Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# რესპუბლიკა

**რესპუბლიკა** (ლათ. Res Publica — „ხალხის საქმე“) — სახელმწიფო მმართველობის ერთ-ერთი ფორმა.

ვაჯის დედაქალაქი ვაიშალი მიიჩნევა მსოფლიოში პირველ რესპუბლიკად.
დღევანდელი მსოფლიოს სახელმწიფოთა უმეტესობა რესპუბლიკური მმართველობის მიმდევარია. რესპუბლიკური
მმართველობის დროს სახელმწიფოს მეთაურს ირჩევენ გარკვეული ვადით. რესპუბლიკური მმართველობის კლასიკური
ქვეყნებია: აშშ, საფრანგეთი, ფინეთი, იტალია, ბრაზილია და ა. შ.

რესპუბლიკური მმართველობისას გამოყოფენ საპრეზიდენტო ხელისუფლების რამდენიმე ფორმას.

## საპარლამენტო რესპუბლიკები

ასეთ ქვეყნებში პრეზიდენტის ძალაუფლება ძირითადად მთავრობასთან შეთანხმებით ხორციელდება. პრეზიდენტს მხოლოდ საცერემონიალო ფუნქციები ეკისრება (ინდოეთი, გერმანია, იტალია, მალტა, საბერძნეთი, ავსტრია, საქართველო და ა. შ.);

## შეზღუდული საპრეზიდენტო მმართველობის რესპუბლიკები

ასეთ ქვეყნებში პრეზიდენტი, ძირითადად, როგორც სახელმწიფოს, ასევე მთავრობის მეთაურია; მისი როლი, როგორც სახელმწიფოს მეთაურისა, ძირითადად, საცერემონიალო ხასიათისაა, ხოლო მისი, როგორც მთავრობის მეთაურის, ფუნქციები გარკვეულად დამოკიდებულია ქვეყანაში არსებულ საკანონმდებლო ორგანოებზე (ასეთი ქვეყნებია: სამხრეთ კორეა, მექსიკა, პანამა, აშშ, არგენტინა, ბრაზილია, ტაივანი);

## დუალისტური საპრეზიდენტო მმართველობის რესპუბლიკები

ასეთ ქვეყნებში გარკვეულწილად შენარჩუნებულია პარლამენტარიზმის ზოგიერთი ატრიბუტი და ამავე დროს მნიშვნელოვანია პრეზიდენტის პოზიციები (შრი-ლანკა, ჩეხეთი, ესტონეთი, ფინეთი, საფრანგეთი, პორტუგალია და ა. შ.);

## შეუზღუდავი საპრეზიდენტო მმართველობის რესპუბლიკები

აქ შეიძლება გაერთიანდეს ისეთი ქვეყნები, სადაც პირველი პირი თითქმის შეუზღუდავია თავისი ძალაუფლების გამოყენების თვალსაზრისით (ჩრდილოეთ კორეა,
ინდონეზია, თურქმენეთი, უგანდა, სირია, ლიბია, სომალი, სუდანი და ა. შ.)

## ლიტერატურა

* Martin van Gelderen & Quentin Skinner, eds., *Republicanism: A Shared European Heritage*, v1, *Republicanism and Constitutionalism in Early Modern Europe*, Cambridge: Cambridge University Press., 2002
* Martin van Gelderen & Quentin Skinner, eds., *Republicanism: A Shared European Heritage*, v2, *The Values of Republicanism in Early Modern Europe*, Cambridge: Cambridge U.P., 2002
* Frédéric Monera, *L'idée de République et la jurisprudence du Conseil constitutionnel* — Paris: L.G.D.J., 2004 Fnac, LGDJ.fr დაარქივებული 2006-09-23 საიტზე Wayback Machine.
* James Hankins, "Exclusivist Republicanism and the Non-Monarchical Republic," Political Theory 38.4 (August 2010), 452-482.

## სქოლიო

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
რესპუბლიკა

### შენიშვნა

### წყარო
# კოფუკუ-ძი

კოფუკუ-ძის ხუთიარუსიანი პაგოდა

|  |  |
| --- | --- |
|  | მსოფლიო მემკვიდრეობა UNESCO, ობიექტი № 870 ინგლ. • რუს. • ფრ. |

**კოფუკუ-ძი** (იაპონ. 興福寺) – ბუდისტური ტაძარი იაპონიის ქალაქ ნარაში. ტაძარი 1998 წლიდან დაცულია როგორც იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი. ტაძარი წარმოადგენს ბუდისტური სკოლის ხოსოს ტრადიციულ ცენტრს. მონასტერი დაარსდა კიოტოში , ხოლო მას შემდეგ რაც 710 წელს იაპონიის დედაქალაქი გახდა ნარა მონასტერიც იქ გადაიტანეს. დიდი ხნის მანძილზე მონასტერს იცავდა ფუძივარას კლანი, ნარის პერიოდში იგი შედიოდა 4 უდიდესი მონასტრის სიაში, ხოლო ჰეიანის პერიოდში იგი საუკეთესო შვიდეულის რიგებში იყო. ხოლო მას შემდეგ რაც სინტოიზმი ქვეყნის სახელმწიფო რელიგია გახდა, მონასტერმა თავისი მნიშვნელობა დაკარგა.

მონასტერი რამდენიმე ნაგებობისგან შედგება:

* სამი ოქროს დარბაზი მრავალრიცხოვანი სკულპტურებით
* ჩრდილოეთის რვაკუთხა პავილიონი, აგებული 721 წელს
* აღმოსავლეთის პავილიონი, აგებული 726 წელს
* ცენტრალური დარბაზი, აგებული 710-724 წწ. შორის.
* სამიარუსიანი პაგოდა, აგებული 1143 წელს.
* 50 მეტრის სიმაღლის ხუთიარუსიანი პაგოდა აშენებული 725 წელს, ხოლო აღდგენილი 1426 წ.
# დილემა

**დილემა** (ბერძნ. δί-λημμα) — დასკვნა ან მსჯელობა, რომელიც შეიცავს ორ, ერთმანეთის გამომრიცხავ დებულებას, რომელთაგან ერთ-ერთის არჩევა აუცილებელია. ასევე გადატანითი მნიშვნელობით დილემას უწოდებენ მდგომარეობას, როდესაც ადამიანი იძულებულია მისთვის არასასურველი შესაძლებლობიდან აირჩიოს ერთ-ერთი.

## იხილეთ აგრეთვე

* პარადოქსი

## ლიტერატურა

* ფილოსოფია – ტ. რეხვიაშვილი, ვ. ჭიაურელი – თბილისი, 2006 წ. გვ. 235
# ინსტიტუტი

**ინსტიტუტი** (ლათ. institutum, *დაწესებულება ან ჩვევა*) — რაიმე ორგანიზაცია, რომელიც შექმნილია სამეცნიერო, სასწავლო, კვალიფიკაციის ამაღლების ან სხვა დანიშნულებით. ხშირად ეს კვლევითი ორგანიზაციაა, რომელიც რაიმე საგნის ან საკითხის შესწავლა/ძიებისთვის შეიქმნა გარკვეულ სფეროში. ტერმინი ლათინური სიტყვიდან instituere მომდინარეობს და ნიშნავს შენებას, შექმნას, გაზრდასა და სწავლებას.

## იხილეთ აგრეთვე

* ანალიტიკური ინსტიტუტი
* კვლევითი ინსტიტუტი

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 168.
# აბორიგენი

**აბორიგენი** (ლათ. aborigines < ab origine — „დასაბამიდან“, „თავიდან“) — ამა თუ იმ ქვეყნის ან ადგილის მკვიდრი ერი, თავდაპირველი ბინადარი. შეესაბამება, ძველ ბერძნულ ავტოქთონს.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 31.
# ინფექცია

პლაზმოდიუმის გვარის პარაზიტი, რომელიც იწვევს მალარიას.
**ინფექცია** (გვიანდ. ლათ. infectio - დასნებოვნება) — პათოგენური პარაზიტის შეჭრა ადამიანის ან ცხოველის ორგანიზმში და მისი დასნეულება. ორგანიზმში შეჭრისთანავე ინფექციის გამომწვევი იბუდებს გარკვეულ ორგანოებსა და ქსოვილებში. შეჭრილ პარაზიტსა და „მასპინძლის“ ორგანიზმს შორის მყარდება რთული ურთიერთზემოქმედება - ინფექციური პროცესი, რომელიც მოიცავს გამომწვევის არსებობის ახალ პირობებთან შეგუებას, გამრავლებას, პროცესის დისემინაციას, მეტასტაზების გაჩენას, დაავადებული ორგანიზმის ინტოქსიკაციას და სხვა. ინფექცია ვლინდება დაავადების მწვავე ან ქრონიკული ფორმით ანდა ინფექციის მატარებლობით. ინფექციის ფორმა დამოკიდებულია გამომწვევის თვისებებზე - ვირულენტობაზე, ეგზო- და ენდოტოქსინების გამომიშავების უნარზე, შეჭრილი გამომწვევების რაოდენობაზე და სხვა. დიდი მნიშვნელობა აქვს აგრეთვე ორგანიზმის მდგომარეობას, მის ამთვისებლობის უნარს ან ამა თუ იმ დაავადებისადმი მიდრეკილებას. ზოგიერთი გამომწვევის ორგანიზმში დაბუდება არ იწვევს პათოლოგიური პროცესის განვითარებას. ასეთ გამომწვევებს პირობით პათოგენურს უწოდებენ. მათ დიდი ხნის მანძილზე შეუძლიათ უსიმპტომოდ იარსებონ კანისა და ლორწოვანი გარსების ზედაპირზე, კუჭ-ნაწლავში და სხვაგან, ვიდრე ტრავმა, გაცივება ან სხვა ხელშემწყობი ფაქტორი არ შეუქმნის სათანადო პირობებს მაავადებელი თვისებების გამოსავლენად.

## სქოლიო

## რესურსები ინტერნეტში

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ეს არის სტატიის ან სექციის **ესკიზი**. თქვენ შეგიძლიათ შეავსოთ იგი.* |
# საამური ენები

**საამური ენები**, **საამების ენები**, *ლოპარული ენა* — ურალური ოჯახის, ფინურ-უნგრული ჯგუფის ენა. გავრცელებულია მურმანსკის ოლქში (1900-მდე კაცი), ფინეთში (2000-მდე), შვედეთსა (7000-მდე) და ნორვეგიაში (20 000-მდე). საამების ენებში გამოიყოფა დიალექტების 2 ჯგუფი: აღმოსავლური და დასავლური, რომელთა ლექსიკა და გრამატიკული კატეგორიები ძირითადად ერთნაირია. ლექსიკაში გვხვდება სამოდიური, შვედური, ნორვეგიული, რუსული და განსაკუთრებით ფინური ენებიდან ნასესხები სიტყვები. დამწერლობა აქვთ XIX საუკუნიდან.

## კლასიფიკაცია

* აღმოსავლეთსაამური ენები
	+ კონტინენტის
		- ინარი-საამური (300)
		- კემი-საამური (მკვდარი)
		- კოლტ-საამური (420)
		- აკკალა-საამური (მკვდარი)
		- კაინუ-საამური (მკვდარი)
	+ ნახევარკუნძულის
		- კილდინ-საამური (500)
		- ტერ-საამური (2–10)

* დასავლეთსაამური ენები
	+ სამხრეთ-დასავლური
		- სამხრეთსაამური (600)
			* Åsele dialect
			* Jämtland dialect
		- უმე-საამური (20)
	+ ჩრდილო-დასავლური
		- Northwestern proper
			* პიტე-საამური (20)
			* ლულე-საამური (1,000–2,000)
		- ჩრდილოსაამური (20,000)
			* Torne Sami
			* Finnmark Sami
			* Sea Sami

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 536.

## სქოლიო
# ათასწლეული

**ათასწლეული** — დროის საზომი ერთეული, მოიცავს ათ საუკუნეს ან ას ათწლეულს ან ათას წელს.

## წელთაღრიცხვა

დღესდღეობით ქვეყნების უმრავლესობის მიერ მიღებულია, რომ ახალი წელთაღრიცხვის (გრიგორიანულ კალენდარის მიხედვით) პირველ ათასწლეულად ითვლება პერიოდი 1 წლის 1 იანვრიდან 1000 წლის 31 დეკემბრამდე, მეორე ათასწლეულად მოიაზრება 1001 წლის 1 იანვრიდან 2000 წლის 31 დეკემბრამდე, მესამე კი 2001 წლის 1 იანვრიდან 3000 წლის 31 დეკემბრამდე.

| 2 ჩ. წ. | 1 ჩ. წ. | 1 ქ. შ. | 2 | 3 | 4 | 5 | ... | 998 | 999 | 1000 | 1001 | 1002 | 1003 | ... | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | ... | 2998 | 2999 | 3000 | 3001 | 3002 | 3003 | ... |
|  | I ათასწლეული | II ათასწლეული | III ათასწლეული | IV ათასწლეული |

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
ათასწლეული უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი : (3 ტომად) / შეადგინა ალექსანდრე ელერდაშვილმა. - I-ლი გამოც.. - თბ. : ფანტაზია, 2006. - 28სმ.(MFN: 136149)
# კორელა

კორელა - ავსტრალიური თუთიყუში
**კორელა** (იგივე **ნიმფა**, **ნიმფა-კორელა**, ლათ. Nymphicus hollandicus) — ავსტრალიური წარმოშობის კაკადუსებრთა ოჯახის ყველაზე პატარა წარმომადგენელი. გავრცელების არეალი — ავსტრალიის კონტინენტი. მათ ახასიათეთ ცხოვრების გუნდური წესი, გააჩნიათ ლაპარაკის ნიჭი. სიგრძე კუდის ჩათვლით — 30-33 სმ., მხოლოდ კუდი — 14-16 სმ., წონა — დაახლოებით 120 გრ. დამახასიათებელი ნიშანია თავზე დიდი ქოჩორი და გრძელი კუდი.

## კორელას სუბჯიშები

* **ალბინოსი** თეთრი წითელი თვალებით. ტანი მთლიანად თეთრია, თავი და ფრთები მოყვითალო.
* **თეთრი** შავი თვალებით. თუთიყუში მიიღება თეთრი მამალის ნაცრისფერ დედალთან შეჯვარებით.
* **ლუტინო** (ყვითელი) წითელი თვალებით. ტანი ყვითელი ფერისაა, ხოლო ფრთებზე აღენიშნება თეთრი ფერის ლაქები. ლოყებზე კაშკაშა ყვითელი ლაქები.
* **ღია ნაცრისფერი**. თუთიყუში მიიღება ნაცრისფერი და თეთრი კორელების შეჯვარებით.
* **დარიჩინისფერი**. ხშირად ხდება მისი შეჯვარება ლუტინოს სუბჯიშთან, რათა მიღებულ იქნას უფრო მკვეთრი ღია ლაქები.
* **მუქი ყვითელი**. მომდინარეობს დარინჩისფერი სუბჯიშისგან.
* **შაკისებრი**. აღენიშნებათ თეთრი ფერის თავი, მოთეთრო-მოყვითალო კუდი, ფრთები და ზურგი მონაცრისფრო.
* **შავფრთიანი**. გააჩნია ღია ნაცრისფერი შეფერილობა, მხოლოდ ზურგი და ფრთები უფრო მუქი.
* **შავი**. თუთიყუში შავი და ნაცრისფერია, თავი შედარებით ღია ფერისაა, ფრთეზე აღენიშნება თეთრი ლაქები, როგორც ნაცრისფერ კორელას.

## რესურსები ინტერნეტში

* ნიმფა-კორელა. ZOONEWS.GE - პორტალი ცხოველების შესახებ დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine.
# ტაკიძავა ბაკინი

| ტაკიძავა ბაკინი |
| --- |
| იაპონ. 曲亭馬琴 |
|  |
| დაბადების თარიღი | 4 ივლისი, 1767(1767-07-04)  |
| დაბადების ადგილი | Fukagawa, ტოკუგავა |
| გარდაცვალების თარიღი | 1 დეკემბერი, 1848(1848-12-01) (81 წლის) |
| გარდაცვალების ადგილი | Yotsuya, ტოკუგავა |
| დასაფლავებულია | Jinkō-ji Temple |
| ფსევდონიმი | 笠翁 და 篁民 |
| საქმიანობა | რომანისტი, ექიმი-მწერალი, მწერალი  და პოეტი  |
| ენა | იაპონური ენა |
| მოქალაქეობა | ტოკუგავა  |
| პერიოდი | 1826  |
| Magnum opus | სატომი და რვა ძაღლი, Chinsetsu Yumiharizuki, Keisei Suikoden და Kinse-setsu Bishōnen-roku |
| ნათესავ(ებ)ი | ტოკიმურა მიტი და კუნიიუკი ტაკიძავა |
|

გავლენა მოახდინეს
* :::Santō Kyōden
 |
|  **ტაკიძავა ბაკინი** ვიკისაწყობში |

**ტაკიძავა ბაკინი** (დ. 4 ივლისი, 1767, ტოკიო — გ. 1 დეკემბერი, 1848, იქვე) — იაპონელი მწერალი. ეკუთვნის ავანტიურულ-სათავგადასავლო თემაზე დაწერილი, ძირითადად დიდაქტიკური ხასიათის 300-მდე ნაწარმოები. მისი შემოქმედების დედააზრია „სიკეთესთან ზიარება და ბოროტების დათრგუნვა“. ტაკიძავა ზოგჯერ ფანტასტიკური სიუჟეტების დახმარებით ხსნის თავისი გმირების რეალურ ხასიათს („მევახშის საკუჭნაოში“, 1810). მნიშვნელოვანია მისი 4-ტომიანი რომანი „რვა ქოფაკის ამბავი“ (1814).

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 643.

## სქოლიო
# მემამულეები

**მემამულეები** — ფეოდალური ფორმაციის ერთ-ერთი ძირითადი გაბატონებული წოდება-კლასი, რომელიც ტრანსფორმირებული სახით არსებობას განაგრძობდა კაპიტალისტურ საზოგადოებაშიც.

რუსული სახელწოდება „პომეშჩიკი“ წარმოდგა ფეოდალური მიწისმფლობელობის ადრინდელი ფორმის „პომესტიესაგან“, რაც სახელმწიფოსაგან ეძლეოდათ ცალკეულ ვასალებს სამხედრო და სამოქალაქო სამსახურის პირობით. XVIII საუკუნეში რუსი მემამულეები მემკვიდრეობით მესაკუთრეებად გადაიქცნენ და კიდევ უფრო გააძლიერეს ყმა-გლეხთა ექსპლუატაცია. მეფის რუსეთი ყოველგვარი საშუალებით იცავდა თავის ამ სოციალურ საყრდენი ძალისპრივილეგიებს. მემამულური მიწათმფლობელობა რუსეთში ხელუხლებელი დარჩა ბატონყმობის გაუქმების შემდეგაც.

საქართველოში პირობითი ფეოდალური მიწათმფლობელობის გვერდით მემკვიდრეობითი „მამული“ უკვე VI-VIII საუკუნეებში ჩნდება. მომდევნო ხანაში იგი ფეოდალური კლასის მფლობელობა-საკუთრების თითქმის ერთ-ერთ ნორმად იქცა. ქართული წერილობითი წყაროები განასხვავებენ „მკვიდრად“ ნაბოძებ, ნამზითვ, ნასყიდ და სხვა მამულს. მამულიდან წარმოდგა მისი მფლობელ-მესაკუთრის სახელი - მემამულე.

გვიანდელ ფეოდალურ ხანაში, მართალია, გაბატონებული იყო საგვარეულო მამულების სისტემა, მაგრამ მის შიგნით თანდათანობითგაფართოვდა სათავადო მამულები., რაც ფეოდალური გვარის ცალკეული წევრების საკუთრება იყო. საქართველოს რუსეთთან შეერთების შემდეგ ქართველი თავად-აზნაურთა საერთო მამულები თანდათან გაიყო. გაძლიერდა საკუთრების ინდივიდუალიზაციისა და მეურნეობის ნაციონალიზაციის პროცესი, ქართველი მემამულე თავის სოციალურ-ეკონომიკური შინაარსით რუს „პომეშჩიკს“ დაემსგავსა. 1861 წელს საგლეხო რეფორმამ მამული და მემამულე საქართველოშიც ხელუხლებელი დატოვა, მაგრამ გაძლიერდა მემამულური მეურნეობის კაპიტალისტური ევოლუცია. მემამულეთა კლასის ლიკვიდაცია მთელსრუსეთსა და საქართველოში ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ მოხდა.

## იხილეთ აგრეთვე

მემამულისა და მემამულური მიწათმფლობელობის განვითარების ისტორიის შესახებ:

* მამული
* თავადაზნაურობა
* ბატონყმობა
* ფეოდალიზმი

## ლიტერატურა

* *ბერძენიშვილი ნ.,* საქართველოს ისტორიის საკითხები, წგნ. 2-3, თბ., 1965-1966;
* საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 2, თბ., 1973; ტ. 4-5, თბ., 1970-1973;
* *ბენდიანიშვილი ა.,* ქსე, ტ. 6, გვ. 561, თბ., 1983
# ოკინავის დაბრუნების შეთანხმება

**ოკინავის დაბრუნების შეთანხმება** — შეთანხმება აშშ-სა და იაპონიას შორის, რომლის თანახმად აშშ-მ იაპონიის სასარგებლოდ დათმო უფლებები კუნძულ ოკინავაზე. ხელშეკრულებას ერთდროულად მოაწერეს ხელი ვაშინგტონსა და ტოკიოში 1971 წლის 17 ივნისს. ამერიკის მხრიდან პრეზიდენტ რიჩარდ ნიქსონის სახელით ხელი მოაწერა სახელმწიფო მდივანმა უილიამ როჯერსმა, ხოლო იაპონიის მხრიდან კიიტი აიტიმ პრემიერ-მინისტრ ეისაკუ სატოს სახელით. იაპონიის პარლამენტმა ხელშეკრულების რატიფიცირება 1971 წლის 24 ნოემბერს მოახდინა.

## რესურსები ინტერნეტში

* ხელშეკრულების ტექსტი დაარქივებული 2010-10-04 საიტზე Wayback Machine.
# ალბანეთის იტალიური ოკუპაცია

|  |
| --- |
| **ალბანეთის სამეფოRegno albanese Mbretnija Shqiptareიტალიის სამეფოს პროტექტორატი და დამოკიდებული ტერიტორია.* |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←  | 1939 — 1943 |  → |

 |
|

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |
|  | ალბანეთის დროშა | ალბანეთის გერბი |  |

 |
| **ჰიმნიალბანეთის ჰიმნი*
 (ალბანური) *Hymn to the Flag*  |
|  ალბანეთის სამეფო 1942 წელს. |
| **დედაქალაქი** | ტირანა |
| **ენა** | ალბანური იტალიური |
| **ფულის ერთეული** | ალბანური ლეკი (1939–1941) იტალიური ლირა (1941–1943) |
| **მმართველობის ფორმა** | ფაშისტური ერთპარტიული სისტემა |
| **მეფე** |
|  - 1939–1943 | ვიტორიო ემანუელე III |
| **ომებს შორის პერიოდი  ·  მეორე მსოფლიო ომი** |  |
| **ისტორია** |
|  - იტალიის შეჭრა ალბანეთში | 7 აპრილი 1939 |
|  - იტალიის კაპიტულაცია | 8 სექტემბერი 1943 |
|  |

1939-1943 წლებში **ალბანეთის სამეფო** (ალბ. Mbretnija Shqiptare, იტალ. Regno albanese) ან **დიდი ალბანეთი** წარმოადგენდა იტალიის სამეფოს პროტექტორატს. 1939 წელს ალბანეთში იტალიის შეჭრის შემდეგ მას იტალიის მეფე ვიტორიო ემანუელე III და მისი მთავრობა განაგებდა. ამ პერიოდში ალბანეთი არ წარმოადგენდა დამოუკიდებელ სუბიექტს, ის იყო იტალიის იმპერიის ავტონომიური ნაწილი. იტალია ცდილობდა ალბანეთის დიდი იტალიის შემადგენლობაში ასიმილაციას, აპენინის ნახევარკუნძულიდან აქტიურად ხდებოდა მოსახლეობის ალბანეთის ტერიტორიაზე გადასახლება.

ლონდონის 1915 წლის შეთანხმებით პირველ მსოფლიო ომში ანტანტას მხარდაჭერისთვის იტალიას ცენტრალურ და სამხრეთ ალბანეთზე უფლება მიენიჭა. 1917 წელს იტალიამ ალბანეთში შეიყვანა ჯარი და ის თავის პროტექტორატად გამოაცხადა, თუმცა 1920 წელს საერთაშორისო ზეწოლის გამო მოუწიათ ალბანეთის დატოვება, შედეგად იტალიამ ვერ მიიღო ლონდონის ხელშეკრულებით დაპირებული სარგებელი.

იტალიელი ფაშისტები ალბანელებს იტალიელების უახლოეს ეთნოსად მიიჩნევდნენ. ისინი ამ თეორიას ილირიასა და ძველ რომს შორის პრეისტორიული კავშირებით ასაბუთებდნენ. შეჭრის გასამართლებლად მათ გამოიყენეს ის, რომ დიდი ხნის განმავლობაში ალბანეთი რომის და ვენეციის იმპერიების გამგებლობაში შედიოდა. ერთ-ერთ მიზეზს ასევე წარმოადგენდა ის, რომ სამხრეთი ალბანეთის რამდენიმე ასეული ათასი მოსახლე საკუთარ წინაპრებად იტალიელებს მიიჩნევდა და იტალია ცდილობდა ყველა იტალიური წარსულის მქონე ერების ერთ სახელმწიფოში გაერთიანებას. იტალია ასევე მხარს უჭერდა ალბანურ ირედინტრიზმს, განსაკუთრებით იუგოსლავიის სამეფოს შემადგენლობაში შემავალ კოსოვოში და საბერძნეთის სამეფოს ეპირის რეგიონში მცხოვრები ეთნიკური ალბანელების მიმართ.

## იხილეთ აგრეთვე

* იტალიის შეჭრა ალბანეთში
* დიდი ალბანეთი

## ლიტერატურა

* Reginald Hibbert, *The Bitter Victory, London, New York, 1993*

## რესურსები ინტერნეტში

* Official Italian documents about the union between Italy and Albania (in Italian) დაარქივებული 2011-10-02 საიტზე Wayback Machine.
* Map of Albania during World War II დაარქივებული 2012-12-05 საიტზე Archive.isCategory:Webarchive template archiveis links
* Map of Albania during World War II დაარქივებული 2011-08-15 საიტზე Wayback Machine.
* Map of Albania during World War II

## სქოლიო
# კურილის სადესანტო ოპერაცია

კურილის სადესანტო ოპერაცია
**კურილის სადესანტო ოპერაცია** — იმპერიალისტური იაპონიის წინააღმდეგ სსრკ-ის ომის დროს საბჭოთა ჯარების მიერ კურილის კუნძულების გასათავისუფლებლად 1945 წლის 18 აგვისტო - 1 სექტემბერს ჩატაერბული ოპერაცია. პირობები კურილის კუნძულების გასათავისუფლებლად შექმნა მანჯურიაში და სამხრეთ სახალინზე საბჭოთა ჯარების წარმატებებმა. ოპერაციაში მონაწილეობდნენ კამჩატკის თავდაცვითი რაიონის ჯარები, პეტროპავლოვსკის სამხედრო-საზღვაო ბაზის ხომალდები და 128-ე დივიზია. კურილის კუნძულებს იცავდნენ იაპონიის 91-ე ქვეითი დივიზია, 41-ე ცალკე პოლკი, 129-ე ცალკე ბრიგადა და 89-ე ქვეითი დივიზია. ოპერაცია დაიწყო კუნძულ შუმუშზე დესანტის გადასხმით და დასრულდა 1 სექტემბერს მთელი არქიპელაგის დაკავებით.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 81.
# რაბაული

**რაბაული** — ქალაქი და ნავსადგური პაპუა-ახალ გვინეაში, კუნძული ახალი ბრიტანეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაპირზე, ბისმარკის არქიპელაგის მთავარი სავაჭრო ცენტრი.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 265.
# რადარი

**რადარი** — დანადგარი, რომელიც იყენებს რადიო ტალღებს ობიექტების მოსაძებნად როგორიცაა თვითმფრინავი, გემი ან წვიმა.

რადარის ძირითადი ნაწილები არიან:

* გადამცემი რომელიც ქმნის რადიო ტალღებს.
* ანტენა რომელიც ხელმძღვანელობს რადიო ტალღებს.
* მიმღები ზომავს ტალღებს, რომლებიც უკან ბრუნდებიან ობიექტზე (რომელიც რადარი აღმოჩენას სცდილობს) ამრეკვლის შემდეგ.

ამით რადარს შეუძლია დაადგინოს სად მდებარეობს ობიექტი. რადარი გამოიყენება სხვადასხვა ამოცანის შესასრულებლად: სისწრაფის დადგენა, მოძრაობის დადგენა და ა.შ.

რადარი თავდაპირველად გამოიყენა ქრისტიან ჰუელსმეიემა 1904 წელს. მას მიენიჭა რადარის პატენტი (Reichspatent NR. 165546).
სიტყვა რადარი არის აბრევიატურა (**Ra**dio **D**etection **a**nd **R**anging), და იხმარება 1942 წლიდან.

## რესურსები ინტერნეტში

* (ინგლისური) Radar Technology Website
* (ინგლისური) Radar World
# ავსტრალიის, ახალი ზელანდიისა და აშშ-ის დაცვის ხელშეკრულება

**ავსტრალიის, ახალი ზელანდიისა და აშშ-ის დაცვის ხელშეკრულება** (ინგლისური აბრეავიატურა **ANZUS**) არის სამხედრო ალიანსი, რომელიც აკისრებს ავსტრალიასა და ახალ ზელანდიას, და განცალკევებით, ავსტრალიასა და აშშ-ს, რომ ითანამშრომლონ წყნარი ოკეანის ზონის დასაცავად. ხელშეკრულება დაიდო სან ფრანცისკოში, 1951 წლის 1 სექტემბერს და ძალაში შევიდა 1952 წლის 29 აპრილს.

## რესურსები ინტერნეტში

* ANZUS classroom activities (NZHistory.net.nz) დაარქივებული 2007-09-29 საიტზე Wayback Machine.
* *Disarmament and Security Centre, New Zealand Peace Foundation*
* Text of the ANZUS Treaty
* Will New Zealand ever rejoin ANZUS? დაარქივებული 2004-12-26 საიტზე Wayback Machine.
* ADST oral histories on Breakdown of ANZUS Treaty
# ჰე

| ← დალეთი               ჰე               ვავი → |
| --- |
| ფინიკიური | ებრაული | არამეული | სირიული | არაბული |
|  | ה |  | ܗ | ﻫ,ﻩ |
| Alphabetic derivatives | ბერძნული | ლათინური | კირილიცა | ქართული |
| Ε | E | EЭ | ჰ |
| Phonemic representation: | h |
| ადგილი ანბანში: | 5 |
| რიცხვითი მნიშვნელობა: | 5 |

ჰე
**ჰე** — მეხუთე ასო ებრაულ დამწერლობაში. გამოითქმის როგორც ქართული „ჰ“. რიცხვითი მნიშვნელობა — 5.
# თავი (ებრაული ასო)

| ← შინი               თავი                        |
| --- |
| ფინიკიური | ებრაული | არამეული | სირიული | არაბული |
|  | ת |  | ܬ | ﺗ,ﺕ |
| Alphabetic derivatives | ბერძნული | ლათინური | კირილიცა | ქართული |
| Τ | T | Т | თ |
| Phonemic representation: | t (also θ, s) |
| ადგილი ანბანში: | 22 |
| რიცხვითი მნიშვნელობა: | 400 |

თავ
**თავ** — ოცდამეორე, ბოლო ასო ებრაულ დამწერლობაში. გამოითქმის, როგორც ქართული „თ“. რიცხვითი მნიშვნელობა — 400
# იფსილონი (ასო)

| ბერძნული ასო „იფსილონი (ასო)“ |
| --- |
| Υυ |
| სახელწოდება |
| Υ: |
GREEK CAPITAL LETTER UPSILON |
|  |
| υ: |
GREEK SMALL LETTER UPSILON |
| უნიკოდი |
| Υ: |
U+03A5 |
|  |
| υ: |
U+03C5 |
| HTML-კოდი |
| Υ: | `&#933;` ან`&#x03A5;` |
|  |
| υ: | `&#965;` ან `&#x03C5;` |
| ასო „იფსილონი (ასო)-ს“ სურათი |
|  |
| **ვიკისაწყობი  ასო „იფსილონი (ასო)“** |

**იფსილონი** (ბერძ. ύψιλον; მთავრული: **Υ, ϒ**, ნუსხური: **υ**) — ბერძნული ანბანის მეოცე ასო. რიცხვთა ანბანური ჩაწერის ბერძნულ სისტემაში შეესაბამება რიცხვითი მნიშვნელობა — 400. მომდინარეობს ფინიკიური ასოდან  — ვავ. ასოდან „იფსილონი“ მოგვიანებით წარმოიშვა ლათინური ასოები U, V, W და Y, კირილური ასო Ѵ (იჟიცა) და ირიბად, დი- და ტრიგრაფების გზით — У და Ю, და მათი სხვადასხვა მოდიფიკაცია.

## ვიკიფორმულები

ბერძნული ასო „იფსილონი“ მათემატიკურ ფორმულებში იწერება შემდეგი თეგებით;

* `<math>\Upsilon</math>` — WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 ;
* `<math>\upsilon</math>` — WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 .

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 339.

## რესურსები ინტერნეტში

* graphemica.com // Υ — greek capital letter upsilon
* graphemica.com // υ — greek small letter upsilon
* graphemica.com // ϒ — greek upsilon with hook symbol
# იონიის ზღვა

იონიის ზღვა
**იონიის ზღვა** — მდებარეობს ხმელთაშუა ზღვის ჩრდილოეთით და ადრიატიკის ზღვის სამხრეთით. ზღვის აღმოსავლეთით მდებარეობს იტალიის რეგიონები — კალაბრია და სიცილია, აქვე მდებარეობს იტალიის ნახევარკუნძული სალენტოც. იონიის ზღვის ჩრდილო-დასავლეთით მდებარეობს ალბანეთი, ხოლო სამხრეთ-დასავლეთით — მნიშვნელოვანი კუნძულები, რომლებიც საბერძნეთს ეკუთვნის, მათგან აღსანიშნავია: კერკირა, ზაკინფი, კეფალინია, ითაკა და ლეფკასი. საბერძნეთის შემადგენლობაშივე შედის იონიის კუნძულების არქიპელაგიც. იონიის ზღვა მდებარეობს მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე აქტიური სეისმურ ზონაში.

იონიის ზღვის ფართობია — 169 ათასი კმ ², მაქსიმალური სიღრმე — 5121 მ, ეს არის ხმელთაშუა ზღვის ყველაზე ღრმა ადგილიც. თებერვალში ზღვის ტემპერატურა შეადგენს — 14 °C, ხოლო აგვისტოში — 25,5 °C. მისი გეოგრაფიული კოორდინატებია:﻿ / ﻿.

## გეოგრაფია

იონიის ზღვის საზღვრები.
იონიის ზღვის ხედი კუნძულ კერკირადან, საბერძნეთი. ფონად ჩანს სარანდა, ალბანეთი
იონიის ზღვის ხედი კუნძულ კეფალონიადან
### განფენილობა

საერთაშორისო ჰიდროლოგიური ორგანიზაცია მის საზღვრებს შემდეგნაირად განსაზღვრავს:

>
> *ჩრდილოეთით.* ალბანეთში მდებარე მდინარე ბუტრინტის შესართავიდან (39°44'N), კარაგოლის კონცხამდე კერკირამდე (39°45'N), სანაპირო ზოლის გასწვრივ კერკირადან კაფალის კონცხამდე (39°45'N) და შემდგომ სანტა-მარიდე-ლუჩიას კონცხამდე იტალიაში.
>
>
> *აღმოსავლეთით.* ალბანეთში მდებარე მდინარე ბუტრინტის შესართავიდან (39°44'N) ქვემოთ სანაპირო ზოლის გაყოლებით მატაპანის კონცხამდე.
>
>
> *დასავლეთით.* მატაპანის კონცხიდან პასეროს კონცხამდე, სიცილიის უკიდურესი სამხრეთი წერტილი.
>
>
> *სამხრეთით.* სიცილიის სამხრეთ სანაპირო და იტალიის სამხრეთ-აღმოსავლეთი სანაპირო სანტა-მარიდე-ლუჩიას კონცხამდე.
>
>
>

### ღირსშესანიშნაობები

სამხრეთიდან ჩრდილო-დასავლეთით, შემდეგ ჩრდილოეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთი მიმართულებით:

* სირაკუზა, პორტი (სამხრ.-ით)
* კატანია, პორტი (სამხრ.-ით)
* ტარანტო, პორტი (ჩრდ.-ით)
* სარანდა, პორტი და სანაპირო (ჩრდ.-აღმ.-ით)
* პარგა, მცირე პორტი
* პრევეზა, პორტი, (აღმ.-ით)
* ანტიკური პალეროსი
* ასტაკოსი
* ფისკარდო, მცირე პორტი
* კერი
* ზახარო, სანაპირო და ტერმინალი
* მეთონი, მცირე პორტი და სანაპირო
* იონიის კუნძულები

### ყურეები და სრუტეები

* მესინის სრუტე, (სამხრ.-ით)
* კატანიის ყურე, (სამხრ.-ით)
* ტარანტოს ყურე, (ჩრდ.-დას.)
* ამბრასინის ყურე, (აღმ.-ით)
* პატრასის ყურე, აკავშირებს კორინთოს ყურეს, (სამხრ.-აღმ.-ით)
* კიპარისიის ყურე, (სამხრ.-აღმ.-ით)
* მესინის ყურე, (სამხრ.-აღმ.-ით)
* ლაკონიის ყურე, (სამხრ.-აღმ.-ით)

## რესურსები ინტერნეტში

* Preveza Weather Station SV6GMQ - ამინდის არსებული მდგომარეობა დაარქივებული 2011-07-21 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისურად და ბერძნულად)

## სქოლიო