### გარდაცვალება

ოსკარ უაილდი სასიკვდილო სარეცელზე, 1900 წელი. მორის ჟილბერის ფოტო.
1900 წლის 25 ნოემბრისთვის უაილდს განუვითარდა მენინგიტი, რომელსაც მაშინ „ცერებრალურ მენინგიტს“ უწოდებდნენ. რობი როსი 29 ნოემბერს ჩავიდა და მღვდელი მოიყვანა; უაილდი პირობითად მოინათლა კათოლიკურ ეკლესიაში მამა კატბერტ დანის მიერ. მამა დანმა ნათლობა ასე აღწერა:

> ზამთრის იმ ღამეს, როდესაც ეტლი ბნელ ქუჩებში მიდიოდა, ოსკარ უაილდის სევდიანი ამბავი ნაწილობრივ მიამბეს... რობერტ როსი საწოლთან მუხლებზე იდგა და მეხმარებოდა, სანამ მე პირობით ნათლობას ვატარებდი, შემდეგ კი პასუხებს სცემდა, როცა სარეცელს მიჯაჭვულ კაცს ნაკურთ ზეთს ვცხებდი და მომაკვდავის ლოცვებს ვკითხულობდი. რადგან კაცი ნახევრად კომატოზურ მდგომარეობაში იყო, წმინდა ზიარების მიცემა ვერ გავბედე; თუმცა უნდა დავძინო, რომ ჩემს თანდასწრებით იგი გონს მოვიდა... მართლაც, სავსებით დარწმუნებული ვიყავი, რომ ესმოდა ჩემი, როდესაც ვუთხარი, რომ კათოლიკურ ეკლესიაში ვიღებდი და საიდუმლოებებს ვასრულებდი... და როდესაც მის ყურთან წმინდა სახელებსა და სინანულის ლოცვებს ვიმეორებდი, იგი მთელი ძალით ცდილობდა სიტყვები ჩემ შემდეგ გაემეორებინა.
>
>

უაილდი გარდაიცვალა მენინგიტით 1900 წლის 30 ნოემბერს. დაავადების მიზეზთან დაკავშირებით სხვადასხვა მოსაზრება არსებობს: რიჩარდ ელმანი მიიჩნევდა, რომ ეს სიფილისური წარმოშობის იყო; უაილდის შვილიშვილი, მერლინ ჰოლანდი, ფიქრობს, რომ ეს მცდარი შეხედულებაა და აღნიშნავს, რომ მენინგიტი მოჰყვა ქირურგიულ ჩარევას (შესაძლოა მასტოიდექტომიას); უაილდის ექიმები, პოლ კლეისი და ა'კორტ ტაკერი იტყობინებოდნენ, რომ მდგომარეობა გამოწვეული იყო მარჯვენა ყურის ძველი დაჩირქებით (ციხის ტრავმის შედეგად, იხ. ზემოთ), რომელსაც წლების განმავლობაში მკურნალობდნენ, და სიფილისზე მინიშნებაც არ გაუკეთებიათ.

### დაკრძალვა

ოსკარ უაილდის საფლავი (შუშის ბარიერით) პერ-ლაშეზის სასაფლაოზე
უაილდი თავდაპირველად დაკრძალეს პარიზის გარეუბანში, ბანიეს სასაფლაოზე; 1909 წელს მისი ნეშტი გადაასვენეს ქალაქის შიგნით, პერ-ლაშეზის სასაფლაოზე. მისი საფლავი დააპროექტა სერ ჯეიკობ ეპსტაინმა. შეკვეთა რობერტ როსმა მისცა, რომელმაც ითხოვა საფლავში პატარა ადგილი მისი ფერფლისთვისაც დაეტოვებინათ, რაც 1950 წელს აღსრულდა კიდეც. მოდერნისტულ ანგელოზს, რომელიც რელიეფის სახითაა გამოსახული, თავდაპირველად მამაკაცის სასქესო ორგანოები ჰქონდა, რაც საფრანგეთის ხელისუფლებამ ცენზურის წესით ოქროს ფოთლით დაფარა. მოგვიანებით გენიტალიები ვანდალიზმის მსხვერპლი გახდა და მათი ადგილსამყოფელი უცნობია. 2011 წელს საფლავი გაიწმინდა თაყვანისმცემლების მიერ დატოვებული ტუჩსაცხის მრავალრიცხოვანი კვალისგან და დამონტაჟდა შუშის ბარიერი შემდგომი დაზიანების თავიდან ასაცილებლად.

ეპიტაფიად გამოყენებულია სტროფი „რედინგის ციხის ბალადიდან“:

> And alien tears will fill for him
>
> Pity's long-broken urn,
>
> For his mourners will be outcast men,
>
> And outcasts always mourn.
>
>

### შეწყალება სიკვდილის შემდეგ

2017 წელს უაილდი იყო იმ დაახლოებით 50,000 მამაკაცს შორის, რომლებიც შეიწყალეს ჰომოსექსუალური აქტებისთვის, რომლებიც აღარ ითვლება დანაშაულად 2017 წლის კანონის თანახმად (ჰომოსექსუალობის დეკრიმინალიზაცია ინგლისსა და უელსში 1967 წელს მოხდა). 2017 წლის აქტმა აამოქმედა ის, რაც არაფორმალურად ცნობილია როგორც „ალან ტიურინგის კანონი“.

2025 წელს ბრიტანეთის ბიბლიოთეკამ აღადგინა უაილდის სამკითხველო ბარათი, რომელიც მისი მსჯავრდების გამო 130 წლის წინ იყო გაუქმებული. ახალი ბარათი უაილდის შვილიშვილმა, მერლინ ჰოლანდმა მიიღო.

### პტივისცემა

უაილდის ხსოვნა უკვდავყოფილია ამ ვიტრაჟზე ვესტმინსტერის სააბატოში, ლონდონი.
ლიტერატურათმცოდნეთა უმეტესობა უაილდს ვიქტორიანული ხანის უდიდეს დრამატურგად მიიჩნევს. მისი ხსოვნის პატივსაცემად არაერთი მემორიალი დაიდგა. 1995 წლის 14 თებერვალს ვესტმინსტერის სააბატოს „პოეტთა კუთხეში“ უაილდის პატივსაცემად ვიტრაჟი გაიხსნა. მემორიალი, რომელიც ჯეფრი ჩოსერის მონუმენტის ზემოთაა განთავსებული, მისმა შვილიშვილმა მერლინ ჰოლანდმა გახსნა; ცერემონიაზე სერ ჯონ გილგუდმა წაიკითხა ამონარიდი „De Profundis“-იდან, ხოლო დეიმ ჯუდი დენჩმა — ნაწყვეტი პიესიდან „სერიოზულობის მნიშვნელობა“.

2014 წელს უაილდი გახდა ერთ-ერთი პირველი, ვისი სახელიც შეიტანეს „ცისარტყელას დიდების ხეივანში“ (Rainbow Honor Walk) სან-ფრანცისკოს კასტროს უბანში. ეს ხეივანი ეძღვნება ლგბტქ+ ადამიანებს, რომლებმაც „მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანეს თავიანთ სფეროებში“.

2017 წელს ნიუ-იორკში გაიხსნა „ოსკარ უაილდის ტაძარი“ — მხატვრების მაკდერმოტისა და მაკგოს ინსტალაცია, რომელიც მომდევნო წელს ლონდონში, სტუდია ვოლტერში გადაიტანეს.

## ბიოგრაფიები

„საუბარი ოსკარ უაილდთან“ — მეგი ჰემბლინგის მიერ შექმნილი უაილდის მონუმენტი ადელაიდის ქუჩაზე, ტრაფალგარის მოედანთან ახლოს, ლონდონში. მასზე დატანილია წარწერა: „ჩვენ ყველანი ჭუჭყში ვართ, მაგრამ ზოგიერთი ჩვენგანი ვარსკვლავებს უყურებს“.
უაილდის ცხოვრება მისი გარდაცვალების შემდეგ მრავალი ბიოგრაფიის თემა გახდა. ყველაზე ადრეული ნამუშევრები მათ მოგონებებს წარმოადგენდა, ვინც მას პირადად იცნობდა; ხშირად ეს არის პერსონალური ან იმპრესიონისტული თხრობა, რაც კარგი პორტრეტის შექმნის საშუალებას იძლევა, თუმცა ზოგჯერ ფაქტობრივად არასანდოა. მისმა მეგობარმა და რედაქტორმა, ფრენკ ჰარისმა, დაწერა ბიოგრაფია „ოსკარ უაილდი: მისი ცხოვრება და აღსარება“ (1916); მიუხედავად გადაჭარბებებისა და ზოგიერთი ფაქტობრივი უზუსტობისა, იგი უაილდის კარგ ლიტერატურულ პორტრეტს გვთავაზობს. ლორდ ალფრედ დუგლასმა ორი წიგნი დაწერა უაილდთან ურთიერთობის შესახებ. „ოსკარ უაილდი და მე“ (1914), რომელიც მეტწილად თ. უ. ჰ. კროსლენდის მიერ იყო დაწერილი, წარმოადგენდა დუგლასის შურისძიებით აღსავსე რეაქციას იმის აღმოჩენაზე, რომ „De Profundis“ სწორედ მისთვის იყო განკუთვნილი; ავტორი ამ წიგნით ცდილობდა დისტანცირება მოეხდინა უაილდის სკანდალური რეპუტაციისგან. მოგვიანებით ორივე ავტორმა ინანა თავისი ნამუშევარი. მოგვიანებით, წიგნებში „ოსკარ უაილდი: შეჯამება“ (1939) და თავის „ავტობიოგრაფიაში“, დუგლასი უფრო კეთილგანწყობილი იყო უაილდის მიმართ. უაილდის სხვა ახლო მეგობრებიდან რობერტ შერარდი, რობერტ როსი (მისი ლიტერატურული მემკვიდრე) და ჩარლზ რიკეტსი სხვადასხვა დროს აქვეყნებდნენ ბიოგრაფიებს, მოგონებებსა თუ მიმოწერას. უაილდის პირველი მეტ-ნაკლებად ობიექტური ბიოგრაფია შეიქმნა მაშინ, როდესაც ჰესკეთ პირსონმა დაწერა „ოსკარ უაილდი: მისი ცხოვრება და გონებამახვილობა“ (1946). 1954 წელს უაილდის ვაჟმა, ვივიან ჰოლანდმა, გამოსცა მემუარები „ოსკარ უაილდის ვაჟი“, სადაც აღწერილია ის სირთულეები, რომლებსაც უაილდის მეუღლე და შვილები მწერლის დაპატიმრების შემდეგ წააწყდნენ. 1989 წელს ეს ნაშრომი გადაამუშავა და განაახლა მერლინ ჰოლანდმა.

|  |
| --- |
| ვფიქრობ, მოგვიანებით ყველა აღიარებს მის მიღწევებს; მისი პიესები და ესეები დროს გაუძლებს. რა თქმა უნდა, სხვების მსგავსად, შესაძლოა ფიქრობდეთ, რომ მისი პიროვნება და საუბრის მანერა გაცილებით უფრო გასაოცარი იყო, ვიდრე ყველაფერი, რაც კი დაუწერია, ამიტომ მისი წერილობითი ნამუშევრები მისი ძალის მხოლოდ ფერმკრთალი ანარეკლია. შესაძლოა ეს ასეცაა, და რა თქმა უნდა, შეუძლებელი იქნება იმის აღდგენა, რაც სამუდამოდ გაქრა. — რობერტ როსი, 23 დეკემბერი, 1900  |

ოსკარ უაილდის მემორიალური სკულპტურა მერიონის მოედანზე, დუბლინი
1912 წელს გამოიცა ართურ რენსომის „ოსკარ უაილდი: კრიტიკული ნარკვევი“. წიგნი მხოლოდ მცირედ ეხებოდა უაილდის ცხოვრებას, თუმცა მოგვიანებით რენსომს (და ტაიმსის წიგნის კლუბს) ლორდ ალფრედ დუგლასმა ცილისწამებისთვის უჩივლა. 1913 წლის აპრილში ლონდონის უმაღლეს სასამართლოში დუგლასმა პროცესი წააგო მას შემდეგ, რაც წერილის „De Profundis“ წაკითხვამ მისი პრეტენზიები გააბათილა.

რიჩარდ ელმანმა 1987 წელს დაწერა ბიოგრაფია „ოსკარ უაილდი“, რისთვისაც 1988 წელს სიკვდილის შემდეგ მიენიჭა წიგნის კრიტიკოსთა ეროვნული წრის ჯილდო (აშშ), ხოლო 1989 წელს — პულიცერის პრემია. 1997 წელს ეს ნაშრომი საფუძვლად დაედო ბრიტანულ ფილმს „უაილდი“, რომელიც ბრაიან გილბერტმა გადაიღო, ხოლო მთავარი როლი სტივენ ფრაიმ შეასრულა.

ნილ მაკკენას 2003 წლის ბიოგრაფია „ოსკარ უაილდის საიდუმლო ცხოვრება“ იკვლევს უაილდის სექსუალობას. ნაშრომი ხშირად სპეკულაციური ხასიათისაა და ფართოდ იქნა გაკრიტიკებული დაუსაბუთებელი ვარაუდებისა და აკადემიური სიმკაცრის ნაკლებობის გამო. თომას რაიტის „ოსკარის წიგნები“ (2008) სწავლობს უაილდის საკითხავ ლიტერატურას დუბლინში გატარებული ბავშვობიდან პარიზში გარდაცვალებამდე. უაილდის ტაიტ-სტრიტის ბიბლიოთეკის მრავალი წიგნის მოძიების შემდეგ (რომლებიც მისი სასამართლო პროცესების დროს გაიფანტა), რაიტი იყო პირველი, ვინც უაილდის მინაწერი შენიშვნები (მარგინალიები) შეისწავლა.

2018 წელს ლონდონში გამოიცა მეთიუ სტერჯისის „ოსკარი: ცხოვრება“ (*Oscar: A Life*). წიგნი მოიცავს ახლად აღმოჩენილ წერილებსა და სხვა დოკუმენტებს და წარმოადგენს უაილდის ყველაზე საფუძვლიანად გამოკვლეულ ბიოგრაფიას 1988 წლის შემდეგ. რუპერტ ევერეტმა შეასრულა უაილდის როლი და დაწერა სცენარი ფილმისთვის „ბედნიერი უფლისწული“ (2018), რომელიც ბიოგრაფიული დრამაა უაილდის ციხიდან გათავისუფლების შემდგომ პერიოდზე.

პარიზელმა ლიტერატორებმაც შექმნეს რამდენიმე ბიოგრაფია და მონოგრაფია მის შესახებ. ანდრე ჟიდმა დაწერა „In Memoriam, Oscar Wilde“; უაილდი ასევე ფიგურირებს მის დღიურებში. თომას ლუიმ, რომელმაც მანამდე უაილდის შესახებ წიგნები ფრანგულად თარგმნა, 1920 წელს გამოსცა საკუთარი ნაშრომი „ოსკარ უაილდის სული“ (*L'esprit d'Oscar Wilde*). თანამედროვე გამოცემებს შორისაა ფილიპ ჟულიანის „ოსკარ უაილდი“, და „ოსკარ უაილდის საქმე, ანუ საფრთხე იმისა, რომ მართლმსაჯულებას ჩვენს ცხოვრებაში ცხვირის ჩაყოფის უფლება მივცეთ“ (*L'affaire Oscar Wilde, ou, Du danger de laisser la justice mettre le nez dans nos draps*), რომლის ავტორია ფრანგი რელიგიის ისტორიკოსი ოდონ ვალე.

## ბიბლიოგრაფია

### პიესები

* *ვერა, ანუ ნიჰილისტები* (1880) თარგმანი ლევან ინასარიძისა
* *პადუის ჰერცოგინია* (1883) თარგმანი ლევან ინასარიძისა
* *სალომე* (1891, პირველად 1896 წელს პარიზში დაიდგა) თარგმანი ლევან ინასარიძისა
* *ლედი უინდერმირის მარაო* (1892) თარგმანი ლევან ინასარიძისა
* *ქალი, რომელიც ყურადღებად არ ღირს* (1893)
* *იდეალური ქმარი* (1895) თარგმანი ლევან ინასარიძისა
* *როგორი მნიშვნელოვანია, ვიყოთ სერიოზული* (დაახლ. 1895)
* *წმინდა უძღები ქალიშვილი, ანუ ძვირფასეულობით შემკული ქალი* (ფრაგმენტები, გამოქ. 1908)
* *ფლორენციული ტრაგედია* (ფრაგმენტები, გამოქ. 1908)

### რომანები

* *დორიან გრეის პორტრეტი* (1891)

### მოთხრობები

* ქანთერვილის მოჩვენება თარგმანი ლევან ინასარიძისა
* ლორდ ართურ სევილის დანაშაული თარგმანი ლევან ინასარიძისა
* ბატონ უ.ჰ-ის პორტრეტი თარგმანი ლევან ინასარიძისა
* *მენატურე მილიონერი*
* *სფინქსი გამოცანების გარეშე*

### ზღაპრები

კრებულიდან **„ბედნიერი უფლისწული“ და სხვა ზღაპრები“**:

* *ბედნიერი უფლისწული*
* *ბულბული და ვარდი*
* *თავკერძა გოლიათი*
* *ერთგული მეგობარი*
* *ღირსშესანიშნავი შუშხუნა*

კრებულიდან **„ბროწეულის სახლი“**, განკუთვნილია, უაილდის თქმით, „არაბრიტანელი ბავშვისა და არაბრიტანული საზოგადოებისათვის“:

* *ახალგაზრდა მეფე*
* *ინფანტას დაბადების დღე*
* *მებადური და მისი სული*
* *ვარსკვლავბიჭუნა*

### პოეზია

* *ლექსები* (1881; ლექსთა კრებული)

პოემები:

* *რავენა* (1878)
* *ეროსის ბაღი* (გამოქ. 1881)
* *იტისის მოტივი* (გამოქ. 1881)
* *ქარმიდე* (გამოქ. 1881)
* *პანთეა* (გამოქ. 1881)
* *Humanitad* (გამოქ. 1881;)
* *სფინქსი* (1894)
* *რედინგის ციხის ბალადა* (1898)

### ლექსები პროზად

* *მიმდევარი* (The Disciple)
* *კეთილისმქმნელი* (The Doer of Good)
* *ოსტატი* (The Master)
* *სიბრძნის მასწავლებელი* (The Teacher of Wisdom)
* *მხატვარი* (The Artist)
* *განკითხვის სახლი* (The House of Judgement)

### ესეები

* *ადამიანის სული სოციალიზმში* (1891; პირველად დაიბეჭდა ჟურნალ „ფორთნაითლი რევიუში“)

კრებული „ჩანაფიქრები“ (1891):

* *სიცრუის ხელოვნების დაცემა* (1889; პირველად გამოქვეყნდა ჟურნალ „ნაინთინს სენჩურიში“)
* *ფუნჯი, კალამი და სამსალა* (1889; პირველად გამოქვეყნდა ჟურნალ „ფორთნაითლი რევიუში“)
* *კრიტიკოსი როგორც მხატვარი* (1890; პირველად გამოქვეყნდა ჟურნალ „ნაინთინს სენჩურიში“)
* *ნიღაბთა სიმართლე* (1885; პირველად გამოქვეყნდა ჟურნალ „ნაინთინს სენჩურიში“ სათაურით „შექსპირი და სცენური კოსტიუმი“)

### წერილები

* *De Profundis* (ლათ. „სიღრმიდან“, ანუ *„პატიმრის აღსარება“*; 1897) — წერილი-აღსარება, რომელიც მგოსანმა თავის მეგობარსა და შეყვარებულს ალფრედ დუგლასს მიუძღვნა. ამ წერილზე უაილდი რედინგის ციხეში ყოფნის ბოლო თვეებში მუშაობდა. 1905 წ. ბერლინურ ჟურნალ „დი იონე რუნდშაუში“ დაიბეჭდა. უაილდის მეგობარმა და დამფასებელმა რობერტ როსმა აღსარების შემცირებული ვარიანტი გამოაქვეყნა. როსის ანდერძის თანახმად, წერილ-აღსარების სრული ვარიანტი მკითხველმა საზოგადოებამ მხოლოდ 1962 წელს იხილა.
* *„ოსკარ უაილდი. წერილები“* — სხვადასხვა წლებში დაწერილი 214 წერილია შეკრებული.

### ლექციები და ესთეტიკური მინიატურები

* *ინგლისური ხელოვნების რენესანსი*
* *აღთქმა ახალგაზრდა თაობისადმი*
* *ესთეტიკური მანიფესტი*
* *ქალის კაბა*
* *ისევ კოსტიუმის რეფორმის რადიკალურ იდეებზე*
* *მისტერ უისთლერის ლექციაზე ათ საათზე*
* *ფერწერისადმი კოსტიუმის დამოკიდებულება. შავ-თეთრი ეტიუდი მისტერ უინსთლერის ლექციაზე*
* *შექსპირი სცენურ გაფორმებაზე*
* *ამერიკული შემოსევა*
* *ახალი წიგნები დიკენსზე*
* *ამერიკელი*
* *დოსტოევსკის „დამცირებულნი და შეურაცხყოფილნი“*
* *მისტერ ფეითერის წარმოსახვითი პორტრეტები*
* *ხელოვნებისა და დარგების სიახლოვე*
* *ინგლისელი პოეტი ქალები*
* *ლონდონელი მენატურეები*
* *უოლტ უიტმენის სახარება*
* *მისტერ სუინბერნის ლექსების ბოლო ტომი*
* *ჩინელი ბრძენი*

### სტილიზებული ფსევდონამუშევრები

* *ტელენი, ანუ მედლის უკანა მხარე* (Teleny, or The Reverse of the Medal)
* *ოსკარ უაილდის ანდერძი* (The Last Testament of Oscar Wilde; 1983; წიგნი დენის ეიკროიდმა დაწერა.)

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკიციტატაში არის გვერდი თემაზე:
ოსკარ უაილდი

### ისტორიული საზოგადოებები

* ოსკარ უაილდის საზოგადოება (გაერთიანებული სამეფო)
* ოსკარ უაილდის საზოგადოება (აშშ)
* ოსკარ უაილდის საზოგადოება (საფრანგეთი)

### ისტორიული ცნობები

* უაილდის საბრალდებო დასკვნისა და მსჯავრდების ჩანაწერი — ოლდ-ბეილის ოფიციალური ვებგვერდი.
* დეტალები, მათ შორის უაილდის სასამართლო პროცესების ტრანსკრიპტები
* ოსკარ უაილდი ამერიკაში, მათ შორის 1882 წლის ამერიკული სალექციო ტურნე
* ცნობები ოსკარ უაილდის შესახებ ისტორიულ ევროპულ გაზეთებში

### არქივები

* ოსკარ უაილდის მანუსკრიპტები და წერილები — მორგანის ბიბლიოთეკა და მუზეუმი
* ჯულია როზენტალის ოსკარ უაილდის კოლექცია დაარქივებული 2021-10-16 საიტზე Wayback Machine.  (და ციფრული კოლექციები) — დუბლინის ტრინიტის კოლეჯი
* ოსკარ უაილდი და საუკუნის დასასრული (le fin de siècle) — უილიამ ენდრიუ კლარკის მემორიალური ბიბლიოთეკა, კალიფორნიის უნივერსიტეტი (ლოს-ანჯელესი)
* ოსკარ უაილდის ნაშრომების კოლექცია (და ციფრული კოლექციები) — ბერგის კოლექცია, ნიუ-იორკის საჯარო ბიბლიოთეკა
* ოსკარ უაილდის დოკუმენტები დაარქივებული 2021-10-16 საიტზე Wayback Machine.  და ლედი ეკლსის ოსკარ უაილდის კოლექცია დაარქივებული 2021-10-15 საიტზე Wayback Machine.  — ბრიტანეთის ბიბლიოთეკა
* ოსკარ უაილდის დოკუმენტები — ფილადელფიის თავისუფალი ბიბლიოთეკა
* ოსკარ უაილდის დოკუმენტები — ლიდსის უნივერსიტეტი
* ოსკარ უაილდის დოკუმენტები და კვლევის გზამკვლევი — ჰარი რენსომის ცენტრი, ტეხასის უნივერსიტეტი ოსტინში
* ოსკარ უაილდის კოლექცია — ბაინეკეს იშვიათი წიგნებისა და მანუსკრიპტების ბიბლიოთეკა, იელის უნივერსიტეტი
* რობერტ როსის მემორიალური კოლექცია — საუნივერსიტეტო კოლეჯი (ოქსფორდი)
* რობერტ როსისა და ვივიან ჰოლანდის დოკუმენტები ოსკარ უაილდის ლიტერატურული მემკვიდრეობის შესახებ — ბოდლეს ბიბლიოთეკა, ოქსფორდი

### უაილდის ონლაინ ტექსტები

* Standard Ebooks
* ოსკარ უაილდი — ნამუშევრები პროექტ „გუტენბერგზე“
* ოსკარ უაილდი — ნამუშევრები საიტზე Internet Archive
* ოსკარ უაილდი — ნამუშევრები საიტზე LibriVox (უფასო აუდიო წიგნები)
* უაილდის ტექსტები — კორკის საუნივერსიტეტო კოლეჯი, ელექტრონული ტექსტები, მათ შორის მისი ჟურნალისტიკის ნიმუშები
* ოსკარ უაილდის ნაშრომები — ონლაინ წიგნების გვერდი
* ოსკარ უაილდი — ნამუშევრები საიტზე Open Library
* ოსკარ უაილდის ნაშრომები — One More Library
* „შთაბეჭდილებები ამერიკიდან“ დაარქივებული 2020-09-20 საიტზე Wayback Machine.

### გამოსახულებები

* ოსკარ უაილდის ფოტოები, გადაღებული ნაპოლეონ სარონის მიერ ნიუ-იორკში, 1882 (სრული კოლექცია). დაარქივებული 2021-01-29 საიტზე Wayback Machine.
* ოსკარ უაილდის ფოტოები დაარქივებული 2023-02-03 საიტზე Wayback Machine.  — ბრიტანეთის ბიბლიოთეკა
* ოსკარ უაილდის გამოსახულებები — კონგრესის ბიბლიოთეკა

### რადიო გადაცემები

* ოსკარ უაილდი — გადაცემაში *Great Lives*, BBC
* ოსკარ უაილდის სასამართლო პროცესი — გადაცემაში *Witness History*, BBC

### გამოფენები

* „უაილდის წლები“ — 2000–2001 წლების ექსპოზიცია ბარბიკანის ცენტრში
* „ოსკარ უაილდი: ცხოვრება ექვს მოქმედებად“ — 2001–2002 წლების ექსპოზიცია მორგანის ბიბლიოთეკასა და მუზეუმში
* „სილამაზე, მორალი და ვნება ოსკარ უაილდის დროინდელ ინგლისში“ — 2011–2012 წლების ექსპოზიცია ორსეის მუზეუმში
* „ყველაფერი ბრწყინვალედ მიდის: ოსკარ უაილდი და ფილადელფია“ — 2015 წლის ექსპოზიცია ფილადელფიის თავისუფალი ბიბლიოთეკის როზენბახის მუზეუმსა და ბიბლიოთეკაში
* „ოსკარ უაილდი: თავხედობის განსახიერება“ — 2016–2017 წლების ექსპოზიცია პტი-პალეში
* „ოსკარ უაილდი და კლასიკური ანტიკურობა“ დაარქივებული 2025-09-11 საიტზე Wayback Machine.  — 2024 წლის ექსპოზიცია კლასიკური კვლევების ინსტიტუტის გაერთიანებულ ბიბლიოთეკაში
* „ოსკარ უაილდი: დეკადანსიდან სასოწარკვეთამდე“ — 2024 წლის ექსპოზიცია დუბლინის ტრინიტის კოლეჯის ბიბლიოთეკაში
* „მოგდალინის უაილდი“ — 2024–2025 წლების ექსპოზიცია მოგდალინის კოლეჯში

## შენიშვნები

## სქოლიო