# პერსი ბრიჯმენი

| პერსი ბრიჯმენი |
| --- |
| *ინგლ. Percy Williams Bridgman* |
|  |
| დაბ. თარიღი | 21 აპრილი, 1882(1882-04-21)  |
| დაბ. ადგილი | კემბრიჯი  |
| გარდ. თარიღი | 20 აგვისტო, 1961(1961-08-20) (79 წლის) |
| გარდ. ადგილი | Randolph |
| დასაფლავებულია | Bridgman Cemetery  |
| მოქალაქეობა | აშშ |
| საქმიანობა | ფიზიკოსი და უნივერსიტეტის პროფესორი |
| მუშაობის ადგილი | ჰარვარდის უნივერსიტეტი |
| ალმა-მატერი | ჰარვარდის უნივერსიტეტი და Newton North High School |
| განთქმული მოსწავლეები | რობერტ ოპენჰაიმერი |
| მეუღლე | Olive Ware |
| ჯილდოები | რუმფორდის პრემია , გატრის ლექცია , გიბსის ლექცია, ელიოტ კრესონის მედალი , კომსტოკის პრემია ფიზიკაში , ნობელის პრემია ფიზიკაში , სამეფო საზოგადოების უცხოელი წევრი , ბეიკერის სახელობის ლექცია, doctor honoris causa from the University of Paris , Bingham Medal  და Royal Society Bakerian Medal |
| **პერსი ბრიჯმენი** ვიკისაწყობში |

**პერსი უილიამს ბრიჯმენი** (დ. 21 აპრილი, 1882 – გ. 20 აგვისტო, 1961)—ამერიკელი ფიზიკოსი, რომელმაც მიიღო ნობელის პრემია ფიზიკაში 1946 წელს მაღალი წნევების ფიზიკის შესახებ მისი სამუშაოსთვის. ის ყოვლისმომცველად წერდა სამეცნიერო მეთოდზე და მეცნიერების ფილოსოფიის სხვა ასპექტებზე. ბრიჯმენის ეფექტი, ბრიჯმენ-სტოკბარგერის ტექნიკა და მაღალი წნევის მინერალი ბრიჯმანიტი მის სახელს ატარებს.

## ბიოგრაფია

### ადრეული ცხოვრება

ბრიჯმენი დაიბადა კემბრიჯში, მასაჩუსეტსში და გაიზარდა ახლომდებარე ობურნდეილში.

ბრიჯმენის მშობლები ორივე დაიბადნენ ახალ ინგლისში. მისი მამა, რეიმონდ ლენდონ ბრიჯმენი, იყო "რელიგიური და იდეალისტური" და მუშაობდა როგორც გაზეთის ჟურნალისტი. მისი დედა, მერი ენ მარია უილიამსი, აღწერილი იყო როგორც "უფრო ჩვეულებრივი, ცოცხალი და კონკურენტუნარიანი".

ბრიჯმენი დადიოდა როგორც დაწყებით, ისე საშუალო სკოლაში ობურნდეილში, სადაც გამოირჩეოდა კონკურსებში კლასში, სათამაშო მოედანზე და ჭადრაკის თამაშის დროს. ბრიჯმენი იყო მორცხვი და ამაყი, მისი საოჯახო ცხოვრება შედგებოდა მუსიკის, კარტის თამაშისა და საოჯახო საქმიანობისგან. ოჯახი იყო რელიგიური; კითხულობდნენ ბიბლიას ყოველ დილით და დადიოდნენ კონგრეგაციულ ეკლესიაში. თუმცა, ბრიჯმენი მოგვიანებით გახდა ათეისტი.

### განათლება და პროფესიული ცხოვრება

ბრიჯმენი ჩაირიცხა ჰარვარდის უნივერსიტეტში 1900 წელს და დოქტორანტურის ჩათვლით სწავლობდა ფიზიკას . 1910 წლიდან პენსიაზე გასვლამდე, ბრიჯმენი ასწავლიდა ჰარვარდში, სრული პროფესორი გახდა 1919 წელს. 1905 წელს ბრიჯმენმა დაიწყო მატერიის თვისებების კვლევა მაღალი წნევის ქვეშ. მანქანის გაუმართაობამ მას აიძულა შეეცვალა თავისი წნევის აპარატი; შედეგი იყო ახალი დასალუქი მოწყობილობა, რომელიც საშუალებას აძლევდა მას შეექმნა წნევები, რომლებიც საბოლოოდ აღემატებოდა 100,000 ატმოსფეროს. ეს იყო უდიდესი განვითარება წინა მანქანებთან შედარებით, რომლებსაც შეეძლოთ მიეღწიათ მხოლოდ 3,000 ატმოსფეროული წნევისთვის. ამ ახალმა აპარატმა გამოიწვია ახალი აღმოჩენების სიმრავლე, მათ შორის 100-ზე მეტი სხვადასხვა ნაერთის კუმშვადობის, ელექტრო და თბოგამტარობის, დაჭიმვის სიძლიერისა და სიბლანტის შესწავლა. ბრიჯმენი ასევე ცნობილია მეტალებში ელექტროგამტარობისა და კრისტალების თვისებების შესწავლისთვის. მან შეიმუშავა ბრიჯმენის დალუქვა და არის ეპონიმი ბრიჯმენის თერმოდინამიკური განტოლებებისთვის, რომლებიც გამოიყენეს მისი კვლევის შემდგომი განვითარებისთვის.

ბრიჯმენმა წლების განმავლობაში განავითარა მისი მაღალი წნევის აპარატი და არაერთხელ სცადა ალმასის სინთეზის შესწალა, მაგრამ ყველა ეს ცდა წარუმატებლად დამთავრდა.
მაღალი წნევის ტორსიის აპარატმა, რომელიც ბრიჯმენმა შექმნა, მნიშვნელოვნად შეუწყო ხელი მძიმე პლასტიკური დეფორმაციის სფეროს განვითარებას ათწლეულების შემდეგ.

ბრიჯმენის მეცნიერების ფილოსოფიის წიგნი "თანამედროვე ფიზიკის ლოგიკა" (1927) იცავდა ოპერაციონალიზმს და მან შექმნა ტერმინი ოპერაციული განმარტება. 1938 წელს ბრიჯმენმა მონაწილეობა მიიღო საერთაშორისო კომიტეტში, რომელიც შედგა მეცნიერების ერთიანობისთვის შექმნილი საერთაშორისო კონგრესების ორგანიზებისთვის. ის ასევე იყო რასელ-აინშტაინის მანიფესტის 11 ხელმომწერიდან ერთ-ერთი.

რობერტ ოპენჰაიმერი, მანჰეტენის პროექტის დირექტორი, იყო ბრიჯმენის სტუდენტი. ბრიჯმენის მასწავლებლური უნარების შესახებ
ოპენჰაიმერმა თქვა, რომ "მე მივიჩნევ ბრიჯმენს შესანიშნავ მასწავლებლად, რადგან ის არასოდეს არ ეგუებოდა, რომ რაღაცები უბრალოდ იყო ისეთი, როგორიც იყო და ყოველთვის ფიქრობდა მათზე".

### საოჯახო ცხოვრება და გარდაცვალება

ბრიჯმენი მეუღლესთან და გუსტავ VI-სთან ერთად
1912 წელს ბრიჯმენი დაქორწინდა ოლივ უეარზე (1882-1972), რომელიც იყო კონექტიკუტიდან. უეარის მამა, ედმუნდ ასა უეარი, იყო ატლანტის უნივერსიტეტის დამფუძნებელი და პირველი პრეზიდენტი. ბრიჯმენს და მის მეუღლეს ჰყავდათ ორი შვილი და დაქორწინებული იყვნენ თითქმის 50 წლის განმავლობაში, ცხოვრობდნენ უმეტესად კემბრიჯში. ოჯახს ასევე ჰქონდა საზაფხულო სახლი რენდოლფში, ნიუ-ჰემფშირში, სადაც ბრიჯმენი ცნობილი იყო როგორც გამოცდილი მთამსვლელი.

ბრიჯმენი იყო "გამჭოლი ანალიტიკური მოაზროვნე" "ნაყოფიერი მექანიკური წარმოსახვით" და განსაკუთრებული ოსტატობით. ასევე იყო გამოცდილი სანტექნიკოსი და დურგალი, ცნობილი იყო იმით, რომ თავს არიდებდა პროფესიონალების დახმარებას ამ საქმეებში. ბრიჯმენი უკრავდა ფორტეპიანოზე და ამაყობდა თავისი ყვავილებისა და ბოსტნეულის ბაღებით.

ბრიჯმენმა თავი მოიკლა ცეცხლსასროლი იარაღით მეტასტაზური სიმსივნეს გამო გარკვეული ხნის განმავლობაში ტანჯვის შემდეგ. მისი თვითმკვლელობის შემდეგ დატოვებული წერილი შედგებოდა მხოლოდ ორი წინადადებისგან; "არ არის ღირსეული საზოგადოების მხრიდან რომ აიძულებს ადამიანს გააკეთოს ეს თავად. ალბათ ეს არის ბოლო დღე, როდესაც შემიძლია გავაკეთო ეს თავად". ბრიჯმენის სიტყვები ხშირადაა ციტირებული ასისტირებული თვითმკვლელობის შესახებ დებატებში.

## აღიარებები და ჯილდოები

ბრიჯმენმა მიიღო საპატიო დოქტორის ხარისხები შემდეგი უნივერსიტეტებიდან: სტივენსის ინსტიტუტი (1934), ჰარვარდი (1939), ბრუკლინის პოლიტექნიკური (1941), პრინსტონი (1950), პარიზის უნივერსიტეტი (1950) და იელი(1951). ბრიჯმენმა მიიღო ბინგემის მედალი (1951) რეოლოგიის საზოგადოებისგან, რამფორდის პრემია ამერიკის ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიისგან (1919), ელიოტ კრესონის მედალი (1932) ფრანკლინის ინსტიტუტიდან, ოქროს მედალი Bakhuys Roozeboom Fund-იდან(1933) ჰოლანდიის სამეფო ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიისგან, კომსტოკის პრემია (1933) მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიისგან და 1946 წლის ნობელის პრემია ფიზიკაში.

ბრიჯმენი იყო ამერიკის ფიზიკური საზოგადოების წევრი და მისი პრეზიდენტი 1942 წელს. ბრიჯმენი ასევე იყო ამერიკის მეცნიერების წინსვლის ასოციაციის, ამერიკის ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიის, ამერიკის ფილოსოფიური საზოგადოებისა და მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრი. გარდა ამისა ბრიჯმენი იყო ლონდონის სამეფო საზოგადოების უცხოელი წევრი და ლონდონის ფიზიკური საზოგადოების საპატიო წევრი.

პერსი ბრიჯმენის სახლი, მასაჩუსეტსში, არის აშშ-ს ეროვნული ისტორიული ღირსშესანიშნაობა 1975 წლიდან.

2014 წელს, საერთაშორისო მინერალოგიური ასოციაციის ახალი მინერალების, ნომენკლატურისა და კლასიფიკაციის კომისიამ დაამტკიცა სახელი ბრიჯმანიტი პეროვსკიტის სტრუქტურის მქონე (Mg,Fe)SiO3-სთვის, დედამიწის ყველაზე მრავალრიცხოვანი მინერალისთვის, ბრიჯმენის პატივსაცემად.

## ლიტერატურა

* (1922). განზომილებრივი ანალიზი.ნიუ ჰეივენი:იეილის უნივერსიტეტის გამომცემლობა.
* (1925). თერმოდინამიკის ფორმულების შემოკლებული კრებული. კემბრიჯი, მასაჩუსეტსი: ჰარვარდის უნივერსიტეტის გამომცემლობა.
* (1927). თანამედროვე ფიზიკის ლოგიკა. ნიუ-იორკი: მაკმილანი.
* (1934). ელექტრული მოვლენების თერმოდინამიკა მეტალებში. ნიუ-იორკი: მაკმილანი.
* (1936). ფიზიკური თეორიის ბუნება. დოვერი.
* (1938). ინტელექტუალური ინდივიდი და საზოგადოება. ნიუ-იორკი: მაკმილანი.
* (1941). თერმოდინამიკის ბუნება. კემბრიჯი, მასაჩუსეტსი: ჰარვარდის უნივერსიტეტის გამომცემლობა.
* (1949). მაღალი წნევის ფიზიკა. ლონდონი: ჯ. ბელი.
* (1950). ფიზიკოსის ანარეკლები. ნიუ-იორკი: ფილოსოფიური ბიბლიოთეკა.
* (1952). დიდი პლასტიკური ნაკადისა და მოტეხილობის კვლევები: განსაკუთრებული აქცენტით ჰიდროსტატული წნევის ეფექტებზე. ნიუ-იორკი: მაკ-გრო-ჰილი.
* (1959). *The Way Things Are*. კემბრიჯი, მასაჩუსეტსი: ჰარვარდის უნივერსიტეტის გამომცემლობა.
* (1961). ელექტრული მოვლენების თერმოდინამიკა მეტალებში და თერმოდინამიკური ფორმულების შემოკლებული კრებული. ნიუ ჰეივენი: მაკმილანი.
* (1962). გამოცდილი დამწყების რელატივობის სახელმძღვანელო. მიდლთაუნი, კონექტიკუტი: უესლიანის უნივერსიტეტის გამომცემლობა.
* (1964). ექსპერიმენტული ნაშრომების კრებული. კემბრიჯი, მასაჩუსეტსი: ჰარვარდის უნივერსიტეტის გამომცემლობა.

## რესურსები ინტერნეტში

* პერსი უილიამს ბრიჯმენი Nobelprize.org-ზე
* ეროვნული მეცნიერებათა აკადემიის ბიოგრაფიული მემუარი
* პერსი უილიამს ბრიჯმენi მათემატიკის გენეალოგიის პროექტში
* პერსი უილიამს ბრიჯმენი PhilPapers-ზე

## სქოლიო