Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# მეტყველების ნაწილები

**მეტყველების ნაწილები** — გარკვეული თვალსაზრისის მიხედვით დაჯგუფებულ სიტყვათა კლასები.

დიონისე თრაკიელმა 8 მეტყველების ნაწილი გამოჰყო ბერძნული ენისათვის: სახელი, ნაცვალსახელი, ართრონი, ზმნა, მიმღეობა, ზმნისართი, კავშირი, წინდებული.
დიონისე თრაკიელისეულმა სქემამ დიდი ცვლილებები განიცადა რომაელ გრამატიკოსებთან და შუა საუკუნეებში მივიღეთ მეტყველების ნაწილების ტრადიციული კლასიფიკაცია: არსებითი სახელი, ზედსართავი სახელი, რიცხვითი სახელი, ნაცვალსახელი, ზმნა, ზმნიზედა, თანდებული, კავშირი, ნაწილაკი, შორისდებული.

ამ კლასიფიკაციას 2 ნაკლი აქვს**:1.მეტყველების ნაწილების** დაჯგუფება სხვადასხვა ნიშნის მიხედვით წარმოებს: გამოყენებულია სემასიოლოგიური (*რას აღნიშნავს სიტყვა?*), სინტაქსური (*რა ფუნქცია აქვს სიტყვას წინადადებაში?*), მორფოლოგიური (*სიტყვათა ფორმაცვალებადობა*) კრიტერიუმები.

სემასიოლოგიური ნიშნის მიხედვით გამოიყოფა არსებითი, ზედსართავი, რიცხვითი სახელი, ზმნა, შორისდებული; სინტაქსური ფუნქციის მიხედვით – ნაცვალსახელი, ზმნიზედა, წინდებული, კავშირი, ნაწილაკი. მორფოლოგიურ კრიტერიუმს მეორე ხარისხოვანი ღირებულება ჰქონდა დიონისესთან (სახელი იბრუნვის, ზმნა იუღვლება...), მოგვიანებით კი ის სრულიად ამოვარდა.

**2.მეტყველების ნაწილების** ტრადიციულ კლასიფიკაციას უნივერსალური მნიშვნელობა ენიჭება. მას იყენებენ სხვადასხვაგვარი სტრუქტურის ენებისათვის.

თანამედროვე ენათმეცნიერებაში ერთმანეთს უპირისპირდება თეორიები, რომლებიც რამდენიმე თვალსაზრისის (ნარევი ნიშნის) მიხედვით გამოყოფენ მეტყველების ნაწილებს, და თეორიები, რომლებიც ერთ საკლასიფიკაციო ნიშანზე აფუძნებენ მეტყველების ნაწილებს. პირველი ჯგუფისაა იესპერსენის, იელმსლევის, პეშკოვსკის, შახმატოვის, ვინოგადოვის და მის მიმდევართა კლასიფიკაციები. მათ ახასიათებთ შემდეგი ნიშნები: **ა)** ემყარებიან მეტყველების ნაწილების ტრადიციულ კლასიფიკაციას; **ბ)** კლასიფიკაციას საფუძვლად უდებენ სემანტიკურ-გრამატიკულ (სინტაქსურ ან მორფოლოგიურ, ან ორივეს ერთად) კრიტერიუმებს; **გ)** მიზნად ისახავენ შექმნან მეტყველების ნაწილების უნივერსალური სქემა. ამ კლასიფიკაციებს იგივე ნაკლოვანებები აქვს, რაც მეტყველების ნაწილების ტრადიციულ კლასიფიკაციას.

## ლიტერატურა

* *შარაშენიძე თ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 620-621.
# ბეტა (ასო)

| ბერძნული ასო „ბეტა (ასო)“ |
| --- |
| Ββ |
| სახელწოდება |
| Β: |
GREEK CAPITAL LETTER BETA |
|  |
| β: |
GREEK SMALL LETTER BETA |
| უნიკოდი |
| Β: |
U+0392 |
|  |
| β: |
U+03B2 |
| HTML-კოდი |
| Β: | `&#914;` ან`&#x0392;` |
|  |
| β: | `&#946;` ან `&#x03B2;` |
| ასო „ბეტა (ასო)-ს“ სურათი |
|  |
| **ვიკისაწყობი  ასო „ბეტა (ასო)“** |

**ბეტა** (ბერძ. βήτα; მთავრული: **Β**, ნუსხური: **β, ϐ**) — ბერძნული ანბანის მეორე ასო. რიცხვთა ანბანური ჩაწერის ბერძნულ სისტემაში შეესაბამება რიცხვითი მნიშვნელობა — 2. მომდინარეობს ფინიკიური ასოდან  — ბეთ. ასოდან „ბეტა“ მოგვიანებით წარმოიშვა ლათინური ასო B და კირილური ასოები Б და В.

## ვიკიფორმულები

ბერძნული ასო „ბეტა“ მათემატიკურ ფორმულებში იწერება შემდეგი თეგებით;

* `<math>\Beta</math>` — WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 ;
* `<math>\beta</math>` — WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 .

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 339.

## რესურსები ინტერნეტში

* graphemica.com // Β — greek capital letter beta
* graphemica.com // β — greek small letter beta
* graphemica.com // ϐ — greek beta symbol
# Lj

**Lj, lj** — ლათინური ანბანის ერთ-ერთი ასოთშეთანხმება ზოგიერთ სამხრეთსლავურ ენაში, სერბულ-ხორვატული ენის (ხორვატული, ბოსნიური) ანბანებისთვის. დაახლოებით წარმოითქმის როგორც ქართული დიალექტური ლ' ოდნავი იოტირებით. როგორც ცნობილია, სერბეთი მოიხმარს ორ, კირილურსა (ე. წ. ჩირილიცას) და ლათინურ (ე. წ. ლატინიცას) ანბანს, ანუ ჟურნალ-გაზეთები სერბეთში ორ ანბანზე იბეჭდება. სერბულ ე.წ. **ჩ**ირილიცაში მას შეესაბამება **Љ, љ**. მაგ.; Ljig, ljut. Љиг, љут.

## ლიტერატურა

* Jahić, Dževad; Halilović, Senahid; Palić, Ismail; Gramatika Bosanskoga Jezika. Urednik izdanija prof. Redžo Čaušević. Glavni i odgovorni urednik: dr. Hasnija Muratagić. Zenica: Dom Štampe, 2000.
# UNIX-ის მსგავსი ოპერაციული სისტემა

იუნიქსისა და იუნიქსის მაგვარი სისტემების განვითარების სქემა
**UNIX-ის მსგავსი ოპერაციული სისტემა** — სისტემა, რომელიც UNIX-ის მსგავსად მოქმედებს, მიუხედავად იმისა რომ არ არის აუცილებლად მისი ან დადასტურებული Single UNIX specification-ს მიერ. ამ ტერმინით ასევე აღნიშნავენ ღია კოდის მქონე ოპერაციულ სისტემებს, რომლებიც Bell-ის ლაბორატიის UNIX-ს ბაძავენ.

## იხილეთ აგრეთვე

* იუნიქსი
* BSD
* ლინუქსი
* Posix
* System V

## რესურსები ინტერნეტში

* Unix-like Definition. The Linux Information Project (LINFO)
* UNIX history a history time line graph of most UNIX and Unix-like systems by Éric Lévénez
# ინდოარიული ენები

ინდოარიული ენების გავრცელება 1978 წელს
**ინდოარიული** ანუ **ინდური ენები** — ინდოარიელების მშობლიური ენების ჯგუფი და ინდოეთის სუბკონტინენტის დომინანტი ენათა ოჯახი. ინდოარიული ენები ქმნიან ინდოირანული ენების ოჯახის ქვეჯგუფს, რომელიც თავად ინდოევროპული ენების ოჯახის ერთ-ერთ ქვეოჯახს წარმოადგენს. ინდოარიულ ენებზე მოლაპარაკენი, ინდოევროპული ენების წარმომადგენელთა თითქმის ნახევარს შეადგენენ.

ინდოარიულ ენათაგან ყველაზე მეტი მოსაუბრე ჰყავს შემდეგ ენებს: ჰინდუსტანი (ჰინდი-ურდუ, დაახლოებით 250 მლნ. მოსაუბრე), ბენგალური (დაახ. 200 მლნ.), პენჯაბური (დაახ. 100 მლნ.), მარათული (დაახ. 70 მლნ.), გუჯარათული და რაჯასტანული (დაახ. 50 მლნ.), ბოჯპური ენა (დაახ. 40 მლნ.), ორია ენა (დაახ. 30 მლნ.), სინდჰური ენა (დაახ. 25 მლნ.), და სარაიკული დიალექტი (დაახ. 20 მლნ.). ასევე ნეპალური, სინჰალური და ასამური ენები (დაახ. 15 მლნ. ერთად). ამ ენებზე მოლაპარაკეთა რიცხვი საერთო ჯამში 900 მილიონს აღწევს.

## რესურსები ინტერნეტში

* ინდოარიული ენები დაარქივებული 2014-10-29 საიტზე Wayback Machine.  კოლინ მასიკა

## სქოლიო
# ჩეხური ენა

|  |
| --- |
| **ჩეხური ენა** český jazyk |
| გავრცელებულია | ჩეხეთი |
| ოფიციალური სტატუსი |  ჩეხეთი |
| ლინგვისტური კლასიფიკაცია | ინდოევროპული ენები
ბალტოსლავური
სლავური
დას. სლავური
ჩეხო-სლოვაკური |
| ენის კოდები | ISO 639-1: cs ISO 639-2: cse |
| ვიკისივრცე |
| ენის თარგი | {{Lang-cs}} |
|  ვიკისივრცეში არის ვიკიპედია — ჩეხური ენა
 |

**ჩეხური ენა** (ჩეხ. český jazyk, ან čeština) — ინდოევროპული ოჯახის დასავლეთსლავურ ჯგუფის ენა.

## ზოგადი ცნობები

* **მოლაპარაკეთა რაოდენობა**: < 12 მლნ
* **ენის კოდი**: cs
* **სახელწოდება**: cs Čeština; en Czech; eo Chehha
* **დამწერლობა**: ლათინური;

უძველესი წერილობითი ძეგლები XIII საუკუნით თარიღდება. დიალექტებს შორის განსხვავება თანდათან მცირდება. სხვადასხვა დიალექტებზე მოლაპარაკენი ადვილად უგებენ ერთმანეთს.

## სტატუსი

**ოფიციალური ენა:**

1. ჩეხეთი
2. ევროპის კავშირი

**გავრცელების არეალი**:

სლოვაკეთი

## გრამატიკა

მახვილი მუდამ სიტყვის პირველ მარცვალზე ეცემა. ჩეხურმა ენამ შეინარჩუნა ბრუნების ყველაზე არქაული ფორმა დასავლურსლავურ ენებს შორის. ენისთვის დამახასიათებელია სპეციფიკური ჩეხური ბგერა ř.

## ლექსიკა

**ფრაზები და სიტყვები გამარჯობა: Dobrý den; Nazdar
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება: Vítáme vás (Vítejte)
* გმადლობთ: Děkuju
* კი / არა: Ano / Ne
* გეთაყვა: Prosím
* ნახვამდის: Na shledanou; Zbohem

**რიცხვები 1 - jeden/jedna/jedno, 2 - dva/dvě, 3 - tři, 4 - čtyři, 5 - pět, 6 - šest, 7 - sedm, 8 - osm, 9 - devět, 10 - deset

## ლიტერატურა

* იედლიჩკა, იარომირ: **ჩეხური ენა** (ჩეხური ენის სახელმძღვანელო ქართველთათვის) რედ. გ. ახვლედიანი, ელ. ერისთავი - თბილისი: თბილისის უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 1972.
# ხუნანი (ჩინეთი)

| პროვინცია |
| --- |
| ხუნანი 湖南省 |
|  |
| ქვეყანა |  ჩინეთი |
| ადმ. ცენტრი | ჩანშა |
| შიდა დაყოფა | ჩანშა, Zhuzhou, სიანტანი, ხენიანი, შაოიანი, Yueyang, Changde, Zhangjiajie, Yiyang, Chenzhou, Yongzhou, Huaihua, Loudi და Xiangxi Tujia and Miao Autonomous Prefecture |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| მმართველი | Mao Weiming |
| ფართობი |
211,800 კმ² |
| მოსახლეობა | 65,683,722 კაცი (2010) |
| სიმჭიდროვე |
316 კაცი/კმ² |
| ეროვნული შემადგენლობა |
ჩინელები 90% |
| სასაათო სარტყელი | UTC+8 |
| ოფიციალური საიტი | enghunan.gov.cn |
|  |
| **ხუნანი** ვიკისაწყობში |

Wulingyuan
**ხუნანი** (ჩინ.: 湖南; ფინინი Húnán) — პროვინცია სამხრეთ-ცენტრალურ ჩინეთში. ადმინისტრაციული ცენტრი და უდიდესი ქალაქია — ჩანშა. მოსახლეობა — 65,683,722 ადამიანი (მე-7 ადგილი პროვინციებს შორის, 2010 წლის მონაცემებით.)

## გეოგრაფია

ხუნანის პროვინციის ფართობი შეადგენს 211,800 კმ².

## ადმინისტრაციული დაყოფა

ხუნანის პროვინცია ადმინისტრაციულად იყოფა 14 მუნიციპალიტეტად:

| რუკა | № | სახელი | ჩინურად | ფინინი |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |
| 1 | ჩანშა | 长沙市 | Chángshā Shì |
| 2 | ჩანდე | 常德市 | Chángdé Shì |
| 3 | ჩენჯოუ | 郴州市 | Chénzhōu Shì |
| 4 | ხენიანი | 衡阳市 | Héngyáng Shì |
| 5 | ხუაიხუა | 怀化市 | Huáihuà Shì |
| 6 | ლოუდი | 娄底市 | Lóudǐ Shì |
| 7 | შაოიანი | 邵阳市 | Shàoyáng Shì |
| 8 | სიანტანი | 湘潭市 | Xiāngtán Shì |
| 9 | იიანი | 益阳市 | Yìyáng Shì |
| 10 | იუნჯოუ | 永州市 | Yǒngzhōu Shì |
| 11 | იუეიანი | 岳阳市 | Yuèyáng Shì |
| 12 | ჯანძიაძე | 张家界市 | Zhāngjiājiè Shì |
| 13 | ჯუჯოუ | 株州市 | Zhūzhōu Shì |
| 14 | სიანსი-ტუძია-მიაოს აო | 湘西土家族苗族自治州 | Xiāngxī Tǔjiāzú Miáozú Zìzhìzhōu |

## იხილეთ აგრეთვე

* ჩინეთის ადმინისტრაციული დაყოფა

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
ხუნანი (ჩინეთი) ოფიციალური საიტი
# კანდელა

| კანდელა |
| --- |
| სტანდარტი: |
SI სისტემის ძირითადი ერთეული |
| სიდიდე: |
სინათლის ძალა |
| სიმბოლო (ქართ): |
კდ |
| სიმბოლო (საერთ): |
cd |
| ეკვივალენტები: |

**კანდელა** (ლათ. candela — „სანთელი“; აღნიშვნა: **კდ**, **cd**) — სინათლის ძალის ძირითადი საზომი ერთეული ერთეულთა საერთაშორისო სისტემაში.

კანდელა არის იმ სინათლის ძალა, რომელსაც ასხივებს სრული გამომსხივრის განივკვეთის 1/600000 მ² ფართობი ამ განივკვეთის პერპენდიკულარული მიმართულებით, გამომსხივრის ისეთ ტემპერატურაზე, რომელიც პლატინის გამყარების ტემპერატურის (2042 K) ტოლია 101325 ნ/მ² წნევის დროს.

სხვა განმარტებით, კანდელა არის სინათლის ძალა, რომელიც გამოსხივდება მოცემული მიმართულებით 540×1012 ჰერცი სიხშირის მონოქრომატული გამომსხივებელი წყაროს მიერ, რომლის სინათლის ენერგეტიკული ძალა ამ მიმართულებით შეადგენს (1/683) ვტ/სტერადიანს.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 364.
# ემიგრაცია

გერმანელი ემიგრანტების ასვლა ამერიკისკენ მიმავალ ორთქლმავალზე (დაახლ. 1850).
**ემიგრაცია** — პოლიტიკური, ეკონომიკური ან პირადი მიზეზებით უცხო ქვეყანაში მცირე ხნით ან მუდმივად საცხოვრებლად წასვლა. პოლიტიკური მიზეზებით ემიგრაცია, როგორც წესი, რეპრესული რეჟიმის თანმხლები მოვლენაა, როდესაც რეპრესიის შიში ან გაბატონებული რეჟიმისათვის ლოიალობის გამოცხადების აუცილებლობა მოქალაქეებს აიძულებს უცხო ქვეყანას შეაფარონ თავი. ეკონომიკური მიზეზებით ემიგრაცია საბაზრო ეკონომიკის ქვეყნებისათვისაა დამახასიათებელი. კაპიტალიზმის ეპოქაში, მას შემდეგ რაც სამუშაო ძალამ საქონლის სახე შეიძინა, კაპიტალის სხვა ფორმების მსგავსად, მუშახელი ერთი ქვეყნიდან მეორეში შედარებით თავისუფლად გადაადგილდება.

ემიგრანტთა საერთო რაოდენობა დედამიწის მოსახლეობის დაახლოებით 3,2 %-ს შეადგენს.

## რესურსები ინტერნეტში

* ემიგრაცია - სამოქალაქო განათლების ლექსიკონი

## სქოლიო
# მონღოლების საიდუმლო ისტორია

მონღოლეთის საიდუმლო ისტორიის ერთ-ერთი გვერდი
**მონღოლების საიდუმლო ისტორია** — ყველაზე ძველი მონღოლური ლიტერატურული და ისტორიოგრაფიული ძეგლი. მონღოლეთის ისტორიის, მათი სახელმწიფოს, მისი დამაარსებლის ჩინგიზ-ყაენისა და XII-XIII საუკუნეების ცენტრალური აზიის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი წყარო. საიდუმლო ისტორია შედგენილია მონღოლურ ენაზე 1240 წელს. ავტორი უცნობია.

საიდუმლო ისტორიის ხელნაწერი 1872 წელს პეკინში, სასახლის ბიბლიოთეკაში შეიძინა რუსულმა სასულიერო მისიამ. საბჭოთა პერიოდში ინახებოდა სანქტ-პეტერბურგის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღმოსავლურ განყოფილებაში.

ამჟამად საიდუმლო ისტორია თარგმნილია ყაზახურ, რუსულ, ინგლისურ, ფრანგულ, გერმანულ, ესპანურ, ჩეხურ და ბულგარულ ენებზე.

## რესურსები ინტერნეტში

* The Secret History of the Mongols: full text, history, translations into Russian, English, French, Bulgarian, Spanish and Czech, original transliteration დაარქივებული 2016-12-31 საიტზე Wayback Machine.
* transcription with flexional morpheme boundaries and other additional annotation by John Street დაარქივებული 2013-11-04 საიტზე Archive.isCategory:Webarchive template archiveis links
* The Secret History of the Mongols: partial text დაარქივებული 2007-02-23 საიტზე Wayback Machine.
# აფიქსი

**აფიქსი** — სიტყვის შემადგენელი ელემენტი (მორფემა), რომელიც დაერთვის ფუძეს და ცვლის სიტყვის გრამატიკულ ან ლექსიკურ მნიშვნელობას. აფიქსმა შეიძლება ახალი სიტყვა წარმოქმნას (**შე**-კეთება) ან მოახდინოს ფლექსია (მაგალითად ფანქრ-**ებ**-ი).

აფიქსი გაირჩევა მდებარეობის ადგილის და დანიშნულების მიხედვით.

* ადგილის მიხედვით პრეფიქსია (წინსართი) თუ მარტივ ფუძეს წინ უსწრებს (ვ-წერ);
* ინფიქსია, თუ მარტივი ფუძის შიგნით მოექცა (ძ-ვ-რა, ფუძე არის **ძარ**).
* სუფიქსია, თუ ძირის შემდგომ მოდის (წერ-ილ-ი -> წერ ძირია, ილ სუფიქსი ხოლო კიდურა ი სახელობითი ბრუნვის ნიშანი).

დანიშნულების მიხედვით განსხვავდება: სინტაქსური ურთიერთობის მარეგულირებელი და ფუძის მნიშვნელობის შემცვლელი ანუ მაწარმოებელი აფიქსი. სინტაქსური ურთიერთობის მაჩვენებელია ბრუნვის (არსებით სახელებში), პირის (ზმნაში) და სხვა ნიშნები.

აფიქსი, როგორც სიტყვის ნაწილი, უპირისპირდება მარტივ ფუძეს ფუნქციის მიხედვით: ფუძეს მნიშვნელობა აქვს უაფიქსოდაც (კაც-, სახლ-, გზა- ...), აფიქსი კი ფუძეს საჭიროებს რომ თავისი დანიშნულება ცხადყოს.

აფიქსი, როგორც დამოუკიდებელ მნიშვნელობას მოკლებული ელემენტი, განსხვავდება ნაწილაკისაგან.

## იხილეთ აგრეთვე

* აგლუტინაცია

## სქოლიო
# სობა

სობა|  |
| წარმოშობის ადგილი |  იაპონია |
| ასოცირებული ეროვნული სამზარეულო |
შედის |
| მთავარი ინგრედიენტები |
წიწიბურის ფქვილი, ხორბლის ფქვილი, წყალი |

**სობა** (იაპონ. そば) — იაპონური კერძი, რომელიც წიწიბურას ფქვილისგან მზადდება. ლაფშის ისტორია 1574 წელს იწყება, როცა იგი ჩინეთიდან იაპონიაში შემოვიდა.

## ისტორია

სობის ისტორია დაკავშირებულია იაპონიის მთიან რეგიონებთან, სადაც ფერმერები წიწიბურას აგროვებდნენ იმ ადგილებში, სადაც ბრინჯის მოსავლისთვის ძალიან ციოდა ან ნიადაგი საკმარისად ნაყოფიერი არ იყო. კამაკურას პერიოდში წიწიბურა ღარიბი ადამიანის საკვებად ითვლებოდა, და 1254 წლის ანთოლოგიაში ფუძივარას კლანის ბერი დომიო ზიზღით საუბრობდა წიწიბურას კერძებზე.

ტოკუგავას ეპოქაში სობას ლაფშამ ნამდვილი პოპულარობა მოიპოვა. ედოს ყველა რაიონში იაფი დაწესებულებები გაიხსნა, სადაც სობას გასინჯვა შეიძლებოდა. საინტერესო ის, რომ ედოს მოსახლეობა, რომელიც სიღარიბის გამო ძირითადად თეთრ ბრინჯს მიირთმევდა, ბერიბერის დაავადებისკენ მეტად მიდრეკილი იყო, ვინაიდან თეთრი ბრინჯი ცოტა თიამინს შეიცავდა. სობა კი მდიდარია თიამინითა და B1, B2 ვიტამინებით, ამით კი დაავადების რისკი მცირდებოდა. ამან კიდევ უფრო გაზარდა წიწიბურას ლაფშის პოპულარობა.

## მომზადების წესი

სობა
სობის მომზადება საკმაოდ რთული პროცესია. ვინაიდან წიწიბურას ფქვილი გლუტენს არ შეიცავს, მისი ლაფშად გარდაქმნისთვის ხორბლის ფქვილი უნდა დაემატოს, რათა ის არ დაიშალოს. ალტერნატიულად, ბრინჯის ფქვილიც შეიძლება გამოიყენოს. ცომს აბრტყელებენ და სპეციალური დანით ვიწრო ზოლებად ჭრიან, შემდეგ კი ადუღებენ.

დროთა განმავლობაში სობას მრავალი ვარიანტი განვითარდა. ჩა სობას მომზადებისას ინგრედიენტები მწვანე ჩაის ფხვნილით იღებება, ხოლო ჰეგი სობას მომზადებისას ზღვის მცენარეებს იყენებენ. ინაკა სობა „სოფლის სობაა“ - სქელი ვარიანტი, რომელიც მთლიანი წიწიბურას მარცვლებისგან მზადდება. ნი-ჰაჩი სობა სპეციალური თანაფარდობით - 20% ხორბლისა და 80% წიწიბურისგან - იქმნება. ჯუვარის სობა კი 100% წიწიბურის ფქვილისგან მზადდება.

დღეს სობა განსაკუთრებით პოპულარულია როგორც სწრაფი კვების კერძი, თუმცა მას სახლში და ძვირადღირებულ რესტორნებშიც ამზადებენ. ყველაზე ხშირად მას გაცივებულ მდგომარეობაში მიირთმევენ ცუიუს სოუსთან ერთად, ან ცხელ ბულიონთან ერთად წვნიანის სახით. ასი გრამი მოხარშული სობა შეიცავს 99 კკალ ენერგიას და რვავე აუცილებელ ამინომჟავას, ანტიოქსიდანტებსა და მნიშვნელოვან საკვებ ნივთიერებებს.

## რესურსები ინტერნეტში

* Soba Noodles
* The story of Soba and Udon
* An Insiders's Guide to Soba
# ბიბლიოთეკა

ჰალიფაქსის ცენტრალური ბიბლიოთეკა.
**ბიბლიოთეკა** (ბერძ. βιβλιοθήκη < βιβλίον — წიგნი; ბერძ. θήκη — საცავი) — კულტურულ-საგანმანათლებლო და დამხმარე სამეცნიერო დაწესებულება, ბეჭდვით ნაწარმოებთა საზოგადოებრივი სარგებლობის ორგანიზატორი. სისტემატურად კრებს ბეჭდვითს ნაწარმოებებს, იცავს მათ, უწევს პროპაგანდას და გასცემს მკითხველებზე, ატარებს აგრეთვე საინფორმაციო-ბიბლიოგრაფიულ მუშაობას.

## ბიბლიოთეკების ისტორია საქართველოში

საქართველოში ბიბლიოთეკების ისტორია უკავშირდება მონასტრების საქმიანობას. ეკლესია-მონასტრების დაარსებისთანავე წიგნსაცავის შექმნაზე ზრუნავდნენ. ყველა ეკლესია-მონასტერს თავისი წიგნსაცავი ჰქონდა. ბიბლიოთეკებს ძირითადად შემოწირული წიგნები შეადგენდნენ. X საუკუნეში უკვე მოწესრიგებული ჩანს წიგნების დაცვის, სარგებლობისა და აღნუსხვა-აღწერის საქმე. წიგნით სარგებლობა მხოლოდ საცავში შეიძლებოდა. დიდ კულტურულ-სამწიგნობრო ცენტრებს, რომლებიც გრიგოლ ხანძთელის თაოსნობით VIII-IX საუკუნეებში ტაო-კლარჯეთში შეიქმნა, თავისი ბიბლიოთეკა ჰქონდა.

## ლიტერატურა

* *გურგენიძე ნ., ლორია ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 358—359.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ეს არის სტატიის ან სექციის **ესკიზი**. თქვენ შეგიძლიათ შეავსოთ იგი.* |
# რელიეფი (სკულპტურა)

რელიეფური გამოსახულება
**რელიეფი** — სკულპტურული გამოსახულება სიბრტყეზე. რელიეფის დამახასიათებელი გამომსახველობითი საშუალებები — კომპოზიციის გაშლა სიბტყეზე, პერსპექტიული აგებისა და მოცულობების სიმგვრლის ილუზიის შექმნის შესაძლებლობა, ფორმირების ნატიფი მოდელირება — შესაძლებელს ხდის რელიეფში აისახოს მრავალფიგურიანი სცენები, აგრეთვე აქიტექტუტული და პეიზაჟური მოტივები. რელიეფი ხშირად ჩართულია კედლის, კამარის, სკულპტურული ძეგლისა და სხვა კომპოზიციებში; იგი, შესაძლებელია, დამოუკიდებელი დაზგური ნაწარმოებიც იყოს.

განარჩევენ *ჩაღრმავებულ* და *ამობურცულ* რელიეფს. ჩაღრმავებული რელიეფი (ე.წ. კოილანოგლიფი) გავრცელებული იყო ძველ ეგვიპტურ არქიტექტურაში, აგრეთვე ძველი აღმოსავლეთის და ანტიკურ გლიპტიკაში. ამობურცულ რელიეფში განარჩევენ ბარელიეფსა და ჰორელიეფს, რომელიც უფრო მეტად არის გავრცელებული; იგი ცნობილი იყო პალეოლითის ეპოქაში, მოგვიანებით — ძველ ეგვიპტურ, ასურეთის, ინდოეთის, ჩინეთის, განსაკუთრებით ანტიკურ ხელოვნებაში, რენესანსის ეპოქაში, აგრეთვე მოგვიანო ხანის ქანდაკებაში.

## იხილეთ აგრეთვე

* ბარელიეფი
* ჰორელიეფი

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 351.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
რელიეფი (სკულპტურა)

## რესურსები ინტერნეტში

* Heilbrunn Timeline of Art History, "American Relief Sculpture", Metropolitan Museum of Art, New York.
* Melissa Hardiman, "Bas-Relief Pathfinder" დაარქივებული 2008-09-19 საიტზე Wayback Machine.
# დისლექსია

| დისლექსიის  |
| --- |
| ნაწილები
 |
| და დაკავშირებული დარღვევები
განათლება ·
ნეიროფსიქოლოგია |
| დაკავშირებული მდგომარეობები |
|
ალექსია
Auditory Processing Disorder
დისკალკულია ·  დისგრაფია
დისლექსია ·  დისპრაქსია  |
| იხ. • განხ. • რედ. |

**დისლექსია** (ბერძ. δυσ „დის“ — დასუსტებული; λέξις „ლექსის“ — სიტყვა) — კითხვის უნარის დაქვეითება, ხოლო ფართო გაგებით — სწავლის უნარის დაქვეითება, რომელიც კითხვის, წერის, ზეპირი მეტყველების პრობლემებით ხასიათდება. ამ პრობლემის მქონე ადამიანები ვერ ახერხებენ დაწერილი სიტყვის აღქმას, თუმცა მოსმენილი სიტყვის აღქმა შეუძლიათ. დისლექსია სწავლის უნარის დაქვეითების ყველაზე გავრცელებული ფორმაა. განასხვავებენ დისლექსიის სხვადასხვა ხარისხს. 2011 წელს დამტკიცდა, რომ დისლექსია საერთო ინტელექტის ინდიკატორს არ წარმოადგენს. ამ ჰიპოთეზის დასადასტურებლად მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის მეცნიერებმა ნეიროფიზიოლოგიური ექსპერიმენტი ჩააატარეს. დისლექსიით დაავადებულ ადამიანს დისლექსიკი ეწოდება.

## სქოლიო
# ტემპი

**ტემპი** (იტალ. tempo < ლათ. tempus — დრო) — მეტრულად თვლადი ერთეულების ცვლადობის სიჩქარე (მეტრი). ტემპი მჭიდროდაა დაკავშირებული მუსიკალურ ხასიათთან. თავდაპირველად ტემპი ნოტებში არ აღინიშნებოდა და შემსრულებელი მუსიკის შინაარსისა და ფაქტურის მიხედვით ირჩევდა მას. XVII საუკუნუდან ტემპი აღინიშნება სპეციალური იტალიური ტერმინებით. ძირითადი ტემპებია: ლარგო, ლენტო, ადაჯიო (ნელი), ანდანტე, მოდერატო (ზომიერი) და ალეგრო, ვივაჩე, პრესტო (ჩქარი). ტემპის აღმნიშვნელ ხელსაწყოს მეტრონომი ეწოდება.მეტრონომულიაღნიშვნები, რომლებსაც კომპოზიტორი აკეთებს ნოტებში, წარმოადგენს მხოლოდ ორიენტირს შემსრულებლისათვის. მას შეუძლია გარკვეულ ფარგლებში ამ ტემპიდან გადახრა. ყველა ნაწარმოებს აქვს ერთი მთავარი ტემპი, თუმცა ცალკეული ფრაზის ტემპი შეიძლება რამდენადმე აჩქარდეს ან შენელდეს(აგოგიკა). გვხვდება უფრო მნიშვნელოვანი გადახრებით ძირითადი ტემპიდან, რაც აღინიშნება ტერმინებით: აჩელერანდო, სტრინჯენდო, პიუ მოსო (აჩქარება), რალენტანდო, რიტენუტო, მენო მოსო (შენელება). თავდაპირველად ტემპზე დაბრუნება აღინიშნება ტერმინით ტემპო პრიმო.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 691-692.
# სინტაქსი

**სინტაქსი** — გრამატიკის ნაწილი, რომელიც შეისწავლის წინადადების ტიპებს, მასში სიტყვათა შეწყობა–შეკავშირების წესებს. იგი არკვევს, რა და რა სახის სიტყვები შეიძლება შეეწყოს ერთმანეთს, რა სახის ურთიერთობა შეიძლება დამყარდეს მათ შორის და რა დანიშნულება აქვს ამა თუ იმ სიტყვას წინადადებაში. სინტაქსური ერთეულებია: წინადადება, წინადადების წევრი და სინტაქსური წყვილი.

## ლიტერატურა

* (1996) *Concise Encyclopedia of Syntactic Theories*. New York:  Elsevier Science. ISBN 0-08-042711-1.
* Carnie, Andrew (2006). *Syntax: A Generative Introduction*, 2nd, Oxford:  Wiley-Blackwell. ISBN 1-4051-3384-8.
* (2006) *Syntax*, Critical Concepts in Linguistics. New York:  Routledge. ISBN 0-415-24672-5.
* Graffi, Giorgio (2001). *200 Years of Syntax. A Critical Survey*, Studies in the History of the Language Sciences 98. Amsterdam:  Benjamins. ISBN 90-272-4587-8.
* Talasiewicz, Mieszko (2009). *Philosophy of Syntax—Foundational Topics*.  Springer. ISBN 978-90-481-3287-4.  An interdisciplinary essay on the interplay between logic and linguistics on syntactic theories.
* Tesnière, Lucien 1969. Éléments de syntaxe structurale. 2nde édition. Paris: Klincksieck.

## რესურსები ინტერნეტში

* სინტაქსი — უცხო სიტყვათა ლექსიკონი
# ლივური ენა

**ლივური ენა** — ფინურ-უგრულ ენათა ოჯახის ბალტიისპირულ-ფინური ჯგუფის ენა. XX საუკუნის შუა წლებში ამ ენაზე მხოლოდ მცირე ჯგუფი ლაპარაკობდა ლატვიაში, ვენტსპილსის რაიონის სანაპირო ზოლში. ენა გაქრობის წინაშე დგას, რადგან ლივურად მხოლოდ 150 კაცამდე თუ საუბრობს. მონათესავე ენებად ფინური და ესტონური ეკუთვნის. ლივონური ენა ლატვიაში, ისტორიული ლივონიის მხარეშია მხოლოდ გავრცელებული.

## ლივური ანბანი

ლივური ანბანი ესტონური და ლატვიური ორთოგრაფიის ჰიბრიდს წარმოადგენს.

ლივური ანბანი:

Aa, Āā, Ää, Ǟǟ, Bb, Dd, Ḑḑ,
Ee, Ēē, Ff, Gg, Hh, Ii, Īī, Jj,
Kk, Ll, Ļļ, Mm, Nn, Ņņ, Oo,
Ōō, Ȯȯ, Ȱȱ, Öö, Ȫȫ, Õõ, Ȭȭ,
Pp, Rr, Ŗŗ, Ss, Šš, Tt, Țț,
Uu, Ūū, Yy, Ȳȳ, Vv, Zz, Žž.

## ლიტერატურა

* ქსე ტ. 6, გვ. 227, თბ., 1983 წელი

## რესურსები ინტერნეტში

* (ინგლისური) Ethnologue დაარქივებული 2012-09-30 საიტზე Wayback Machine.
* ლატვიურ-ლივურ-ინგლისური სასაუბრო დაარქივებული 2007-01-23 საიტზე Wayback Machine.
# კილომეტრი

| კილომეტრი |
| --- |
| სტანდარტი: |
SI სისტემა |
| სიდიდე: |
სიგრძე |
| სიმბოლო (ქართ): |
კმ |
| სიმბოლო (საერთ): |
km |
| ეკვივალენტები: |
| *1 კილომეტრი* | 7003100000000000000♠1×103 მ |

**კილომეტრი** (კილო... და ...მეტრი; აღნიშვნა: **კმ**, **km**) — მეტრული სისტემის სიგრძის ერთეული, რომელიც ტოლია 1000 მეტრის.

**1 კმ** = 1000 მ = 104 დმ = 105 სმ = 106 მმ.
## რესურსები ინტერნეტში

* კილომეტრი — უცხო სიტყვათა ლექსიკონი

## სქოლიო
# პენჯაბის პროვინცია

პენჯაბი პაკისტანის რუკაზე
**პენჯაბი** — პროვინცია ჩრდილო-აღმოსავლეთ პაკისტანში, ინდისა და მისი შენაკადების აუზში. ფართობი 182 ათ. კმ². მოსახლეობა დაახლ.: 47,1 მილიონი. ადმინისტრაციული ცენტრი - ქალაქი ლაჰორი.

პენჯაბის პროვინციების სიმბოლოები (არაოფიციალური)| **არსება** |  |  |
| **ფრინველი** |  |  |
| **ხე** |  |  |
| **ყვავილი** |  |  |
| **სპორტი** |  |  |

## ეტიმოლოგია

*პენჯაბი* არის ინდო-ირანული სიტყვების კომბინაცია. *პენჯ* - ხუთი და *აბ* - წყალი, რაც *ხუთი მდინარის ქვეყანას* აღნიშნავს. ეს მდინარეებია ინდის ხუთი შენაკადი: ჩინაბი, პავი, ბიასი, ჯელამი და სატლეჯი.

## სქოლიო