Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ეპოსი

გილგამეშის ეპოსის ფრაგმენტი
**ეპოსი** (ბერძნ. epos — სიტყვა, თხრობა) — სინამდვილის ასახვა თხრობითი გზით, ავტორი უმეტესწილად არ ფიგურირებს. ადამიანისა და მისი ცხოვრების ასახვის ტიპის ეპოსი იყო პროზაულ და პოეტურ ფორმებად: დიდი, საშუალო და მცირე. დასავლეთის კულტურაში ეპოსის უძველესი და უთვალსაჩინოესი ნიმუშებია ილიადა, ოდისეა და ნიბელუნგენიადა, ხოლო აღმოსავლეთში — მაჰაბჰარატა, რამაიანა და შაჰნამე.

ეპოსის ჟანრებია: ეპოპეა, სიმღერა (ხალხური ეპოსი), მოთხრობა, რომანი, პოემა, ბალადა, ნოველა, იგავ-არაკი, ეტიუდი, ესე.

მხატვრულ-დოკუმენტური ჟანრები: მემუარი, დღიური, ავტობიოგრაფია, ბიოგრაფია, მოგზაურობა, ნარკვევი, საგმირო ეპოსი.

## ზეპირი ეპოსი და მსოფლიო ხალხთა ეპოსი

პირველი ეპიკური ნაწარმოებები დაკავშირებულია წერა-კითხვამდელ საზოგადოებებთან და ზეპირ პოეტურ ტრადიციებთან. ამ ტრადიციებში პოეზია გადაეცემა მსმენელებსა და ერთი შემსრულებლიდან მეორეს წმინდა ზეპირი ფორმით. მსოფლიო ხალხურ ეპოსს განეკუთვნება ნაწარმოებები, რომელიც ლიტერატურულ შედევრებს არ წარმოადგენენ, თუმცა მსოფლიო ხალხთა კულტურის შემადგენელი ნაწილია. ისინი თავდაპირველად ზეპირ ლიტერატურას წარმოადგენდნენ, ხოლო მოგვიანებით კი ჩაიწერა ერთი ან რამდენიმე ავტორის მიერ.

## ეპოსი მწიგნობარ საზოგადოებებში

მწიგნობარ საზოგადოებაში ხშირად იყენებდნენ ეპოსის ფორმატს და ადრეული დღემდე მოღწეული ევროპული მაგალითია ვერგილიუსის „ენეიდა“, რომელშიც ჰომეროსის თხრობის სტილია განმეორებული. აღმოსავლეთში დაწერილი ეპოსის კარგი მაგალითია ფირდოუსის „შაჰნამე“, სპარსეთში.

## მნიშვნელოვანი ეპიკური პოემები

* ძვ. წ. მე-20 საუკუნე: გილგამეშის ეპოსი (შუმერული მითოლოგია)
* ძვ. წ. მე-19 საუკუნე: რამაიანა (ჰინდური მითოლოგია)
* ძვ. წ. 1316: მაჰაბჰარატა (ჰინდური მითოლოგია)
* ძვ. წ. მე-8 საუკუნე:

* ჰომეროსის ილიადა (ბერძნული მითოლოგია)
* ჰომეროსის ოდისეა (ბერძნული მითოლოგია)
* შრომები და დღეები ჰესიოდე (ბერძნული მითოლოგია)
* თეოგონია ჰესიოდე (ბერძნული მითოლოგია)
* ქალის კატალოგი ჰესიოდე (ბერძნული მითოლოგია)
* ჰერაკლეს ფარი ჰესიოდე (ბერძნული მითოლოგია)

* ძვ. წ. მე-3 საუკუნე: არგონავტიკა აპოლონიოს როდოსელი
* ძვ. წ. 1-ლი საუკუნე:

* ვირგილიუსის ენეიდა
* ტაინ ბო კუალინგე (ირლანდიური მითოლოგია)

* მე-10 საუკუნე:

* ფირდოუსის შაჰნამე
* ბჰაგავატა პურანა (სანსკრიტი „უფლის ნაამბობი“)

* მე-11 საუკუნე:

* დიგენის აკრიტას (ბიზანტიური ეპიკური პოემა)
* როლანდის სიმღერა
* მეფე გესარის ეპოსი (ტიბეტი, მე-11 საუკუნეში დაიწერა ადრეული წყაროებიდან)

* მე-12 საუკუნე: შოთა რუსთაველის ვეფხისტყაოსანი
* მე-13 საუკუნე: ნიბელუნგენლიდი (გერმანიკული მითოლოგია)

## ლიტერატურა

* Jan de Vries: *Heroic Song and Heroic Legend* ISBN 0-405-10566-5
* Cornel Heinsdorff: *Christus, Nikodemus und die Samaritanerin bei Juvencus. Mit einem Anhang zur lateinischen Evangelienvorlage*, Untersuchungen zur antiken Literatur und Geschichte 67, Berlin/New York 2003, ISBN 3-11-017851-6
* Fallon, Oliver. Bhatti’s Poem: The Death of Rávana (Bhaṭṭikāvya). New York 2009: Clay Sanskrit Library, დაარქივებული 2019-07-07 საიტზე Wayback Machine. . ISBN 978-0-8147-2778-2, ISBN 0-8147-2778-6
# დასავლეთი ევროპა

**ევროპის რეგიონებიდასავლეთი ევროპა** — ევროპის ერთ-ერთი გეოგრაფიული რეგიონი. მისი შინაარსი ხშირად იცვლებოდა, მაგრამ ყოველთვის გულისხმობდა საფრანგეთს, ბენილუქსის ქვეყნებს - ბელგია, ნიდერლანდები, ლუქსემბურგი, დიდ ბრიტანეთს და ირლანდიას. ამ ჯგუფს, როგორც წესი, ხშირად აკუთვნებდნენ გერმანიასაც, თუმცა გეოგრაფიულად ის უფრო ცენტრალური ევროპის ნაწილია.

სხვადასხვა ისტორიული და პოლიტიკური გარემოებების გამო დასავლეთ ევროპაში შეჰყავდათ აგრეთვე შემდეგი ქვეყნებიც:

* პირენეის ნახევარკუნძულის ქვეყნები - ესპანეთი, პორტუგალია, ანდორა.
* აპენინის ნახევარკუნძულის ქვეყნები - იტალია, სან-მარინო, ვატიკანი.
* ჩრდილოეთის ქვეყნები - ნორვეგია, შვედეთი, ფინეთი, დანია, ისლანდია.
* ალპური ქვეყნები - შვეიცარია, ლიხტენშტაინი, ავსტრია, სლოვენია.
* სამხრეთის ქვეყნები - საბერძნეთი, თურქეთი.

## ევროპის სხვა რეგიონები

* აღმოსავლეთი ევროპა
* სამხრეთი ევროპა
* ჩრდილოეთი ევროპა
* ცენტრალური ევროპა

## რესურსები ინტერნეტში

* ევროპის სუბ-რეგიონები გაეროს თანახმად
* Teaching about Western Europe დაარქივებული 2006-06-01 საიტზე Wayback Machine.
* Western Europe.info დაარქივებული 2012-05-31 საიტზე Wayback Machine.
# ბისმარკი (ჩრდილოეთი დაკოტა)

| ქალაქი |
| --- |
| ბისმარკი Bismarck |
|  |
|

|  |
| --- |
| დროშა |
|  |

 |
| ქვეყანა |  აშშ |
| შტატი |
ჩრდილოეთი დაკოტაჩრდილოეთი დაკოტა |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| ქალაქის მერი | მაიკ შმიცი  |
| დაარსდა |
1872 |
| ფართობი |
71 კმ² |
| ცენტრის სიმაღლე |
514±1 მეტრი |
| მოსახლეობა | 55 532 კაცი (2000) |
| სასაათო სარტყელი |
UTC-6, ზაფხულში UTC-5 |
| სატელეფონო კოდი |
701 |
| საფოსტო ინდექსი |
58501—58507 |
| ოფიციალური საიტი | bismarck.org |
|

აშშჩრდილოეთი დაკოტაყველას ჩვენება |
| **ბისმარკი** ვიკისაწყობში |

**ბისმარკი** (ინგლ. Bismarck) — ქალაქი აშშ-ში. ჩრდილოეთ დაკოტის შტატის დედაქალაქი და ბერლის ქაუნთის ადმინისტრაციული ცენტრი.

## ისტორია

ქალაქი, რომელსაც სახელი ოტო ფონ ბისმარკის პატივსაცემად ჰქვია (1873 წლიდან), დაარსდა 1872 წელს მისურის პლატოზე, მდინარე მისურის ნაპირას. 1883 წელს გახდა ჩრდილოეთ დაკოტის ტერიტორიის დედაქალაქი, ხოლო 1889 წლიდან ამავე სახელწოდების შტატის დედაქალაქია.

ამჟამად ბისმარკს უკავია 71 კმ² ტერიტორია.

## მოსახლეობა

მოსახლეობა 2006 წლის მონაცემებით დაახლოებით 58,5 ათასს შეადგენს, გარეუბნებით კი 98 ათასს (2000). მოსახლეობის მიხედვით არის შტატის მეორე ქალაქი ფარგოს შემდეგ. 2000 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობის 94,78 % თეთრკანიანია და მხოლოდ 0,28 % აფრო-ამერიკელი. ქალაქის მაცხოვრებლების სამი მეოთხედი გერმანული (57,9 %) და ნორვეგიული (18,2 %) წარმოშობისაა. რუსული (7,7 %) წარმოშობის მოსახლეობა 1,5 ჯერ აღემატება ინგლისურს (5,0 %).

## კლიმატი

ბისმარკი მდებარეობს 500 მ ზღვის დონიდან, დაახლოებით ჩრდილოეთ ყირიმის განედზე. კლიმატი არის მკაცრი კონტინენტალური, ცივი ზამთრით (-10,6°С) და ცხელი ზაფხულით (+20,8 °C). ყველაზე მაღალი ტემპერატურა +45 °C (6 ივლისი 1936), ყველაზე დაბალი −45 °C (16 თებერვალი 1936). ნალექი 420—440 მმ წელიწადში, ძირითადად ზაფხულის თვეებში.

## სქოლიო
# შტირია

| ფედერალური მხარე |
| --- |
| შტირია Steiermark |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| დროშა | გერბი |
|  |  |

 |
| ქვეყანა |  ავსტრია |
| ადმ. ცენტრი | გრაცი |
| შიდა დაყოფა | Bruck-Mürzzuschlag District, Deutschlandsberg District, Graz-Umgebung District, Hartberg-Fürstenfeld District, Leibnitz District, Leoben District, Liezen District, Murau District, Murtal District, Südoststeiermark District, Voitsberg District, Weiz District და გრაცი |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| მმართველი | Christopher Drexler |
| ფართობი |
16 392 კმ² |
| მოსახლეობა | 1 243 052 კაცი (2019) |
| სიმჭიდროვე |
76 კაცი/კმ² |
| სასაათო სარტყელი | UTC+1 და UTC+2 |
| ოფიციალური საიტი | steiermark.at |
|  |
| **შტირია** ვიკისაწყობში |

**შტირია** (გერმ. Steiermark, სლოვენ. Štajerska) — ავსტრიის ფედერალური მხარე. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. დედაქალაქი და უდიდესი ქალაქი — გრაცი. მოსახლეობა — 1 243 052 კაცი (2019).

## რესურსები ინტერნეტში

* ოფიციალური საიტი
# გერმანიის რაიონი

რაიონები გერმანიაში. ყვითელი ფერით გამოყოფილია ფედერალური დაქვემდებარების ქალაქები, რომლებიც არ შედიან რაიონების შემადგენლობაში (გერმანიის დამოუკიდებელი ქალაქები)
**გერმანიის რაიონი** (გერმ. Kreis ჩრდილოეთ რაინ-ვესტფალიაში და შლეზვიგ-ჰოლშტაინში) ან **ფედერალური რაიონი** (გერმ. Landkreis, ყველა დანარჩენ ფედერალურ მხარეში)  — გერმანიაში ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფის ერთეული. რაიონები დაყოფილია თემებად.

## მმართველობა

რაიონების წარმომადგენლობითი ორგანოებია მოსახლეობის მიერ არჩეული კრაისტაგები (*Kreistag*), რომლებიც შედგებიან კრაისტაგის დეპუტატებისგან (*Kreistagsabgeordnete* — ქვემო საქსონიაში, ბრანდენბურგში, ჰესენში და შლეზვიგ-ჰოლშტაინში), კრაისტაგის წევრებისგან (*Kreistagsmitglieder* — მეკლენბურგ-წინა პომერანიაში, ჩრდილოეთ რაინ-ვესტფალიაში, რაინლანდ-პფალცში, ზაარლანდში და თიურინგიაში) ან კრაისრატები (*Kreisrat* — ბადენ-ვიურტემბერგში, ბავარიაში და საქსონიაში), არაპროფესიონალი წევრებისგან (*Ehrenamtliche Mitglieder*, საქსონია-ანჰალტში). წარმომადგენლობითი ორგანოები აირჩევა პირდაპირი წესით 4-დან 6 წლამდე ვადით. ბრანდენბურგში, ჰესენში, ქვემო საქსონიაში და საქსონია-ანჰალტში კრაისტაგი საკუთარი სხდომების ჩასატარებლად თავისი შემადგენლობიდან ირჩევს კრაისტაგის თავჯდომარეს (*Vorsitzender des Kreistages*), მეკლენბურგ-წინა პომერანიაში და შლეზვიგ-ჰოლშტაინში — კრაისტაგის პრეზიდენტს (*Kreistagspräsident*). დანარჩენ ფედერალურ მხარეში კრაისტაგების სხდომები მიჰყავთ ლანდრატებს.

რაიონების აღმასრულებელი ორგანოებია სარაიონო კომიტეტები (*Kreisausschuss*), რომლებიც შედგებიან ლანდრატებისგან (*Landrat*) და სარაიონო კომიტეტის წევრებისაგან. რაინლანდ-პფალცში ასევე არსებობს რაიონული სამმართველოები (*Kreisvorstand*), რომლებიც შედგებიან ლანდრატისაგან და ოლდერმენებისგან (*Beigeordneter*). ბადენ-ვიურტემბერგში, ბავარიაში, ბრანდენბურგში, ქვემო საქსონიაში, რაინლანდ-პფალცში, საქსონიაში, საქსონია-ანჰალტში და თიურინგიაში ლანდრატი ასევე შედის კრაისტაგში. ლანდრატი აირჩევა კრაისტაგის ან ხალხის მიერ.

## ისტორია

XIX საუკუნის დასაწყისში ჰაინრიხ ფრიდრიხ შტაინმა სცადა შემოეღო თვითმმართველობის მოდელი სოფლის რეგიონებშიც. მისი წინადადებები რეალიზირებული იქნა მხოლოდ 80-იან წლებში, როდესაც რაიონებად დაიყო პრუსიის პროვინციები ვესტფალია (1886) და რაინის პროვინცია (1887).

პირველი მსოფლიო ომის დაწყებამდე გერმანიის ტერიტორიაზე იყო დაახლოებით 1000 რაიონი. მათი მაქსიმალური სიდიდე განისაზღვრებოდა ისე, რომ რაიონის ხელმძღვანელს, საკუთარი რაიონის ყველაზე შორეულ ქალაქში შეკაზმული ცხენების ეკიპაჟით მისაღწევად, შესძლებოდა იმავე დღეს შინ დაბრუნებულიყო და ამასთან ერთად მას რჩებოდა საკმაო დრო შეესრულებინა საკუთარი სამსახურეობრივი მოვალეობები.

## რესურსები ინტერნეტში

* გერმანიის რაიონების ასოციაცია
# მონტენეგროს ენები

**მონტენეგროს ენები** — მონტენეგროს 2007 წლის კონსტიტუციის მიხედვით აქვს მხოლოდ ერთი სახელმწიფო ენა – მონტენეგრული. 2011 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმეტესობამ მშობლიურ ენად გამოაცხადა სერბული და მხოლოდ მოსახლეობის 37 %-მა მონტენეგრული. ლინგვისტური თვალსაზრისით ისინი ორივე სერბულ-ხორვატული ენის დიალექტებს წარმოადგენენ. მონტენეგრული ენის სტანდარტების დამუშავების პროცესი ჯერ არ დასრულებულა.

უმცირესობის ენებად აღიარებულია: ბოსნიური, ალბანური და ხორვატული. ალბანური არის ასევე ულცინის მუნიციპალიტეტის ოფიციალური ენა. ქვეყნის მასშტაბით ასევე არიან სლოვაკურ ენაზე მოსაუბრეებიც. კოტორის ყურესა და სანაპირო ზოლში ასევე ცხოვრობს რამდენიმე ასეული იტალიურ ენოვანი მონტენეგროელი. ისინი არიან ვენეციის რესპუბლიკის დროს ჩამოსახლებული იტალიელების შთამომავლები.

მონტენეგრულის დამწერლობისთვის გამოიყენება როგორც ლათინური დამწერლობა ასევე კირილიცაც. ქვეყანაში არის მზარდი პოლიტიკური მოძრაობა, რომლის მიზანია ევროკავშირში შესვლის შემდეგ ხმარებაში დარჩეს მხოლოდ ლათინური დამწერლობა.

## რესურსები ინტერნეტში

* CIA World Factbook დაარქივებული 2012-12-05 საიტზე Archive.isCategory:Webarchive template archiveis links
# ევროკავშირის ენები

ევროკავშირში შემავალი სახელმწიფოების ტერიტორიაზე 60-მდე ენა გამოიყენება, მათ შორის ამ ორგანიზაციის მიერ ოფიციალურად აღიარებულია მხოლოდ 24.

## ევროკავშირში გავრცელებული ენები

აქ მოტანილი ცხრილი ასახავს ევროკავშირის 5 უდიდესი ენის გავრცელების მაჩვენებლებს ევროკავშირის წევრი სახელმწიფოების ტერიტორიაზე.

| ენის დასახელება | ფლობს როგორც მშობლიურს | ფლობს როგორც მეორე ენას | ფლობის საერთო მაჩვენებელი |
| --- | --- | --- | --- |
| გერმანული ენა | 24% | 8% | 32% |
| ფრანგული ენა | 16% | 12% | 28% |
| ინგლისური ენა | 16% | 31% | 47% |
| იტალიური ენა | 16% | 2% | 18% |
| ესპანური ენა | 11% | 4% | 15% |

## ევროკავშირის ოფიციალური ენები

1. ბულგარული - ბულგარეთი
2. ბერძნული - საბერძნეთი, კვიპროსი
3. გერმანული - გერმანია, ავსტრია, ლუქსემბურგი
4. დანიური - დანია
5. ესპანური - ესპანეთი
6. ესტონური - ესტონეთი
7. ინგლისური - დიდი ბრიტანეთი, ირლანდია, მალტა
8. იტალიური - იტალია
9. ლატვიური - ლატვია
10. ლიეტუვური - ლიეტუვა
11. მალტური - მალტა
12. ნიდერლანდური - ნიდერლანდები, ბელგია
13. პოლონური - პოლონეთი
14. პორტუგალიური - პორტუგალია
15. სლოვაკური - სლოვაკეთი
16. სლოვენური - სლოვენია
17. უნგრული - უნგრეთი
18. ფინური - ფინეთი
19. ფრანგული - საფრანგეთი, ბელგია, ლუქსემბურგი
20. შვედური - შვედეთი, ფინეთი
21. ჩეხური - ჩეხეთი

ყველა გადაწყვეტილება, რომელიც მიიღება ევროკავშირის ოფიციალური ორგანოების მიერ, ითარგმნება ყველა ოფიციალურ ენაზე და ევროკავშირის მოქალაქეები უფლებამისლნი არიან თავის შეკითხვებზე პასუხები მიიღონ ნებისმიერ ოფიციალურ ენაზე. უმაღლესი დონის შეხვედრებზე უზრუნველყოფილია მონაწილეთა გამოსვლების თარგმანი ყველა ოფიციალურ ენაზე (საჭიროების შემთხვევაში). ევროპარლამენტისა და ევროკავშირის საბჭოს სესიები ყოველთვის ტარდება სინქრონული თარგმანის თანხლებით. უნდა აღინიშნოს, რომ ევროკავშირის ინსტიტუტებში ოფიციალური გამოსვლებისა და დოკუმენტების თარგმნის მიზნებისათვის სოლიდური თანხები იხარჯება, კერძოდ, ეს მაჩვენებელი 2004 წელს შეადგენდა 540 მლნ ევროს, ხოლო 2005 წელს - 800 მლნ-ს (დაგეგმილი მაჩვენებელი), რაც ევროკავშირის ბიუჯეტის თითქმის 25%-ს შეადგენს.

მიუხედავად ევროკავშირის ენების დეკლარირებული თანასწორობისა, პრაქტიკაში სხვა პროცესები მიმდინარეობს. შეიმჩნევა ტენდენცია ორენოვნებაზე გადასვლისა, როდესაც ძირითად ენებად გამოიყენება *ინგლისური* და *ფრანგული*, ხოლო იშვიათ შემთხვევებში ასევე *გერმანულიც*.

## ევროკავშირის სხვა ენები

* ირლანდიური ენა

მიუხედავად იმისა, რომ ირლანდია ევროკავშირს მიუერთდა 1973 წელს და მისი პირველი ოფიციალური ენა ირლანდიური იყო, იგი არ იქნა აღიარებული ევროკავშირის ოფიციალურ ენად (თუმცა ევროკავშირის შეთანხმებები ქვეყნებოდა ამ ენაზეც). 2005 წლის 13 ივნისს ეს ხარვეზი შეივსო. და იგი 21-ე ოფიციალურ ენად გამოცხადდა.

* კატალანური, გალისიური და ბასკური ენები.

აღნიშნული ენები სახელმწიფო დონეზე ოფიციალურად არ ითვლება თვით ესპანეთში, მაგრამ ევროპის კავშირის საბჭოს 2005 წლის 13 ივნისის რეზოლუციით ევროკავშირის ინსტიტუტებს უფლება მიეცათ მათი გამოყენებისა. ეს რეზოლუცია არ გულისხმობს მათ გამოცხადებას ევროკავშირის ოფიაციალურ ენებად.

* უელსური და შოტლანდიური ენები

ზემოთაღნიშნული რეზოლუციის კვალდაკვალ გამოჩნდა საპარლამენტო მოთხოვნა დიდი ბრიტანეთის ეროვნულ უმცირესობათა ამ ენების სტატუსის თაობაზე. ამ საკითხის გადაწყვეტა მომავალში არის დაგეგმილი.
# იანტეს კანონი

**იანტეს კანონი** (დან. janteloven, შვედ. jantelagen; ფინ. Janten laki) — ნორდიკულ ქვეყნებში მიღებული ჯგუფური ქცევის პატერნი, რომელიც უარყოფითად განიხილავს ინდივიდუალურ წინსვლასა და წარმატებას და განიხილავს მას როგორც შეუსაბამო და უაზროს. იანტეს კანონი ხშირად გამოიყენება სკანდინავიური და ნორდიკული მენტალიტეტის ასახსნელად. იანტეს კანონი ჩამოაყალიბა დანიელმა მწერალმა აქსელ სანდემუსმა რომანში „გაქცეული საკუთარ ნაკვლავეს კვეთს“.. რომანში მოქმედება ვითარდება გამოგონილ ქალაქ იანტეში, რომელიც, ძირითადად, მუშებით არის დასახლებული, რომელთა მთავარი ფასეულობა არის სოციალური თანასწორობა, რომელიც მიიღწევა კანონთა კრებულით, რომლის ნებისმიერი წესის დარღვევა ისჯება საზოგადოების ნეგატიური რეაქციით. მწერალი აღნიშნავდა, რომ იანტეს პროტოტიპი იყო მისი მშობლიური ქალაქი ნიუკებინგი.

## წესები

ქალაქი ნიუკებინგი, წესების მემორიალური დაფა.
1. ნუ ფიქრობ, რომ განსაკუთრებული ხარ.
2. ნუ ფიქრობ, რომ ჩვენსავით დიდი ხარ.
3. ნუ ფიქრობ, რომ ჩვენზე ჭკვიანი ხარ.
4. ნუ წარმოგიდგენია, რომ ჩვენზე უკეთესი ხარ.
5. ნუ ფიქრობ, რომ ჩვენზე მეტი იცი.
6. ნუ ფიქრობ, რომ ჩვენზე მნიშვნელოვანი ხარ.
7. ნუ ფიქრობ, რომ რაღაცაში გამოსადეგი ხარ.
8. არ გაბედო ჩვენზე ღლიცინი.
9. ნუ ფიქრობ, რომ ვიღაცა შენზე დარდობს.
10. ნუ ფიქრობ, რომ რაღაცას გვასწავლი.

ასევე, რომანში ნახსენებია მეთერთმეთე წესიც:

* იქნება არ გგონია, რომ შენზე რაღაცა ვიცით?

## ლიტერატურა

* Sandemose, Aksel (1933). *En flyktning krysser sitt spor.* Oslo: Aschehoug (Repr. 2005). ISBN 82-03-18914-8
* Sandemose, Aksel (1936). *A fugitive crosses his tracks*. translated by Eugene Gay-Tifft. New York: A.A. Knopf.
* Koldau, Linda Maria (2013): *Jante Universitet.* (Jante University). Vol. 1: Den skønne facade (The Beautiful Facade); Vol. 2: Uddannelseskatastrofen (Educational Disaster); Vol. 3: Totalitære strukturer (Totalitarian Structures). Hamburg: Tredition. ISBN 978-3-8495-0351-2 (Vol. 1); ISBN 978-3-8495-0350-5 (Vol. 2); ISBN 978-3-8495-0266-9 (Vol. 3). In Danish language.
* Koldau, Linda Maria (2013): *Educational Disaster. The Destruction of Our Universities: The Danish Case.* (abridged English version of *Jante Universitet* containing the most important analyses and a chapter on Jante Law mentality in Danish education). Hamburg: Tredition (forthcoming). ISBN 978-3-8495-4936-7. In English language.
* Steffen, Juliane (2011): "Hjem til Jante" (Home to Jante), concise analysis of the mechanisms of Jante Law at Danish universities, published in: Linda Maria Koldau: *Jante Universitet. Vol. 2: Uddannelseskatastrofen.* Hamburg: Tredition, \*2013, pp. 464–466. ISBN 978-3-8495-0350-5 (Vol. 2). In Danish language.
* Andersen, Steen: Nye forbindelser. Pejlinger i Aksel Sandemoses forfatterskab. Vordingborg: Attika, 2015. ISBN 978-87-7528-8700. In Danish Language.

## სქოლიო
# ოცობითი თვლის სისტემა

**ოცობითი თვლის სისტემა** ან **თვლის ოცობითი სისტემა** — პოზიციური თვლის სისტემა, რომლის ფუძეა 20. (მაგალითად, ქართული სამოცი, სამოცდაათი, ოთხმოცი. შედარებისათვის რუსული ათობითი თვლა რუს. шестьдесят, семьдесят, восемдесят).

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 624.
# ბენილუქსი

**ბენილუქსი**|  |
|  |

**ბენილუქსი** (*Benelux*) — ეკონომიკური კავშირი დასავლეთ ევროპაში, რომელშიც სამი სახელმწიფო ერთიანდება: ბელგია, ნიდერლანდები და ლუქსემბურგი. ესაზღვრება საფრანგეთსა და გერმანიას. კავშირის სახელწოდება შედგენილია წევრი ქვეყნების პირველი ასოებისგან (**ბე**ლგია+**ნი**დერლანდები+**ლუქს**ემბურგი). ბენილუქსის მოსახლეობა 27 562 217 კაცს შეადგენს, ხოლო ფართობი 74 640 კმ²-ს (28 819 მილი²). კავშირი შეიქმნა 1921 წლის 25 ივლისს.

## რესურსები ინტერნეტში

* ოფიციალური საიტი
# იტალიკური ენები

|  |
| --- |
| **კელტური** Italic |
| ლინგვისტური კლასიფიკაცია | ინდოევროპული ოჯახი:
**იტალიკური ენები** |
| ენის კოდები | ISO 639-5: itc |

**იტალიკური ენები** — ინდოგერმანული ენების ოჯახში შემავალი ერთ-ერთ ქვეჯგუფი. კელტურ ენებთან ამ ენათა ადრე ნავარაუდევი ნათესაობა დღემდე ვერ დამტკიცდა.

## კლასიფიკაცია

* **ლატინურ-ფალისკური ენები**
	+ ლათინური ენა
		- რომანული ენები
	+ ფალისკური ენა
* **ოსკურ-უმბრიული ენები** (ხშირად აგრეთვე გვხვდება *საბელური ენები* სახელით)
	+ ოსკური ენა
	+ უმბრიული ენა
	+ ეკვური ენა
	+ მარუკინული ენა
	+ მარსული ენა
	+ პელიგნური
	+ სამხრეთ-პიკენური
	+ საბინური
	+ ვესტინური
	+ ვოლსკური
* გაურკვეველი წარმოშობისა:
	+ ელიმური
	+ სიკულური

## ლიტერატურა

* Silvestri, Domenico (1998), „The Italic Languages“, Ramat, Anna Giacalone; Ramat, Paolo, *The Indo-European languages*, Taylor & Francis Group, pp. 322–344.
* Watkins, Calvert (1998), „Proto-Indo-European: Comparison and Reconstruction“, Ramat, Anna Giacalone; Ramat, Paolo, *The Indo-European languages*, Taylor & Francis Group, pp. 25–73.

## რესურსები ინტერნეტში

* TM Texts Italic.
* Michael de Vaan (2008) *Etymological Dictionary of Latin and the other Italic Languages* p.826, Leiden Indo-European Etymological Dictionaries Series, Brill Academic Publishers, (part available freely online) დაარქივებული 2013-06-17 საიტზე Wayback Machine.
# სომხები

| სომხები *სომხ. Հայեր* |
| --- |
|      მესროპ მაშტოცი • ივანე აივაზოვსკი არამ ხაჩატურიანი • შარლ აზნავური უილიამ საროიანი • ტიგრან პეტროსიანი |
| საერთო მოსახლეობა |
|
დაახ. **8 მილიონი** |
| რეგიონები მნიშვნელოვანი მოსახლეობით |
|  სომხეთი |
3 018 854 |
|  რუსეთი |
1 182 388–2,900,000 |
|  აშშ |
483 366–1,500,000 |
|  საფრანგეთი |
250 000–750,000 |
|  ირანი |
120 000 |
|  საქართველო |
150 000 |
|  სირია |
150 000 |
|  თურქეთი |
50 000 |
| ენები |
სომხური ენა |
| რელიგიები |
ქრისტიანობა: სომხური სამოციქულო ეკლესია, სომხური კათოლიკური ეკლესია |

**სომხები** (სომხ. հայեր) — ხალხი სომხეთის მთიანეთიდან, სომხეთის ძირითადი მოსახლენი (3,02 მლნ). ცხოვრობენ აგრეთვე რუსეთის ფედერაციაში (1,2 მლნ.), აშშ-ში (483 ათ.), საფრანგეთში (250 ათ.), ლიბანში (232 ათ.), საქართველოში (168 ათ.), სირიაში (150 ათ.), აზერბაიჯანში (მთიან ყარაბაღში) (145 ათ.), ირანში (120 ათ.), თურქეთში (90 ათ.).

## სომხები საქართველოში

2014 წლის საყოველთაო აღწერის თანახმად სომხები საქართველოში საქართველოს მთლიანი მოსახლეობის (3 713 804) დაახლოებით 4,5 %-ს, ანუ 168 102 ადამიანს შეადგენდნენ. სხვადასხვა ოდენობით ცხოვრობენ ქვეყნის ქალაქებსა და რეგიონებში, განსაკუთრებით მრავლად არიან თბილისში, სამცხე-ჯავახეთში, ქვემო ქართლში, აჭარისა და აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკებში.

## ლიტერატურა

* **სომხეთის (სომეხი ხალხის) ისტორიის პროგრამა** : ისტორიისა და აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტების სტუდენტთათვის / [რედ.: ლ. მელიქსეთ-ბეგი] ; სსრკ უმაღლ. განათლ. სამ., თსუ - თბ. : [თბილ. უნ-ტის გამ-ბა], 1954.

## რესურსები ინტერნეტში

* «Мы хотим жить сейчас» - Почему армяне не верят в будущее своей страны и уезжают из нее // WIKILEAKS დაარქივებული 2011-02-19 საიტზე Wayback Machine.

## სქოლიო
# სარმატები

სარმატების სავარაუდო რეგიონი, ქრისტე შობამდე I საუკუნეში
**სარმატები** (ძვ. ბერძ. Σαρμάται, ლათ. Sarmatae) — ირანულენოვანი მომთაბარე-მესაქონლე ტომების (ძვ. წ. IV — ახ. წ. IV სს.) საერთო დასახელება. სახლობდნენ სტეპეპში სამხრეთ ურალისა და დასავლეთ ყაზახეთიდან დუნაიმდე. ანტიკური ხანის ავტორები გამოყოფდნენ სარმატთა სხვადასხვა ჯგუფებს, თავიანთი სახელწოდებებით — ალანები, აორსები, იაზიგები, როქსოლანები, სირაკები,რომლებიც სხვადასხვა დროს ლიდერობდნენ მომთაბარე სამყაროში.

## იხილეთ აგრეთვე

* სკვითები
* ხეთები
* ირანელი ხალხები
* სინდები
* ამორძალები

## ლიტერატურა

* Sarmatian, Encyclopædia Britannica

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ეს არის სტატიის ან სექციის **ესკიზი**. თქვენ შეგიძლიათ შეავსოთ იგი.* |
# ლუნა-25

| ლუნა-25 |
| --- |
|  |
| NSSDC ID |
2023-118A |
| SCN |
57600 |
| **კოსმოსური პროგამა „ლუნა“**← ლუნა-24ლუნა-26 → |

**„ლუნა-25“** (რუს. «Луна-25») — რუსეთის კოსმოსური პროგამა „ლუნას“ ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური (ასს). კოსმოსში გაშვებულ იქნა 2023 წლის 10 აგვისტოს, მთვარისა და გარე კოსმოსის შესასწავლად.

## ისტორია

2023 წლის 10 აგვისტოს 23:10:57 UTC დროით ვოსტოჩნის კოსმოდრომიდან. რაკეტა მატარებელმა სადგური წარმატებით გაიყვანა მთვარის ტრაექტორიაზე, ხოლო 16 აგვისტოს — მთვარის ორბიტაზე. 19 აგვისტოს, წინასწარი მონაცემებით, მამოძრავებელი სისტემის იმპულსის რეალური პარამეტრების გამოთვლილიდან გადახრის გამო, სადგურმა დატოვა ორბიტა და ჩამოვარდა მთვარის ზედაპირზე.

## ლიტერატურა

* Г. А. Аванесов, А. В. Бережков, Р. В. Бессонов, С. В. Воронков, Б. С. Жуков, А. Э. Зубарев, М. И. Куделин, А. В. Никитин, И. В. Полянский, А. А. Форш, Я. Д. Эльяшев. Служебная телевизионная система КА Луна-25 // Астрономический вестник : журнал. — 2021. — № 6. — С. 601—617. — doi:10.31857/S0320930X21060013.
* Митрофанов И. Г., Зелёный Л. М., Третьяков В. И., Калашников Д. В. Луна-25: первая полярная миссия на Луну // Астрономический вестник : журнал. — 2021. — Т. 55, № 6. — С. 497—508. — doi:10.31857/S0320930X21060098.

## რესურსები ინტერნეტში

* Первая за полвека российская лунная миссия окончилась провалом. Почему станция «Луна-25» не добралась до поверхности спутника? Кто виноват в аварии? И сможет ли Россия вернуться в межпланетную гонку?. ციტირების თარიღი: 2023-10-13
* Интервью Г. М. Полищука к Дню космонавтики // «Российской газете», 12.04.2007 /вебархив/
* Луна-25 на сайте «Космическая лента»
* «Луна-25» на сайте ИКИ РАН.
* Подробности и история проекта на портале ТАСС
* Космический аппарат «ЛУНА-25» — основа новых исследований Луны // Вестник НПО им. Лавочкина, 2016, № 4(34), стр.9-19.
# აშშ-ის საპრეზიდენტო არჩევნები (1992)

|  |
| --- |
| ‹ 1988  1996 › |
| **აშშ-ის საპრეზიდენტო არჩევნები** |
| **3 ნოემბერი, 1992** |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |
| **პრეზ. კანდიდატი** | **ბილ კლინტონი** | ჯორჯ ბუში | როს პერო |
| **პარტია** | დემოკრატი | რესპუბლიკელი | დამოუკიდებელი |
| **შტატი** | არკანზასი | ტეხასი | ტეხასი |
| **ვიცე-პრეზ. კანდიდატი** | **ელ გორი** | დენ ქუეილი | ჯეიმზ სტოკდეილი |
| **ამომრჩეველთა კოლეგია** | **370** | 168 | 0 |
| **შტატში გამარჯვება** | 32 + DC | 18 | 0 |
| **მოსახლეობა** | 44,909,806 | 39,104,550 | 19,743,821 |
| **პროცენტი** | 43.0% | 37.5% | 18.9% |
|
საპრეზიდენტო არჩევნების შედეგების რუკა. წითელი, შტატები, სადაც ბუშმა გაიმარჯვა. ლურჯი, შტატები, სადაც კლინტონმა გაიმარჯვა. რიცხვები შტატიდან ამომრჩეველთა კოლეგიაში ხმების რაოდენობას ასახავს. |
| **მოქმედი პრეზიდენტი** | **არჩეული პრეზიდენტი** |
| ჯორჯ ბუში რესპუბლიკელი | ბილ კლინტონი დემოკრატი |

**1992 წლის აშშ-ის საპრეზიდენტო არჩევნებში** სამი ძირითადი კანდიდატი იყო: მოქმედი პრეზიდენტი ჯორჯ ბუში, არკანზასის გუბერნატორი ბილ კლინტონი და ტეხასელი ბიზნესმენი როს პერო. არჩევნებში ბილ კლინტონმა გაიმარჯვა.