Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ლოთარინგიის საჰერცოგო

|  |
| --- |
| **ლოთარინგიის საჰერცოგოფრანგ. Duché de Lorraine გერმ. Herzogtum Lothringenსაჰერცოგო* |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←  | 959 — 1766 |  → |

 |
|

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |
|  | დროშა | გერბი |  |

 |
|  |
| **დედაქალაქი** | ნანსი (ნანციგი) |
| **ენა** | ფრანგული დასავლეთში გერმანული აღმოსავლეთში |
| **რელიგია** | კათოლიციზმი |
| **დინასტია** | კაროლინგები არდენის დინასტია ელზასის დინასტია ანჟუის დინასტია ლოთარინგიის სახლი ლეშინსკი |
|  |

**ლოთარინგია** (ფრანგ. Lorraine, გერმ. Lothringen) — საჰერცოგო, რომელიც მდებარეობდა თანამედროვე საფრანგეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. 1766 წლამდე საჰერცოგო შედიოდა საღვთო რომის იმპერიის შემადგენლობაში. ამჟამად ლოთარინგიის საჰერცოგოს ტერიტორიები, სხვა რამდენიმე მიწასთან ერთად, შედის ლოთარინგიის რეგიონის, ლუქსემბურგის, ბელგიისა და ნიდერლანდების შემადგენლობაში.

## ლიტერატურა

* Walther Kienast: *Der Herzogstitel in Frankreich und Deutschland (9. bis 12. Jahrhundert)*. München 1968.
* Rüdiger E. Barth: *Der Herzog in Lothringen im 10. Jahrhundert*. Thorbecke, Sigmaringen 1990, ISBN 3-7995-4128-4.
* Matthias Werner: *Der Herzog von Lothringen in salischer Zeit.* In: Stefan Weinfurter (Hg.): *Die Salier und das Reich.* Bd. 1: *Salier, Adel und Reichsverfassung.* Thorbecke, Sigmaringen 1991, S. 367–473.

## რესურსები ინტერნეტში

* Wappen des Herzogtums Lothringen im Sammelband mehrerer Wappenbücher, Süddeutschland (Augsburg ?) um 1530
# ოქროს კვეთა

მონაკვეთი ოქროს კვეთით. მთელი სიგრძე a + b ისე შეფარდება დიდ a-ს, როგორც a მცირე b-ს.
**ოქროს კვეთა** (ოქროს პროპორცია, ოქროს შუალედი) — ჰარმონიული გაყოფა მთელისა ისეთ ორ არატოლ ნაწილად, როდესაც მცირე ნაწილი ისე შეეფარდება დიდს, როგორც დიდი მთელს და პირიქით, მთელი ისე შეეფარდება დიდს, როგორც დიდი მცირეს. ალგებრულად ოქროს კვეთა დაიყვანება შემდეგი განტოლების ამოხსნამდე:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 .

სადაც WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 ოქროს კვეთის რიცხვია.

ოქროს კვეთის განლაგება
## მათემატიკური თვისებები

* ოქროს კვეთა ხუთქიმიან ვარსკვლავში WIKINIUM\_MATH\_PH\_4  — ირაციონალური ალგებრული რიცხვი, კვადრატული განტოლების WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 დადებითი ამონახსნი, საიდანაც წარმოდგება ურთიერთკავშირები:
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_8
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_10
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_12

* WIKINIUM\_MATH\_PH\_14  — წარმოდგება ტრიგონომეტრიული ფუნქციით:
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_16
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_18

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
ოქროს კვეთა
# კრეისერი

რუსული კრეისერი „მარშალი უსტინოვი“
**კრეისერი** — წყალზედა საბრძოლო ხომალდი, რომლის დანიშნულებაა ბრძოლა მოწინააღმდეგის ფლოტის მსუბუქ ძალებთან, საბრძოლო ხომალდთა შენაერთებისა და ბადრაგის დაცვა, საზღვაო დესანტის გადასხმის უზრუნველყოფა, სახმელეთო ჯარების ზღვისპირა ფლანგებისათვის ცეცხლით მხარდაჭერა, სანაღმე ღობურების დაყენება და სხვა საბრძოლო ამოცანების შესრულება. კრეისერი გაჩნდა დიდ ბრიტანეთში XIX საუკუნის 60-იან წლებში. XX საუკუნის 60-იან წლებში სხვადასხვა სახელმწიფოს ფლოტებში გაჩნდა სარაკეტო ჰაერსაწინაღო თავდაცვის, ნავსაწინაღო და სხვა კრეისერები. თანამედროვე კრეისერის მთავარი იარაღია კუთხვილლულიანი არტილერია და სარაკეტო კომპლექსები. ამასთან კრეისერი შეიარაღებულია საზენიტო არტილერიით, ტორპედოებით და ნაღმებით, უმრავლესობა აღჭურვიალია 1-2 მსუბუქი თვითმფრინავით ან შვეულმფრენით. კრეისერის ძირითადი ზომებია: სიგრძე 200-220 მეტრამდე, სიგანე 20-23 მეტრი, წყალშიგი 8 მეტრამდე, წყალწყვა 7-იდან 30 ათას ტონამდე. კრეისერის ეკიპაჟი 600-დან 1300 კაცამდეა, სვლის სიჩქარე 30-35 კვანძი.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 23-24.
# მალაპროპიზმი

**მალაპროპიზმი** — სიტყვათა თამაშის სახეობა, რომლისთვისაც დამახასიათებელია სიტყვათა ჩანაცვლება მსგავსი ჟღერადობის სხვა სიტყვით, რის შედეგადაც ვიღებთ აბსურდულ ან კომიკურ სიტუაციას. მისი სინონიმია დოგბერიზმი. ტერმინი „მალაპროპიზმი“ და მისი ადრეული ვარიანტი მალაპროპ წარმოიშვა ირლანდიელი პოეტისა და დრამატურგის, რიჩარდ ბრინსლი შერიდანის პიესის მიხედვით „The Rivals“. კერძოდ, პერსონაჟის ქალბატონ მალაპროპის სახელთანაა დაკავშირებული. აღნიშნულ პერსონაჟს სურვილი აქვს მაღალ საზოგადოებაში დაიმკვიდროს თავი და ცდილობს გამოიყენოს მაღალფარდოვანი სიტყვები. ამის გამო, იგი ხშირად სხვა სიტყვის ნაცვლად, სრულიად სხვა სიტყვას იყენებს, რაც თავად მას სასაცილო მდგომარეობაში აგდებს, ნათქვამს კი აბსურდულ ან კომიკურ ეფექტს სძენს.

## ლიტერატურა

* მერი გიორგაძე, სიტყვათა თამაშის ფუნქცია, სემანტიკა, პრაგმატიკა და თარგმანი, თბ., 2014.
# ვაჯრასატტვა

ტიბეტურ ვაჯრასატტვას მარჯვენა ხელში უკვანია ვაჯრა და მარცხენაში ზარი.
**ვაჯრასატტვა** (სანსკ: वज्रसत्त्व, ჩინ: 金剛薩埵 ფინინი: Jīn gāng sà duǒ; ტიბ: རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ། - მოკლე ფორმაა „დორსემ“ རྡོར་སེམས།) მაჰაჲანურ, მანტრაჲანულ და ვაჯრაჲანულ ბუდიზმში არის ბოდჰისატტვა. ბუდიზმის იაპონურ ვაჯრაჲანურ სკოლა შინგონში, ვაჯრასატტვა ბოდჰისატტვა სამანტაბჰადრას ეზოთერული ასპექტია. ტიბეტურ ბუდიზმში ვაჯრასატტვა დჰარმაკაჲასა და ასევე გაწმენდის პრაქტიკასთან ასოცირდება.

ვაჯრასატტვა, ძირითადად, ორ ბუდისტურ ტექსტში ჩნდება: *მაჰავაიროჩანა სუტრა* და *ვაჯრასექჰარა სუტრა*. ალმასის სამეფოს მანდალაზე, ვაჯრასატტვა ბუდდჰა აკშობჰჲასთან ახლოს აღმოსავლეთით ზის.

ზოგი ეზოთერული მიმდინარეობის მიხედვით, ნაგარჯუნა სამხრეთ ინდოეთში შეხვდა ვაჯრასატტვას და მისგან ისწავლა ტანტრა, რომელიც შემდგომ სხვა ისტორიულ პირებს გადაცა.

## ვაჯრასატტვას მანტრა

ვაჯრასატტვას მანტრა არის *ომ ვაჯრასატტვა ჰუნ*.

### 100 მარცვლიანი მანტრა

ტიბეტურ ბუდიზმში გონების გასაწმენდად გამოიყენება „100 მარცვლიანი მანტრა“: (მარცხნიდან: სანსკრიტული ტექსტი ტიბეტური ანბანით, რომანიზებული ტრანსკრიფცია, სანსკრიტული ტექსტის ტიბეტური ვარიანტი, მნიშვნელობა ქართულად)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

ཨོཾ་བཛྲ་སཏྭ་ས་མ་ཡ་མ་ནུ་པ་ལ་ཡ།
བཛྲ་སཏྭ་ཏྭེ་ནོ་པ་ཏིཥྛ།
དྲྀ་ཌྷོ་མེ་བྷ་བ།
སུ་ཏོ་ ཥྱོ་མེ་བྷ་བ།
སུ་པོ་ ཥྱོ་མེ་བྷ་བ།
ཨ་ནུ་ར་ཀྟོ་མེ་བྷ་བ།
ས་རྦ་སི་དྡྷི་མེ་པྲ་ཡ་ཙྪ།
ས་རྦ་ཀ་རྨ་སུ་ཙ་མེ ཙི་ཏྟཾ༌ཤེ་ཡཿ་ཀུ་རུ་ཧཱུྂ།
ཧ་ཧ་ཧ་ཧ་ཧོཿ
བྷ་ག་བ་ན
ས་རྦ
ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་བཛྲ་མཱ་མེ་མུ་ཉྩ།
བཛྲཱི་བྷ་བ་མ་ཧཱ་ས་མ་ཡ་སཏྭ
ཨཱཿ །། ཧཱུྂ ཕ་ཊ
 | *Oṃ (1)

Vajrasattva (5) samaya (8)manupālaya (13) |
Vajrasattva (17) tvenopatiṣṭha (22) |
Dṛḍho me bhava (27) |
Sutoṣyo me bhava (33) |
Supoṣyo me bhava (39) |
Anurakto me bhava (46) |
Sarva siddhiṃ (50) me prayaccha (54) |
Sarvakarmasu (59) ca me (61)
citta śriyaḥ kuru hūṃ (68) |
Hā hā hā hā hoḥ (73)
Bhagavan (76)
sarva (78) Tathāgata (82) Vajra (84)mā me muñca (88) |*
*Vajra bhava (92) mahāsamaya (97) sattva āḥ (100) ||* |

ომ

ბენძა სატო სამაჲა, მანუპალაჲა
ბენძა სატო ტენოპა ტიშთჰა
დრიდჰო მებჰავა
სუტოქაჲო მებჰავა
სუპოქაჲო მებჰავა
ანურაკტო მებჰავა
სარვა სიდდჰი მემ ტრაჲაცა
სარვა კარმა სუწა მე
ციტტამ შრიჲამ კურუ ჰუმ
ჰა ჰა ჰა ჰა ჰოჰ
ბჰაგავან სარვა ტათჰაგატა ბენძა მამე მუნჲწა
ბენძრი ბჰავა მაჰა სამაჲა სატო
აჰ
 |

(„უმაღლესი დიდება“)

ვაჯრა, სატტვა, სამაჲა: ო, ვაჯრასატტვა, დაიცავი აღთქმანი
იყავი ჩემთან ურყევად
მიბოძე სრული კმაყოფილება
იყავი კმაყოფილი ჩემით
შემიყვარე
მიბოძე ყველა სიდდჰი
გამომივლინე ყველა კარმა
გახადე ჩემი გონება კეთილი და სათნო
(ვაჯრასატტვას არსის მარცვალი)
(მიღწევის ოთხი საფეხური)
(ამგვარი აღსრულების სიხარულის შეძახილი)
ო კურთხეულო, ყველა ურყევ ტათჰაგატათა განსხეულებავ
ნუ მიმატოვებ
მიბოძე წვდომა ურყევი ბუნებისა
გამხადე ერთიანი შენთან
(აღნიშნავს ერთიანობას გაორების გარეშე)

 |

## იხილეთ აგრეთვე

* ვაჯრა

## სქოლიო
# ცის სამეფო

ცის სამეფოს ტერიტორია ძვ. წ. 260 წელს
**ცი** — ძველი ჩინური სამეფო ჩუნციუსა (ძვ. წ. 722-481 წწ.) და ჯანგოს (ძვ. წ. 403-221 წწ.) პერიოდისა. შედიოდა „5 ჰეგემონისა“ და „7 უძლიერესი“ სამეფოს რიცხვში, რომლებიც ჯოუს მონარქიისაგან თავისუფალნი იყვნენ. ეკავა ახლანდელი შანდუნის პროვინციის დიდი ნაწილი და ნაწილობრივ ხებეის პროვინციის ტერიტორია. დედაქალაქი ინციუ (ახლანდელი ლინძი შანდუნში). იმ დროს მსხვილი ვაჭრობა-ხელოსნობის და კულტურის ცენტრი იყო. ძვ. წ. 221 წელს დაიპყრო ცინის სამეფომ.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 210.
# ჰარშა

**ჰარშა** (სრული სახელი *ჰარშავარდჰანა*) (გ. 647) — ინდოეთის მმართველი (დაახლოებით 606-647) ჰუშპაბჰუტის (პუშიაბჰუტი) საგვარეულოდან. წერდა სანსკრიტზე. ცნობილია ჰარშას დრამები „რატნავალი“, „პრიადარშიკა“, რომელთა სიუჟეტი აგებულია სატრფიალო-ავანტიურულ ინტრიგაზე, და „ნაგების სიხარული“ („ნაგანანდა“), რომელსაც საფუძვლად უდევს ბუდისტური ლეგენდა სამართლიანობისათვის თავდადებული მეფის ჯიმუტავაჰანის შესახებ. ჰარშას რამდენიმე ლექსი შემოინახა ანთოლოგიებმა.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 606.
# რაშტრაკუტები

რაშტრაკუტების სახელმწიფო
**რაშტრაკუტები** (სანსკ. राष्ट्रकूट rāṣṭrakūṭa, კან. ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ) — ინდური სამეფო დინასტია (753—982), რომელთა წარმომავლობა ჯერჯერობით დაუდგენელია.

ადრეული მმართველები იყვნენ ჩალუკიების ვასალები, მაგრამ VIII საუკუნიდან რაშტრაკუტებმა დაამარცხეს ისინი და ორი საუკუნის მანძილზე მართვადნენ სამხრეთ ინდოეთს (თანამედროვე მაჰარაშტრას, კარნატაკას, ანდჰრა-პრადეშის და მადჰია-პრადეშის შტატები). რაშტრაკუტების თანამედროვეები იყვნენ პალას დინასტია ბენგალიაში და პრატიხარები გუჯარათში. რაშტრაკუტების დედაქალაქი იყო მანიაკჰეტა (თანამედროვე მალკედი კარნატაკას შტატის გულბარგას რაიონში). მათ მიერ შექმნილი სახელმწიფო გახდა იმ დროინდელი მსოფლიოს ერთ–ერთი უძლიერესი იმპერია.

## რაშტრაკუტების დინასტია

* მანამატრა, აჩალაპურის რაჯა
* სუდევარაჯა I, მანამატრას ვაჟი, აჩალაპურის რაჯა
* ბჰავიშია, სუდევარაჯა I–ის ვაჟი, აჩალაპურის რაჯა
* ავიდჰეა, სუდევარაჯა I–ის ვაჟი, აჩალაპურის რაჯა
* ჯაიარაჯა, სუდევარაჯა I–ის ვაჟი, აჩალაპურის რაჯა
* სუდევარაჯა II, ჯაიარაჯას ვაჟი, აჩალაპურის რაჯა —609
* ნანარაჯა, აჩალაპურის რაჯა 609—
* დანტივარმან, ნანარაჯას ვაჟი, აჩალაპურის რაჯა —630
* ინდრარაჯა I, დანტივარმანის ვაჟი, აჩალაპურის რაჯა 630—650
* გოვინდარაჯა I, ინდრარაჯა I–ის ვაჟი, აჩალაპურის რაჯა 650—675
* კარკარაჯა I, გოვინდარაჯა I–ის ვაჟი, აჩალაპურის რაჯა 675—700
* ინდრარაჯა II, კარკარაჯა I–ის ვაჟი, აჩალაპურის რაჯა 700—733
* დანტიდურგა კადგავალოკა, ინდრარაჯა II–ის ვაჟი, აჩალაპურის რაჯა 733—753, მაჰარაშტრას მაჰარაჯადჰირატა 753—756
* გოვინდარაჯა, ინდრარაჯა II–ის ვაჟი, ბარუჩის რაჯა
* კრიშნარაჯა I აკალავარშა, კარკარაჯა I–ის ვაჟი, მაჰარაშტრას მაჰარაჯადჰირატა 756—772
* გოვინდარაჯა II, კრიშნარაჯა I–ის ვაჟი, მაჰარაშტრას მაჰარაჯადჰირატა 772—780
* დრუვა I დჰარავარსა, კრიშნარაჯა I–ის ვაჟი, მაჰარაშტრას მაჰარაჯადჰირატა 780—793
* სტამბა, დრუვა I–ის ვაჟი, განგავადის მაჰარაჯა 793—
* კარკარაჯა I სუვარნავარშა, დრუვა I–ის ვაჟი, ხანდეშის მაჰარაჯა 793—845
* დრუვა I, კარკარაჯა I სუვარნავარშა I–ის, ხანდეშის მაჰარაჯა 845—
* გოვინდარაჯა III პრაბხუგავარსა, დრუვა I–ის ვაჟი, მაჰარაშტრას მაჰარაჯადჰირატა 793—814
* ინდრარაჯა, დრუვა I–ის ვაჟი, ბარუჩის მაჰარაჯა 793—818
* ამოგხავარშა I, დაიბ.801, გოვინდარაჯა III–ის ვაჟი, მაჰარაშტრას მაჰარაჯადჰირატა 814—878
* კრიშნარაჯა II აკალავარშა, ამოგხავარშა I–ის ვაჟი, მაჰარაშტრას მაჰარაჯადჰირატა 878—914
* ინდრარაჯა III ნიტიავარშა, კრიშნარაჯა II–ის შვილიშვილი, მაჰარაშტრას მაჰარაჯადჰირატა 914—928
* ამოგხავარშა II, ინდრარაჯა III–ის ვაჟი, მაჰარაშტრას მაჰარაჯადჰირატა 928—929
* გოვინდარაჯა IV, ინდრარაჯა III–ის ვაჟი, მაჰარაშტრას მაჰარაჯადჰირატა 929—939
* კრიშნარაჯა III, ამოგხავარშა III–ის ვაჟი, მაჰარაშტრას მაჰარაჯადჰირატა 939—967
* ბადიგა ამოგხავარშა III, კრიშნარაჯა II–ის შვილიშვილი, მაჰარაშტრას მაჰარაჯადჰირატა 967—972
* კჰოტიგა, ამოგხავარშა III–ის ვაჟი, მაჰარაშტრას მაჰარაჯადჰირატა 967—972
* კარკარაჯა II ამოგხავარშა, ამოგხავარშა III–ის შვილიშვილი, მაჰარაშტრას მაჰარაჯადჰირატა 972—973
* ინდრარაჯა IV, ამოგხავარშა III–ის შვილიშვილი, მაჰარაშტრას მაჰარაჯადჰირატა 974—982

დაახლ. 983 დასავლეთი ჩალუკიას მმართველის ტაილაპა I–ის მიერ განადგურებულ იქნა მათი სახელმწიფო.

## რესურსები ინტერნეტში

* ინდური არქეოლოგიური მონაცენები
* რაშტრაკუტები
# მაროკოს ისტორია

მაღრიბი ბერბერების აჯანყების შემდეგ, VIII - საუკუნე
მაღრიბი აფრიკაში საფრანგეთის შეჭრამდე, XIX - საუკუნე
**მაროკოს ისტორია** — ანტიკური ხანის გათვალისწინების გარეშე დაახლოებით თორმეტ საუკუნეს ითვლის. 5000 წელზე მეტია რაც დღევანდელი მაროკოს ტერიტორიაზე ბერბერები ცხოვრობენ. ქვეყანა პირველად 789 წელს იდრისიდების დინასტიამ გააერთიანა, რომელსაც წინ არაბთა სახალიფოს წინააღმდეგ ბერბერთა განმათავისუფლებელი აჯანყება უძღვოდა. ალმორავიდების და ალმოჰადების დინასტიების პერიოდში მაროკო წარმოადგენდა დომინანტს მაღრიბსა და ალ-ანდალუსიაში. რეკონკისტამ დაასრულა ალმოჰადების ბატონობა პირენეს ნახევარკუნძულზე, რის შემდეგაც ბევრი მუსლიმი და ებრაელი დაბრუნდა მაროკოში. საადების დინასტიის მმართველობის დროს მაროკომ შეძლო ძალების კონცენტრაცია და იბრძოდა პორტუგალიელი და ოსმალო დამპყრობლების წინააღმდეგ. აჰმად I ალ-მანსურ საადის ხელისუფლებაში მოსვლამ მაროკოს ძლიერება კიდევ უფრო განამტკიცა რეგიონში და მან დაიწყო სონგაის იმპერიის დაპყრობა. ახმადის გარდაცვალების შემდეგ სულთანატი დაიყო მის შვილებს შორის. 1666 წელს სულთანატი ისევ გააერთიანდა ალაუიტების დინასტიის ქვეშ, რომელიც დღემდე წარმოადგენს მაროკოს სამეფო კარს. სახელმწიფოებრიობის განმტკიცება შეძლო ისმაილ იბნ-შარიფმა, მან თავისი შავი დაცვის დახმარებით ჯერ ინგლისელები 1684 წელს ტანჟერიდან განდევნა, ხოლო შემდეგ 1689 წელს ესპანელები ლარაშიდან. ალაუიტების დინასტიამ XIX საუკუნეში მაროკოს მიერ დამოუკიდებლობის მოპოვებაში მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა. 1912 წელს ტანჟერისა და აგადირის კრიზისების შემდეგ ხელი მოეწერა ფესის ხელშეკრულებას, რომლის მიხედვითაც მაროკო გაიყო ფრანგულ და ესპანურ ნაწილებად. 1956 წელს 44 წლიანი ოკუპაციის შემდეგ მაროკო გახდა საფრანგეთისგან დამოუკიდებელი, როგორც მაროკოს სამეფო.

## იხილეთ აგრეთვე

* მაროკოს მმართველთა სია
* აფრიკის ისტორია
* საჰარის არაბთა დემოკრატიული რესპუბლიკა

## ლიტერატურა

* David Bensoussan, Il était une fois le Maroc : témoignages du passé judéo-marocain, éd. du Lys, www.editionsdulys.com, Montréal, 2010 (ISBN 2-922505-14-6). Second edition : www.iuniverse.com, Bloomington, IN, 2012, ISBN 978-1-4759-2608-8, 620p. ISBN 978-1-4759-2609-5

## რესურსები ინტერნეტში

* A short history of Morocco დაარქივებული 2004-09-06 საიტზე Wayback Machine.
* Morocco
* Early Twentiethth Century Timelines დაარქივებული 2011-07-24 საიტზე Wayback Machine.
* The History of Morocco დაარქივებული 2005-12-30 საიტზე Wayback Machine.
* Historical map of Morocco – c. 1600
# ოსმანიზმი

**ოსმანიზმი** — პოლიტიკური დოქტრინა ოსმალეთის იმპერიაში. წამოაყენეს ახალგაზრდა თურქებმა XIX საუკუნის დასასრულს. თავდაპირველად აცხადებდა იმპერიის ყველა ქვეშევრდომის თანასწორუფლებიანობას, მიუხედავად მათი ეთნიკური წარმომავლობისა და რელიგიისა. ოსმანიზმი თანდათანობით გახდა არათურქი ხალხების გათურქების საშუალება. ოსმანიზმის მეშვეობით „ახალგაზრდა თურქებს“ სურდათ ერთიანი ოსმალური ერის შექმნა, არათურქულ ბურჟუაზიასთან მეტოქეობაში თურქული ბურჟუაზიის პოზიციების განმტკიცება, დაპყრობილი ხალხების ეროვნული წინააღმდეგობის დასუსტება. ტრიპოლიტანიის ომმა (1911-1912) და ბალკანეთის ომებმა (1912-1913) ნიადაგი გამოაცალა ოსმანიზმს და მან ადგილი დაუთმო პანთურქიზმსა და პანისლამიზმს.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 595.
# თარგმანში დაკარგული (ფილმი)

| „თარგმანში დაკარგული“ |
| --- |
|  |
| დამდგმელი რეჟისორი |
სოფია კოპოლა |
| სცენარის ავტორი |
სოფია კოპოლა |
| როლებში |
ბილ მარი სკარლეტ იოჰანსონი |
| ოპერატორი |
ლანს აკორდი |
| მონტაჟი |
სარა ფლეკი |
| სტუდია |
American Zoetrope; Tohokushinsha Film |
| დისტრიბუტორი |
Focus Features |
| გამოსვლის თარიღი |
3 ოქტომბერი, 2003 |
| ხანგრძლივობა |
102 წთ. |
| ქვეყანა |
აშშ, იაპონია |
| ენა |
ინგლისური |
| ბიუჯეტი |
4 მლნ აშშ დოლარი |
| შემოსავალი |
119 მლნ აშშ დოლარი |

**თარგმანში დაკარგული** — რეჟისორ სოფია კოპოლას რიგით მეორე მხატვრული ფილმი, „თვითმკვლელი ქალიშვილების“ შემდეგ. მას წილად ხვდა როგორც კომერციული წარმატება, ასევე კინომცოდნეთა დადებითი შეფასებები.

## სიუჟეტი

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
ფილმის მოქმედება ტოკიოში ვითარდება. ქმრისაგან მივიწყებული მარტოხელა ქალი შარლოტი ტოკიოს ერთ-ერთ სასტუმროში გაიცნობს ხალხისგან მივიწყებული მსახიობ ბობ ჰარისს. მათ შორის მეგობრული ურთიერთობა ყალიბდება.

## როლებში

* ბილ მარი — ბობ ჰარისი
* სკარლეტ იოჰანსონი — შარლოტი
* ჯოვანი რიბისი — ჯონი
* ანა ფერისი — კელი
* ფუმიჰირო ჰაიაში — ჩარლი ბრაუნი
* აკიკო ტაკეშიტა — მისს კავასაკი
* ფრანსუა დე ბუა — პიანისტი
* ტაკაში ფუჯიი — ტელეწამყვანი
* ჰირომიქსი — ანსახიერებს საკუთარ თავს

## ჯილდოები

ფილმი წარდგენილი იყო ოსკარის ოთხ ნომინაციაში. ფილმმა მიიღო ჯილდოები:

**ოსკარი**

1. საუკეთესო ორიგინალური სცენარი: სოფია კოპოლა

**ოქროს გლობუსი**

1. საუკეთესო მიუზიკლი ან კომედია
2. საუკეთესო სცენარი: სოფია კოპოლა

**BAFTA**

1. საუკეთესო მსახიობი ქალი მთავარ როლში: სკარლეტ იოჰანსონი
2. საუკეთესო მსახიობი კაცი მთავარ როლში: ბილ მიურეი
3. საუკეთესო მონტაჟი: სარა ფლეკი

**სეზარი**

1. საუკეთესო უცხოური ფილმი: სოფია კოპოლა

## რესურსები ინტერნეტში

* ოფიციალური საიტი
* „თარგმანში დაკარგულები“ — Allmovie-ზე
* „თარგმანში დაკარგულები“ — Rotten Tomatoes
* „თარგმანში დაკარგულები“ — Metacritic-ზე
* „თარგმანში დაკარგულები“ — Box Office Mojo-ზე
* - "უთქმელობაში დაკარგულები ArtArea TV
# თიმფუ

| ქალაქი |
| --- |
| თიმფუ ཐིམ་ཕུག། |
|  |
| ქვეყანა |  ბჰუტანი |
| დაქვემდებარება |
დედაქალაქი |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| დაარსდა | 1955 |
| ფართობი |
27 კმ² |
| ცენტრის სიმაღლე |
2,320 მ |
| მოსახლეობა | 98,676 კაცი (2005) |
| სასაათო სარტყელი |
UTC+6 |
| სატელეფონო კოდი | 232, 233 და 234 |
| ოფიციალური საიტი |  |
|  |
| **თიმფუ** ვიკისაწყობში |

**თიმფუ** (ཐིམ་ཕུག།) — ბჰუტანის დედაქალაქი 1961 წლიდან. იგი მოსახლეობის რაოდენობით 98,676 (2005) უდიდესი ქალაქია ბჰუტანში.

2005 წლის აღწერით, ქალაქის მოსახლეობა 79 185 ადამიანს შეადგენს, ხოლო 2012 წლის შეფასებით — 99 021 ადამიანი.
ქალაქი გაშენებულია მდინარე ვანგ ჩუს დასავლეთ ნაპირზე, ზღვის დონიდან 2400 მეტრზე.

**თიმფუ** — ბჰუტანის რაიონი (ძონხაგი), რომლის ადმინისტრაციული ცენტრიც, ამავე სახელწოდების ქალაქია.

## კლიმატი

კლიმატი სუბტროპიკული მუსონურია. ზამთარობით უბერავს კონტინენტური მშრალი ქარი, თუმცა, ჰაერის ცივი მასების გავრცელებას მაღალი მთები ეწინააღმდეგება. ამის გამო წლის ამ სეზონზე ქალაქში ტემპერატურა ცვალებადია და ძალიან დიდ ფარგლებში მერყეობს (ღამით მსუბუქად ყინავს, სამაგიეროდ დღისით ტემპერატურამ შესაძლოა ცელსიუსით 15 გრადუსს, ზოგჯერ მეტსაც მიაღწიოს), ნალექიანობა მცირეა. ზაფხულობით ინდოეთის ოკეანიდან ქარი უბერავს, ნალექიანობა ძალიან მაღალია.

## დედაქალაქი

ტაშიჩოს ციხესიმაგრე აგებულია XIII საუკუნეში, როგორც მონასტერი, რესტავრირებულია XX 60-იან წლებში, 1952 წლიდან აქ განთავსებულია ქვეყნის მთავრობა. ზაფხულობით აქ ცხოვრობს აგრეთვე ქვეყნის სასულიერო ლიდერი ჯე კენპო. ქვეყნის მეფეს ჯიგმე სინგე ვანგჩუკს ამ ციხესიმაგრეში აქვს სამუშაო კაბინეტი.

დენჩენჩოლინგის სასახლე, მეფის ოფიციალური რეზიდენცია, მდებარეობს თიმფუს ჩრდილოეთით, ქალაქიდან არცთუ შორს არის აგრეთვე ტანგოს მონასტერი და ჩერის მონასტერი.

თიმფუშია ბუტანის მთავრობა, ბუტანის პარლამენტი და აღმასრულებელი ორგანოები, ქვეყნის ყველა პოლიტიკური გადაწყვეტილება მიიღება აქ. თიმფუშია აგრეთვე უცხოეთის ქვეყნების დიპლომატიური წარმომადგენლობები, გაეროს ოფისი და სხვადასხვა არასამთავრობო ორგანიზაციები.

## ტურიზმი

თიმფუში თამოყრილია ქვეყნის უდიდესი სასტუმროები, თიმფუში ტურისტები უმეტესად შემოდგომის ფესტივალების, ცეჩუს დროს ჩადიან.

## თიმფუს ღირსშესანიშნაობები და სანახები

* თიმფუ-ჩორტენი — მონასტერი, ჯიგმე დორჯი ვანგჩუკის მემორიალი
* ბჰუტანის ტექსტილის მუზეუმი
* ბჰუტანი ეროვნული მუზეუმი
* ქალთა ბუდისტური მონასტერი
* ძონგ ტაშიჩო (ციხესიმაგრე და მთავრობის სამყოფელი)
* ყოველდღიური ბაზარი
* ძონგ სიმტოკხა — ბუდისტური უნივერსიტეტი. აშენდა XVII საუკუნეში, როგორც ციხესიმაგრე.

## თიმფუში დაბადებულნი

* ჯიმგე სინგე ვანგჩუკი — ბჰუტანის მეფე.

თიმფუს პანორამული ხედი
## სქოლიო

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
თიმფუ
# აკაში-კაიკიოს ხიდი

აკაში-კაიკიოს ხიდი
ხიდი ზემოდან.
ხიდი საყრდენი კოშკიდან.
**აკაში-კაიკიოს ხიდი** (იაპონ. 明石海峡大橋 აკაში კაიკიო ო-ჰაში), აგრეთვე ცნობილი როგორც **მარგალიტის ხიდი** — დაკიდებული ხიდი იაპონიაში, აკაშის სრუტეზე; აერთებს მაიკოს კობეში და ივაიას ავაძის კუნძულზე, და ჰონსიუ-სიკოკუს გზატკეცილის ნაწილია. ეს ყველაზე გრძელი დაკიდებული ხიდია მსოფლიოში დღეისთვის, როგორც საერთო სიგრძით (3.911 მ), ასევე მიცი ცენტრალური ფრთის ზომით (1 991 მ). გეგმით ის ერთ-ერთია სამ ხიდთაგან ჰონსიუ-სიკოკუს მონაკვეთზე.

ხიდის აგებამდე მგზავრები აკაშის სრუტეზე ბორნით გადადიოდნენ. სრუტე ხშირად შტორმიანია და 1955 წელს ძლიერი უამინდობის გამო ერთ-ერთი მორიგი ბორანი 168 მგზავრით ჩაიძირა, მგზავრების გადარჩენა ვერ მოხერხდა. ამ უბედური შემთხვევით გამოწვეული შოკითა და საზოგადოების აღშფოთების გამო იაპონიის მთავრობამ სრუტეზე დაკიდებული ხიდის გეგმის შექმნა გადაწყვიტა. თავდაპირველი გეგმით გათვალისწინებული იყო ხიდზე რკინიგზის ხაზის დამატებაც, თუმცა მშენებლობისას ეს პირობა უკუგდებულ იქნა - დარჩა მხოლოდ საავტომობილო ექვსი ხაზი. მშენებლობა 1988 წლის მაისში დაიწყო და მხოლოდ 1998 წლის 5 აპრილს დასრულდა. აკაშის სრუტე საერთაშორისო სანაოსნო გზაზეა და 1500 მეტრი სიგანის სანაოსნო ზოლს საჭიროებდა.

ხიდს სამი ფრთა აქვს. ცენტრალური ნაწილი 1991 მეტრია, გარდიგარდმო ფრთები 960 მეტრია. ხიდის საერთო სიგრძე 3911 მეტრია. ცენტრალური ფრთის სიგრძე 1990 მეტრი იყო თავდაპირველად, მაგრამ 19995 წლის კობეს მიწისძვრამ იგი ერთი მეტრით დააგრძელა. ხიდი პროექტით უძლებს 286 კმ/სთ ქარის წინაღობას, 8.5 მაგნიტუდის მიწისძვრას რიხტერის შკალით და სწრაფ ზღვის დინებას.

ხიდის მშენებლობა ¥ 500 მილიარდი (≈USD 5 მილიარდ) დაჯდა. ამ თანხის დაფარვას ხიდზე მგზავრობის გადასახადით გეგმავდნენ. თუმცა ეს გადასახაი იმდენად მაღალია (2.300 იენი ან $20 დოლარი), რომ მძღოლთა უმრავლესობა ნელ მაგრამ იაფ ბორანს ამჯობინებს.

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
აკაში-კაიკიოს ხიდი Akashi Kaikyo Bridge at Structurae
# მონადირე ძაღლები

**მონადირე ძაღლები**, ნადირობისათვის განკუთვნილი სპეციალიზებული ძაღლების ჯიშური ჯგუფი. მსოფლიოში მონადირე ძაღლების 100—მდე ჯიშია ცნობილი. მონადირე ძაღლების საშუალებით მოიპოვებენ ძვირფასი ბეწვეულის 60%-ზე მეტს და დიდი რაოდენობით ხორცის მომცემ ნადირ-ფრინველს. განასხვავებენ თანამედროვე მონადირე ძაღლების რამდენიმე ჯგუფს:

* *ყეფიები* (რუსულ-ევროპული, დასავლეთციმბირული, აღმოსავლეთციმბირული, კარელიურ-ფინური), რომლებსაც იყენებენ ტყიან და ტყე-ველიან ზონებში ნადირ-ფრინველის მოსაპოვებლად. მოძებნის შემდეგ ისინი ყეფით აჩერებენ ნადირს მონადირის მისვლამდე. საქართველოს დასავლეთ რაიონებში (აჭარა, გურია) არსებობს ყეფიას მსგავსი ძაღლი - „მეკვერნე“ ანუ „ჩაქირი“, იგი ტანად პატარაა, ყურებაცქვეტილი, აქვს მოწითალო თვალები. უხეში წაბლისფერი ბეწვი, თეთრი კისერი, ყელი, კიდურები და კუდის ბოლო. გამოირჩევა უნდობლობით, სიავითა და შეუპოვრობით, საკავშირო სტანდარტს არ განეკუთვნება მცირერიცხოვრების გამო;
* *მადევრები* (რუსული, ინგლისურ-რუსული, ანუ ჭრელი, ესტონური, ჰანოვერული, ბავარიული, ფიქსჰაუნდი, ბიგლი, ბასეტი და სხვა), რომლებსაც იყენებენ ტყიან და ტყე-ველიან ზონებში კურდღეზე, მელაზე, მგელზე, ტურასა და ჩლიქოსნებზე სანადიროდ. ისინი ყეფით სდევენ ნადირს კვალზე, სანამ მონადირე არ გადაუჭრის გზას;
* *მწევრები* (რუსული გრძელბანჯგვლიანები, რუსული ველის, მოკლებეწვიანი, შუაზიური თაზი, ყირგიზული თაიღანი, ინგლისური, ავღანური, ირანული და სხვა), რომლებსაც იყენებენ კურდღელზე, მელაზე, მგელზე, წვრილფეხა ჩლიქოსნებზე სანადიროდ ღია, გაშლილ ადგილებში. სპეციფიკური აღნაგობა, სწრაფი სირბილი (დაახლოებით 20 მ/წმ) , მახვილი მხედველობა საშუალებას აძლევს ადვილად დაეწიოს და შეიპყროს ნადირი (ეს ძაღლი საქართველოში გადაშენდა);
* *სოროს ძაღლები* (ტაქსა, ტერიერი, ფოქსტერიერი), რომლებსაც იყენებენ მელაზე, მაჩვზე, ენოტისებურ ძაღლზე სანადიროდ, სოროში ებრძვიან ნადირს, გარეთ დევნიან ან სოროშივე ახრჩობენ (საქართველოში მცირერიცხოვანია);
* *მეძებრები* (სეტერი, პოინტერი, კურცჰაარი, დრატჰაარი და სხვა), იყენებენ ჭაობის, ტყის, ველისა და წყალში მცურავ ფრინველზე სანადიროდ, ეძებენ ყნოსვით, აქვთ დამახასიათებელი ნაბული, უჩვენებენ ფრინველის ადგილსამყოფელს (საქართველოში დიდი პოპულარობით სარგებლობენ და ყველაზე მრავალრიცხოვანი ჯგუფია);
* *სპანიელები* (ინგლისური კოკერი და სხვა), ანუ ფრინველების მადევრები. ეძებენ ყნოსვით, ამოაფრენენ ნაბულის გარეშე, მოკლული ფრინველი თვითონვე მიაქვთ პატრონთან. საქართველოში საკმაოდ გავრცელებული ძაღლია.

## ლიტერატურა

* *გუნიავა ლ., სააკაძე გ.,* ქსე, ტ. 7, გვ. 89, თბ., 1984