# გუგოლი

**გუგოლი** (ინგლ. googol; აღნიშვნა 10100) — რიცხვი თვლის ათობით სისტემაში, გამოხატული ერთიანით და ასი ნულით,

10100=10 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 ​000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000.
იგივეა, რაც ათი დუოტრიგინტილიონი.

## სახელწოდება

1920 წელს ტერმინი შემოიღო 9 წლის მილტონ სიროტამ (1911–1981), ამერიკელი მათემატიკოსის ედვარდ კასნერის ძმისშვილმა. ის შთაგონებული იყო თანამედროვე კომიქსების პერსონაჟის ბარნი გუგლის მიერ. 1940 წელს კასნერმა ამ კონცეფციის პოპულარიზაცია მოახდინა თავის წიგნში „მათემატიკა და წარმოსახვა“. ამ ზომის რიცხვის სხვა სახელებია: ათი *დუოტრიგინტილიონი* (მოკლე სკალაზე), *ათი ათასი სექსდეცილიონი* (გრძელ სკალაზე), ან *ათი სექსდეცილიარი* (პელეტიერის გრძელ სკალაზე).

## გამოყენება

გუგოლი მათემატიკაში ნაკლებად გამოიყენება. თუმცა, ის სასარგებლოა სხვა ძალიან დიდ რიცხვების შედარებისას, როგორიცაა სუბატომური ნაწილაკების რაოდენობა ხილულ სამყაროში ან ჭადრაკში სვლების ჰიპოთეტური რაოდენობა. კასნერმა ის გამოიყენა წარმოუდგენლად დიდ რიცხვსა და უსასრულობას შორის სხვაობის საილუსტრაციოდ და ამ კუთხით ზოგჯერ გამოიყენება მათემატიკის სწავლებაში. გუგოლის სიდიდის წარმოსახვისათვის, ელექტრონის მასა, რომელიც 10−30 კგ-ზე ნაკლებია, შეიძლება შევადაროთ ხილული სამყაროს მასას, რომელიც შეფასებულია, როგორც 1050-1060 კგ. მათ შორის თანაფარდობა შეადგენს დაახლოებით 1080-1090-ს, ანუ გუგოლის დაახლოებით ათი მემილიარდედი (გუგოლის 0.00000001%).

კარლ სეიგანმა აღნიშნა, რომ სამყაროში ელემენტარული ნაწილაკების მთლიანი რაოდენობა არის დაახლოებით 1080 (ედინგტონის რიცხვი) და რომ თუ მთელი სამყარო სავსე რომ ყოფილიყო ნეიტრონებით, მათი რიცხვი დაახლოებით 10128 იქნებოდა. მან ასევე აღნიშნა მსგავსება არქიმედეს გამოთვლებთან „ქვიშის მრიცხველში“. არქიმედეს გამოთვლებით, არისტარქეს სამყარო (დაახლოებით 2 სინათლის წლის დიამეტრით), თუ მთლიანად ქვიშით იქნება შევსილი, მაშინ იგი შეიცავდა 1063 მარცვალს. დღევანდელი ხილული სამყარო, კი ქვიშით რომ იყოს სავსე, მასში მხოლოდ 1095 ქვიშის მარცვალი შეგროვდებოდა. ანუ 100000 ქვიშის მარცვალი დააკლდებოდა დაკვირვებად სამყაროს გუგოლის შესაქმნელად.

ჰოკინგის გამოსხივების გამო დაახლოებით 1 გალაქტიკის მასის (1011 მზის მასის) სუპერმასიური შავი ხვრელის დაშლის დრო დაახლოებით 10100 წელია. აქედან გამომდინარე, გაფართოებული სამყაროს სითბური სიკვდილი უფრო დაბალია, რაც მოხდება მომავალში სულ მცირე ერთი გუგოლი წლის შემდეგ.

გუგოლი გაცილებით მცირეა ვიდრე ცენტილიონი.

## გავლენა კულტურაზე

სიტყვის ფართოდ გამოიყენება კომპანია Google-ის სახელით გავრცელებას მოყვა. სახელწოდება „Google“ წარმოადგენს კომპანიის დამფუძნებლების მიერ გუგოლის (googol) მართლწერისას დაშვებულ მექანიკურ შეცდომას. იგი შერჩეული იყო იმის ნიშნად, რომ საძიებო სისტემა გამიზნული იყო დიდი ზომის ინფორმაციის მისაწოდებლად. 2004 წელს კასნერის ოჯახის წევრები, რომლებმაც მემკვიდრეობით მიიღეს მის წიგნზე უფლებები, განიხილავდნენ სასამართლოში ჩივილს კომპანია Google-ს მიერ ტერმინი „გუგოლის“ გამოყენების გამო. თუმცა, არცერთი სარჩელი არ ყოფილა შეტანილი სასამართლოში.

2009 წლის ოქტომბრიდან Google ანიჭებს დომენის სახელებს თავის სერვერებს დომენით „1e100.net“, სამეცნიერო აღნიშვნა 1 googol-ისთვის, რათა უზრუნველყოს ერთი დომენი სერვერების იდენტიფიცირებისთვის Google ქსელში.

## რესურსები ინტერნეტში

* Padilla, Tony; Symonds, Ria. Googol and Googolplex. *Numberphile*. Brady Haran.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-03-29. ციტირების თარიღი: 2013-04-06
* Самое большое число YouTube-ზე

## სქოლიო