Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# დევანაგარი

| დევანაგარი |
| --- |
| ტიპი: | აბუგიდა |
| ენები: | ჩრდილო ინდური ენები. |
| დროის პერიოდი: | 1200 - დღემდე |
|  |

**დევანაგარი** (სანსკ. देवनागरी devanāgarī „ღმერთთა ქალაქური“) — ინდური დამწერლობის ერთ-ერთი ფორმა. გამოიყენება სანსკრიტის, ჰინდის, მარათის და ზოგიერთი სხვა ენის და დიალექტის გრაფიკულად გადმოცემაში.

ყოველი თანხმოვანი დაკომპლექტებულია ხმოვნით „ა“, ანუ დევანაგარი ე.წ. მარცვლოვანი დამწერლობაა. ხმოვანი თანხმოვანთან პოზიციაში განსაკუთრებული ნიშნით გამოიხატება. ცალკე მდგომ თანხმოვანს ახლავს ნიშანი, რომელიც ხმოვნის არარსებობას გულისხმობს. თანხმოვანთა თავშეყრის შემთხვევაში გამოიყენება მათი ერთიმეორეზე გადაბმის ტექნიკა.

## გრაფიკა

### თანხმოვნები

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| क | ख | ग | घ | ङ |
| კა | ქა | გა | გჰა | ნა |
| च | छ | ज | झ | ञ |
| ჩა | ჩჰა | ჯა | ჯჰა | ნა |
| ट | ठ | ड | ढ | ण |
| ტა | თა | და | დჰა | ნა |
| त | थ | द | ध | न |
| ტა | თა | და | დჰა | ნა |
| प | फ | ब | भ | म |
| პა | ფა | ბა | ბჰა | მა |
| य | र | ल | व |
| ჲა | რა | ლა | ვა |
| श | ष | स | ह |
| შა | შა | სა | ჰა |

### დამატებითი თანხმოვნები

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| क़ | ख़ | ग़ | ज़ | य़ | ड़ | ढ़ | फ़ |
| ყა | ხა | ღა | ზა | ჟა | რა | რჰა | фა |

### ხმოვნები

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| अ | ა | क | კა |
| आ | ა: | का | კა: |
| इ | ი | कि | კი |
| ई | ი: | की | კი: |
| उ | უ | कु | კუ |
| ऊ | უ: | कू | კუ: |
| ऋ | რი | कृ | კრი |
| ॠ | რი: | कॄ | კრი: |
| ऌ | ლი | कॢ | კლი |
| ॡ | ლი: | कॣ | კლი: |
| ए | ე | के | კე |
| ऐ | აჲ | कै | კაჲ |
| ओ | ო | को | კო |
| औ | აუ | कौ | კაუ |

### დამატებითი ნიშნები

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ँ | ამ | कँ | კამ |
| ं | ან | कं | კან |
| ः | აჰ | कः | კაჰ |
| ् |  | क् | კ |

### რიცხვები

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ० | १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ |
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |

## ლიტერატურა

* Masica, Colin (1991), *The Indo-Aryan Languages*, Cambridge: Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-29944-2,
* Snell, Rupert (2000), *Teach Yourself Beginner's Hindi Script*, Hodder & Stoughton, ISBN 978-0-07-141984-0.

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
დევანაგარი Technical information for Hindi Users srijangatha.com Hindi Portal დაარქივებული 2012-03-06 საიტზე Wayback Machine.
* Resources for typing in the Nepali language in Devanāgarī დაარქივებული 2007-10-11 საიტზე Wayback Machine.
* Unicode support for Web browsers
* Creating and Viewing Documents in Devanāgarī დაარქივებული 2009-09-21 საიტზე Wayback Machine.
# დიდი დათვის თანავარსკვლავედი

დიდი დათვი
**დიდი დათვის თანავარსკვლავედი** (ლათ. Ursa Major) — ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედი. შედგება შვიდი ვარსკვლავისგან, რომელთგანაც ორი ყველაზე კაშკაშის — ალიოთი და დუბჰე — ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდეა 1,8. დიდი დათვი ყველაზე კარგად მოჩანს მარტისა და აპრილის თვეებში.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 522.
* Ian Ridpath and Wil Tirion (2007). *Stars and Planets Guide*, Collins, London. ISBN 978-0-00-725120-9. Princeton University Press, Princeton. ISBN 978-0-691-13556-4.

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
დიდი დათვის თანავარსკვლავედი The Deep Photographic Guide to the Constellations: Ursa Major
* AAVSO: The Myths of Ursa Major
* The Origin of the Greek Constellations
* Star Tales – Ursa Major
# შორეული აღმოსავლეთი

შორეული აღმოსავლეთი მსოფლიო რუკაზე
შორეული აღმოსავლეთი — გეოგრაფიული რეგიონი, რომელიც მოიცავს აზიის კონტინენტის უკიდურეს აღმოსავლეთ ნაწილს, მათ შორის აღმოსავლეთ, ჩრდილოეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიას.

ევროპულ გეოპოლიტიკურ დისკურსში ტერმინი პირველად მე-15 საუკუნეში გამოჩნდა, კერძოდ ბრიტანეთში, სადაც შორეული აღმოსავლეთით აღნიშნავდნენ „სამ აღმოსავლეთს“ შორის ყველაზე შორეულს — ახლო აღმოსავლეთისა და შუა აღმოსავლეთის შემდეგ.

## შორეული აღმოსავლეთის ქვეყნები

* ვიეტნამი
* ინდონეზია
* კამბოჯა
* ტაივანი (ნაწილობრივ აღიარებული სახელმწიფო)
* ჩინეთი
	+ *ჰონგ-კონგი*
	+ *მაკაო*
* კორეის სახალხო დემოკრატიული რესპუბლიკა
* ლაოსი
* მალაიზია
* მონღოლეთი
* მიანმარი
* კორეის რესპუბლიკა
* რუსეთი, შემდეგი ოლქები:

1. ამურის ოლქი
2. იაკუტია
3. ხაბაროვსკის მხარე
4. ებრაელთა ავტონომიური ოლქი
5. პრიმორიე
6. კამჩატკა
7. მაგადანის ოლქი
8. ჩუკოტკის ავტონომიური ოკრუგი
9. სახალინის ოლქი

* სინგაპური
* ტაილანდი
* ფილიპინები
* იაპონია

## იხილეთ აგრეთვე

* შუა აღმოსავლეთი
* ახლო აღმოსავლეთი
* ახლო აღმოსავლეთი

## ლიტერატურა

* Ankerl, Guy (2000). *Coexisting Contemporary Civilizations: Arabo-Muslim, Bharati, Chinese, and Western*. Geneva: INU Press. ISBN 2-88155-004-5.
* Whitaker, Brian (February 23, 2004). "From Turkey to Tibet". *The Guardian*.

## სქოლიო
# იხვები

| იხვები |
| --- |
|   |
| აღწერა |
|
ფრინველთა რამდენიმე გვარის საერთო სახელწოდება |
| მშობლიური ტაქსონი |
|
იხვისებრნი (*Anatidae*) |
| წარმომადგენლები |
| * ნამდვილი იხვები (*Anatinae*)
* მეხეური იხვები (*Dendrocygninae*)
* ჭრელი იხვები (*Stictonettinae*)
* ამლაყი იხვისებრნი (*Tadorninae*)
* თეთრზურგა იხვები (*Thalassorninae*)
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | სურათები ვიკისაწყობში |

|  |  |
| --- | --- |
|  | იხვები ვიქსიკონში |

 |

**იხვები** — ბატისნაირთა რიგის ფრინველთა რამდენიმე გვარი. გაერთიანებული არიან იხვისებრთა ოჯახში. ფართოდ არიან გავრცელებული ყველა კონტინენტზე, გარდა ანტარქტიდისა. იხვები იყოფა 3 ჯგუფად: ნამდვილი იხვები, ყვინთიები და ბატასინები. საშუალო და დიდი ზომის ფრინველებია. კარგად ცურავენ და ფრენენ. აქვთ სარეწაო მნიშვნელობა. ნამდვილ იხვებს გემრიელი ხორცი აქვთ. წონა მერყეობს 250-იდან 2000 გრამამდე. ყვინთიებისა და ბატასინების ხორცი უფრო დაბალი ღირსებისაა.

იხვები მიმოფრენი ფრინველებია. საქართველოში 8 გვარის 12 სახეობაა, რომელთა უმრავლესობა აქ მიმოფრენისა და ზამთრის პერიოდებში გვხვდება. ზოგი ბუდობს კიდეც ზოგიერთი შიდა წყალსატევების ნაპირებზე. საქართველოში (ჯავახეთში) მობუდარი იხვებიდან აღსანიშნავია: წითელი იხვი (Tadorna ferruginea), თეთრშუბლა იხვი (Anas penelope), გარეული იხვი (Anas platyrtynchos), წითელნისკარტა ყურყუმელა (Netta rufinae), ქოჩორა ყურყუმელა (Nyroca fuligata) და სხვა.

ვახუშტი ბაგრატიონის ცნობით, საქართველოში იხვები შემოიყვანეს და მოამრავლეს XVII საუკუნეში. აქ მისი სახორცედ გამოზრდა ყველა კლიმატურ ზონაში შეიძლებოდა.

## იხილეთ აგრეთვე

* შინაური იხვი

## ლიტერატურა

* *კუტუბიძე მ., მებუკე ე.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 289.
# მერი ელიზაბეთ მასტრანტონიო

| მერი ელიზაბეთ მასტრანტონიო |
| --- |
| დაბადების თარიღი |
17 ნოემბერი, 1958 (1958-11-17) ლომბარდი, აშშ |
| საქმიანობა |
მსახიობი, მომღერალი |
| აქტიური |
1982-დღემდე |

**მერი ელიზაბეთ მასტრანტონიო** (ინგლ. Mary Elizabeth Mastrantonio; დ. 17 ნოემბერი, 1958) — ამერიკელი მსახიობი და მომღერალი. მისი მშობლები იტალური წარმოშობის ამერიკელები იყვნენ. მიღებული აქვს ოსკარისა და ოქროს გლობუსის ნომინაციები მეორეხარისხოვანი როლისთვის მარტინ სკორსეზეს 1986 წლის ფილმში „ფულის ფერი“. 2005 წლიდან მოღვაწეობას კინოს ნაცვლად მეტწილად ტელევიზიაში აგრძელებს.

## ფილმოგრაფია

| წელი |  | ქართულად | მშობლიური სახელწოდება | როლი |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1983 | ფ |  *ნაიარევი სახე*  |  *Scarface*  | ჯინა მონტანა |
| 1986 | ფ |  *ფულის ფერი*  |  *The Color of Money*  | კარმენი |
| 1991 | ფ |  *რობინ ჰუდი: ქურდების უფლისწული*  | *Robin Hood: Prince of Thieves* | ლედი მარიანა |

## რესურსები ინტერნეტში

* მერი ელიზაბეთ მასტრანტონიო კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაში
* Mary Elizabeth Mastrantonio — AllMovie
# ლადინო

**ლადინო** (სეფარდული, ჯუდეკო, სპანიოლი, ჟუდეზმო, ხებრონეო) — ესპანელ ებრაელთა ენა. მიეკუთვნება რომანული ენების იბერო–რომანულ ქვეჯგუფს. მიახლოებულია ესპანურ ენასთან.

## ლიტერატურა

* Socolovsky, Jerome. "Lost Language of Ladino Revived in Spain", *Morning Edition*, National Public Radio, March 19, 2007.
* lad.wikipedia.org, La Vikipedya en Judeo-Español, לה בֿיקיפידייה אין גֿודיו־איספאנײל
# ავიამზიდი

XXI საუკუნის ყველაზე მსხვილი ავიამზიდები ქვეყნების მიხედვით
**ავიამზიდი**, *ავიოსანი* — წყალზედა საბრძოლო ხომალდი – მაღალმანევრული მცურავი საავიაციო ბაზა. ავიამზიდის მთავარი საბრძოლო საშუალებაა ბირთვული და ჩვეულებრივი მუხტიანი რაკეტებით, ყუმბარებითა და ტორპედოებით შეიარაღებული საგემბანო ავიაცია (თვითმფრინავები, შვეულმფრენები). ავიამზიდს აქვს აგრეთვე საზენიტო რაკეტული დანადგარები და 76-127 მმ კალიბრის არტილერია. ავიამზიდი პირველად I მსოფლიო ომში (1914-1918) გამოიყენეს; II მსოფლიო ომში (1939-1945) ავიამზიდი იყო აშშ-ის, იაპონიისა და ინგლისის საზღვაო ფლოტების მთავარი დამრტყმელი ძალა. ამჟამად არსებობს დამრტყმელი და ნავსაწინაღო, ჩვეულებრივი და ატომური ავიამზიდები. დამრტყმელი ავიამზიდის დანიშნულებაა საგემბანო ავიაციისა და რაკეტული იარაღის მოქმედების ფარგლებში მტრის მიწისზედა ობიექტებისა და სახმელეთო ჯარის მოსპობა, ზღვებსა და ბაზებზე ხომალდების, ჰაერში ან აეროდრომზე ავიაციის განადგურება, დესანტის გადასხმის უზრუნველყოფა და საოკეანო კომუნიკაციების დაცვა. ნავსაწინაღო ავიამზიდის დანიშნულებაა ღია ზღვაში მტრის წყალქვეშა ნავების ძებნა და განადგურება.

## სქოლიო
# ტევტონთა ორდენის სახელმწიფო

ტევტონთა ორდენის სახელმწიფო 1422 წლისათვის
**ტევტონთა ორდენის სახელმწიფო** (გერმ. Staat des Deutschen Ordens) ეწოდება ტევტონთა ორდენის ტერიტორიას ბალტიისპირეთში 1230 წლიდან 1561 წლამდე. ძირითადად აერთიანებდა ძველი პრუსიის მიწებს (შემდგომი პერიოდის დასავლეთ და აღმოსავლეთ პრუსიას, 1561 წლამდე კი მოიცავდა ასევე ლივონიის ორდენს თანამედროვე ესტონეთისა და ლატვიის ტერიტორიაზე. ტევტონთა ორდენის სახელმწიფოს მიაკუთვნებენ ასევე საღვთო რომის იმპერიაში მდებარე ე. წ. *ორდენის პროვინციებს*, რომლებიც ტევტონთა სახელმწიფოს პირდაპირ დაქვემდებარებაში იმყოფებოდნენ.

მაშინ, როდესაც რაინდთა სხვა ორდენები უშედეგოდ ცდილობდნენ, ხანგრძლივად და მყარად მოეკიდებინათ ფეხი წმინდა მიწაზე, ტევტონთა ორდენმა განსხვავებული გზა არიჩია. ისინი თავდაპირველად ტამპლიერებისა და წმინდა იოანეს ორდენის ტრადიციებს მიჰყვებოდნენ, თუმცა მათი რეალური აღმავლობა მხოლოდ ჯვაროსნული სახელმწიფოების დაქვეითების შემდეგ დაიწყო. ტევტონთა ორდენმა თავისი მოქმედების ძირითადი არეალი წმინდა მიწიდან ცენტრალურ და ჩრდილოეთ ევროპაში გადაიტანა, რითაც მან მნიშვნელოვნად გაზარდა თავისი როლი ამ რეგიონის გაქრისტიანებასა და კოლონიზაციაში. ტევტონთა ორდენის მმართველობის ქვეშ შეიქმნა სახელმწიფოს მსგავსი პოლიტიკური გაერთიანება. ამ სახელმწიფოს კულტურული და ცივილური მიღწევები მნიშვნელოვან როლს ასრულებდნენ რეგიონში XX საუკუნემდე და ქმნიდნენ საფუძველს შემდგომი პერიოდის სახელმწიფოს პრუსიის წარმოქმნისათვის.

ტევტონთა ორდენის სახელმწიფო წარმოადგენდა არა თანამედროვე სახელმწიფოებრივ სტრუქტურას, არამედ უფრო მეტად ჰგავდა სამონასტრო ორგანიზაციას ფართო მასშტაბებით. ამას ემატებოდა პალესტინასა და სირიაში არსებული საჯარო აპარატისა და ადმინისტრაციული დაყოფის სფეროში სიცილიის სამეფოს გამოცდილებები.

## რესურსები ინტერნეტში

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ტევტონთა ორდენის სახელმწიფო“** ვიკისაწყობში.
* ordensland.de დაარქივებული 2020-03-31 საიტზე Wayback Machine.
* ტევტონთა ორდენის სახელმწიფოს ეპარქიების ისტორია

## ლიტერატურა

* Hartmut Boockmann: Der Deutsche Orden. 12 Kapitel aus seiner Geschichte. Beck, München 1999 (1981), ISBN 3-406-38174-X.
* Hartmut Boockmann: Deutsche Geschichte im Osten Europas. Ostpreußen und Westpreußen. Durchgesehene und auf den neuesten Stand gebrachte Sonderausgabe. Siedler, München 2002 (1992), ISBN 3-88680-772-X.
* Christofer Hermann Burgen im Ordensland – Deutschordens- und Bischofsburgen in Ost- und Westpreußen Bergstadtverlag Wilhelm Gottlieb Korn, Würzburg 2006
* Jürgen Sarnowsky: Der Deutsche Orden. Beck, München 2007, ISBN 978-3-406-53628-1.
* Uwe Ziegler: Kreuz und Schwert. Die Geschichte des Deutschen Ordens. Böhlau, Köln u.a. 2003, ISBN 3-412-13402-3.
# ომაიანები

ომაიანების სამფლობელო 750 წლისათვის
**ომაიანები** – ომაიანთა სახალიფოს დინასტია, რომელიც ქვეყანას მართავდა 661–750 წლებში.

მართლმორწმუნე ხალიფა ალის სიკვდილის შემდეგ სახალიფოში ომაიანთა საგვარეულოს დინასტიური მმართველობა დამყარდა. დინასტიის პირველი წარმომადგენელი მუავია I იყო. ამ დინასტიის მმართველობის დროს სატახტო ქალაქი გახდა დამასკო. ომაიანები ებრძოდნენ ბიზანტიას, დაიპყრეს ჩრდილოეთი აფრიკა, ხოლო 711 წელს დაიპყრეს ესპანეთი.

ომაიანთა საგვარეულო შეცვალა აბასიანთა დინასტიამ (750–1258), რაშიც განსაკუთრებული წვლილი მიუძღოდათ სპარსელებს. არაბთა პრივილეგიები დავიწყებას მიეცა, სპარსელები კი აღზევდნენ. სატახტო ქალაქი დამასკოდან ერაყის ქალაქ ბაღდადში გადაიტანეს.

## ომაიანი ხალიფების სია

* მუავია I : 661–680
* იაზიდ I : 680–683
* მუავია II : 683–684
* მარვან I : 684–685
* აბდ ალ-მალიქი : 685–705
* ვალიდ I : 705–715
* სულეიმან იბნ აბდ ალ-მალიქი : 715–717
* უმარ II : 717–720
* იაზიდ II : 720–724
* ჰიშამი : 724–743
* ვალიდ II : 743–744
* იაზიდ III : 744
* იბრაჰიმ იბნ ალ-ვალიდი : 744
* მარვან II იბნ მუჰამადი : 744–750

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 523.

## რესურსები ინტერნეტში

* ომაიანები დაარქივებული 1997-07-20 საიტზე Wayback Machine.
# ოლიმპი (კვიპროსი)

| ოლიმპი
  |
| --- |
|  |
| კოორდინატები: ﻿ / ﻿  |
| **ქვეყანა** |  კვიპროსი
 |
| **სიმაღლე** | 1,952 მ
 |
| **ქედი** | ტროოდოსი
 |
|  |
|  სურათები ვიკისაწყობში |

**ოლიმპი**, **ოლიპმო** (ბერძ. Όλυμπος) — კვიპროსის უმაღლესი მწვერვალი. სიმაღლე ზღვის დონიდან — 1952 მ. მდებარეობს კვიპროსის რესპუბლიკის მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე, ტროოდოსის ქედზე.

უშუალოდ სიმაღლე უკავია ბრიტანულ სამხედრო ბაზას, სადაც განლაგებულია შორი მანძილის რადარები, რომლებიც მნახველთათვის დახურულია.

იანვარ-მარტში ოლიმპის ფერდობზე მოწყობილია ოთხსაწეველიანი (ოთხნაწილიანი) სათხილამურო ტრასა.

ანტიკურ დროში მთის ერთ-ერთ კალთაზე აგებული იყო აფროდიტეს ტაძარი, სადაც ქალები არ დაიშვებოდნენ.

## სქოლიო
# ტანეგაშიმის კოსმოსური ცენტრი

| ტანეგაშიმის კოსმოსური ცენტრი |
| --- |
| იაპონ. : 種子島宇宙センタ |
|  |
| ﻿ / ﻿ |
| დაარსდა |
წ. |
| ქვეყანა |  იაპონია |
| მდებარეობა | Minamitane |
| ოფიციალური საიტი |  და  |
|  |
| **ტანეგაშიმის კოსმოსური ცენტრი**  ვიკისაწყობში |

**ტანეგაშიმის კოსმოსური ცენტრი** (იაპონ. 種子島宇宙センター *ტანეგასიმა-უტიუ:-სენტა:*) ან **TNSC** (ინგლ. Tanegashima Space Center) — მეორე და ყველაზე მსხვილი კოსმოდრომი იაპონიაში. დაფუძნდა 1969 წელს და მართავს იაპონიის საჰაერო სივრცის კვლევის სააგენტო. მდებარეობს კუნძულ ტანეგაშიმას სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროზე, კაგოშიმას პრეფექტურის სამხრეთით, 115 კმ-ში სამხრეთით კუნძული კიუსიუდან.

## იხილეთ აგრეთვე

* JAXA
* უტინოურას კოსმოსური ცენტრი

## რესურსები ინტერნეტში

* TNSC JAXA-ს გვერდზე(იაპონური)
* TNSC JAXA-ს გვერდზე დაარქივებული 2006-12-08 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური)
* TNSC მარკ უეიდის ასტრონავტიკის ენციკლოპედიაში(ინგლისური)
# ჰელიოპოლისი

ჰელიოპოლისის ყველაზე დიდი გადარჩენილი მონუმენტი
**ჰელიოპოლისი** (ბერძ. *Ἡλιούπολις* — მზის ქალაქი; ძვ. ეგვიპტ. *იუნუ*; ბიბლიაში მოხსენიებულია, როგორც *ონ*) — ანტიკური ქალაქი ძველ ეგვიპტეში ძველი სამეფოს პერიოდიდან, დღევანდელი კაიროს ჩრდილო-აღმოსავლეთით. ცამეტი ეგვიპტური ნომის ცენტრი. ჰელიოპოლისი დღეს წარმოადგენს ნანგრევებს და არქეოლოგიური გათხრების მნიშვნელოვანი ობიექტია.

## ლიტერატურა

* Allen, James Paul. 2001. "Heliopolis". In *The Oxford Encyclopedia of Ancient Egypt*, edited by Donald Bruce Redford. Vol. 2 of 3 vols. Oxford, New York, and Cairo: Oxford University Press and The American University in Cairo Press. 88–89
* Redford, Donald Bruce. 1992. "Heliopolis". In *The Anchor Bible Dictionary*, edited by David Noel Freedman. Vol. 3 of 6 vols. New York: Doubleday. 122–123
* Bilolo, Mubabinge. 1986. *Les cosmo-théologies philosophiques d'Héliopolis et d'Hermopolis. Essai de thématisation et de systématisation*, (Academy of African Thought, Sect. I, vol.

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
ჰელიოპოლისი Windows Live Local: The Site of ancient Heliopolis
* Obelisk of Psametik II from Heliopolis, removed and reerected by Augustus in Rome
# ჭაობი (საფრანგეთის ისტორია)

**„ჭაობი“** (ფრანგ. *Les Marais*), „ველი“ (*Les Plaine*), საფრანგეთის რევოლუციის (1789-99) დროს იმ დეპუტატთა სახელწოდება, რომლებიც ეროვნულ კონვენტში უმრავლესობას წარმოადგენდნენ. სახელწოდება მიიღეს მუდმივად მერყევი პოლიტიკის გამო. თვითონ „ჭაობი“ არცერთ პოლიტიკურ დაჯგუფებას არ ეკუთვნოდა და უფრო გავლენიან დაჯგუფებას ემხრობოდა ხოლმე. „ჭაობის“ ცნობილი წარმომადგენლები იყვნენ ემანუელ სიეიესი, ანტუან ტიბოდო, პოლ ბარასი. „ჭაობი“ ჟირონდისტების მხარეზე იყო, შემდეგ იაკობინელებისა. 1794 წ. იაკობინელებს შორის მომხდარი განხეთქილების დროს ისინი რობესპიერს მიემხრნენ, თერმიდორული გადატრიალების დროს კი განუდგნენ მას.

## ლიტერატურა

* ქსე, ტ. 11, გვ. 384. თბ., 1987
# ძვ. წ. 308

|  |  |
| --- | --- |
| **ათასწლეული:**  | ძვ. წ. II · **ძვ. წ. I** · I |
| **საუკუნე:**  | ძვ. წ. V · **ძვ. წ. IV** · ძვ. წ. III |
| **წლები:** | ძვ. წ. 311 · ძვ. წ. 310 · ძვ. წ. 309  **ძვ. წ. 308** ძვ. წ. 307 · ძვ. წ. 306 · ძვ. წ. 305 |

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
ძვ. წ. 308ძვ. წ. 308** — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.

## მოვლენები

## დაიბადნენ

## გარდაიცვალნენ
# გერმანიის პრეზიდენტი

სასახლე ბელევიუ
**ბუნდესპრეზიდენტი** (გერმ. Bundespräsident; ქართ. ფედერალური პრეზიდენტი) არის გერმანიის ფედერაციულ რესპუბლიკის მეთაური და პირველი პირია, თუმცა ნაკლები პოლიტიკური გავლენა აქვს ბუნდესკანცლერთან შედარებით. წარმოადგენს ქვეყანას საერთაშორისო ურთიერთობებში. მისი კომპეტენციის ფარგლებში შედის აგრეთვე საშინაო პოლიტიკის საკითხები: როგორიცაა ფორმალური მხარდაჭერა საკანონმდებლო აქტების მიღებისას; მთავრობების, მინისტრების, მოსამართლეების და სხვათა დანიშვნა; პრეროგატივა პარლამენტის დათხოვნის და ახალი არჩევნების დანიშვნის. აირჩევა 5 წლის ვადით სპეციალურად მოწვეული ფედერალური კრების მიერ. 2017 წლიდან ბუნდესპრეზიდენტი არის ფრანკ-ვალტერ შტაინმაიერი.

ბუნდესპრეზიდენტის რეზიდენცია მდებარეობს ბელევიუს სასახლეში ბერლინში და ჰამერშმიტის ვილაში ბონში.

## იხილეთ აგრეთვე

* გერმანიის პრეზიდენტების სია
* რაიხსპრეზიდენტი
* ბუნდესკანცლერი (გერმანია)

## რესურსები ინტერნეტში

* **ოფიციალური საიტი**
# 11 აპრილი

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  <<  | **აპრილი** |  >>  |
| ორშ | სამ | ოთხ | ხუთ | პარ | შაბ | კვი |
|  |  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 |
| **2026** |

**11 აპრილი** — გრიგორიანული კალენდრის 101-ე დღე (ნაკიან წლებში — 102–ე დღე). წლის ბოლომდე დარჩენილია 264 დღე.

## დღის მოვლენები

ბათუ ყაენი
* 1241 : მონღოლების შემოსევა ევროპაში: მონღოლები ბათუ ყაენისა *(სურათზე)* და სუბთაის ხელმძღვანელობით ანადგურებენ უნგრელთა არმიას **მოჰის ბრძოლაში** მდინარე საჟოსთან.
* 1512 : ბრძოლა რავენასთან
* 1713 : უტრეხტის ხელშეკრულების მთავარ შეთანხმებებს მოეწერა ხელი, რამაც ხელი შეუწყო ესპანეთისგან გამოყოფისთვის ომის დასრულებას.
* 1814 : ნაპოლეონის გადადგომა და გადასახლება კუნძულ ელბაზე
* 1968 : აშშ-ს პრეზიდენტმა ლინდონ ჯონსონმა ხელი მოაწერა აქტს სამოქალაქო უფლებების შესახებ
* 1899 : ესპანეთმა პუერტო-რიკო აშშ-ს დაუთმო.
* 1945 : ამერიკულმა ჯარებმა ბუხენვალდის საკონცენტრაციო ბანაკი გაათავისუფლეს ვაიმართან, გერმანიაში.
* 2002 : სამხედრო გადატრიალების მცდელობაში ვენესუელის შეიარაღებული ძალების წევრებმა პრეზიდენტი უგო ჩავესი შეიპყრეს და გადადგომა მოსთხოვეს.
* 2006 : ირანმა **ურანის** გამდიდრება მოახერხა.
* 2012 : პარტია სენურიმ პაკ კინ ჰეს ხელმძღვანელობით სამხრეთ კორეის საპარლამენტო არჩევნებში გაიმარჯვა.
* 2019 :
	+ დიდი ბრიტანეთის პოლიციამ ვიკილიქსის დამაარსებელი ჯულიან ასანჟი ლონდონში ეკვადორის საელჩოში დააპატიმრა.
	+ სუდანის პრეზიდენტი ომარ ალ-ბაშირი სახელმწიფო გადატრიალების შედეგად დაამხეს.
* 2021 : გილერმო ლასო ეკვადორის პრეზიდენტად აირჩიეს.
* 2022 :
	+ შეჰბაზ შარიფი პაკისტანის პრემიერ-მინისტრად აირჩიეს, მას შემდეგ რაც იმრან ხანს პარლამენტმა უნდობლობა გამოუცხადა.
	+ საქართველოს ევროკავშირში წევრობის განაცხადზე კითხვარი გადაეცა.

## ამ დღეს დაბადებულნი

* 1769 : ლანი, ჟან — ფრანგი სამხედრო მოღვაწე
* 1825 : ლასალი, ფერდინანდ — გერმანელი პოლიტიკოსი
* 1916 : ბაბლიძე, ეკატერინე — ქართველი მხატვარ-კერამიკოსი.

## ამ დღეს გარდაცვლილნი

* 1727 : ჯორჯ I — დიდი ბრიტანეთის მეფე
* 1977 : პრევერი, ჟაკ — ფრანგი პოეტი
* 2015 : კოტე თოლორდავა - ქართველი კონო და თატრის მსახიობი

## დღესასწაულები

* მართლმადიდებელი ეკლესია აღნიშნავს შემდეგი წმინდანების ხსენების დღეს:

* + მარკოზ არეთუსელი
	+ იოანე მეუდაბნოე
	+ ევსტათი ბითვინიელი

## იხილეთ აგრეთვე

**სხვა თვეები |  |
| --- |
|
	+ იანვარი
	+ თებერვალი
	+ მარტი
	+ აპრილი
	+ მაისი
	+ ივნისი
	+ ივლისი
	+ აგვისტო
	+ სექტემბერი
	+ ოქტომბერი
	+ ნოემბერი
	+ დეკემბერი |
# იგუანოდონი

| იგუანოდონი |
| --- |
|   |
| მეცნიერული კლასიფიკაცია |
|

|  |  |
| --- | --- |
| სამეფო:  |
ცხოველები |
| ტიპი:  |
ქორდიანები |
| კლასი:  |
sauropsida |
| ზერიგი: |
დინოზავრები |
| რიგი:  |
ფრინველმენჯა დინოზავრები |
| ქვერიგი:  |
cerapoda |
| ოჯახი:  |
იგუანოდონისებრნი |
| გვარი:  |
იგუანოდონი |

 |
| ლათინური სახელი |
|
Iguanodon |
| სახეობები |
| * I. bernissartensis
* I. anglicus
* ?I. dawsoni
* ?I. fittoni
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  **სისტემატიკა ვიკისახეობებში** |  **სურათები ვიკისაწყობში** |

|  |  |
| --- | --- |
| EOL   | 52570657 |
| FW   | 38749 |

 |

 |

**იგუანოდონი** (ლათ. Iguanodon) — ფრინველმენჯა დინოზავრების გვარი იგუანოდონისებრთა (Iguanodontidae) ოჯახისა. მათი სხეულის სიგრძე 10 აღწევდა. დადიოდნენ ორ ფეხზე, ჰქონდათ შედარებით მოკლე კისერი, გრძელი და გვერდებიდან შებრტყელებული მძლავრი კუდი, საკმაოდ წაგრძელებული თავის ქალა, უკანა კიდურებზე ბევრად მოკლე ხუთთითიანი წინა კიდურები. ცერი ბოლოვდებოდა მსხვილი და წაწვეტებული ფალანგით, რომელიც ალბათ თავდაცვის საკმაოდ ეფექტიანი აირაღი იყო. უკანა კიდურის პირველი თითი ძლიერ რედუცირებული იყო, მეხუთე კი - საერთოდ აღარჰქონდათ. იკვებებოდნენ მცენარეებით. იგუანოდონი გავრცელებული ყოფილა იურული პერიოდის მიწურულსა და ცარცულის დასაწყისში. მისი ნაფეხურები გვხვდება ადრინდელ ცარცული პერიოდის ე.წ. ველდურ ნალექებში.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 75.
# ბეატრის პოტერი

| ბეატრის პოტერი |
| --- |
| ინგლ. Beatrix Potter |
|  |
| დაბადების თარიღი | 28 ივლისი, 1866(1866-07-28)  |
| დაბადების ადგილი | West Brompton |
| გარდაცვალების თარიღი | 22 დეკემბერი, 1943(1943-12-22) (77 წლის) |
| გარდაცვალების ადგილი | Near Sawrey  |
| საქმიანობა | მწერალი , ილუსტრატორი , მხატვარი , საბავშვო მწერალი , მიკოლოგი , სამეცნიერო მხატვარ-ილუსტრატორი, ბოტანიკოსი, რომანისტი, კონსერვაციონისტი  და ხელოვანი  |
| ენა | ინგლისური ენა |
| მოქალაქეობა |  გაერთიანებული სამეფო  |
| ალმა-მატერი | governance |
| ჟანრი | ზღაპარი |
| Magnum opus | ბოცვერ პიტერის ამბავი , The Tale of Squirrel Nutkin, The Tailor of Gloucester, The Tale of Benjamin Bunny, The Tale of Two Bad Mice, The Tale of Mrs. Tiggy-Winkle, The Tale of the Pie and the Patty-Pan, The Tale of Mr. Jeremy Fisher, The Story of a Fierce Bad Rabbit, მისს მოპეტის ამბავი, The Tale of Tom Kitten, The Tale of Jemima Puddle-Duck, The Tale of Samuel Whiskers or The Roly-Poly Pudding, The Tale of The Flopsy Bunnies, The Tale of Ginger and Pickles, The Tale of Mrs. Tittlemouse, The Tale of Timmy Tiptoes, The Tale of Mr. Tod, The Tale of Pigling Bland, Appley Dapply's Nursery Rhymes, The Tale of Johnny Town-Mouse, სესილი პარსლის საბავშვო ლექსები, The Tale of Little Pig Robinson, The Tale of Kitty-in-Boots, The Fairy Caravan, The Sly Old Cat და Peter Rabbit |
| მეუღლე | William Heelis  |
| პარტნიორ(ებ)ი | Norman Warne  |
|

გავლენა მოახდინეს
* :::რენდოლფ კალდეკოტი
 |
| ხელმოწერა |  |
| საიტი | peterrabbit.com |
|  **ბეატრის პოტერი** ვიკისაწყობში |

**ელენ ბიტრიქს პოტერი**, უფრო მეტად ცნობილი, როგორც **ბეატრის პოტერი** (დ. 28 ივლისი, 1866 — გ. 22 დეკემბერი, 1943 ) — ინგლისელი საბავშვო მწერალი და მხატვარი.

იგი იყო ერთ-ერთი პირველი ინგლისელი, რომელმაც დაიწყო ზრუნვა სამშობლოს ბუნების გადარჩენაზე. დრო და დრო იგი დაკავებული იყო გაკოტრებული მეზობლების ფერმების შეძენით. მიწის 4000 აკრი და 15 ფერმა მან უანდერძა ეროვნულ პარკს.

პოტერი ცნობილია, როგორც უამრავი საბავშვო წიგნისა და მათი ილუსტრაციების ავტორი.

## სქოლიო