Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ბალტები

ბალტების განსახლების რუკა XII საუკუნეში.
**ბალტები** — თანამედროვე ბალტიის ქვეყნების (ესტონეთი, ლატვია, ლიეტუვა), ბელარუსის, პოლონეთისა და რუსეთის ტერიტორიაზე მცხოვრები ინდოევროპული წარმოშობის ხალხების საერთო სახელწოდება. ეთნონიმი ბალტი ნეოლოგიზმია და უკავშირდება ბალტიის ზღვას.

პირველად მოიხსენიებიან რომაელი ისტორიკოსის ტაციტუსის ნაშრომში „გერმანელთა წარმოშობისა და განსახლების შესახებ“ (98 წელი), სადაც მათ ესტები ეწოდებათ. გარდა ამისა, ჰეროდოტე მოიხსენიებს ბუდინებს, რომლებიც ცხოვრობენ დონის ზემოთში, ვოლგასა და დნეპრს შორის. მოგვიანებით ესტების ტომები სხვადასხვა სახელებით მოიხსენიებიან ოსტგოთ ისტორიკოს კასიოდორუსთან (523 წ.), გუთ ისტორიკოს იორდანისთან (552 წ.), ანგლოსაქს მოგზაურ ვულფსტანთან (900 წ.) და ჩრდილო გერმანელ ქრონისტ, მთავარეპისკოპოს ადამ ბრემენელთან (1075 წ.).

## რესურსები ინტერნეტში

* Gimbutas, Marija (1963). *The Balts*. London, New York:  Thames & Hudson, Gabriella. ციტირების თარიღი: 2008-09-06.  E-book of the original.
* Baranauskas, Tomas.  (2003)Forum of Lithuanian History. Historija.net.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-09-06. ციტირების თარიღი: 2008-09-06.
* Sabaliauskas, Algirdas.  (1998)We, the Balts. *Postilla 400*. Samogitian Cultural Association.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-04-02. ციტირების თარიღი: 2008-09-05.
* Straižys, Vytautas; Libertas Klimka.  (1997)The Cosmology of ancient Balts. www.astro.lt. ციტირების თარიღი: 2008-09-05.
# ივანე აივაზოვსკი

| ივანე აივაზოვსკი |
| --- |
|  |
| დაიბადა | 17 (29) ივლისი, 1817  ან 29 ივლისი, 1817(1817-07-29)  |
| დაბადების ადგილი | ფეოდოსია  |
| გარდაიცვალა | 19 აპრილი (2 მაისი), 1900 (82 წლის) |
| გარდაცვალების ადგილი | ფეოდოსია  |
| ჟანრი | მარინა , პეიზაჟი , ბატალური ჟანრი, ფიგურა , საჟანრო ფერწერა , ისტორიული ფერწერა , პორტრეტი , რელიგიური ფერწერა , მითოლოგიური ფერწერა  და რომანტიზმი |

ივანე აივაზოვსკის პორტრეტი, შესრულებული ალექსი ტურანოვის მიერ.
**ივანე კონსტანტინეს ძე აივაზოვსკი** (რუს. Иван Константинович Айвазовский, სომხ. Հովհանէս Այվազովսկի, დ. 29 ივლისი [ ძვ. სტ. 17 ივლისი], 1817, ფეოდოსია — გ. 5 მაისი [ ძვ. სტ. 19 აპრილი], 1900, იქვე) — რუსი პეიზაჟისტ-მარინისტი. წარმოშობით სომეხი. 1833-1837 წლებში სწავლობდა პეტერბურგის სამხატვრო აკადემიაში. იყო მ. ვორობიოვისა და ფ. ტანერის მოწაფე. 1845 წლიდან — აკადემიკოსი, 1847 წლიდან პროფესორი, 1887-იდან სამხატვრო აკადემიის საპატიო წევრი. ევროპის რამდენიმე აკადემიის წევრი.

1845-იდან ცხოვრობდა ფეოდოსიაში. უკვე 1840-იდან საქვეყნოდ მოიხვეჭა სახელი თავისი ნამუშევრებით, რომლებშიც გადმოცემულია ზღვის სტიქიონის სიდიადე, ზღვასთან მებრძოლი ადამიანების სიმამაცე. მისი მნიშვნელოვანი ნაწარმოებია:„ჩესმენის ბრძოლა“, „ნავარინის ბრძოლა“ (ორივე — 1848, ფეოდოსიის სამხატვრო გალერეა), „მეცხრე ტალღა“ (1850, სანქტ-პეტერბურგი, რუსული მუზეუმი), „შავი ზღვა“ (1881, მოსკოვი, ტრეტიაკოვის გალერეა). აივაზოვსკის ორი ნამუშევარი „ნიკოლოზ I-ის ჩასვლა გელენჯიკში“ და „ოსმალთა ფელუკის დატყვევება“ დაცულია საქართველოს ხელოვნების მუზეუმში.

## გალერეა

* Moonlit Seascape With Shipwreck
* შტორმი
* მეთევზე ნაპირზე
* ტიფლისი
* სოჭში გადასხმა
* მეცხრე ტალღა
* ტალინი
* ჩესმას ბრძოლა
* მიხეილ ტარიელოვიჩ ლორის-მელიკოვი
* Brig "Mercury" Attacked by Two Turkish Ships

## რესურსები ინტერნეტში

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ივანე აივაზოვსკი“** ვიკისაწყობში.
* ინფორმაცია სომხეთის ეროვნული გალერეის საიტზე დაარქივებული 2015-09-24 საიტზე Wayback Machine.
* რუსული ხელოვნების ენციკლოპედია დაარქივებული 2015-10-22 საიტზე Wayback Machine.

## სქოლიო
# ოლიმპი

| ოლიმპი
  |
| --- |
|  ოლიმპი |
| კოორდინატები: ﻿ / ﻿  |
| **ქვეყანა** |  საბერძნეთი
 |
| **სიმაღლე** | 2917,727 მ
 |
| **პირველი ასვლა** | 2 აგვისტო, 1913
  |
|  |
|  სურათები ვიკისაწყობში |

**ოლიმპი**, **ოლიმპო** (ბერძ. Όλυμπος) — საბერძნეთის უმაღლესი მწვერვალი. სიმაღლე 2917,727 მ. წარმოადგენს მთის მასივს. მდებარეობს ეგეოსის ზღვის თერმეკოსის ყურის ნაპირებთან, თესალიისა და მაკედონიის საზღვარზე, საბერძნეთის სიდიდით მეორე ქალაქ სალონიკიდან დაახლოებით 100 კილომეტრში. აქვს 52 პიკი. ოლიმპის სამი ყველაზე მაღალი მწვერვალია: მიტიკასი (2917,727 მ), სკოლიო (2912 მ) და სტეფანი (2905 მ). უმთავრესად აგებულია მარმარილოსებრი კირქვებითა და კრისტალური ფიქლებით. კალთები ციცაბოა, დასერილია ხეობებით, აქვს კდლოვანი მწვერვალები. შემოსილია მარადმწვანე ბუჩქნარით, ფართოფოთლოვანი და ფიჭვის ტყით.

ოლიმპი არის არატექნიკური ცოცვით ასასვლელი მთა. წელიწადში ოლიმპზე დაახლოებით 10 000 ადამიანი ადის, მათგან უმეტესობა მხოლოდ სკოლიოს მწვერვალამდე აღწევს. მთაზე ასვლის მსურველთა უმეტესობა იწყებს ქალაქ ლიტოქორონიდან, რომელმაც სახელწოდება „ღმერთების ქალაქი“ თავისი მდებარეობის გამო მიიღო.

მონეტების კოლექციონერებში დიდი მოთხოვნით სარებლობს 10 ევროს მემორიალური მონეტა, რომელიც გამოშვებულ იქნა 2005 წელს და რომლის ძირითად მოტივს წარმოადგენს ოლიმპი მის ირგვლივ მდებარე ეროვნული პარკით. მონეტის უკანა მხარესაა ტიტანომაქია ოლიმპის მთაზე. სცენის თავზე ბერძნულად აწერია „ოლიმპის ეროვნული პარკი“, ხოლო მონეტის ქვედა მხარეს, კიდესთან ახლოს გამოშვების წელი.

ძველ ბერძნულ მითოლოგიაში ჰომეროსისა და სხვა ძველ მწერალთა ნაწარმოებებში ოლიმპი ღმერთების სამყოფელია. ოლიმპს ღმერთბის საკრებულოსაც უწოდებენ, ხოლო ღმერთს — ოლიმპელს. ოლიმპი ღმერთების მიერ ტიტანების ომში ტიტანების დამარცხების შემდეგ გახდა ღმერთების სამყოფელი. იგი უამრავ ბერძნულ მითურ ამბებშია მოხსენიებული. ჰომეროსის „ოდისეის“ თანახმად, „ოლიმპის სიმშვიდეს ქარები არ არღვევენ, ასევე იქ არ მოდის არც წვიმა და არც თოვლი თუმცა ჰაერი საოცრად წმინდა და უღრუბლოა“.

## სქოლიო
# ტუტე ლითონები

**ტუტე ლითონები**, *ტუტე მეტალები* — ელემენტთა პერიოდული სისტემის პირველი ჯგუფის ქიმიური ელემენტები. მათში ერთიანდება: ლითიუმი (Li), ნატრიუმი (Na), კალიუმი (K), რუბიდიუმი (Rb), ცეზიუმი (Cs) და ფრანციუმი (Fr). ეს სახელწოდება მათ შესაბამისი ჰიდროქსიდების — ტუტეებიდან მიიღეს. მათი ჟანგვის ხარისხია +1. ახასიათებთ მსგავსი ფიზიკური და ქიმიური თვისებები (განსაკუთრებით K, Rb და Cs).

## თვისებები

მათი გარე შრის აღნაგობა ერთნაირია (გარე შრეზე ერთი S ელექტრონია), ამიტომ ტუტე ლითონების თვისებები მსგავსია. მათ შეუძლიათ ადვილად გასცენ გარე შრის, ბირთვთან სუსტად დაკავშირებული ელექტრონი და წარმოქმნან მდგრადი კათიონები +1 ჟანგვის ხარისხით. ტუტე ლითონებისათვის დამახასიათებელი დაბალი ელექტროუარყოფითობა და მაღალი აღმდგენი თვისებები. მათ ახასიათებთ ბზინვარება, თბოგამტარობა, ელექტროგამტარობა და პლასტიკურობა.

ატომური რადიუსის გაზრდით იზრდება მათი სიმკვრივე, მაგრამ მცირდება ლღობის და დუღილის ტემპერატურები, რადგან იონთა რადიუსის გაზრდით სუსტდება ქიმიური ბმები და კრისტალები უფრო დაბალ ტემპერატურაზე ირღვევა.

ტუტე ლითონებისათვის დამახასიათებელი ალის შეფერადება წვისას, ალის ფერის მიხედვით შესაძლებელია მათი გამოცნობა: ნატრიუმი იძლევა ყვითელ, კალიუმი – იისფერ შეფერილობას და ა.შ. ტუტე ლითონების ოქსიდის ზოგადი ფორმულაა EշO ჰიდროქსიდისა (ტუტის) E-OH, წყალბადნაერთებისა კი – EH. წყალბადნაერთებს ჰიდრიდები ეწოდება. ტუტე ლითონთა წყალბადნაერთები – ჰიდრიდები თეთრი კრისტალური ნივთიერებებია ისინი ადვილად შედის წყალთან რეაქციაში შესაბამისი ტუტეების წარმოქმნით. მეტალთა იონების რადიუსის ზრდის გამო რიგში LiOH-NaOH-KOH-RbOH-CsOH ფუძე თვისებები თანდათან ძლიერდება.

ტუტე ლითონები მაღალი აქტიურობის გამო თავისუფალი სახით ბუნებაში არ გვხვდება. Na და K ბუნებაში გავრცელებულია მნიშვნელოვანი შენაერთების (NaCl, KCl, NaCl-KCl…) სახით. ჰაერზე ტუტე მეტალები სწრაფად იჟანგება, ამიტომ მათ ნავთში ინახავენ.

## საერთო თვისებები

ტუტე ლითონები ბევრი საერთო თვისებით ხასიათდება:

* დაბალ ტემპერატურაზე უერთდება ჟანგბადს. მიიღება შესაბამისი ოქსიდი: WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
* ოთახის ტემპერატურაზე ჟანგბადში წვის შედეგად წარმოქმნის პეროქსიდს: WIKINIUM\_MATH\_PH\_2
* იწვის ქლორის არეში. წარმოიქმნება შესაბამისი მარილები – ქლორიდები: WIKINIUM\_MATH\_PH\_4
* მაღალ ტემპერატურაზე ენერგიულად რეაგირეს გოგირდთან სულფიდების წარმოქმნით: WIKINIUM\_MATH\_PH\_6
* აძევებს წყალბადს წყლიდან: WIKINIUM\_MATH\_PH\_8

რეაქციის შედეგად გამოიყოფა წყალბადი და ხსნარში მიიღება ტუტე.

## გამოყენება

აქტიურობის გამო თავისუფალი სახით ტუტე ლითონების გამოყენება შეზღუდულია. ნატრიუმი და მისი შენადნობი კალიუმთან გამოიყენება როგორც სითბოგამტარი ბირთვულ დანადგარებში, ასევე მეტალოთერმიაში. Rb-სა და Cs-ს იყენებენ ფოტოელემენტებში. თანამედროვე მრეწველობასა და ტექნიკაში განსაკუთრებით გამოიყენება ლითიუმი და მისი ნაერთები: მეტალურგიაში, ავტომანქანების აკუმულატორებში, საცხებად, ატომურ ენერგეტიკაში და სხვა.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 81.
# ძველი ეგვიპტის მითოლოგია

ქალღმერთი ისიდა
**ძველი ეგვიპტის მითოლოგია** ჩამოყალიბდა ჩვ. წ.-მდე VI-IV ათასწლეულში, დიდი ხნით ადრე კლასობრივი საზოგადოების წარმოშობამდე.

ძველი ეგვიპტის მითოლოგიის წყაროები არასრული და უსისტემოა. მრავალი მითის ხასიათი და წარმოშობა ბუნდოვანია და მათი აღდგენა მხოლოდ გვიანდელ ტექსტებზე დაყრდნობით არის შესაძლებელი.

ძირითადი ძეგლები, რომლებშიც ძველი ეგვიპტელების მითოლოგიური წარმოდგენაა არეკლილი, არის სხვადასხვა რელიგიური ტექსტები:ჰიმნები, ლოცვები, სამარხთა კედლებზე აღწერილი დაკრძალვის რიტუალები...

მათ შორის ყველაზე მნიშვნელოვანია ”პირამიდების ტექსტები”, განკუთვნილი მეფეთა დაკრძალვის რიტუალისათვის. ეს ტექსტები ამოკვეთილია ძველი სამეფოს V და VI დინასტიების (ჩვ. წ.-მდე XXVI-XXIII სს.) ფარაონების პირამიდების შიდა სათავსებში; ”სარკოფაგების ტექსეტი”, რომლებიც შუა სამეფოს ხანის (ჩვ. წ.-მდე XXI-XVIII სს.) სარკოფაგებზეა შემონახული; ”მიცვალებულთა წიგნი” - შედგენილი ახალი სამეფოს დასაწყისიდან (ჩვ. წ-მდე. XVI ს. შუახანები) ძველი ეგვიპტის ისტორიის დასასრულამდე.

ეგვიპტური მითოლოგიური წარმოდგენები თავისებურად აისახა ისეთ ტექსტებშიც, როგორებიცაა: ”წიგნი ძროხისა”, ”წიგნი სიფხიზლის ჟამისა”, ”წიგნები საიქიო სამყაროზე”, ”წიგნი სუნთქვისა”, ”ამდუატი” და სხვ.

მნიშვნელოვან მასალებს გვაწვდის დრამატული მისტერიული ჩანაწერებიც, რომლებსაც ქურუმები ასრულებდნენ რელიგიურ დღესასწაულებზე და ფარაონთა კურთხევის ჟამს. მითოელემენტებს შეიცავს სხვა მაგიური ტექსებიც: შელოცვები, ჯადო-სიტყვები და სხვ.

ეგვიპტური მითოლოგიის შესახებ ცნობებს გვაწვდის ძველი ბერძენი ისტორიკოსის, ”ისტორიის მამად” წოდებული ჰეროდოტეს (ჩვ. წ-მდე დაახლ. 485-424 წწ., ეგვიპტეში მოგზაურობდა ჩვ. წ.-მდე V ს-ში) ნაშრომი ”ისტორია”; ძველი ბერძენი პროზაიკოსის, ისტორიკოსისა და ფილოსოფოს-ეთიკოსის პლუტარქეს (ჩვ. წ. I-II სს.) ნაშრომი ”ისიდისა და ოსირისზე” და სხვ.

მითების ცნობით, ნილოსის მიწა-წყლის მართვა პტახმა დაიწყო მენესის ეპოქამდე 17 900 წლით ადრე, ე.ი ჩვ. წ.-მდე 21 000 წლიდან. 9000 წლის შემდეგ პტახმა თავის მმართველობა თავის ძე რას გადასცა. რა მხოლოდ 1000 წელიწადის მართავდა ეგვიპტეს - ჩვ. წ.-მდე 12 000 - 11 000 წლებში. სწორედ ეს წლები ემთხვევა წარღვნის სავარაუდო დროს.

## ღმერთები

| ეგვიპტურად*(ტრანსლიტ.)* | რანგი, ნათესაური კავშირები სხვა ღმერთებთან, ფუნქცია, განსაკუთრებული თვისებები | ატრიბუტები | გამოსახულება |
| --- | --- | --- | --- |
| **პტა (პტახი, ფთა)** | ცეცხლის ღმერთი, ღმერთების მამა |
| **ამონი** | მზისა და ნაყოფიერების ღმერთი  |  |  |
| **გები** | დედამიწის ღმერთი |
| **შუ** | მზის გასხივოსნებული სივრცის ღმერთი |
| **რა** | მზის უზენაესი ღმერთი |
| **ოსირისი** | მზის, ნილოსის, ქვესკნელისა და მიცვალებულთა უზენაესი ღმერთი |
| **ხონსუ** | მთვარის ღმერთი |
| **სოპი (სეპი)** | მკვდრების მფარველი ღმერთი |

## რესურსები ინტერნეტში

* მითოლოგიის ენციკლოპედია
# ედმუნდ ბერკი

| ედმუნდ ბერკი |
| --- |
|  |
| დაბ. თარიღი | 12 იანვარი, 1729(1729-01-12)  |
| დაბ. ადგილი | დუბლინი  |
| გარდ. თარიღი | 9 ივლისი, 1797(1797-07-09) (68 წლის) |
| გარდ. ადგილი | Beaconsfield  |
| მოქალაქეობა | ირლანდიის სამეფო |
| საქმიანობა | პოლიტიკოსი , ფილოსოფოსი , მწერალი  და პოლიტოლოგი  |
| მუშაობის ადგილი | გლაზგოს უნივერსიტეტი |
| ალმა-მატერი | დუბლინის ტრინიტის კოლეჯი |
| მეუღლე | Jane Mary Nugent  |
|

გავლენა მოახდინეს
* :::არისტოტელე, ციცერონი, ეკლესიის მამები, Richard Hooker, შარლ ლუი დე მონტესკიე, William Blackstone, ჯონ ლოკი და დევიდ იუმი
 |
| ხელმოწერა |  |
| **ედმუნდ ბერკი** ვიკისაწყობში |

**ედმუნდ ბერკი** (დ. 12 იანვარი, 1729 – გ. 9 ივლისი, 1797) — ანგლო-ირლანდიელი სახელმწიფო მოღვაწე, ეკონომისტი და ფილოსოფოსი. დუბლინში დაბადებული ბერკი 1766-1794 წლებში იყო ბრიტანეთის პარლამენტის წევრი დიდი ბრიტანეთის თემთა პალატაში ვიგების პარტიიდან.

ბერკი იყო საზოგადოებრივი ცხოვრების სათნოებისა და მორალის პრინციპებით წარმართვის მომხრე და ხაზს უსვამდა რელიგიური ინსტიტუტების მნიშვნელობას სახელმწიფოს მორალური სტაბილურობისა და სახელმწიფოს კეთილდღეობისთვის. ეს მოსაზრებები მან გამოაქვეყნა ნაშრომში *A Vindication of Natural Society* . მან გააკრიტიკა ბრიტანეთის მთავრობის პოლიტიკა ამერიკული კოლონიების მიმართ, მათ შორის - მისი საგადასახადო პოლიტიკა. ბერკი ასევე მხარს უჭერდა კოლონისტების უფლებებს, წინააღმდეგობა გაეწიათ მეტროპოლიისთვის, თუმცა ეწინააღმდეგებოდა დამოუკიდებლობის მიღწევის მცდელობას. ბერკის სახელი ასევე დაკავშირებულია მის მხარდაჭერასთან კათოლიკური ემანსიპაციისადმი, აღმოსავლეთ ინდოეთის კომპანიიდან უორენ ჰასტინგსის იმპიჩმენტთან და საფრანგეთის რევოლუციის მიუღებლობასთან.

*რეფლექსიებში საფრანგეთის რევოლუციაზე*, ბურკი ამტკიცებდა, რომ რევოლუცია ანადგურებდა კარგი საზოგადოებისა და სახელმწიფოს სტრუქტურას, და გმობდა კათოლიკური ეკლესიის დევნას, რომელიც საფრანგეთის რევოლუციას მოყვა. მისმა პოზიციამ განაპირობა მისი ხელმძღვანელი პოზიცია ვიგების პარტიის კონსერვატიულ ფრაქციაში, რომელსაც მან უწოდა ძველი ვიგები, რათა განესხვავებინა საფრანგეთის რევოლუციისადმი კეთილგანწყობილი ახალი ვიგებისგან, რომლებსაც ჩარლზ ჯეიმზ ფოქსი ხელმძღვანელობდა.

XIX საუკუნეში ბერკს პატივს სცემდნენ როგორც კონსერვატორები, ასევე ლიბერალები და მიიჩნევდნენ ლიბერალური კონსერვატიზმის დამდუძნებლად. შემდგომში, XX საუკუნეში, განსაკუთრებით შეერთებულ შტატებში, ბერკი მიიჩნევა კონსერვატიზმის პოლიტიკური ფილოსოფიის ფუძემდებლად.

## რესურსები ინტერნეტში

* Edmund Burke — ნამუშევრები პროექტ „გუტენბერგზე“
* ედმუნდ ბერკი — ნამუშევრები საიტზე Internet Archive
* ედმუნდ ბერკი — ნამუშევრები საიტზე LibriVox (უფასო აუდიო წიგნები)
* ედმუნდ ბერკი — Find a Grave-ზე

## სქოლიო
# ძვ. წ. 310

|  |  |
| --- | --- |
| **ათასწლეული:**  | ძვ. წ. II · **ძვ. წ. I** · I |
| **საუკუნე:**  | ძვ. წ. V · **ძვ. წ. IV** · ძვ. წ. III |
| **წლები:** | ძვ. წ. 313 · ძვ. წ. 312 · ძვ. წ. 311  **ძვ. წ. 310** ძვ. წ. 309 · ძვ. წ. 308 · ძვ. წ. 307 |

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
ძვ. წ. 310ძვ. წ. 310** — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.

## მოვლენები

## დაიბადნენ

## გარდაიცვალნენ
# ნაკიანი წელიწადი

**ნაკიანი წელიწადი** — კალენდარული წელიწადი, რომელიც 366 დღე-ღამეს შეიცავს; 1 დღე-ღამით მეტია მარტივ წელიწადზე. ნაკიან წელიწადში თებერვალი 29 დღე-ღამისგან შედგება. ახალი სტილით ნაკიანად ითვლება ყოველი წელიწადი, რომელიც იყოფა 4-ზე, გარდა იმ წლებისა, რომელთა ნომერი, თუმცა დაბოლოებულია 2 ნულით, უნაშთოდ არ იყოფა 400-ზე (მაგ., 1800, 1900, 2100). ნაკიანი წელიწადის არსებობა, ანუ ერთი დღის დამატება, საჭიროა იმიტომ, რომ მარტივი (365 დღიანი) წელიწადი არ შედგება ზუსტად 365 დღისგან, არამედ 365 და დაახლოებით ერთი მეოთხედი დღისგან, ამიტომაცაა ნაკიანი თითქმის ყოველი მეოთხე წელიწადი.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 303.
# სიბუიანის ზღვა

სიბუიანის ზღვის მდებარეობა
**სიბუიანის ზღვა** — პატარა ზღვა ფილიპინების აკვატორიაში. მდებარეობს ფილიპინების კუნძულებს — ვისაიანსა და ლუსონს შორის.

დასავლეთით, ტაბლასის სრუტის საშუალებით უერთდება სავუს ზღვას. ჩრდილო-დასავლეთით ესაზღვრება სამხრეთ ჩინეთის ზღვა, სამხრეთ-აღმოსავლეთით — ვისაიანის ზღვა. საშუალო სიღრმე შეადგენს 1 700 მეტრს, მარილიანობა 32,0—32,5 ‰-ს.

1944 წლის 24 ოქტომბერს, ამ ზღვაში მოხდა აშშ-ისა და იაპონიის საზღვაო ძალების შეტაკება, რომელიც ისტორიაში „სიბუიანის ზღვის ბრძოლის“ სახელით შევიდა.

## რესურსები ინტერნეტში

* სიბუანის ზღვის ბრძოლა
* სიბუანის ზღვის ბრძოლა
# ეროვნული პარკი

სპილოების საფარი ჯალდაპარას ეროვნულ პარკში, დასავლეთი ბენგალი, ინდოეთი
ტეიდეს ეროვნული პარკი, ტენერიფე, ესპანეთი
მანუელ ანტონიოს ეროვნული პარკი, კოსტა-რიკა. ფორბსის მიერ დასახელდა 12 ულამაზეს ეროვნულ პარკებს შორის.
**ეროვნული პარკი** — დაცული ტერიტორიის ერთ-ერთი სახე, რომელსაც მინიჭებული აქვს სპეციალური სტატუსი. შეესაბამება IUCN II კატეგორიას.

ეროვნული პარკი იქმნება ეროვნული და საერთაშორისო მნიშვნელობის, შედარებით დიდი და ბუნებრივი მშვენიერებით გამორჩეული ეკოსისტემების დასაცავად სასიცოცხლო და რეკრეაციული საქმიანობისათვის.

ეროვნული პარკისათვის შეიძლება შეირჩეს შედარებით დიდი ბუნებრივი სახმელეთო ტერიტორია ან/და აკვატორია, სადაც წარმოდგენილია უნიკალური, იშვიათი ან საფრთხის წინაშე მყოფი ერთი ან რამდენიმე დაუზიანებელი ან ნაკლებად დაზიანებული ეკოსისტემა, ბიოცენოზი და „წითელ ნუსხაში“ შეტანილ, გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ გარეულ ცხოველთა და ველურ მცენარეთა სახეობა.

ეროვნულ პარკში შეიძლება მოეწყოს შემდეგი ძირითადი ზონები:

1. **ბუნების მკაცრი დაცვის ზონა** – ბუნების მკაცრი დაცვის ზონა ეწყობა ხელუხლებელი ბუნების შენარჩუნების, არამუნიციპალური მეცნიერების კვლევის და საგანმანათლებლო საქმიანობისათვის.
2. **ბუნების მართვავდი დაცვის ზონა** – ბუნების მართვადი დაცვის ზონა ეწყობა სასიცოცხლო გარემოს დაცვის, მოვლა-პატრონობისა და აღდგენის, აგრეთვე მანიპულაციური მეცნიერული კვლევის, ტურიზმისა და საგანმანათლებლო საქმიანობისათვის.
3. **ვიზიტორთა ზონა** – ვიზიტორთა ზონა ეწყობა ბუნების დაცვის, რეკრეაციისა და საგანმანათლებლო საქმიანობისათვის.
4. **აღდგენის ზონა** – აღდგენის ზონა ეწყობა ანთროპოლოგიური ჩარევით დაზიანებული ბუნების ობიექტების და ტერიტორიების დაცვა-აღდგენისათვის.
5. **ისტორიულ-კულტურული ზონა** – ისტორიულ-კულტურული ზონა ეწყობა ბუნებრივი გარემოს, ისტორიულ-კულტურული ობიექტებისა და/ან არქიტექტურული ძეგლების დაცვა-აღდგენის, რეკრეაციის, ტურიზმისა და საგანმანათლებლო საქმიანობისათვის (ზონა არ მოიცავს დასახლებებს).
6. **ადმინისტრაციის ზონა** – ადმინისტრაციის ზონა ეწყობა ეროვნული პარკის ადმინისტრირებისათვის აუცილებელი ინფრასტრუქტურის განსათავსებლად.
7. **ტრადიციული გამოყენების ზონა** – ტრადიციული გამოყენების ზონა ეწყობა ბუნების დაცვის და განახლებადი ბუნებრივი რესურსების ტრადიციულად გამოყენებასათან დაკავშირებული სამეურნეო საქმია ნობისათვის. ზონაში დაიშვება ადგილობრივი მოსახლეობის საჭიროებით და ბუნებრივი პროდუქტულობით ლიმიტირებული თიბვა, ძოვება, საშეშე მერქნის მოპოვება და სხვა. დაუშვებელია ხვნა-თესვა და სასოფლო-სამეურნეო ნაგებობების განთავსება.

ეროვნული პარკი შეიძლება მოიცავდეს სხვადასხვა კატეგორიის დაცულ ტერიტორიას (ბუნების ძეგლი, აღკვეთილი, მსოფლიოს მემკვიდრეობის უბანი) და/ან თვითონ ითავსებდეს ბიოსფერული რეზერვატის, მსოფლიო მემკვიდრეობის უბნის ან საერთაშორისო მნიშვნელობის მქონე ჭარბტენიანი ტერიტორიის კატეგორიას.

## იხილეთ აგრეთვე

* დაცული ტერიტორია
* ნაკრძალი
* ბუნების ძეგლი
* დაცული ლანდშაფტი
* სახელმწიფო ნაკრძალი
* აღკვეთილი
* მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორია

## რესურსები ინტერნეტში

* სსიპ დაცული ტერიტორიების სააგენტო დაარქივებული 2011-07-21 საიტზე Wayback Machine.

## სქოლიო
# გამელანი

გამელანი (მალაიის აზიური უნივერსიტეტის კოლექციიდან)
**გამელანი** — ინდონეზიური ხალხური ორკესტრის და ინსტრუმენტული იმპროვიზაციის სტილი. გაჩნდა რა კუნძულ იავაზე, შემდგომში გავრცელდა ბალის, სუმატრას და სხვა ახლომდებარე კუნძულებზე.

მუსიკა ასეთი ორკესტრების მიერ სრულდება ისეთ ინსტრუმენტებზე, როგორიც არის გამბანგი, სარონი, სლენტემი, ბონანგის გონგები, გენდანგის დოლები, სხვადასხვა გონგი. ასეთ მუსიკაში დასარტყმელი საკრავები ძირითად თემას ასრულებენ. ანსამბლების მიერ აგრეთვე გამოიყენება სიმებიანი საკრავები - კეჩაპი და ცელემპუნგი, ხემიანი რებაბი, ფლეიტა სულინგი, ხოლმე - მამაკაცის ან ქალის ვოკალიც. საკრავების საერთო რაოდენობა 10-დან 25-მდე მერყეობს.

## რესურსები ინტერნეტში

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„გამელანი“** ვიკისაწყობში.
* გამელანური მუსიკის შესავალი დაარქივებული 2007-03-10 საიტზე Wayback Machine.
# ჯეკ რასელ ტერიერი

ჯეკ რასელ ტერიერი|  |
| წარმოშობის ქვეყანა | დიდი ბრიტანეთი |
|

| თვისებები |
| --- |
| წონა | 4-5 კგ. |
| სიმაღლე | 25-26 სმ. |
| სიცოცხლის ხანგრძლივობა | 13-14 წელი |

 |
|

| კლასიფიკაცია და სტანდარტები |
| --- |
| ამკ | ტერიერები | სტანდარტი |

 |
| ძაღლი (*Canis lupus familiaris*) |

**ჯეკ რასელ ტერიერი** (ინგლ. Jack Russell Terrier) — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია დიდ ბრიტანეთში XIX საუკუნეში.

ჯეკ რასელი ძალიან პოპულარულია დიდ ბრიტანეთში. იგი შეიქმნა ვირთხების განადგურების მიზნით და დღესაც არ დაუკარგავს მონადირის ინსტინქტი. დაუდგრომელი, ხალისიანი ჯეკ რასელი ენერგიის, ნერვების და კუნთების ერთობლიობაა. სოფლებში და პატარა ქალაქებში პოპულარული ეს ტერიერი კბენს და აგრესიას ავლენს ნებისმიერი მოძრავი ობიექტის მიმართ (ადამიანის ჩათვლით). მაგრამ ჯეკ რასელების უმრავლესობას ძალიან უყვარს თამაში და ძალიან ალერსიანი და კეთილგანწყობილია როგორც პატრონის, ასევე უცნობი ადამიანების მიმართ.

ჯეკ რასელ ტერიერის შეფერილობა შეიძლება იყოს თეთრი ყავისფრით, თეთრი შავით, სამფერი (შავი, თეთრი, ყავისფერი), მისი ბალანი განსაკუთრებულ მოვლას არ საჭიროებს, სხეულის სიგრძე სიმაღლესთან შედარებით დიდია, ტუჩები და ცხვირი შავია. ჯეკ რასელ ტერიერი ადვილად ეგუება ქალაქის პირობებში ცხოვრებას, ძნელია მისი გაწვრთნა. სჭირდება დამატებითი ფიზიკური დატვირთვა.

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
ჯეკ რასელ ტერიერი ჯეკ რასელ ტერიერი დაარქივებული 2014-11-06 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)