Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# არაბული ციფრები

არაბული ციფრები(ფონტი Sans-Serif)
**არაბული ციფრები** — ტრადიციული კრებულის სახელწოდება შემდგარი ათი ნიშნისგან: **0**, **1**, **2**, **3**, **4**, **5**, **6**, **7**, **8**, **9**; ახლა გამოიყენება მრავალ ქვეყანაში რიცხვების დასაწერად.

## ისტორია

არაბული დამწერლობის ვარიანტიც არსებობს. ციფრების 4,5 და 6 ორი ვარიანტი არსებობს. მარცხინად - არაბული, მარჯვნიდან სპარსული.
არაბული რიცხვების მოხაზულობის წარმოქმნის ერთ-ერთი ლეგენდის თანახმად, ციფრის რიცხობრივი მნიშვნელობა შეესაბამება კუთხეების რაოდენობას.
არაბული ციფრები ინდოეთში გაჩნდა სავარაუდოდ V საუკუნეში. იმავე დროს გაჩნდა ციფრი „ნულის“ ფორმალიზება და ახსნა. ტრადიციული არაბული ციფრები არის ინდური ციფრების სახეცვლილი ვარიანიტი, რომელიც არაბულ დამწერლობაში გამოიყენება.

ინდური სისტემით წერის ფართოდ გავრცელებას მაჰმადიანი მეცნიერი ალ-ხორეზმი ეწეოდა, მსოფლიოში ცნობილი წიგნის „ქითაბ ალ-ჯაბრ ვალ-მუკაბარას“ ავტორი.

არაბული ციფრები ევროპელებისთვის X—XIII საუკუნეებში გახდა ცნობილი.

| თანამედროვე არაბული ციფრები | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ტრადიციული არაბული ციფრები, რომლებსაც იყენებენ არაბულ სამყაროში | ٠ | ١ | ٢ | ٣ | ٤ | ٥ | ٦ | ٧ | ٨ | ٩ |
| სპარსული ციფრები | ۰ | ۱ | ۲ | ۳ | ۴ | ۵ | ۶ | ۷ | ۸ | ۹ |
| დევანაგარის დამწერლობით | ० | १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ |
| გუჯარათული დამწერლობით | ૦ | ૧ | ૨ | ૩ | ૪ | ૫ | ૬ | ૭ | ૮ | ૯ |
| გურმუქხის დამწერლობით | ੦ | ੧ | ੨ | ੩ | ੪ | ੫ | ੬ | ੭ | ੮ | ੯ |
| ლიმბუს დამწელობით | ᥆ | ᥇ | ᥈ | ᥉ | ᥊ | ᥋ | ᥌ | ᥍ | ᥎ | ᥏ |
| ბენგალური დამწერლობით | ০ | ১ | ২ | ৩ | ৪ | ৫ | ৬ | ৭ | ৮ | ৯ |
| ორიას დამწერლობით | ୦ | ୧ | ୨ | ୩ | ୪ | ୫ | ୬ | ୭ | ୮ | ୯ |
| ტელუგუს დამწერლობით | ౦ | ౧ | ౨ | ౩ | ౪ | ౫ | ౬ | ౭ | ౮ | ౯ |
| კანადას დამწერლობით | ೦ | ೧ | ೨ | ೩ | ೪ | ೫ | ೬ | ೭ | ೮ | ೯ |
| მალაიალამის დამწერლობით | ൦ | ൧ | ൨ | ൩ | ൪ | ൫ | ൬ | ൭ | ൮ | ൯ |
| ტამილური დამწერლობით | ೦ | ௧ | ௨ | ௩ | ௪ | ௫ | ௬ | ௭ | ௮ | ௯ |
| ტიბეტური დამწერლობით | ༠ | ༡ | ༢ | ༣ | ༤ | ༥ | ༦ | ༧ | ༨ | ༩ |
| ბირმანული დამწერლობით | ၀ | ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ | ၈ | ၉ |
| ტაიური დამწერლობით | ๐ | ๑ | ๒ | ๓ | ๔ | ๕ | ๖ | ๗ | ๘ | ๙ |
| კჰმერული დამწერლობით | ០ | ១ | ២ | ៣ | ៤ | ៥ | ៦ | ៧ | ៨ | ៩ |
| ლაოსური დამწერლობით | ໐ | ໑ | ໒ | ໓ | ໔ | ໕ | ໖ | ໗ | ໘ | ໙ |

## იხილეთ აგრეთვე

* რომაული ციფრები

## სქოლიო
# ჩინური დიალექტები

**ჩინური დიალექტები** — ჩინურ ენაში უამრავი დიალექტია, მაგრამ გამოირჩევა 7 ძირითადი დიალექტი, ესენია: კუანხუა (ჩრდილოეთის დიალექტი), დიალექტი უ, დიალექტი სიანგი, დიალექტი ქეძია (ხაკკა), დიალექტი მინი, დიალექტი იუე. მიუხედავად დიალექტების დიდი რაოდენობისა, ყოველთვის გამოყოფენ სამ, ყველაზე მნიშვნელოვან და გავრცელებულ დიალექტს: კუანხუა (ჩრდილოეთის დიალექტთა ჯგუფი), კუანგტუნგური დიალექტი „იუე“ და შანხაის დიალექტი „უ“. ყველაზე მსხვილი ჩამოთვლილთა შორის არის ჩრდილოეთის დიალექტთა ჯგუფი, რომელიც მოიცავს ჩინური ენის 70% -ზე მეტს.

მთელ ჩინეთში გავრცელებულია იეროგლიფური დამწერლობა. წერის დროს დიალექტებს აქვთ მსგავსი ლექსიკა და გრამატიკა. თუმცა, დიალექტთა ფონეტიკა იმდენად განსხვავდება, რომ თავად ჩინელები აწყდებიან სირთულეებს არამონათესავე დიალექტზე მოლაპარაკე ადამიანებთან. მიუხედავად სირთულეებისა დიალექტების განსხვავებების გამო, დიალექტში აისახება ჩინური ენის სიმდიდრე და ჩინური კულტურის ისტორიული თავისებურებები.

## ლიტერატურა

* ცნობარი „რა ვიცით ჩინეთის შესახებ“ თბ. 2016
# საპორო

საპოროს ხედი
**საპორო** (იაპონ. 札幌市) — იაპონიის სიდიდით მეხუთე ქალაქი და ჰოკაიდოს პრეფექტურის დედაქალაქი.

1972 წლის ზამთრის ოლიმპიური თამაშები საპოროში ჩატარდა. ის 3 თებერვალს გაიხსნა და იყო პირველი ზამთრის ოლიმპიადა, რომელიც აზიის ქვეყანაში ჩატარდა. საპორო ასევე მასპინძლობს ყოველწლიურ თოვლის ფესტივალს, რომელიც ასევე თებერვალში ტარდება, და განთქმულია ყინულის სკულპტურების კონკურსით.

იაპონიაში საპორო განთქმულია, როგორც ლუდი საპოროსა და მისოთი გაჯერებული მაკარონის ბულიონი "რამენის" სამშობლო. ქალაქის გასართობი უბანი *სასაკინო* იაპონიაში უდიდესი და ყველაზე განთქმულია.

## ისტორია

ქალაქის ადგილას ადრე აინუს ადგილობრივი ტომები სახლობდნენ სოფელში "საცუპორო". 1869 წელს ჰოკაიდოს განვითარების დეპარტამენტმა (კაიტაკუში) ეს ადგილი აირჩია პროვინციის დედაქალაქის ასაშენებლად. 1922 წლის 1 აგვისტოს საპორო ქალაქად გამოიცხადეს, რაც 1972 წელს სამთავრობო უწყებით ოფიციალურად დადასტურდა. ამჟამად ქალაქს ახალი ჩიტოზის აეროპორტი (იაპონიაში უდიდესი) ემსახურება.
# მეიძის ეპოქა

იმპერატორი მეიძი 50 წლის ასაკში
**მეიძი** (იაპ. – განათლებული მმართველობა) — იაპონიის იმპერატორის მუცუჰიტოს (1867-1912) გამგეობის პერიოდის ოფიციალური სახელწოდება (1868-იდან).

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 552.

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
მეიძის ეპოქა Meiji Taisho 1868-1926
* Meiji Period Architecture (1868-1912) დაარქივებული 2011-03-13 საიტზე Wayback Machine.
* overview plus illustrative images from library's collection
# სუმო

სუმო  იაპონია
**სუმო** (相撲 sumō) — სპორტის ნაციონალური სახეობა და მეტად პოპულარული სანახაობაა იაპონიაში. საუკუნეების განმავლობაში დადგენილი წესებისა და რიტუალების მიხედვით, მეტოქეები, რომლებიც სპეციალურად შერჩეული საკვებით იკვებებიან წონის მოსამატებლად, ცდილობენ, ერთმანეთი რინგს გადაღმა გადააგდონ.

## ლიტერატურა

* *მსოფლიოს დიდი ატლასი, გვ. 133, თბილისი, 2009.*
# ორიგამი

წეროები
ტრადიციული ორიგამის წერო და იგივე ზომის ფურცლები, რომლებიც მის შესაქმნელად გამოიყენება
**ორიგამი** — ქაღალდისაგან სხვადასხვა ფიგურების ან სხვა საგნების კეთების ტრადიციული, იაპონური ხელოვნებაა. ხელოვნების მიზანია შეიქმნას წარმოდგენა საგნის, გეომეტრიული ნაკეცების, ძირითადად, წებოს და ქაღალდის გაჭრის გარეშე, მხოლოდ ერთი ფურცლის გამოყენებით.

ორიგამიში გამოიყენება ცოტა ნაკეცი, მაგრამ შეიძლება მათი გაერთიანება ბევრი გზით, რათა მივიღოთ ქაღალდის ჩახლართული დიზაინი. მისი ყველაზე ცნობილი ფორმაა იაპონური „რუხი წეროს“ ფორმა.

ჩვეულებრივად, ეს დიზანი იწყება ოთხკუთხედი ფურცლით, რომლის გვერდები შეიძლება იყოს სხვადასხვა ფერის ან ამონაბეჭდის. ყველაზე პოპულარული ნდობის მიუხედავად, ტრადიციული ორიგამი, რომელიც ხორციელდება ედო (1603-1867) ეპოქიდან, ზოგჯერ ნაკლებად მკაცრი იყო ამ კონვენციების მიმართ და ზოგჯერ, დიზაინის შექმნის დროს, ფურცელს ჭრიდნენ.

ორიგამი პირდაპირ დაკავშირებულია ქაღალდის გამოგონებასთან. როგორც ცნობილია ქაღალდი ჯერ კიდევ ჩვენს წელთაღრიცხვამდე გამოიგონეს ჩინეთის იმპერიაში. VI-VII საუკუნემდე ქაღალდის დამზადება მკაცრად იყო გასაიდუმლებული. VII საუკუნეში მოგზაურმა, ბუდისტმა, მონარქმა დან-ხომ მიაღწია იაპონიამდე და იქ საიდუმლოც გაამხილა. ის შესანიშნავად ფლობდა ქაღალდის ტექნოლოგიას. ეს მოხდა 610 წელს, 100 წლის შემდეგ კი იაპონელებმა იმდენად დახვეწეს ქაღალდის წარმოება, რომ ჩინელებსაც აჯობეს. ორიგამი, სათავეს იაპონიაში მე-8 საუკუნიდან იღებს. ამ დროს ხელნაკეთი ქაღალდი ძალიან ძვირფასი იყო, ამიტომ მას მხოლოდ განსაკუთრებულ შემთხვევებში იყენებდნენ. თავიდან მას რელიგიური დანიშნულება ჰქონდა. ქაღალდის კოლოფებში აწყობდნენ ცოტაოდენ თევზს, ბოსტნეულს და შინტოისტურ ტაძრებში მიჰქონდათ. ასეთ ყუთებს სანდო ეწოდებოდა. XVI-XVII საუკუნიდან ორიგამი გასართობ საშუალებად იქცა. მისი კლასიკური მოდელი იაპონური წერო-ცურუ ბედნიერების და დღეგრძელობის სიმბოლო გახდა.

## რესურსები ინტერნეტში

 **ვიკისაწყობში** არის გვერდი თემაზე: ორიგამი History of Origami დაარქივებული 2015-03-17 საიტზე Wayback Machine. . Origami Resource Center (ინგლისური)
# კამიკაძე

კამიკაძე მფრინავი კიოში ოგავა, რომელმაც 1945 წელს მიიტანა იერიში ამერიკულ ავია მზიდ USS Bunker Hill (CV-17)-ზე
**კამიკაძე** (იაპონ. 神風 — სიტყვასიტყვით „ღმერთების ქარი“) — სასიკვდილოდ გამიზნული მფრინავი იაპონიის შეიარაღებულ ძალებში მეორე მსოფლიო ომის დროს. კამიკაძე ერთჯერადი მოქმედების თვითმფრინავით ებრძოდა მოწინააღმდეგის ხომალდებს. 1945 წელს იაპონიის შეიარაღებულ ძალებში 5 ათასამდე ერთჯერადი მოქმედების თვითმფრინავი იყო. მას ჰქონდა მცირე რეაქტიული ძრავა და მოქმედების შეზღუდული რადიუსი. თვითმფრინავის თავში მოთავსებული იყო 1 ტონამდე ფეთქებადი ნივთიერება. კამიკაძის მიერ პილოტირებული თვითმფრინავი მიზანში შეჭრისთანავე ფეთქდებოდა. წყნარ ოკეანეში საომარი მოქმედების დროს 1944–1945 წლებში დაიღუპა დაახლოებით 2500–ზე მეტი კამიკაძე.

## ლიტერატურა

* Axell, Albert; Hideaki, Kase (2002) *Kamikaze: Japan's suicide gods*. New York:  Longman. ISBN 0-582-77232-X.
* Brown, David (1990). *Fighting Elites: Kamikaze*. New York:  Gallery Books.
* Brown, David (1990). *Warship Losses of World War Two*. London:  Arms and Armour. ISBN 0-85368-802-8.
* Hobbes, Nicholas (2003). *Essential militaria*. London:  Atlantic Books. ISBN 978-1-84354-229-2.
* Hoyt, Edwin P. (1993). *The Last Kamikaze*.  Praeger. ISBN 0-275-94067-5.
* Inoguchi, Rikihei; Nakajima, Tadashi and Pineau, Roger (1959). *The Divine Wind*. London:  Hutchinson & Co. (Publishers) Ltd..

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
კამიკაძე Kamikaze Images
* Personal website of Mr Nobu
* Dayofthekamikaze.com დაარქივებული 2006-10-06 საიტზე Wayback Machine.
* An ex-kamikaze pilot creates a new world
# ომოფონი

**ომოფონი** (ὁμο-ერთნაირი, φωνή-ჟღერადობა) — სიტყვები, რომლებიც ერთნაირად გამოითქმის, მაგრამ განსხვავებული მნიშვნელობა აქვთ. მაგალითად, "ბარი"(გეოგრაფიული ტერმინი), "ბარი" (საზოგადოებრივი თავშეყრის ადგილი) და "ბარი"(სამუშაო იარაღი). ომოფონებში გამოიყოფა ორი ჯგუფი: ჰეტეროგრაფები და ჰომოგრაფები, იგივე ომონიმები . ჰეტეროგრაფები ისეთი სიტყვებია, რომლებიც სხვადასხვაგვარად იწერება, მაგრამ ერთნაირად გამოითქმის. მაგალითად: ინგ. two, too და to. ომონიმები კი ეწოდება ისეთ სიტყვებს, რომლებიც ერთნაირად იწერება და, შესაბამისად, ერთნაირად გამოითქმის კიდეც. ომოფონია გვხვდბა არა მარტო სიტყვებში, არამედ ფრაზებსა და გამოთქმებშიც. მაგალითად: ინგ. "ice cream" და "I scream" , "sand which is there" და "sandwiches there".

## ლიტერატურა

* კ. მოგი,ბ.ბრედლი, ტ.მილერი - Cognitive Therapy and Research, 18(5), 461-77(1994)
* რ. მარტინი - Quarterly Journal of Experimental Psychology, 34A, 395-409.(1982)

## რესურსები ინტერნეტში

* ინგლ.  ომოფონი
# ძენი

ბოდჰიდჰარმა. ხეში ნაკვეთი ლითოგრაფია იოშიტოშის მიერ, 1887.
**ძენი** (იაპ.: 禅; სანსკრ. ध्यान დჰაიანა, ჩინ.: 禪 ჩან, კორ. 선 სონ) — მიმდინარეობა მაჰაიანას ტრადიციის ბუდიზმში, ჩასახული ჩინეთში, შემდგომში გავრცელდა დანარჩენ შორეულ აღმოსავლეთში - ვიეტნამში, კორეაში და იაპონიაში. ამჟამად მისი მიმდევრები მთელ მსოფლიოში არიან. ძენი ანუ ძენ-ბუდიზმი უმეტესად გავრცელებულია სამხრეთ–აღმოსავლეთ ქვეყნებში . იპონიაში ძენ-ბუდიზმა გავრცელდა დაახლოებით XII-XIII-XIV საუკუნეებში.
ჩინური ძენის ხუთი სახლი გამოიყოფა: გუი იანგის სკოლა, ლინძის სკოლა ანუ ე.წ "ცემისა და ყვირილის სკოლა", ცაოდუნგის სკოლა ანუ ხუთი რანგის სკოლა, იუნ მენის ანუ მარტივი პასუხის სკოლა და ფა იანგის სკოლა.

ფა იანგის სკოლას ურთიერთგანმსჭვალულობის სკოლასაც უწოდებენ. მისი განმასხვავებელი ნიშანი სწორედ არსებობის ექვსი მახასიათებლის ურთიერთგანმსჭვალულობის მოძღვრებაში მდგომარეობს. ეს ექვსი მახასიათებელია: ერთობა და განცალკევება, მსგავსება და განსხვავება, ხდომილება და გაქრობა. მოძღვრების არსი მდგომარეობს დაპირისპირებულთა ერთიანობის შეგრძნებაში.

ჩანის ხუთ სახლს შორის ფა იანგის სკოლას ყველაზე ნაკლები გავლენა აქვს. საბოლოო ჯამში, ამ ხუთი მიმართულებიდან მხოლოდ ორი - ლინძისა და ცაოდუნის სკოლები უძლებენ დროის გამოცდას და განსაზღვრავენ ძენის სახეს, როგორც მომდევნო ეპოქებში, ასევე დღესაც.

845 წლიდან დაწყებულმა ბუდისტურმა დევნამ მნიშვნელოვნად დააზარალა ბუდიზმის თითქმის ყველა სკოლა. IX – X სს-ს შემდეგ ნელ-ნელა დაკნინებული და დასუსტებული ხუაიანის და თიენტაის სკოლები, უთმობენ წავყვან როლს ჩანის სკოლებს, რომელთაც დევნის მძიმე წლები მნიშვნელოვანი დანაკლისების გარეშე გაიარეს და მიუხედავად იმისა, რომ სუნის ეპოქაში ზოგადად ბუდიზმი დასუსტებულია, ჩანისათვის ეს კვლავ აყვავების და გაძლიერების საუკუნეებია.

## ლიტერატურა

* Dumoulin, Heinrich (2005), *Zen Buddhism: A History. Volume 1: India and China*. World Wisdom Books. ISBN 978-0-941532-89-1
* Dumoulin, Heinrich (2005), *Zen Buddhism: A History. Volume 2: Japan*. World Wisdom Books. ISBN 978-0-941532-90-7
* Mel Thompson (1999), "Eastern Philosophy".

## რესურსები ინტერნეტში

* thezensite
* Zen Buddhism WWW Virtual Library
* Chart of (Asian) Zen schools
* Sweeping Zen: Who's who in Zen
* Glossary of Japanese Zen terms
# ცინის სამეფო

ცინის სამეფოს ტერიტორია ძვ. წ. 260 წელს.
**ცინის სამეფო** (ჩინ.: 秦) — ძველი ჩინური სამეფო. შეიქმნა ძვ. წ. IX საუკუნეში. თავდაპირველად ჯოუს დინასტიაზე იყო დამოკიდებული. მოიცავდა ახლანდელ შენსის პროვინციის დასავლეთ და ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილებს, განსუს აღმოსავლეთ ნაწილსა და ჩრდილოეთ სიჩუანს. ცინის სამეფოს გაძლიერება დაკავშირებულია შან იანის რეფორმებთან. ძვ. წ. IV საუკუნეში ცინმა დაიწყო ბრძოლა ძველი სამეფოების წინააღმდეგ, ძვ. წ. 221 წელს დაიმორჩილა ისინი და შეიქმნა ცინის ცენტრალიზებული იმპერია.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 220.
# კიოტო

| ქალაქი |
| --- |
| კიოტო იაპონ. 京都市 |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| დროშა | გერბი |
|  |  |

 |
| ქვეყანა |  იაპონია |
| პრეფექტურა |
კიოტოს პრეფექტურაკიოტოს პრეფექტურა |
| შიდა დაყოფა | Kita-ku, Kamigyō-ku, 左京区, 中京区, Higashiyama-ku, 下京区, Minami-ku, 右京区, Fushimi-ku, Yamashina-ku და 西京区 |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| მმართველი | Daisaku Kadokawa |
| დაარსდა | 1 აპრილი, 1889 და 18 ნოემბერი, 794  |
| ფართობი |
827.83 კმ² |
| მოსახლეობა | 1 463 723 (1 ოქტომბერი, 2020)  |
| სასაათო სარტყელი | UTC+09:00 |
| სატელეფონო კოდი | 75 |
| საფოსტო ინდექსი | 600-0000–616-9999  და 520-0461–520-0465  |
| ოფიციალური საიტი |  |
|  |
| **კიოტო** ვიკისაწყობში |

|  |  |
| --- | --- |
|  | მსოფლიო მემკვიდრეობა UNESCO, ობიექტი № 688 ინგლ. • რუს. • ფრ. |

**კიოტო** (იაპონ. 京都市, Kyōto-shi) — ქალაქი იაპონიაში, რომლის მოსახლეობა ამჟამად 1,5 მილიონს აღემატება. კიოტო უწინ იაპონიის იმპერიის დედაქალაქი იყო, ამჟამად კი კიოტოს პრეფექტურის დედაქალაქია, ისევე როგორც მნიშვნელოვანი ნაწილი ოსაკა-კობე-კიოტოს ურბანული აგლომერაციისა.

## სქოლიო
# ჰონსიუ

ჰონსიუ| მშობ. სახელი: 本州 |
| --- |
|  კუნძული ჰონსიუ გამუქებულია |
| გეოგრაფია |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| ფართობი |
227 962,59 კმ² |
| სიგრძე |
1300 კმ |
| სიგანე |
50-230 კმ |
| სანაპიროს სიგრძე |
5450 კმ |
| უმაღლესი წერტილი |
3776 მ ფუძიამა |
| **იაპონია** |
| დემოგრაფია |
| მოსახლეობა |
103 000 000 (2005) |
| სიმჭიდროვე |
447 /კმ² |

**ჰონსიუ**, **ჰონდო** (იაპონ. 本州) — იაპონიის ყველაზე დიდი, მთავარი კუნძული, ჰოკაიდოს სამხრეთით. გარს აკრავს წყნარი ოკეანე, იაპონიის ზღვა. იაპონიის შიგა ზღვა და ცუგარუს, კიისა და კამონის სრუტეები.

კუნძული სიგრძეა დაახლოებით 1300 კმ, ხოლო სიგანე მერყეობს 50-230 კმ-ს შორის. მისი საერთო ფართობია 227 ათ. კმ² და შეადგენს იაპონიის საერთო ტერიტორიის 60%-ს. ფართობით ის ოდნავ აჭარბებს დიდი ბრიტანეთის კუნძულს. ჰონსიუს 5450 კმ სიგრძის სანაპირო აქვს.

რელიეფი მეტწილად დაბალ- და საშუალომთიანია. ჩრდილოეთით სამი გასწვრივი ქედია. აქ ძირითადია ოუს ქედი. ცენტრალურ ნაწილში, სადაც ჰონსიუ გადაკვეთილია ფოსა-მაგნის ტექტონიკური ღრმულით, ვრცელდება ჰიდის, კისოს და აკაისის ქედები, რომელთა სიმაღლეა 2500-3000 მ და აქვთ რელიეფის ალპური ფორმები. ტერიტორია მეტად სეისმურია. მთაგორიან და ვულკანურ კუნძულს ხშირი მიწისძვრები ახასიათებს (დიდი კანტოს მიწისძვრამ ძლიერ დააზიანა ტოკიო 1923 წლის სექტემბერში); ჰონსიუს უმაღლესი პიკია აქტიური ვულკანური მთა ფუძიამა (3776 მ). სამხრეთ-დასავლეთით დადაბლებაში არის იაპონიის უდიდესი ტბა ბივა და შეჭრილია ოსაკის ყურე. სანაპიროს გასწვრივ პატარ-პატარა ვაკეებია. ჰავა ოკეანურია, მუსონური, ჩრდილოეთით — ზომიერი, ხოლო სამხრეთით — სუბტროპიკული. ატმოსფერული ნალექების რაოდენობა 1000-3000 მ წელიწადში. ხშირია ტაიფუნი. კუნძულზე მიედინება მრავალი მდინარე, რომელთაგან აღსანიშნავია სინანო — იაპონიის უგრძესი მდინარე.

წყნარი ოკეანის სანაპიროზე ბევრია ყურე და უბე; იაპონიის ზღვის სანაპირო კი ნაკლებად არის შეჭრილ-შემოჭრილი.

2005 წლის აღწერით კუნძულზე ცხოვრობდა 103,000,000 ადამიანი. კუნძულზე მდებარე ქალაქებიდან აღსანიშნავია: ტოკიო, იოკოჰამა, კიოტო, ოსაკა, კობე, ჰიროსიმა, სენდაი და ნაგოია. ჰონსიუ ნომინალურად ხუთ რეგიონად არის დაყოფილი და მოიცავს 34 პრეფექტურას, ტოკიოს მეტროპლიის ჩათვლით.

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
ჰონსიუ ჰონსიუ — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* ჰონსიუ — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
# სიკოკუ

სიკოკუ|  კუნძული სიკოკუ გამუქებულია |
| გეოგრაფია |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| ფართობი |
18 800 კმ² |
| სიგრძე |
225 კმ |
| სიგანე |
50-150 კმ |
| უმაღლესი წერტილი |
1982 მ ისიძუტი |
| **იაპონია** |
| დემოგრაფია |
| მოსახლეობა |
4 141 955 (2005) |
| სიმჭიდროვე |
220,32 /კმ² |

**სიკოკუ** (იაპონ. 四国 „ოთხი პროვინცია“) — კუნძული იაპონიის არქიპელაგის სამხრეთ ნაწილში. მისი უძველესი სახელებია „იიო-ნო-ფუტანა-შიმა“ (იაპონ. 伊予之二名島), „იიო-შიმა“ (伊予島) და „ფუტანა-შიმა“ (二名島). თანამედროვე სახელწოდება მიუთითებს ოთხ ძველ პროვინციაზე, რომელიც კუნძულს შეადგენდა: ავა, იიო, სანუკი და ტოსა.

სიკოკუს რეგიონი, შედგება რა სიკოკუსა და მიმდებარე მცირე კუნძულებისგან, ფარავს დაახლოებით 18 800 კმ² და ოთხი პრეფექტურისგან შედგება: ეჰიმე, კაგავა, კოტი და ტოკუსიმა. ის ჰონსიუს უკავშირდება ბორანითა და საჰაერო მიმოსვლით, 1988 წლიდან კი დიდი სეტოს ხიდების ქსელით. ხიდების კომპლექსის დასრულებამდე რეგიონი იზოლირებული იყო დანარჩენი იაპონიისგან და უფრო თავისუფალი მოძრაობა ჰონსიუსა და სიკოკუს შორის გარანტია უნდა ყოფილიყო ეკონომიკური განვითარების დაჩქარებისთვის, რომლის მატერიალიზაცია ჯერ ვერ მოხერხდა.

მთაგრეხილების სერია კუნძულს ვიწრო ჩრდილო სუბ-რეგიონად და სამხრეთ ნაწილად ჰყოფს. კუნძულის 4,5 მილიონი მოსახლის უმეტესობა ჩრდილო ნაწილში ცხოვრობს, და ასევე ერთის გარდა ყველა ქალაქიც ამავე რეგიონშია. მთა ისიძუტი (1982 მ) კუნძულის უმაღლესი მწვერვალია. ინდუსტრია საკმაოდ განვითარებულია და მოიცავს სპილენძის დამუშავებას ბაშის მაღაროებიდან. მიწა ინტენსიურადაა გამოყენებული. სამხრეთის ველები დათესილია ბრინჯით, რომელსაც ზამთარში ხორბლითა და წიწიბურით ანაცვლებენ. ჩრდილო ნაწილში მრავალი სახის ხილი მოჰყავთ, მათ შორის ციტრუსები, ხურმა, ატამი და ყურძენი. ხორბლის წარმოების დაწყების შემდეგ უდონი (讃岐うどん) კაგავას პრეფექტურის (ყოფილი სანუკის პროვინცია) მოსახლეობის საკვების მნიშვნელოვანი ნაწილი გახდა ედოს პერიოდში.

სიკოკუს სამხრეთი რეგიონი მთაგორიანია და ამგვარად ნაკლებად დასახლებულია. ერთადერთი შედარებით დიდი დაბლობი კოჩის გავაკებაა, სადაც პრეფექტურის დედაქალაქი მდებარეობს. რეგიონის რბილმა ზამთარმა განაპირობა სასათბურე მეურნეობის განვითარება. რბილი ჰავის გამო შესაძლებელია ბრინჯის ორი მოსავლის მოყვანა წელიწადში. ტყის მასიური საფარის წყალობით ასევე განვითარდა ქაღალდის წარმოება და ჰიდროელექტრო სადგურები.

სიკოკუ ასევე ცნობილია 88-ტაძრის პილგრიმობით, რომელიც მოძღვარ კუკაის უკავშირდება.

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
სიკოკუ სიკოკუ — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
# ჰოკაიდო

ჰოკაიდო|  კუნძული და პრეფექტურა ჰოკაიდო |
| გეოგრაფია |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| ფართობი |
83 453,57 კმ² |
| უმაღლესი წერტილი |
2290 მ მთა ასაჰი |
| **იაპონია** |
| დემოგრაფია |
| მოსახლეობა |
5 507 456 (2010) |
| სიმჭიდროვე |
66,4 /კმ² |

**ჰოკაიდო** (北海道 Hokkaidō, „ჩრდილოეთის ზღვის წრებრუნვა“; 1868-მდე იესო, ეძო, მაცმაი) — კუნძული იაპონიის ჩრდილოეთ ნაწილში. სიდიდით მეორე კუნძული და უდიდესი პრეფექტურაა იპონიაში. ფართობი 83 400 კმ². კუნძულს ჰონსიუსგან ცუგარუს სრუტე ჰყოფს, თუმცა ჰონსიუსთან იგი წყალქვეშა გვირაბით არის დაკავშირებული. ჰოკაიდოს უდიდესი ქალაქი და პრეფექტურის დედაქალაქია საპორო. დასავლეთით ესაზღვრება იაპონიის ზღვა, ჩრდილოეთთ ოხოტის ზღვა, სამხრეთ-აღმოსავლეთით წყნარი ოკეანე. რელიეფი უმთავრესად საშუალო- და დაბალმთიანია. კუნძულზეა იაპონიის უკიდურესი აღმოსავლეთი წერტილი ნოსაპუს კონცხი. ჰოკაიდოს ქედებია: ჰიდაკა, ტოკატი ფა სხვა. სიმაღლე 2290 მ-მდე (მთა ასაჰი). არის მოქმედი ვულკანები. ხშირია მიწისძვრა. არის ქვანახშირის, რკინის მადნის, გოგირდის საბადოები. ჰავა ზომიერი, ოკეანური, მუსონურია. იანვრის საშუალო ტემპერატურა –3 °C-დან –11 °C-მდეა, ივლისის 17-21 °C. ნალექები 800-1500 მმ წელიწადში. დიდი მდინარეებია: ისიკარი, ტესიო, ტოკატი. ტბებიდან აღსანიშნავია სარომა. მდიდარია ჰიდროენერგიით. ტერიტორიის დიდი ნაწილი ტყით არის შმეოსილი. გვხვდება ნაძვნარ-სოჭნარი და ფართოფოთლოვანი ტყეები. დაბლობებზე მდელო და ჭაობებია. მრავლადაა ეროვნული პარკები.

ჰოკაიდოზე გაშენებულია ქალაქები: საპორო, ჰაკოდატე.

## რესურსები ინტერნეტში

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ჰოკაიდო“** ვიკისაწყობში.
* ჰოკაიდო — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* ჰოკაიდო — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
# კობე

კობეს მდებარეობა იაპონიის რუკაზე
**კობე** (იაპ. 神戸市 Kōbe-shi) — ჰიოგოს პრეფექტურის დედაქალაქი და იაპონიის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ქალაქი 1.5 მილიონი მცხოვრებით. მდებარეობს კანსაის რეგიონში ოსაკადან დასავლეთით. კობე იაპონიის თხუთმეტ მნიშვნელოვან ქალაქთაგანია და ოსაკა–კობე–კიოტოს აგლომერაციის ნაწილია.

კობე ერთ-ერთი პირველი ქალაქი იყო იაპონიაში, რომელმაც დასავლეთთან ვაჭრობა დაიწყო, 1868 წელს, და ამგვარად ცნობილია როგორც კოსმოპოლიური საპორტო ქალაქი. აქ 45000 უცხოელი რეზიდენტია 100-ზე მეტი სხვადასხვა ქვეყნიდან. ქალაქში მდებარეობს მრავალი მულტიეროვნული კომპანიის აზიის და იაპონიის სათავო ოფისი (მათ შორის პროქტერ & გემბლი და ნესტლე).

ქალაქი ძლიერ დაზიანდა 1995 წლის ჰანშინის დიდი მიწისძვრისას, როდესაც 5000-ზე მეტი მცხოვრები დაიღუპა. ამჟამად ქალაქი უკვე მთლიანად აღდგენილია.

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
კობე (ინგლისური) Official Kobe homepage დაარქივებული 2019-01-07 საიტზე Wayback Machine.
* (ინგლისური) New York Public Library Digital Gallery დაარქივებული 2007-08-07 საიტზე Wayback Machine.  - კობეს გვიანი მეცხრამეტე საუკუნის სურათები
* Kobe, ტურისტული მეგზური ვიკივოიაჟზე
* (იაპონური) Official YouTube channel
# ოსაკა

ოსაკას ტაძარი
მდებარეობა
**ოსაკა** (იაპ. 大阪市, Ōsaka-shi) — ოსაკის პრეფექტურის დედაქალაქი და სიდიდით მესამე ქალაქი იაპონიაში, 2,7 მილიონიანი მოსახლეობით. ქალაქი მდებარეობს კანსაის რეგიონში ქვეყნის მთავარ კუნძულზე ჰონსიუ, ოსაკას უბეში მდინარე იოდოს შესართავთან.

ოსაკა ისტორიულად იაპონიის კომერციული დედაქალაქი იყო და დღესაც მისი ერთ-ერთი უმთავრესი ინდუსტრიული ცენტრი და პორტია, რომელიც ოსაკა-კობე-კიოტოს აგლომერაციის ცენტრში მდებარეობს, საერთო მოსახლეობით 17.510.000.

## იხილეთ აგრეთვე

* გალნერიუსი
# მონღოლური ენა

|  |
| --- |
| **მონღოლური ენა** ᠮᠤᠨᠭᠭᠤᠯ ᠬᠡᠯᠡ *mongɣol xele* მონღ. Монгол хэл |
| გავრცელებულია | მონღოლეთი, რუსეთი, ყირგიზეთი, ჩინეთი |
| მოლაპარაკეთა რაოდენობა | 6 მლნ |
| ოფიციალური სტატუსი |  მონღოლეთი  ჩინეთი (შიგა მონღოლეთი) |
| ლინგვისტური კლასიფიკაცია | ალთაური ენები
მონღოლური ენები
**მონღოლური ენა** |
| დამწერლობის სისტემა | ძველმონღოლური დამწერლობა (ჩინეთი),
მონღოლური კირილიცა (მონღოლეთი),
მონღოლური ბრაილი |
| ენის კოდები | ISO 639-1: mn ISO 639-2: mon ISO 639-3: khk, mon |
| ვიკისივრცე |
| ენის თარგი | {{Lang-mn}} |
|  ვიკისივრცეში არის ვიკიპედია — მონღოლური ენა
 |

მონღოლური ენა
**მონღოლური ენა** (ᠮᠤᠨᠭᠭᠤᠯ
ᠬᠡᠯᠡ [mongɣol xele], მონღ. Монгол хэл) — ალთაურ ენათა ოჯახის, მონღოლურ ენათა ჯგუფის ენა. ოფიციალური ენა მონღოლეთსა და ჩინეთის ავტონომიურ რეგიონ შიგა მონღოლეთში. მონღოლურ ენაზე მოსაბრეთა რიცხვი დაახლოებით 6 მლნ. ადამიანია. მონღოლური ენისათვის დღესდღეობით გამოიყენება კირილურ დამწერლობაზე დაფუძნებული მონღოლური დამწერლობა.

## მონღოლური ანბანი

დღესდღეობით მონღოლური ანბანისათვის გამოიყენება კირილური ასოები. მათი საერთო რაოდენობა 35-ია:

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А а | Б б | В в | Г г | Д д | Е е | Ё ё |
| Ж ж | З з | И и | Й й | К к | Л л | М м |
| Н н | О о | Ө ө | П п | Р р | С с | Т т |
| У у | Ү ү | Ф ф | Х х | Ц ц | Ч ч | Ш ш |
| Щ щ | Ъ ъ | Ы ы | Ь ь | Э э | Ю ю | Я я |

## ლიტერატურა

## სქოლიო
# კავი (დამწერლობა)

| კავი |
| --- |
| ტიპი: | აბუგიდა |
| ენები: | ინდონეზიის ენები, ფილიპინების ენები, მალაიზიის ენები,  |
| დროის პერიოდი: | VIII - XVI საუკუნეები |
|  |

**კავი** — იავაზე წარმოშობილი დამწერლობის სისტემა, რომელიც მალაის არქიპელაგის უმეტეს ტერიტორიაზე VIII საუკუნიდან დაახლოებით 1500 წლამდე გამოიყენებოდა. არსებობს ასევე კავი ენა რომელიც გამოიყენებოდა ამ დამწერლობაში და ზოგადად უწოდებენ ძველ იავურს.

## რესურსები ინტერნეტში

* Laguna copperplate inscription: a new interpretation using early Tagalog dictionaries დაარქივებული 2012-09-29 საიტზე Wayback Machine.

## სქოლიო