Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# აბრეშუმის დიდი გზა

| აბრეშუმის დიდი გზა: ჩანანი-ტიან-შანის კორიდორი |
| --- |
|  აბრეშუმის დიდი გზა ჩვ. წ. I საუკუნეში |
| ქვეყანა |
{{ქვეყნის მონაცემები  ჩინეთი  ყაზახეთი  ყირგიზეთი
| ქვეყნის დროშა2
| name =  ჩინეთი  ყაზახეთი  ყირგიზეთი
| variant =
| size =
}} |
| ტიპი |
კულტურული |
| კრიტერიუმები |
ii, iii, v, vi |
| რეგიონი |
აზია და ოკეანეთი |
| გაწევრიანების ისტორია |
| გაწევრიანება |
2014  (38-ე სესია) |
| ნომერი |
1442 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | მსოფლიო მემკვიდრეობა UNESCO, ობიექტი № 1442 ინგლ. • რუს. • ფრ. |

**აბრეშუმის დიდი გზა** (ჩინ.: 絲綢之路; გამარტ. ჩინ. 丝绸之路; სპარს. راه ابریشم; თურქ. İpekyolu; ყირგ. Жибек жолу) — ტრანსკონტინენტური სავაჭრო-საქარავნო გზა, რომელიც ჩინეთს ხმელთაშუა და შავი ზღვების სანაპიროებთან აკავშირებდა.

ამ გზით ვაჭრობას დასაბამი მიეცა ძვ. წ. II საუკუნეში. აბრეშუმის დიდი გზა იწყებოდა სიანში. ქ. დუნხუანიდან იგი ორ განშტოებად მიემართებოდა დასავლეთისაკენ. ორივე გზა - პირველი ლობნორის ტბის ჩრდილოეთით ქ. ტურფანის, მეორე კი იმავე ტბის სამხრეთით ქ. ხოტანისა და ქ. იარქენდის გავლით - ქ. კაშგარში იყრიდა თავს. აქედან ჩრდილოეთის გზა კასპიის ზღვით უკავშირდებოდა ამიერკავკასიას, გადაკვეთდა საქართველოს და ფასისიდან შავი ზღვით ბიზანტიანსა და რომს აღწევდა. მეორე გზა კაშგარიდან ბალხსა და ჩრდილოეთ ირანზე გავლით შუამდინარეთისაკენ, იქიდან კი ხმელთაშუა ზღვის ნაპირებისაკენ მიემართებოდა.

აბრეშუმის დიდი გზით უმთავრესად გაჰქონდათ მაღალხარისხოვანი ჩინური აბრეშუმი, რომლის მთავარი მომხმარებელი რომის წარჩინებულები იყვნენ. აბრეშუმის ექსპორტი რომში (შემდეგ ბიზანტიაში) ახლო აღმოსავლეთის დიდი სახელმწიფოების - პართიისა და მოგვიანებით სასანიანთა ირანის - შუამავლობით ხორციელდებოდა. ჩინური აბრეშუმის შეტანა რომს ყოველწლიურად 100 ათასი სესტერციუსი უჯდებოდა. ჩინეთიდან შეჰქონდათ აგრეთვე ოქრო. აბრეშუმის დიდი გზის იმ მონაკვეთისათვის, რომელიც ახლო აღმოსავლეთზე გადიოდა, რომსა და ბიზანტიას საუკუნოვანი ომები ჰქონდათ ჯერ პართიასთან, შემდეგ სასანიანთა ირანთან (აღსანიშნავია, რომ აბრეშუმის დიდი გზის მარშრუტები პართიაში სახელმწიფო საიდუმლოებად ითვლებოდა). VII-IX საუკუნებში ამ გზით შემოტანილი საქონლით ვაჭრობას არაბთა სახალიფო უწევდა კონტროლს. შემდეგ მასზე მონღოლებმა დაამყარეს მონოპოლია. აბრეშუმის დიდი გზამ მნიშვნელობა დაკარგა XVII საუკუნის მიწურულში, როდესაც ევროპელებმა საბოლოოდ აითვისეს საოკეანო გზა აფრიკის შემოვლით.

აბრეშუმის დიდმა გზამ ხელი შეუწყო ეკონომიკურ და კულტურულ ურთიერთობის განვითარებას აღმოსავლეთისა და დასავლეთის ქვეყნებს შორის. ამ გზით შევიდა ჩინეთში მინა, ფუფუნების საგნები, გავრცელდა ზოგიერთი კულტურული მცენარე, არაბული ცხენი და სხვა, შეაღწია აგრეთვე რელიგიურმა და ფილოსოფიურმა მოძღვრებებმა (ბუდიზმი, მანიქეველობა, იუდაიზმი, ისლამი, ნესტორიანელობა).

## იხილეთ აგრეთვე

* ამიერკავკასიის ძველი სავაჭრო-სატრანზიტო გზები

## ლიტერატურა

* *ჩოჩიევი ვ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 34-35.
# L

| ლათინური ასო „L“ |
| --- |
| Ll |
| სახელწოდება |
| L: |
LATIN CAPITAL LETTER L |
|  |
| l: |
LATIN SMALL LETTER L |
| უნიკოდი |
| L: |
U+004C |
|  |
| l: |
U+006C |
| HTML-კოდი |
| L: | `&#76;` ან`&#x004C;` |
|  |
| l: | `&#108;` ან `&#x006C;` |
| ასო „L-ს“ სურათი |
|  |
| **ვიკისაწყობი  ასო „L“** |

**L**, **l** — ლათინური ანბანის მეთორმეტე ასო. წარმოებულია სემიტური კომბალისგან, რომელიც აღნიშნავდა ბგერას /l/. თავის მხრივ, ამის წარმოშობის წყარო ეგვიპტური იეროგლიფია, რომელიც სემიტებმა ანბანური დანიშნულებით გამოიყენეს. ბერძნული ასო ლამბდა Λ (ასომთავრული) ან λ (ნუსხური), ასევე ექვივალენტური ეტრუსკული და ლათინური ასოები, წარმოადგენს იმავე ბგერას, რაც სემიტურშია.

| ეგვიპტური იეროგლიფი *`wt* | პროტო-სემიტური L | ფინიკიური L | ეტრუსკული L | ბერძნული ლამბდა |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |

 |

 |  |  |  |  |

## კლავიატურა

კომპიუტერის კლავიატურაზე წარმოადგენს შემდეგი სიმბოლოების ერთობლიობას:

* L —  `Alt` + `0` `0` `7` `6`
* l —  `Alt` + `0` `1` `0` `8`

## რესურსები ინტერნეტში

* Graphemica (L)
* Graphemica (l)
# წრეწირი

სიბრტყის მიერ კონუსის კვეთით მიღებული გეომეტრიული ფიგურები: **წრეწირი**, **ელიფსი**, **პარაბოლა**, **ჰიპერბოლა**
წრეწირი
**წრეწირი** — ჩაკეტილი ბრტყელი წირი, რომლის ყველა წერტილი ერთი და იმავე მანძილითაა დაშორებული მოცემული წერტილიდან (წრის ცენტრი), ამასთან ეს წერტილი მდებარეობს იმავე სიბრტყეში, რომელშიც მდებარეობს წირი. R მონაკვეთს, რომელიც აერთიანებს წრეწირის ცენტრს მის ნებისმიერ წერტილთან, ეწოდება წრეწირის რადიუსი. წრეწირის სიგრძის ფარდობა მის დიამეტრთან მუდმივი სიდიდეა და აღინიშნება WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 ასოთი, WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 . აქედან გამომდინარე, წრეწირის სიგრძე განისაზღვრება ფორმულით:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 .
წრეწირის ნებისმიერი ორი წერტილის შემაერთებელ მონაკვეთს წრეწირის ქორდა ეწოდება. ყველაზე დიდი ქორდა დიამეტრია, თუმცა მისგან განსხვავებით დიამეტრი აუცილებლად გადის წრეწირის ცენტრზე. ორი რადიუსის მიერ ჩამოჭრილ ნაწილს - **სექტორი** ეწოდება, ხოლო ქორდის მიერ ჩამოჭრილს კი **სეგმენტი**. ჩვენ შეგვიძლია წრეწირში ჩავხაზოთ სხვადასხვა ფიგურები, თუმცა იმისათვის რომ იგი ჩახაზულად ჩაითვალოს, აუცილებელია მისი ყველა წვერო ეხებოდეს წრეწირს.

## იხილეთ აგრეთვე

* ანალიზური გეომეტრია
* კონუსური კვეთა
* ელიფსი
* ჰიპერბოლა
* პარაბოლა

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 345.

## რესურსები ინტერნეტში

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„წრეწირი“** ვიკისაწყობში.
# ფუნიკულიორი

ფუნიკულიორი შვეიცარიაში
**ფუნიკულიორი** (ფრანგ. funiculaire, ლათ. funiculus — თოკი, ბაგირი) — ბაგირისწევიანი რელსიანი გზა, რომლის დანიშნულებაა მგზავრთა გადაყვანა და ტვირთის გადაზიდვა ციცაბო ფერდობზე (35°-მდე).
იგი პირველად გამოყენებული იქნა 1854 წელს ქ. გენუაში (იტალია) და ავსტრიაში (ზომერინგი). ფუნიკულიორის ვაგონები მოძრაობს ფოლადის ბაგირებსა და ელექტრული ამძრავის მეშვეობით. ფუნიკულიორი შეიძლება იყოს ერთ- და ორვაგონიანი. უპირატესად გავრცელებულია ორვაგონიანი ფუნიკულიორი, რომელსაც შეიძლება ჰქონდეს ორი დამოუკიდებელი ლიანდაგი ან ერთი ლიანდაგი. ამ უკანასკნელს შუაში ასაქცევი აქვს. სამგზავრო ფუნიკულიორის ვაგონები ისეა მოწყობილი, რომ ნებისმიერი დახრის დროს მათი იატაკი ინარჩუნებს ჰორიზონტალურ მდგომარეობას. მუშაობის უსაფრთხოებისათვის ფუნიკულიორის ვაგონებს აქვს საავარიო მუხრუჭები, აგრეთვე სასიგნალო, კავშირისა და ბლოკირების საშუალებები, რომლებიც უზრუნველყოფენ ზედა და ქვედა სადგურების პერსონალის შეთანხმებულ მუშაობას და ვაგონის გაჩერებას ავარიული სიტუაციის დროს. ფუნიკულიორი გამტარობის უნარი არ აღემატება 600 კაცს 1 საათში,

## იხილეთ აგრეთვე

* თბილისის ფუნიკულიორი

## ლიტერატურა

* კვირკველია, თ. ფუნიკულიორი : [თბილისის ფუნიკულიორის აშენების ისტორია], ძეგლის მეგობარი. - თბილისი, 1991. - N1. - გვ.56-59. - რეზ. რუს.
# (99942) აპოფისი

ასტეროიდი 99942 აპოფისი 2004 წლის 30 დეკემბერს
**99942 აპოფისი** (ინგლ. 99942 Apophis), ადრე *2004 MN4* — ასტეროიდი, რომელიც დედამიწას უახლოვდება, აღმოჩენილია 2004 წელს არიზონის კიტ-პიკის ასტრონომიულ ობსერვატორიაში. სახელი ეწოდა 2005 წლის 19 ივლისს ძველეგვიპტური მითოლოგიის ღმერთის აპოპის პატივსაცემად (ძვ. ბერძნ. Ἄποφις [Ápophis] — „აპოფისი“). ვარაუდობენ, რომ 2029 წელს დედამიწასთან მოახლოებისას აპოფისი შეიცვლის თავის ორბიტას.

## ორბიტა და დაახლოვება

ტურინის სკალა
ასტეროიდი ატონთა ჯგუფს მიეკუთვნება და NASA-ს მონაცემებით 13 აპრილს დედამიწის ორბიტას უახლოვდება. 2029 წელს გაივლის მინიმალურ მანძილზე, რომელიც 37 500 კმ (სხვა მონაცემებით: 36 830 კმ) შეადგენს. რადარული დაკვირვების შემდეგ 2029 წელს შეჯახება გამოირიცხა. მაგრამ პირველადი მონაცემების სიზუსტის ნაკლებობის გამო 2036 წელს და შემდგომ წლებში შეჯახების ალბათობა მაღალია. სხვადასხვა მეცნიერები შეტაკების მათემატიკურ ალბათობას აფასებენ, როგორც 2.2−5 და 2.5−5. ხოლო 2036 წლის შემდგომ ალბათობა უფრო დაბალია.

ტურინის სკალის მიხედვით 2004 წელს ეს ხიფათი 4 შეფასდა, ხოლო შემდგომში 0 დაწიეს.

2008 წლის 15 აპრილს 13 წლის გერმანელმა მოსწავლემ საზოგადოებას თავისი გამოთვლები შესთავაზა, რომლებშიც აგრეთვე დედამიწის ხელოვნურ თანამგზავრებთან შეჯახებაც გათვლილი იყო რაც 2036 წლის შეჯახებას 100 ჯერ უფრო მაღალი გახადა: 1:450 ალბათობა მოცემულ 1:45000 ნაცვლად. მაგრამ 2008 წლის 16 აპრილის გამოცემაში ნასამ არ დაადასტურა ეს გამონათვალი, და აღნიშნა რომ ასტეროიდი არ გაივლის თანამგზავრების სარტყელს. ოფიციალური შეფასება ისევ 1:45000 რჩება.

## იხილეთ აგრეთვე

* ასტეროიდების სია
* ასტეროიდი 1999 RQ36

## რესურსები ინტერნეტში

* მონაცემები ასტეროიდ აპოფისის მიმდინარე ადგილსამყოფელის შესახებ The sky live.
# სპუტნიკი

სპუტნიკ 1
**„სპუტნიკი“** (*არაოფიციალური სახელწოდება*; რუს. «Спутник» — „თანამგზავრი“) — საბჭოთა კავშირის ადრეული დედამიწის ხელოვნური თანამგზავრების (დხთ) სერია სხვადასხვა დიზაინისა და დანიშნულების. ისინი გამოიყენებოდა დედამიწის მახლობლად კოსმოსში ტვირთის გაშვების ექსპერიმენტებისთვის, ცოცხალ არსებებზე უწონობისა და რადიაციის გავლენის შესასწავლად, დედამიწის ატმოსფეროს თვისებების შესასწავლად და პირველი პილოტირებული კოსმოსური ფრენისთვის მოსამზადებლად.

1957 წლის 4 ოქტომბერს საერთაშორისო გეოფიზიკური წლის ფარგლებში გაშვებულ იქნა „სპუტნიკის“ სერიის პირველი კოსმოსური აპარატი — „სპუტნიკ-1“. ამ ისტორიული ღონისძიების სულისჩამდგმელი იყო ს. კოროლიოვი.

## ყველა დხთ, ცნობილი „სპუტნიკის“ სახელით

სახელწოდება „სპუტნიკ-1...10“ არ წარმოადგენს მის ოფიციალურ სახელს. იგი გავრცელდა და დამკვიდრდა ბეჭდური პრესის მიერ.

* სპუტნიკ-1 (ПС-1) — „პირველი საბჭოთა და მსოფლიოში პირველი ხელოვნური დედამიწის თანამგზავრი“, 4 ოქტომბერი, 1957
* სპუტნიკ-2 — „დედამიწის მეორე საბჭოთა ხელოვნური თანამგზავრი“, 3 ნოემბერი, 1957
* სპუტნიკ-3 — „დედამიწის მესამე საბჭოთა ხელოვნური თანამგზავრი“, 15 მაისი, 1958
* სპუტნიკ-4 — „პირველი ხომალდი-თანამგზავრი“, ვოსტოკ-1П — სერია ვოსტოკი, 15 მაისი, 1960
* სპუტნიკ-5-1 — „უნომრო № ხომალდი-თანამგზავრი“, ვოსტოკ-1 № 1 — სერია ვოსტოკი, 28 ივლისი, 1960. ავარია სტარტისას რაკეტა-მატარებელზე.
* სპუტნიკ-5 — „მეორე ხომალდი-თანამგზავრი“, ვოსტოკ-1 № 2 — სერია ვოსტოკი, 19 აგვისტო, 1960
* სპუტნიკ-6 — „მესამე ხომალდი-თანამგზავრი“, ვოსტოკ-1 № 3 — სერია ვოსტოკი, 1 დეკემბერი, 1960
* სპუტნიკ-7-1 — „უნომრო № ხომალდი-თანამგზავრი“, ვოსტოკ-1 № 4 — სერია ვოსტოკი, 22 დეკემბერი, 1960. ავარია სტარტისას რაკეტა-მატარებელზე.
* სპუტნიკ-7 — „მძიმე თანამგზავრი 01“. პირველი საბჭოთა თანამგზავრი ვენერაზე, 4 თებერვალი, 1961
* სპუტნიკ-8 — „მძიმე თანამგზავრი 02“, ასს ვენერა-1-ს ერთ-ერთი სახელწოდება, 12 თებერვალი, 1961
* სპუტნიკ-9 — „მეოთხე ხომალდი-თანამგზავრი“, ვოსტოკ-3 № 1 — სერია ვოსტოკი, 9 მარტი, 1961
* სპუტნიკ-10 — „მეხუთე ხომალდი-თანამგზავრი“, ვოსტოკ-3 № 2 — სერია ვოსტოკი, 25 მარტი, 1961

## რესურსები ინტერნეტში

* Soviet Satellite Data. // *Aviation Week & Space Technology*, May 27, 1963, v. 78, no. 21, p. 110. — технические данные полётов космических аппаратов серии «Космос» (1—12), «Спутник», (4—10) «Восток» (1—4)
# საფრანგეთის პირველი იმპერია

|  |
| --- |
| **საფრანგეთის პირველი იმპერიაEmpire Françaisიმპერია* |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←    ←   ←   ←    ← | 1804 — 1815 |  →    →    →    →    →    →    →    →    → |

 |
|

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |
|  | დროშა | გერბი |  |

 |
|
* საფრანგეთის იმპერია
* სატელიტი ქვეყნები

 |
| **დედაქალაქი** | პარიზი |
| **ენა** | ფრანგული |
| **რელიგია** | კათოლიციზმი, ლუთერანიზმი, კალვინიზმი, იუდაიზმი |
| **ფულის ერთეული** | ფრანგული ფრანკი |
| **ფართობი** | 2 100 000 კმ² |
| **მოსახლეობა** | 44 მლნ. |
| **მმართველობის ფორმა** | იმპერია |
| **დინასტია** | ბონაპარტიდები |
| **იმპერატორი** |
|  - 1804–1814/1815 | ნაპოლეონ I |
|  - 1815 | ნაპოლეონ II |
| **ისტორია** |
|  - XII წლის კონსტიტუცია | 18 მაისი 1804 |
|  - ნაპოლეონ I-ის კორონაცია | 2 დეკემბერი 1804 |
|  - ტილზიტის ზავი | 7 ივლისი 1807 |
|  - რუსეთში შეჭრა | 24 ივნისი 1812 |
|  - ფონტენბლოს ხელშეკრულება | 11 აპრილი 1814 |
|  - ასი დღე | 20 მარტი-7 ივლისი 1815 |
|  |

**საფრანგეთის პირველი იმპერია** (ფრანგ. Le Premier Empire) — ნაპოლეონ ბონაპარტის იმპერიის ეპოქა საფრანგეთში.

1804 წლიდან საფრანგეთის ისტორიაში სრულიად ახალი ეტაპი იწყება.18 მაისს საფრანგეთის პირველმა კონსულმა ნაპოლეონ ბონაპარტმა თავი იმპერატორად გამოაცხადა, ხოლო 2 დეკემბერს მისი იმპერატორად კურთხევის ცერემონია გაიმართა. მისი მმართველობის პერიოდი, მცირე შესვენებებით სავსე იყო უამრავი ბრძოლებით. აღნიშნული ბრძოლები თავდაპირველად საფრანგეთისთვის სასარგებლო შედეგებით მთავრდებოდა, თუმცა იყო არასასიამოვნო მომენტებიც (ტრაფალგარის ბრძოლა, ლაიფციგის ბრძოლა). საფრანგეთმა თავისი ხელისუფლება და გავლენა თითქმის მთელ ევროპაზე გაავრცელა. აღმავლობას განიცდიდა ფრანგული კულტურაც. საფრანგეთის ფართობი 1790 წლიდან 1810 წლამდე ერთნახევარჯერ გაიზარდა.

რუსეთში განცდილი მარცხი ნაპოლეონის იმპერიის დაშლის დასაწყისი გახდა. მის წინააღმდეგ დაირაზმნენ ევროპის ქვეყნები. 1813 წლის ოქტომბერში ლაიფციგთან ნაპოლეონის არმიის ნარჩენებს ბრძოლა მოუხდათ მოკავშირეებთან რუსეთის, პრუსიის, ავსტრიის, შვედეთის არმიებთან (ე. წ. ხალხთა ბრძოლა), სადაც ფრანგები დამარცხდნენ. მოკავშირეები 1814 წელს პარიზში შევიდნენ. ნაპოლეონი გადადგა. იგი ხმელთაშუა ზღვის კუნძულ ელბაზე გადაასახლეს. პარიზში ბურბონები და რევოლუციის დროს გაქცეული არისტოკრატები დაბრუნდნენ.

საფრანგეთის მოსახლეობა ვერ ეგუებოდა ძველი რეჟიმის აღდგენას. ნაპოლეონმა ისარგებლა მოსახლეობის უკმაყოფილებით და ყველასთვის მოულოდნელად საფრანგეთში დაბრუნდა. ნაპოლეონის მმართველობის ბოლო თვეებს „ასი დღე“ უწოდეს. მოკავშირეებმა ომი განაახლეს. 1815 წლის 18 ივნისს, ბელგიის ახლოს, სოფელ ვატერლოოსთან ნაპოლეონი თავის უკანასკნელ ბრძოლაში დამარცხდა. საფრანგეთის პირველი იმპერია, რომელმაც ოფიციალურად 1815 წლის 7 ივლისამდე იარსება, დასრულდა.

## რუკები

* საფრანგეთის იმპერიის დეპარტამენტები კონსულობის დროს (1801)
* საფრანგეთის დეპარტამენტები 1812 წელს
* საფანგეთის პირველი იმპერიის 1812 წლის რუკა, ესპანეთის, იტალიის, ნეაპოლის სამეფოებთან, რაინის კავშირთან და ილირიის პროვინციებთან ერთად
* ევროპა 1812 წელს, საფრანგეთის იმპერიის პიკში, რუსეთში შეჭრამდე

## რესურსები ინტერნეტში

* Napoleon, His Armies and Battles დაარქივებული 2005-10-25 საიტზე Wayback Machine.
* First Empire Magazine Covering the History, Battles and Uniforms of Napoleonic era
# 1801

|  |  |
| --- | --- |
| **ათასწლეული:**  | I · **II** · III |
| **საუკუნე:**  | XVIII · **XIX** · XX |
| **წლები:** | 1798 · 1799 · 1800  **1801** 1802 · 1803 · 1804 |

**1801 წელი სხვა კალენდრებში**| გრიგორიანული კალენდარი | 1801 *MDCCCI* |
| იულიანური კალენდარი | 1800—1801 (13 იანვარიდან) |
| იულიანური კალენდარი ბიზანტიურ ერასთან | 7309—7310 (13 სექტემბერიდან) |
| ებრაული კალენდარი  | 5561—5562  |
| ისლამური კალენდარი | 1215—1216 |
| ძველქართული კალენდარი | (21 მარტიდან) |
| - *სამყაროს შექმნიდან* | 7404—7405 |
| - *ქრისტეს შობიდან* | 1801 (*ჩყა*) |
| - *ქორონიკონით* | *XIII* მოქცევა და 489 (*ჳპთ*) წელი |
| ძველსომხური კალენდარი | 4293—4294 (11 აგვისტოდან) |
| სომხური საეკლესიო კალენდარი | 1250 *ԹՎ* *ՌՄԾ*
 |
| ეთიოპური კალენდარი | 1793—1794 |
| რომის დაარსებიდან | 2553—2554 (3 მაისიდან) |
| ძველინდური კალენდარი |  |
| - *ვიქრამ-სამვატი* | 1857—1858 |
| - *შაკა სამვატი* | 1723—1724 |
| - *კალი-იუგა* | 4902—4903 |
| ირანული კალენდარი | 1179—1180 |
| ბუდისტური კალენდარი | 2344 |
| იაპონური წელთაღრიცხვა | 1-й год Кёва |
| ჩინური კალენდარი | 4497—4498 庚申 — 辛酉 თეთრი მაიმუნი — თეთრი მამალი |

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
18011801 (ათას რვაას ერთი) წელი** — გრიგორიანული კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა ხუთშაბათი და იულიუსის კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა სამშაბათი. ამ წელს კალენდრებს შორის განსხვავება იყო 12 დღე. ეს წელი არის XIX საუკუნის 1-ლი დეკადის 1-ლი წელი.

## მოვლენები

* ქალაქის სტატუსი მიენიჭა გორს, თელავს, დუშეთს და სიღნაღს.
* იანვარი - დავით გიორგის ძე სამეფოს გამგებლად გამოცხადდა.
* მაისი - დავით გიორგის ძე რუსებმა სამეფოს გამგებლობიდან გადააყენეს და შექმნეს ქართლ-კახეთის დროებითი მმართველობა
* 12 სექტემბერი - ალექსანდრე I-მა ხელი მოაწერა მანიფესტს ქართლ-კახეთის სამეფოს გაუქმების შესახებ.

## დაიბადნენ

### იანვარი

### თებერვალი

### მარტი

### აპრილი

### მაისი

* 6 მაისი : ხოსე ხოაკინ პერესი — ჩილეს პრეზიდენტი (გ. 1889)

### ივნისი

### ივლისი

### აგვისტო

### სექტემბერი

* 21 სექტემბერი : ბორის იაკობი — რუსი ფიზიკოსი და ელექტროტექნიკოსი (გ. 1874)

### ოქტომბერი

### ნოემბერი

* 3 ნოემბერი : ვინჩენცო ბელინი — იტალიელი კომპოზიტორი (გ. 1835)

### დეკემბერი

### თარიღი უცნობია

## გარდაიცვალნენ

### იანვარი

### თებერვალი

### მარტი

* 11 მარტი : პავლე I — რუსეთის იმპერატორი (დ. 1754)
* 22 მარტი : ომარ-ხანი — დაღესტნელი ფეოდალი, ხუნძახის მფლობელი და ავარიის სახანოს გამგებელი

### აპრილი

### მაისი

### ივნისი

### ივლისი

### აგვისტო

### სექტემბერი

### ოქტომბერი

### ნოემბერი

### დეკემბერი

### თარიღი უცნობია
# ქორეოგრაფია

**ქორეოგრაფია** (ბერძნ. choreia – ცეკვა და ...გრაფია) — ცეკვის ხელოვნება. მისი პირვანდელი მნიშვნელობა იყო ჩანაწერი ცეკვის შესახებ, შემდეგ –— ცეკვის, ბალეტის შექმნის ხელოვნება, ხოლო XIX საუკუნის ბოლოდან თანამედროვე მნიშვნელობით იხმარება. ქორეოგრაფიის, ცეკვის ხელოვნების შემსწავლელ მეცნიერებას **ქორეოლოგიას** უწოდებენ.

## იხილეთ აგრეთვე

* ცეკვა
* ბალეტი

## რესურსები ინტერნეტში

* საქართველოს ცეკვის ეროვნული ანსამბლი
* ქართული ხალხური ცეკვა
# ალექსანდრ დესპლა

| ალექსანდრ დესპლა |
| --- |
|   |
| ბიოგრაფია |
| დაბ. თარიღი |
23 აგვისტო, 1961 (1961-08-23) |
| დაბ. ადგილი |
პარიზი |
| ჟანრ(ებ)ი |
კინომუსიკა |
| საქმიანობა |
კომპოზიტორი |
| საიტი | alexandredesplat.net |
| **ალექსანდრ დესპლა** ვიკისაწყობში |

**ალექსანდრ დესპლა** (ფრანგ. Alexandre Desplat; დ. 23 აგვისტო, 1961) — ფრანგი კინომუსიკოსი. 5-ჯერ იყო ნომინირებული ოსკარზე, ხოლო ექვს-ექვსჯერ ოქროს გლობუსისა და BAFTA-ს ჯილდოებზე. მიღებული აქვს ოქროს გლობუსის სამი, სეზარისა და BAFTA-ს თითო ჯილდო.

## ფილმოგრაფია

| წელი | დასახელება | ორიგინალური დასახელება | რეჟისორი |
| --- | --- | --- | --- |
| 2005 | სირიანა | Syriana | სტივენ გაგანი |
| 2006 | დედოფალი | The Queen | სტივენ ფრირზი |
| 2006 | მოხატული პირბადე | The Painted Veil | ჯონ კურანი |
| 2007 | ვნება, სიფრთხილე | Se, jie | ენგ ლი |
| 2008 | ბენჯამინ ბატონის უცნაური ისტორია | The Curious Case of Benjamin Button | დევიდ ფინჩერი |
| 2009 | ჯული და ჯულია | Julie & Julia | ნორა ეფრონი |
| 2009 | ბინდის საგა: ახალი მთვარე  | The Twilight Saga: New Moon | კრის ვეიცი |
| 2010 | მეფის სიტყვა | The King's Speech | ტომ ჰუპერი |
| 2010 | უსახელო მწერალი | The Ghost Writer | რომან პოლანსკი |
| 2011 | უკეთესი ცხოვრება | A Better Life | კრის ვეიცი |
| 2011 | ჟლეტა | Carnage | რომან პოლანსკი |
| 2011 | ცხოვრების ხე | The Tree of Life | ტერენს მალიკი |
| 2011 | მარტის იდები | The Ides of March | ჯორჯ კლუნი |
| 2012 | სავსე მთვარის სამეფო | Moonrise Kingdom | უეს ანდერსონი |
| 2012 | ჟანგი და ძვალი | De rouille et d'os | ჟაკ ოდიარი |
| 2012 | არგო | Argo | ბენ აფლეკი |
| 2013 | ფილომენა | Philomena | სტივენ ფრირზი |
| 2014 | განძზე მონადირეები | The Monuments Men | ჯორჯ კლუნი |
| 2014 | იმიტაციის თამაში | The Imitation Game | მორტენ ტილდუმი |

## რესურსები ინტერნეტში

* Alexandre Desplat, official website (ფრანგული) (ინგლისური)
* Alexandre Desplat, fan website (ფრანგული) (ინგლისური)
* Alexandre Desplat კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაში
# 1446

|  |  |
| --- | --- |
| **ათასწლეული:**  | I · **II** · III |
| **საუკუნე:**  | XIV · **XV** · XVI |
| **წლები:** | 1443 · 1444 · 1445  **1446** 1447 · 1448 · 1449 |

**1446 წელი სხვა კალენდრებში**| გრიგორიანული კალენდარი | 1446 *MCDXLVI* |
| იულიანური კალენდარი | 1445—1446 (10 იანვარიდან) |
| იულიანური კალენდარი ბიზანტიურ ერასთან | 6954—6955 (10 სექტემბერიდან) |
| ებრაული კალენდარი  | 5206—5207  |
| ისლამური კალენდარი | 849—850 |
| ძველქართული კალენდარი | (21 მარტიდან) |
| - *სამყაროს შექმნიდან* | 7049—7050 |
| - *ქრისტეს შობიდან* | 1446 (*ჩჳმვ*) |
| - *ქორონიკონით* | *XIII* მოქცევა და 134 (*რლდ*) წელი |
| ძველსომხური კალენდარი | 3938—3939 (11 აგვისტოდან) |
| სომხური საეკლესიო კალენდარი | 895 *ԹՎ* *ՊՂԵ*
 |
| ეთიოპური კალენდარი | 1438—1439 |
| რომის დაარსებიდან | 2198—2199 (30 აპრილიდან) |
| ძველინდური კალენდარი |  |
| - *ვიქრამ-სამვატი* | 1502—1503 |
| - *შაკა სამვატი* | 1368—1369 |
| - *კალი-იუგა* | 4547—4548 |
| ირანული კალენდარი | 824—825 |
| ბუდისტური კალენდარი | 1989 |
| იაპონური წელთაღრიცხვა |  |
| ჩინური კალენდარი | 4142—4143 乙丑 — 丙寅 მწვანე ხარი — წითელი ვეფხვი |

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
14461446 (ათას ოთხას ორმოცდაექვსი) წელი** — იულიუსის კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა შაბათი. ეს წელი არის XV საუკუნის მე-5 დეკადის მე-6 წელი.

## მოვლენები

* კორეაში ჰანგულის შემოღება.

## დაიბადნენ

### იანვარი

### თებერვალი

### მარტი

### აპრილი

### მაისი

### ივნისი

### ივლისი

### აგვისტო

### სექტემბერი

### ოქტომბერი

### ნოემბერი

### დეკემბერი

### თარიღი უცნობია

* პიეტრო პერუჯინო — იტალიელი მხატვარი (გ. 1524)

## გარდაიცვალნენ

### იანვარი

### თებერვალი

### მარტი

### აპრილი

### მაისი

* 15 მაისი: თომა მეწოფეცი — სომეხი ისტორიკოსი (დ. 1378)

### ივნისი

### ივლისი

### აგვისტო

### სექტემბერი

### ოქტომბერი

### ნოემბერი

### დეკემბერი

### თარიღი უცნობია

* 15 აპრილი: ფილიპო ბრუნელესკი — იტალიელი ხუროთმოძღვარი (დ. 1377)
# მახვილი (გრამატიკა)

**მახვილი** — ამა თუ იმ მარცვლის სხვაზე უფრო მკაფიოდ და გამოთქმით წარმოთქმა. მახვილის დასმა განისაზღვრება ენის ნორმებით. მახვილი განსხვავდება ენებში, ტონის, მოძრაობისა და სხვა მახასიათებლების მიხედვით.

## რესურსები ინტერნეტში

* Feet and Metrical Stress (The Cambridge Handbook of Phonology)
* Word stress in English The six fundamental rules
* Word Stress rules based on affixation
# დელფიმ მორეირა

|  |
| --- |
| **დელფიმ მორეირა და კოსტა რიბეირუ** |
|   |
| ბრაზილიის მე-10-ე პრეზიდენტი |
| თანამდებობაზე ყოფნის დრო |
| 15 ნოემბერი, 1918 – 28 ივლისი, 1919 |
| წინამორბედი | ვენსესლაუ ბრასი |
| მემკვიდრე | ეპიტასიუ პესოა |
|

---

 |
| დაბადებული | 7 ნოემბერი, 1868 მინას-ჟერაისი |
| გარდაცვლილი | 1 ივლისი, 1920 მინას-ჟერაისი |

**დელფიმ მორეირა და კოსტა რიბეირუ** (პორტ. Delfim Moreira da Costa Ribeiro; დ. 7 ნოემბერი, 1868, მინას-ჟერაისი — გ. 1 ივლისი, 1920, მინას-ჟერაისი) — ბრაზილიელი პოლიტიკოსი, ბრაზილიის პრეზიდენტი (1918–1919) 1918 წელს იგი აირჩიეს ვიცე-პრეზიდენტად, შემდეგ კი, იმავე წლის 15 ნოემბერს ბრაზილიის მეათე პრეზიდენტად და თანამდებობა ეკავა 1919 წლამდე. 1919 წელს, დელფიმ მორეირამ კონსტიტუციის თანახმად, თანამდებობა დატოვა და ჩაატარა არჩევნები, იგი ისევ ვიცე-პრეზიდენტად დაინიშნა და იყო ამ თანამდებობაზე სიცოცხლის ბოლომდე, 1920 წლის 1 ივლისამდე.

## იხილეთ აგრეთვე

* ბრაზილიის პრეზიდენტი
* ბრაზილიის პრეზიდენტების სია

## რესურსები ინტერნეტში

* O governo Delfim Moreira no sítio oficial da Presidência da República do Brasil
* Mensagem ao Congresso Nacional de 1919 დაარქივებული 2011-08-22 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| წინამორბედი: ვენსესლაუ ბრასი | **ბრაზილიის პრეზიდენტი**  1918 – 1919  | შემდეგი: ეპიტასიუ პესოა |
# ჯავი

ჯავი. ცხრილი იკითხება მარჯვნიდან მარცხნი და ზემოდან ქვემო მიმართულებით
**ჯავი** (არაბ. ‏جاوي‎) — არაბულ დამწერლობაზე დაფუძნებული განვრცობილი ანბანია მალაიური ენისათვის. იგი ერთ–ერთი ოფიციალური ანბანია მალაიური ენის ჩასაწერად, რომელიც გამოიყენება ბრუნეიში, ასევე ნაწილობრივ მალაიზიაში, ინდონეზიაში, სამხრეთ ფილიპინებში, სამხრეთ ტაილანდსა და სინგაპურში.

## შექმნა

ჯავი–შრიფტი რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში არსებობდა ნუსანტარაში (მალაიური სამყარო). მისი შექმნა დაკავშირებულია ისლამის გავრცელებასთან. იგი ძირითადად შედგება ტრადიციული არაბული ასო–ნიშნებისაგან და რამდენიმე სპეციალურად მალაიური ენისათვის შექმნილი ნიშნისაგან (ეს ნიშნები მარჯვნივ მოცემულ ცხრილში ნაცრისფრადაა გამოყოფილი).

ჯავი ერთ–ერთი უძველესი შრიფტია, იმათგან, რომლებითაც მალაიური ენის ჩაწერა ხდებოდა.

## ასოები

| ასო | იზოლირებული | დასაწყისში | შუაში | ბოლოში | სახელი |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ا | ﺍ |   |   | ﺎ | alif |
| ب | ﺏ | ﺑ | ـﺒ | ـﺐ | ba |
| ت | ﺕ | ﺗ | ـﺘ | ـﺖ | ta |
| ة‎ | ة‎ |   |   | ـة‎ | ta marbutah |
| ث | ﺙ | ﺛ | ـﺜ | ـﺚ | sa (tha) |
| ج | ﺝ | ﺟ | ـﺠ | ـﺞ | jim |
| چ | ﭺ | ﭼ | ـﭽ | ـﭻ | ca |
| ح | ﺡ | ﺣ | ـﺤ | ـﺢ | ha |
| خ | ﺥ | ﺧ | ـﺨ | ـﺦ | kha (khO) |
| د | د |   |   | ـد | dal |
| ذ | ﺫ |   |   | ـذ | zal |
| ر | ﺭ |   |   | ـر | ra (rO) |
| ز | ﺯ |   |   | ـز | zai |
| س | ﺱ | ﺳ | ـﺴ | ـﺲ | sin |
| ش | ﺵ | ﺷ | ـﺸ | ـﺶ | syin |
| ص | ﺹ | ﺻ | ـﺼ | ـﺺ | sad (sOd) |
| ض | ﺽ | ﺿ | ـﻀ | ـﺾ | dad (dOd) |
| ط | ﻁ | ﻃ | ـﻄ | ـﻂ | ta (tO) |
| ظ | ﻅ | ﻇ | ـﻈ | ـﻆ | za (zO) |
| ع | ﻉ | ﻋ | ـﻌـ | ـﻊ | ain |
| غ | ﻍ | ﻏ | ـﻐـ | ـﻎ | ghain |
| ڠ | ڠ | ڠـ | ـڠـ | ـڠ | nga |
| ف | ﻑ | ﻓ | ـﻔ | ـﻒ | fa |
| ڤ | ﭪ | ﭬ | ـﭭ | ـﭫ | pa |
| ق | ﻕ | ﻗ | ـﻘ | ـﻖ | qaf |
| ک | ک | کـ | ـکـ | ـک | kaf |
| ݢ | ݢ | ݢـ | ـݢـ | ـݢ | ga |
| ل | ﻝ | ﻟ | ـﻠ | ـﻞ | lam |
| م | ﻡ | ﻣ | ـﻤ | ـﻢ | mim |
| ن | ن | ﻧ | ـﻨ | ﻦ | nun |
| و | ﻭ |   |   | ـو | wau |
| ۏ | ۏ |   |   | ـۏ | va |
| ه | ﻩ | ﻫ | ـﻬ | ﻪ | ha |
| ء | ء |   |   | ء | hamzah |
| ي | ﻱ | ﻳ | ـﻴـ | ﻲ | ya |
| ى‎‎ | ى‎ |   |   | ـى‎ | ye |
| ڽ | ڽ | پـ | ـپـ | ـڽ | nya |

## იხილეთ აგრეთვე

* მალაიური ენა
* არაბული დამწერლობა