Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# სპარტაკი (1960 წლის ფილმი)

| „სპარტაკი“ |
| --- |
|  ფილმის პოსტერი |
| ჟანრი |
პეპლუმი |
| რეჟისორი |
სტენლი კუბრიკი |
| პროდიუსერი |
ედვარდ ლიუისი |
| სცენარის ავტორი |
დალტონ ტრამბო |
| როლებში |
კირკ დაგლასი ლორენს ოლივიე ჯინ სიმონსი ჩარლზ ლოტონი პიტერ უსტინოვი ჯონ გევინი ტონი კერტისი |
| კომპოზიტორი |
ალექს ნორთი |
| ოპერატორი |
რასელ მეტი |
| სტუდია |
Universal International |
| გამოსვლის თარიღი |
1960 წლის 6 ოქტომბერი |
| ხანგრძლივობა |
198 წთ. |
| ქვეყანა |  აშშ |
| ენა |
ინგლისური |
| ბიუჯეტი |
$12 მილიონი |
| შემოსავალი |
$60 მილიონი |

**სპარტაკი** (ინგლ. Spartacus) — მხატვრული ფილმი, რეჟისორ სტენლი კუბრიკის პეპლუმი, რომელიც გადაღებულია ჰოვარდ ფასტის ამავე სახელწოდების რომანის მიხედვით 1960 წელს. კუბრიკის პირველი მაღალბიუჯეტიანი, ფერადი კინო, რომელმაც სახელი გაუთქვა ახალგაზრდა რეჟისორს. ფილმის სიუჟეტი მოგვითხრობს მონა-გლადიატორ სპარტაკის წინამძღოლობით განხორციელებულ აჯანყებაზე, რომელმაც ბრძოლაში გამოიწვია რომის ხელისუფლება კონსულ მარკუს ლიცინიუს კრასუსის სახით. კუბრიკი ამ ფილმს არ თვლიდა თავის საავტორო ნაშრომად, ვინაიდან წარმოების პროცესში იგი შეზღუდული იყო გადაწყვეტილების მიღებისას, რითად დარჩა დაქირავებული სტუდიური რეჟისორის მდგომარეობაში.

მთავარი როლი შეასრულა კირკ დაგლასმა, ლორენს ოლივიეს წილად ხვდა მარკუს ლიცინიუს კრასუსის როლი. ფილმში მონაწილეობა მიიღეს აგრეთვე ჯინ სიმონსმა, ჩარლზ ლოტონმა, პიტერ უსტინოვმა და სხვა.

12 მილიონი აშშ დოლარის ბიუჯეტით სურათი გახდა კომპანია „Universal“-ის ყველაზე ძვირადღირებული პროექტი 1960 წლისათვის. ფილმის წარმოება რთული გამოდგა, ძირითადად, სცენართან დაკავშირებული სირთულეების, რომელიც მთლიანად გადაიწერა რამდენჯერმე და საცენზურო შესწორებების გამო. მიუხედავად იმისა, რომ სურათის მოქმედება ვითარდება ანტიკურ დროში, იგი შეეხო თანამედროვეობის მძაფრ პრობლემებს: რასობრივ დისკრიმინაციას, ერთსქესიან სიყვარულსა და სხვა. ფილმის სცენარისტი გახდა ჰოლივუდის შავი სიის მწერალი დალტონ ტრამბო.

1960-იან წლების დასაწყისის კრიტიკა ფილმს თავშეკავებით შეხვდა, ნეგატიურად აღნიშნა არაბალანსირებული სცენარი და სამსახიობო თამაშის სისუსტე. კუბრიკის 1991 წელს აღდგენილი სახით გამოსულმა ფილმმა ძირითადად, დადებითი შეფასება დაიმსახურა. ფილმმა მიიღო პრესტიჟული კინემატოგრაფიული ჯილდოები, მათ შორის ოსკარის ოთხი პრემია, და ერთი ოქროს გლობუსი. ფილმმა წარმოშვა მრავალრიცხოვანი მიბაძვები, გმირების ფრაზები შევიდა სასაუბრო ინგლისურ ენაში.

2017 წელს კონგრესის ბიბლიოთეკამ ფილმი შეიყვანა ამერიკის შეერთებული შტატების ფილმების ეროვნულ რეესტრში კულტურული, ისტორიული ან ესთეტიკური მნიშვნელობის გამო.

## რესურსები ინტერნეტში

* „სპარტაკი (1960 წლის ფილმი)“ — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* „სპარტაკი (1960 წლის ფილმი)“ — Rotten Tomatoes
# თელ-ატლასი

| თელ-ატლასი
  |
| --- |
|  |
| კოორდინატები: ﻿ / ﻿  |
| **ქვეყანა** |  მაროკო  ალჟირი  ტუნისი
 |
| **უმაღლესი წერტილი** | ლალა-ხედიჯა
 |
| **სიმაღლე** | 2308 მ
 |
| **სიგრძე** | 1500 კმ |
| **სიგანე** | 115 კმ
 |
|  |

**თელ-ატლასი** (არაბ. الاطلس التلي) — ატლასის მთებში შემავალი მთათა სისტემა. განლაგებულია მაროკოს, ალჟირისა და ტუნისის ტერიტორიებზე. სიგრძე 1500 კმ, სიგანე 115 კმ. საშუალო სიმაღლე დაახლოებით 1500 მ, უმაღლესი წერტილია მთა ლალა-ხედიჯა (2308 მ), რომელიც განლაგებულია ჯურჯურის ზღვისპირა ქედზე. დასავლეთით საშუალომთიანი მასივები ენაცვლება კუესტურ რელიეფსა და დიდ მთათაშუა ვაკეებს; აღმოსავლეთ ნაწილში უმთავრესად ბორცვიან-სერიანი რელიეფია და შეიმჩნევა ვულკანური მოქმედების კვალი. ჩრდილოეთ კალთებზე, 800 მ-მდე მაკვისის ბუჩქნარია, ზემოთ — კორპის ხის, ქვამუხისა და ფოთოლმცვივანი ჯიშების ტყეები, 1500 მ-მდე ალეპოს ფიჭვის სარტყელია, უფრო ზევით კი ხარობს ღვია, ტუია და ქონდარა ფიჭვი. დამახასიათებელია ხმელთაშუაზღვიური კლიმატი. ქედის ძირში განლაგებულია ქალაქები: ალჟირი და ორანი. უშუალოდ ქედზე, ზღვის დონიდან 650 მ სიმაღლეზე მდებარეობს ქალაქი კონსტანტინა. ქედის რაიონში განვითარებულია მეცხვარეობა, იზრდება ქერი. ჯურჯურის ქედზეა აფრიკის უღრმესი მღვიმე ანუ-იფლისი. თელ-ატლასის ფარგლებშია ჯურჯურის ეროვნული პარკი, რომელიც დაარსდა 1983 წელს და რომლის ფართობია 82,25 კმ².

## რესურსები ინტერნეტში

* თელ-ატლასი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* თელ-ატლასი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
# ნუგეშის ქალები

1945 წლის 8 აგვისტო - ბრიტანელი ოფიცერი აწარმოებს ჩინელი გოგონას დაკითხვას, რომელიც ბირმის ქალაქ იანგონი არსებულ „ნუგეშის სადგურზე“ იყო ექსუალური ექსპლუატაციის მსხვერპლი.
**ნუგეშის ქალები** (ასევე **ქალები ნუგეშისთვის** ან **სანუგეშო ქალები**) — ევფემიზმი, რომელიც მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ აღნიშნავს იმ ქალებს, რომლებიც იაპონიის საიმპერატორო არმიის სექსუალური ექსპლუატაციის მსხვერპლი გახდნენ. . ტერმინი „ნუგეშის ქალები“ არის იაპონური *იანფუ*-ს თარგმანი (რომელიც, თავისთავად, არის ევფემიზმ 慰安婦-ის ნაწილია), რაც „სიძვის დიაცს“ ნიშნავს.. ბორდელების ნაცვლად გამოიყენებოდა ტერმინი „ნუგეშის სადგური“..

ნუგეშის ქალების ზუსტი რაოდენობა საკამათოა და მერყეობს ოცი ათასიდან (იაპონელი ისტორიკოსი იკუხიკო ხატა) 360 —410 ათასამდე (ჩინელი მეცნიერები). ზუსტი რაოდენობა დღემდე კვლევისა და კამათის საგანია. ქალების უმრავლესობა იყო ჩამოყვანილი იაპონიის მიერ ოკუპირებული ქვეყნებიდან, მათ შორის კორეიდან, თაივანიდან, ჩინეთიდან და ფილიპინებიდან.

## სქოლიო
# ფუძიამა

| ფუძიამა
  |
| --- |
|  ფუძიამა |
| კოორდინატები: ﻿ / ﻿  |
| **ქვეყანა** |  იაპონია
 |
| **სიმაღლე** | 3776.24 მ
 |
| **ტიპი** | სტრატოვულკანი (მძინარე)
  |
| **პირველი ასვლა** | 663
 |
| **ბოლო ამოფრქვევა** | 1707-1708
  |
|  |

**ფუძიამა**, ან რომაჯის მიხედვით აგრეთვე **ფუჯის მთა** (იაპ. **富士山** [ɸɯʥisaɴ]) — მოქმედი სტრატოვულკანი იაპონიაში. ზღვის დონიდან მისი სიმაღლე 3776.24 მეტრია და მდებარეობს ქვეყნის მთავარ კუნძულ ჰონსიუზე, ტოკიოს ჩრდილოეთით, იამანასისა და სიძუოკის პრეფექტურების საზღვარზე. ფუძიამა წარმოადგენს იაპონიის ერთ-ერთ მთავარ ეროვნულ სიმბოლოს. ფუძიამა იაპონიის უმაღლესი წერტილია.

## ეტიმოლოგია

კაცუშიკა: ფუძიზე დამდგარი ურჩხული (ნახატი)
თანამედროვე იაპონური დამწერლობით, ფუძი შედგება შემდეგი კანჯისაგან **富** (*ჶუ*, უხვი, მდიდარი), **士** (*ძი*, მეომარი, მებრძოლი) და **山** (*სან*, მთა), მაგრამ სავარაუდოდ პირველი ორი ნიშანი მხოლოდ იმიტომ შეარჩიეს, რომ მათი წარმოთქმა სიტყვა მთის წარმოთქმას ედრება.

სახელის წარმოშობა უცნობია. მისი წარმოშობის შესახებ არსებობს მრავალი ლეგენდა თუ ვარაუდი, მაგალითად ამგვარი; **不尽** (*ჶუჯინ*, უსასრულო, უსრულო). იაპონელმა ონომასიოლოგმა კანჯი კაგამიმ თეზა წამოაყენა, რომ მთის სახელს იგივე ფუძე აქვს, როგორც ყვავილს გლიცინიას და ცისარტყელას (*იაპონურად* **ნიჯი** ან / თუ **ფუჯი**) და მისი (მთის) „გრძივი და თანაბარი კალთებისაგან“ მომდინარეობს.

## „ფუძისან“, „ფუძიამა“ თუ „ფუჯიამა“?

„ფუძისან“, „ფუძიამა“, „ფუჯიამა“ — ამ ფორმათა ფონეტიკურად უფრო მიახლოებული გადმოცემა შეიძლება შემდეგნიარად; „ჶუჯისან“, „ჶუჯიჲამა“ და „ჶუძიჲამა“.

დასავლეთში ხშირად არასწორად გამოიყენება სახელი **„ფუძიამა“** (*Fujiyama*), რაც ნიშან „**山**-ის“ (მთა) მცდარი წაკითხვითაა გამოწვეული. ეს ნიშანი კუნიომის მიხედვით კი წამოითქმის, როგორც **-ჲამა**, მაგრამ კომპოზიტებში იგი წესითა და რიგით, ონიომის მიხედვით უნდა წავიკითხოთ, როგორც **-სან**.

**მაშასადამე;** იაპონელთა ამ ერთ-ერთი მთავარი ეროვნული სიმბოლოს სახელის მართებული ფორმა იაპონურად არის **„ფუძი-სან“**-ი, ანუ ქართულად **ფუძის მთა**.

ზოგიერთი იაპონოლოგის მოსაზრებით სჯობდა მონბლანისა და ჯომოლუნგმას დარად **ფუძის მთა**საც **ფუძისანი** რქმეოდა.

## რომაჯი ვერსუს პოლივანოვის სისტემა

არსებული სტატიის თავდაპირველ ვარიანტში იაპონური სახელების ქართულად გადმოტანისას კრიტერიუმი იყო არა ტრანსკრიბირების რუსული ტრადიცია, არამედ **რომაჯი** (**ローマ字**), რომელიც წარმოადგენს იაპონურ სიტყვების სხვა, ლათინურანბანოვან ენებზე გადატანის საერთაშორისო სტანდარტს, შესაბამისად სტატიის თავდაპირველი ვარიანტი ემხრობოდა არა უკვე დამკვიდრებულ ფუ**ძ**ის, არამედ ფორმა ფუ**ჯ**ის დამკვიდრებას.

## სქოლიო
# კანსაი

| რეგიონი |
| --- |
| კანსაი 関西地方 |
|  |
| ქვეყანა |  იაპონია |
| შიდა დაყოფა | სიგის პრეფექტურა, კიოტოს პრეფექტურა, ოსაკის პრეფექტურა, ჰიოგოს პრეფექტურა, ნარის პრეფექტურა, ვაკაიამის პრეფექტურა და მიეს პრეფექტურა |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| ფართობი |
27,335.11 კმ² |
| მოსახლეობა | 22,757,897 კაცი (2010) |
| სიმჭიდროვე |
830 კაცი/კმ² |
| სასაათო სარტყელი | UTC+09:00 |
|  |
| **კანსაი** ვიკისაწყობში |

**კანსაი** ან **კინკის რეგიონი** (იაპონ. 関西地方) — რეგიონი დასავლეთ იაპონიაში, კუნძულ ჰონსიუზე. ადმინისტრაციული ცენტრი — კიოტოს პრეფექტურა. კანსაის შემადგენლობაშია 7 პრეფექტურა: ვაკაიამა, კიოტო, მიე, ნარა, ოსაკა, სიგა და ჰიოგო. კანსაი იაპონიის კულტურული და ისტორიულია გულია, რომელსაც უკავია იაპონიის 11%.

## სქოლიო
# კავაიი

იაპონელი გოგო-პერსონაჟები
**კავაიი** — ესთეტიკის ფენომენი იაპონურ კულტურაში, რომელიც ადამიანის ან საგნის საყვარლობას, არაჩვეულებრივობას, მიმზიდველობას და მომხიბვლელობას აღნიშნავს. მნიშვნელოვანი ასპექტი იაპონური პოპკულტურის, რომელმაც გავლენა იქონია გართობის ინდუსტრიაზე, ტანსაცმლის სტილზე, იაპონელთა ქცევაზე და ჩვევა-მანერიზმებზეც კი. სიტყვა კავაიი პირდაპირ ითარგმნება როგორც „განსხივოსნებული, გაბრწყინებული სახე“ მაგრამ ჩვეულებრივ ის „მორცხვ ადამიანს“ ნიშნავს. დროთა განმავლობაში სიტყვის მნიშვნელობა შეიცვალა და თანამედროვე იაპონურში ნიშნავს „მიმზიდველს“ ან „საყვარელს“. იაპონიაში ყველაზე ცნობილი კავაიი პერსონაჟია პიკაჩუ. უცხოური პერსონაჟებიდან კი იაპონიაში ყველაზე პოპულარულია კატა ფელიქსი, მიკი მაუსი, ტომი და ჯერი, ვინი პუჰი, ჩებურაშკა, უდარდელი ტყის მეგობრები, ჩიპი და დეილი და ტელეღიპუცები.

## ლიტერატურა

* Brehm, Margrit (editor) (2002). The Japanese experience: inevitable. Ostfildern-Ruit, Germany New York, New York: Hatje Cantz Distributed Art Publishers. ISBN 9783775712545.
* Cross, Gary (2004). The cute and the cool: wondrous innocence and modern American children's culture. Oxford New York: Oxford University Press. ISBN 9780195156669.
# ბათმანი (ქალაქი)

| ქალაქი |
| --- |
| ბათმანი Batman |
|  |
|

|  |
| --- |
| გერბი |
|  |

 |
| ქვეყანა |  თურქეთი |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| ქალაქის მერი |
საბრი იოზდემირი |
| ფართობი |
563.59 კმ² |
| ცენტრის სიმაღლე |
540 მ |
| მოსახლეობა | 348,963 კაცი (2012) |
| სიმჭიდროვე |
680 კაცი/კმ² |
| აგლომერაცია |
381,990 |
| სასაათო სარტყელი |
UTC+2, ზაფხულში UTC+3 |
| სატელეფონო კოდი |
0488 |
| საფოსტო ინდექსი |
72x xx |
| ოფიციალური საიტი | batman-bld.gov.tr |
|  |
| **ბათმანი** ვიკისაწყობში |

**ბათმანი** (თურქ. Batman) — ბათმანის პროვინციის დედაქალაქი თურქეთში. ქალაქი გაშენებულია მდინარე ბათმანზე, უმეტესად ქურთი მოსახლეობის განსახლების ადგილზე თურქეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში.

## ლიტერატურა

* Balaban, Meltem Şenol.  (2009)Risk society and planning: the case of flood disaster management in turkish cities. *PhD Thesis. Graduate School of Natural and Applied sciences, Middle East Technical University* გვ. 147 ff.

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
Batman GAP Project page re Batman დაარქივებული 2012-12-02 საიტზე Wayback Machine.
* Batman Province Guide
* Batman University Website
# კილიკი

ვერცხლის კილიკი ელენესა და ჰერმესის გამოსახულებით, დაახლ. ძვ. წ. 420 წ., ვასილ ბოჟკოვის კოლექცია, სოფია, ბულგარეთი.
**კილიკი** ― ძველი ბერძნული ქუსლიანი საღვინე თასი, რომელსაც ჰორიზონტალურად მიმაგრებული ორი ყური აქვს. ამზადებდნენ თიხის ან ლითონისგან. თიხის კილიკები ხშირად მოხატული იყო. ცნობილია ძვ. წ. VI საუკუნის კორინთული, ძვ. წ. VI-IV საუკუნეების ატიკური შავფიგურიანი და წითელფიგურიანი, აგრეთვე შავლაკიანი კილიკები.

## კილიკები საქართველოში

საქართველოს ტერიტორიაზე დიდი რაოდენობით ძველი ბერძნული კილიკები შეჰქონდათ. ისინი აღმოჩენილია ვანში, ითხვისში, დაბლაგომში, ფიჭვნარში, დიმნას ციხეში და სხვა. ვანის მდიდრულ სამარხებში აღმოჩენილია ძვ. წ. V-IV საუკუნეების ვერცხლის კიილიკები.

## ლიტერატურა

* *გაგოშიძე ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 515.
# გალია

| საფრანგეთის ისტორია |
| --- |
|   ეს სტატია არის ნაწილი **სერიისა**

---

 |
| ძველი ისტორია |
|
წინაისტორიული საფრანგეთი |
|
გალია |
|
რომაელთა გალია (ჩ. წ. 50–486) |
|
ფრანკთა იმპერია |
|
მეროვინგები (481–751) |
| შუა საუკუნეები |
|
კაროლინგები (751–987) |
|
კაპეტინგები (987–1328) |
|
ვალუები (1328–1498) |
| ადრეული საფრ. |
|
ვალუა-ორლეანები (1498–1515) |
|
ვალუა-ანგულიმები (1515–1589) |
|
ბურბონები (1589–1792) |
|
რევოლუცია (1789) |
| XIX საუკუნე |
|
პირველი რესპუბლიკა (1792–1804) |
|
კონვენტი (1792–1795) |
|
დირექტორია (1795–1799) |
|
კონსულობა (1799–1804) |
|
პირველი იმპერია (1804–1814) |
|
რესტავრაცია (1814–1830) |
|
ივლისის რევოლუცია (1830) |
|
ივლისის მონარქია (1830–1848) |
|
რევოლუცია 1848 |
|
მეორე რესპუბლიკა (1848–1852) |
|
მეორე იმპერია (1852–1870) |
|
მესამე რესპუბლიკა (1870–1940) |
|
პარიზის კომუნა (1871) |
| XX საუკუნე |
|
ვიშის რეჟიმი (1940–1944) |
|
დროებითი მთავრობა (1944–1946) |
|
მეოთხე რესპუბლიკა (1946–1958) |
|
მეხუთე რესპუბლიკა (1958–დღემდე) |
|

---

 **საფრანგეთის პორტალი**
   |

**გალია** (ლათ. Gallia) — ისტორიული სახელმწიფო ძველი რომის აღმოსავლეთით. გალიას ეკავა საფრანგეთის, ლუქსემბურგის და ბელგიის მიწები. გარკვეულ პერიოდებში გალიაში შედიოდა პოს დაბლობი, დასავლეთი შვეიცარია, ნიდერლანდებისა და გერმანიის გარკვეული ნაწილები და მდინარე რაინის დასავლეთი სანაპირო. ამ ტერიტორიაზე მკვიდრი გალები ცხოვრობდნენ, რომლებიც გალურ ენაზე საუბრობდნენ, ეს ენა იმდროინდელ ევროპაში საკმაოდ ფართოდ იყო გავრცელებული, მას აგრეთვე გააჩნდა სხვადასხვა დიალექტები.

გალების ტერიტორიაზე მრავალი არქეოლოგიური გათხრა ჩატარდა. მოგვიანებით უკვე გალების შესახებ არსებობს მრავალი რომაულ წყარო.

ძველი წელთაღრიცხვის ბოლოსთვის იწება რომაული სახელმწიფოს გაძლიერების პერიოდი. ძვ. წ. 58 წელს იულიუს კეისარი გაგზავნილი იქნა გალიაში რადგანაც მას მოეხდინა ამ ტერიტორიის დამორჩილება, ამას მოჰყვა გალებთან ომი რომელიც ძვ. წ. 58-დან ძვ. წ. 51 წლამდე გრძელდებოდა. გალებთან ომში ყველაზე გადამწყვეტი ბრძოლა მოხდა ქალაქ ალეზიასთან. აქ იულიუს კეისარმა შეძლო მოწინააღმდგეების დამრცხება და სრულიად გალიის დამორჩილება.

## იხილეთ აგრეთვე

* ასტერიქსი
* ციზალპური გალია
* გალები
* რომის რესპუბლიკა

## რესურსები ინტერნეტში

* The Gallic Wars დაარქივებული 2011-09-26 საიტზე Wayback Machine.
# სამსუნი

| ქალაქი |
| --- |
| სამსუნი Samsun |
|  |
| ქვეყანა |  თურქეთი |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| ქალაქის მერი |
იუსუფ ზია ილმაზი |
| ფართობი |
9,083 კმ² |
| ცენტრის სიმაღლე |
20 მეტრი |
| მოსახლეობა | 1 233 677 კაცი (2008) |
| სიმჭიდროვე |
44 კაცი/კმ² |
| სასაათო სარტყელი |
UTC+2, ზაფხულში UTC+3 |
| სატელეფონო კოდი |
(+90) 362 |
| საფოსტო ინდექსი |
55 000 |
| ოფიციალური საიტი | samsun.bel.tr |
|  |
| **სამსუნი** ვიკისაწყობში |

**სამსუნი** — ქალაქი ჩრდილოეთ თურქეთში. დაარსდა ძვ. წ. VI საუკუნეში (Amisus), სამსუნის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. ნავსადგური შავი ზღვის სამსუნის უბის ნაპირზე. ქალაქს გააჩნია რკინიგზის სადგური, საავტომობილო გზების კვანძი, აეროპორტი.

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
Samsun Samsun Governor's Office (Turkish)
* Samsun Metropolitan Municipality (Turkish) დაარქივებული 2009-02-07 საიტზე Wayback Machine.
* Official Tourist Information დაარქივებული 2012-04-02 საიტზე Wayback Machine.
* Port Authority დაარქივებული 2014-03-28 საიტზე Wayback Machine.
* Current port arrivals and departures
# 1890-იანები

|  |  |
| --- | --- |
| **ათასწლეული:** | II |
| **საუკუნე:** | XVIII – **XIX** – XX |
| **ათწლეული:** | 1860-იანები 1870-იანები 1880-იანები
–  **1890-იანები** –
1900-იანები 1910-იანები 1920-იანები |
| **წლები:** |  1890 · 1891 · 1892 · 1893 · 1894 1895 · 1896 · 1897 · 1898 · 1899  |

**1890-იანი (ათას რვაას ოთხმოცდაათიანი) წლები**, ასევე ცნობილი, როგორც **1890-იანები** — გრიგორიანული კალენდრის ათწლეული, რომელიც დაიწყო 1890 წლის 1 იანვარს და დასრულდა 1899 წლის 31 დეკემბერს.

მოვლენები

---

**სარჩევი:** 1890 1891 1892 1893 1894 1895 1896 1897 1898 1899

### 1890

* 20 მარტი : გერმანიის იმპერატორმა ვილჰელმ II-მ რაიხსკანცლერის თანამდებობიდან გადააყენა ო. ბისმარკი.
* 1 ივლისი : დიდმა ბრიტანეთმა გერმანიისაგან მიიღო ზანზიბარი, ჰელიგოკლანდის სანაცვლოდ.
* 27 ივლისი : ვინსენტ ვან გოგმა თოფით სცადა თავის მოკვლა. გარდაიცვალა ორი დღის შემდეგ.
* 29 ნოემბერი : იაპონიაში ძალაში შევიდა მეიჯის კონსტიტუცია.

### 1891

* 29 იანვარი : ლილიუოკალანი გამოცხადდა ჰავაის დედოფლად.
* 27 აგვისტო : საფრანგეთმა და რუსეთმა გააუქმეს თავდაცვითი ალიანსი.
* 29 დეკემბერი : თომას ედისონმა პატენტი მიიღო რადიოს გამოგონებაზე.

### 1892

* 15 მარტი : დაარსდა საფეხბურთო კლუბი ლივერპული.
* 9 აგვისტო : თომას ედისონმა ორმხრივი ტელეგრაფის გამოგონებაზე პატენტი მიიღო.

### 1893

* 17 იანვარი : ჰავაიში შეიჭრნენ აშშ-ის ჯარები. გადაყენებულ იქნა ჰავაის სამეფოს უკანასკნელი დედოფალი ლილიუოკალანი.
* 10 მარტი : კოტ-დ’ივუარი საფრანგეთის კოლონია გახდა.
* 21 ივნისი : პირველი სათვალთვალო ბორბალი "ეშმაკის ბორბალი" გაჩნდა ჩიკაგოში, მსოფლიო ექსპოზიციაზე.
* 11 ივლისი : იაპონელმა მიკიმოტო კოკიჩიმ პირველად მოახერხა მარგალიტის ხელოვნურად მოყვანა.

### 1894

* 12 მარტი : პირველად გაყიდეს ბოთლში ჩამოსხმული კოკა-კოლა.
* 23 ივნისი : პარიზში დაარსდა საერთაშორისო ოლიმპიური კომიტეტი.
* 1 აგვისტო : დაიწყო ჩინეთ-იაპონიის ომი.
* 15 ოქტომბერი : საფრანგეთში დაჭერილ იქნა ალფრედ დრეიფუსი.

### 1895

* 22 მარტი : ძმებმა ლუმიერებმა მოახდინეს თავისი პირველი ფილმის პრეზენტაცია.
* 26 მაისი : ტახტზე ავიდა რუსეთის უკანასკნელი იმპერატორი ნიკოლოზ II.

### 1896

* 4 იანვარი : იუტა გახდა აშშ-ის 45-ე შტატი.
* 6 აპრილი : თანამედროვეობის პირველი ოლიმპიური თამაშები გაიხსნა ათენში.

### 1897

### 1898

* 12 ივნისი : გენერალმა ემილიო აგინალდომ ფილიპინების დამოუკიდებლობა გამოაცხადა ესპანეთისაგან.
* 21 ივნისი : გუამი აშშ-ის ტერიტორია გახდა.
* 7 ივლისი : ჰავაი ანექსირებულ იქნა აშშ-ში.
* 22 ივლისი : დაქორწინდნენ ვლადიმირ ლენინი და ნადეჟდა კრუპსკაია.
* 10 დეკემბერი : ესპანეთ-ამერიკის ომის შემდეგ ზავი დაიდო პარიზში.

### 1899

* 4 თებერვალი : ომი დაიწყო ფილიპინებსა და აშშ-ს შორის.

#### დეკემბერი

* 19 (31) დეკემბერი — ახალქალაქის მიწისძვრამ, რეგიონში ნგრევები გამოიწვია.

## პოლიტიკა

## ეკონომიკა

## კულტურა
# ადამსი

საკუთარი სახელი **ადამსი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ადამსი, ბრაიან — კანადელი მომღერალი;
* ადამსი, სემიუელ — ამერიკელი პოლიტიკური მოღვაწე, პუბლიცისტი;
* ადამსი, უოლტერ სიდნი — ამერიკელი ასტრონომი;
* ადამსი, ჯონ — ამერიკელი პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე;
* ადამსი, ჯონ კაუჩ — ინგლისელი ასტრონომი;
* ადამსი, ჯონ კუინსი — ამერიკელი სახელმწიფო მოღვაწე და დიპლომატი.
# მთლიანი შიდა პროდუქტი

ქვეყნები 2015 წელს ერთ სულ მოსახლეზე მშპ-ს წილის მიხედვით.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|   > $64 000
  $32 000 – 64 000
  $16 000 – 32 000
  $8 000 – 16 000 |   $4 000 – 8 000
  $2 000 – 4 000
  $1 000 – 2 000
  $500 – 1 000 |   < $500
  უცნობი |

ქვეყნები მთლიანი შიდა პროდუქტის მიხედვით (ზევით) და მსყიდველობითი უნარის პარიტეტის მიხედვით (ქვევით)
ქვეყნების სია ერთ სულ მოსახლეზე მშპ-ს წილის მიხედვით
**მთლიანი შიდა პროდუქტი (მშპ)** (ინგლ. gross domestic product - GDP), ასევე **ერთობლივი შიდა პროდუქტი (ეშპ)** — ერთი წლის განმავლობაში ქვეყნის საზღვრებში წარმოებული მთლიანი საბოლოო პროდუქციისა და მომსახურების საერთო ღირებულება. მშპ ეროვნული შემოსავლებისა და წარმოების ზომის გამოთვლის ერთ-ერთი მეთოდია. ის შეიძლება გამოყენებულ იქნას როგორც ქვეყნის ცხოვრების სტანდარტის ერთ-ერთი ინდიკატორი, თუმცა ამ მეთოდს გარკვეული ნაკლოვანებებიც აქვს. ეკონომიკურ ფორმულებში მშპ-ს ხშირად აღნიშნავენ ლათინური Y-ით.

## განსაზღვრება

**მშპ** ყველა იმ საბოლოო საქონლისა და მომსახურების საბაზრო ღირებულებაა, რომელიც იწარმოება ქვეყნის შიგნით დროის მოცემულ პერიოდში.

## ზომის ერთეული

მშპ შეიძლება გამოიხატოს ეროვნული ვალუტით და, თუ საჭიროა გადაანგარიშდება გაცვლითი კურსის მიხედვით უცხოურ ვალუტაში, და შეიძლება წარმოდგენილი იყოს მსყიდველობითი უნარით (PPP) (უფრო ზუსტი საერთაშორისო შედარებებისათვის).

## მშპ და ცხოვრების სტანდარტი

## ქვეყანათა ჩამონათვალი მშპ-ს მიხედვით

## რესურსები ინტერნეტში

* დიანა ბაბლიაშვილი — ცხოვრების ხარისხი და მშპ

## იხილეთ აგრეთვე

* მთლიანი ეროვნული პროდუქტი
* მსყიდველობითი უნარის პარიტეტი

## სქოლიო
# დერსუ უზალა

| „დერსუ უზალა デルス・ウザーラ“ |
| --- |
|  |
| რეჟისორი |
კუროსავა აკირა |
| პროდიუსერი |
იოიჩი მაცუე |
| სცენარისტი |
კუროსავა აკირა |
| ეფუძნება |
დერსუ უზალა, ვლადიმერ არსენიევი |
| როლებში |
მუნზუკი, მაქსიმ |
| კომპოზიტორი |
შვარცი, ისააკ |
| ხანგრძლივობა |
141 წთ |
| ქვეყანა |
სსრკ |
| ენა |
რუსული ენა |

**დერსუ უზალა** — აკირა კუროსავას 1975 წლის ფილმი. გადაღებულია საბჭოთა კავშირის/იაპონიის ერთობლივი თანამშრომლობით. იგი არის რეჟისორის პირველი ფილმი არაიაპონურ ენაზე.

ფილმი ეფუძნება დერსუ უზალაზე 1923 წლის მოგონებებს, რომლებიც ვლადიმერ არსენიევს ეკუთვნის. მათში აღწერილია რუსეთის შორეულ აღმოსავლეთში მოგზაურობის ამბავი.

## ჯილდოები

* ოსკარი საუკეთესო უცხოენოვანი ფილმისთვის

## რესურსები ინტერნეტში

* დერსუ უზალა კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაში
* „დერსუ უზალა“ — Allmovie-ზე
* დერსუ უზალა
# 1957

|  |  |
| --- | --- |
| **ათასწლეული:**  | I · **II** · III |
| **საუკუნე:**  | XIX · **XX** · XXI |
| **წლები:** | 1954 · 1955 · 1956  **1957** 1958 · 1959 · 1960 |

**1957 წელი სხვა კალენდრებში**| გრიგორიანული კალენდარი | 1957 *MCMLVII* |
| იულიანური კალენდარი | 1956—1957 (14 იანვარიდან) |
| იულიანური კალენდარი ბიზანტიურ ერასთან | 7465—7466 (14 სექტემბერიდან) |
| ებრაული კალენდარი  | 5717—5718  |
| ისლამური კალენდარი | 1376—1377 |
| ძველქართული კალენდარი | (21 მარტიდან) |
| - *სამყაროს შექმნიდან* | 7560—7561 |
| - *ქრისტეს შობიდან* | 1957 (*ჩშნზ*) |
| - *ქორონიკონით* | *XIV* მოქცევა და 113 (*რიგ*) წელი |
| ძველსომხური კალენდარი | 4449—4450 (11 აგვისტოდან) |
| სომხური საეკლესიო კალენდარი | 1406 *ԹՎ* *ՌՆԶ*
 |
| ეთიოპური კალენდარი | 1949—1950 |
| რომის დაარსებიდან | 2709—2710 (4 მაისიდან) |
| ძველინდური კალენდარი |  |
| - *ვიქრამ-სამვატი* | 2013—2014 |
| - *შაკა სამვატი* | 1879—1880 |
| - *კალი-იუგა* | 5058—5059 |
| ირანული კალენდარი | 1335—1336 |
| ბუდისტური კალენდარი | 2500 |
| იაპონური წელთაღრიცხვა | 32-й год Сёва |
| ჩინური კალენდარი | 4653—4654 丙申 — 丁酉 წითელი მაიმუნი — წითელი მამალი |

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
19571957 (ათას ცხრაას ორმოცდაჩვიდმეტი) წელი** — გრიგორიანული კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა სამშაბათი. ეს წელი არის XX საუკუნის მე-6 დეკადის მე-7 წელი.

## მოვლენები

## დაიბადნენ

### იანვარი

* 1 იანვარი : რამაზ შენგელია — ქართველი ფეხბურთელი (გ. 2012)
* 4 იანვარი : ვესნა ზმიიანაცი — მონტენეგროელი მუსიკოსი და მსახიობი.
* 9 იანვარი  : კარი ჰოტაკაინენი — ფინელი მწერალი, პოეტი და პროზაიკოსი.
* 11 იანვარი  : ზაზა კოლელიშვილი ― ქართველი მსახიობი
* 27 იანვარი : ნინო ქაჯაია — ქართველი მთარგმნელი.

### თებერვალი

* 1 თებერვალი  : ჯეკი შროფი — ინდოელი მსახიობი
* 9 თებერვალი  : ტერი მაკოლიფი — ამერიკელი პოლიტიკური მოღვაწე

### მარტი

* 1 მარტი  : ვალერი ვაშაკიძე — ქართველი ისტორიკოსი.
* 2 მარტი  : დავით იაკობაშვილი — ბიზნესმენი.
* 3 მარტი  : გრეგ კოტი — ამერიკელი მწერალი და ჟურნალისტი.
* 7 მარტი  : გოგი გვახარია — ქართველი ხელოვნებათმცოდნე
* 9 მარტი  : არამ მანუკიანი — სომეხი პოლიტიკოსი.
* 10 მარტი  : ოსამა ბინ ლადენი — ალ-კაიდას დამფუძნებელი (გ. 2011)
* 10 მარტი  : გრემ ბროუდი — ინგლისელი დრამერი
* 15 მარტი  : როლანდ კოპალიანი — ქართველი აგრონომიის მკვლევარი-სპეციალისტი
* 16 მარტი : მერაბ აბრამიშვილი — ქართველი მხატვარი. (გ. 2006)
* 16 მარტი : დავით ზურაბიშვილი — ქართველი ეკონომისტი, მწერალი და პოლიტიკოსი.

### აპრილი

### მაისი

### ივნისი

### ივლისი

* 23 ივლისი : ვახტანგ ბლაგიძე — ქართველი სპორტსმენი (ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა).

### აგვისტო

### სექტემბერი

* 24 სექტემბერი : გიორგი მენაბდე — ქართველი მედიკი

### ოქტომბერი

* 9 ოქტომბერი : ვიტალი დარასელია — ქართველი და საბჭოთა ფეხბურთელი (გ. 1982)

### ნოემბერი

### დეკემბერი

* 10 დეკემბერი : მაიკლ კლარკ დუნკანი — ამერიკელი მსახიობი (გ. 2012)

## გარდაიცვალნენ

### იანვარი

### თებერვალი

### მარტი

### აპრილი

### მაისი

### ივნისი

### ივლისი

### აგვისტო

### სექტემბერი

### ოქტომბერი

### ნოემბერი

### დეკემბერი

## ნობელის პრემიის ლაურეატები

* ფიზიკა :
* ქიმია :
* ფიზიოლოგია და მედიცინა :
* ლიტერატურა :
* მშვიდობა :
* ეკონომიკა :