# ქანქარა

**ქანქარა**, *საქანი* — მყარი სხეული, რომელიც მოდებული ძალების გავლენით ასრულებს რხევით მოძრაობას უძრავი წერტილის მახლობლად ან ღერძის გარშემო. ფიზიკაში ქანქარის ქვეშ იგულისხმება სხეული, რომელიც ირხევა სიმძიმის ძალის გავლენით. ამასთან, ასეთი ქანქარის ღერძი არ უნდა გადიოდეს სიმძიმის ცენტრზე. უმარტივესი ქანქარა არის მასიური WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 ტვირთი, რომელიც ჩამოკიდებულია WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 სიგრძის ძაფზე (ან მსუბუქ ღეროზე). თუ ძაფს ჩავთვლით არაჭიმვადად, ხოლო ტვირთის ზომასა და ძაფის მასას უგულებელვყოფთ შესაბამისად ძაფის სიგრძესა და ტვირთის მასასთან შედარებით, ძაფზე დაკიდებული ტვირთი შეიძლება განვიხილოთ, როგორც მატერიალური წერტილი, რომელიც საკიდელის WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 წერტილიდანყოველთვის ერთსა და იმავე მანძილზეა. ასეთ ქანქარას მათემატიკურ ქანქარას უწოდებენ. თუ ეს ასე არაა, სხეული არ შეიძლება ჩაითვალოს მატერიალურ წერტილად და ქანქარას ფიზიკურს უწოდებენ.

მათემატიკური ქანქარა
მათემატიკური ქანქარა — თუ ქანქარას გადავხრით წონასწორობის WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 მდებარეობიდან WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 წერტილში და გავუშვებთ ნულოვანი საწყის სიჩქარით, ან მივანიჭებთ სიჩქარეს, რომელიც მიმართულია WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 -ს პერპენდიკულარულად გადახრის სიბრტყეში, ქანქარა დაიწყებს რხევას ერთ ვერტიკალურ სიბრტყეში წრის რკალზე (ბრტყელი ან წრიული მათემატიკური ქანქარა). ამ შემთხვევაში ქანაქრის მდებარეობას განსაზღვრავს ერთი კოორდინატი, მაგალითად WIKINIUM\_MATH\_PH\_12 კუთხე, რომლითაც ქანქარა გადახრილია წონასწორობის მდებარეობიდან. ზოგადად ქანქარის რხევები არ არის ჰარმონიული. მათი WIKINIUM\_MATH\_PH\_14 პერიოდი დამოკიდებულია ამპლიტუდაზე. თუ ქანქარა წონასწორობიდან მცირედ იხრება, იგი ასრულებს თითქმის ჰარმონიულ რხევას WIKINIUM\_MATH\_PH\_16 პერიოდით, სადაც WIKINIUM\_MATH\_PH\_18 თავისუფალი ვარდნის აჩქარებაა. ამ შემთხვევაში WIKINIUM\_MATH\_PH\_20 პერიოდი ამპლიტუდაზე არაა დამოკიდებული, ე. ი. რხევები იზოქრონულია. თუ გადახრილ ქანქარას WIKINIUM\_MATH\_PH\_22 წერტილში მივანიჭებთ საწყის სიჩქარეს, რომელიც საწყისი გადახრის სიბრტყეში არ მდებარეობს, WIKINIUM\_MATH\_PH\_24 წერტილი WIKINIUM\_MATH\_PH\_26 რადიუსის მქონე სფეროზე აღწერს წირებს, რომლებიც მოთავსებულია WIKINIUM\_MATH\_PH\_28 და WIKINIUM\_MATH\_PH\_30 პარალელებს შორის, სადაც WIKINIUM\_MATH\_PH\_32 და WIKINIUM\_MATH\_PH\_34 მნიშვნელობები დამოკიდებულია საწყის პირობებზე (სფერული ქანქარა). კერძო შემთხვევაში, როცა WIKINIUM\_MATH\_PH\_36 WIKINIUM\_MATH\_PH\_38 წერტილი აღწერს წრეწირს ჰორიზონტალურ სიბრტყეში (კონუსური ქანქარა). არაწრიული ქანქარიდან განსაკუთრებით საინტერესოა ციკლოიდური ქანქარა, რომლის რხევები ამპლიტუდის ნებისმიერი სიდიდის დროს ოზორონულია.

ფიზიკური ქანქარა — მყარი სხეული, რომელიც სიმძიმის ძალის გავლენით ირხევა საკიდლის ჰორიზონტალური ღერძის გარშემო. გადახრის მცირე WIKINIUM\_MATH\_PH\_40 კუთხეებისათვის ფიზიკური ქანქარაც თითქმის ჰარმონიულად ირხევა WIKINIUM\_MATH\_PH\_42 პერიოდით, სადაც WIKINIUM\_MATH\_PH\_44 არის ქანქარის ინერციის მომენტი საკიდლის ღერძის მიმართ, WIKINIUM\_MATH\_PH\_46 — მანძილი საკიდლის ღერძიდან სიმძიმის ცენტრამდე, ხოლო WIKINIUM\_MATH\_PH\_48 — მასა. მაშასადამე ფიზიკური ქანქარის რხევის პერიოდი ემთხვევა იმ მათემატიკურ ქანქარის რხევის პერიოდს, რომლის სიგრძეა WIKINIUM\_MATH\_PH\_50 . ამ სიგრძეს მოცემული ფიზიკური ქანქარის დაყვანილ სიგრძეს უწოდებენ.

OC წრფის გაგრძელებაზე მდებარე K წერტილს, რომელიც საკიდლის ღერძიდან WIKINIUM\_MATH\_PH\_52 მანძილზეა, ფიზიკური ქანქარის ქანაობის ცენტრს უწოდებენ. ამასთან, WIKINIUM\_MATH\_PH\_54 მანძილი ყოველთვის მეტიავიდრე WIKINIUM\_MATH\_PH\_56 . საკიდელის WIKINIUM\_MATH\_PH\_58 წერტილსა და ქანაობის ცენტრს აქვთ შექცევადობის თვისება: თუ საკიდლის ღერძს ქანაობის ცენტრზე გამავალ ღერძად გადავაქცევთ მაშინ საკიდლის წინანდელი ღერძის WIKINIUM\_MATH\_PH\_60 წერტილი იქცევა ქანაობის ცენტრად და ქანქარის რხევის პერიოდი არ შეიცვლება. შექცევადობის ამ თვისებას იყენებენ საბრუნ ქანქარაში დაყვანილი WIKINIUM\_MATH\_PH\_62 სიგრძის განსასაზღვრად. თუ ცნობილია WIKINIUM\_MATH\_PH\_64 და WIKINIUM\_MATH\_PH\_66 , შესაძლებელია WIKINIUM\_MATH\_PH\_68 მნიშვნელობის პოვნა მოცემული ადგილისათვის.

ქანქარის თვისებებს ფართოდ იყენებენ სხვადასხვა მექანიკურ ხელსაწყოში: საათში, თავისუფალი ვარდნის აჩქარების განსასაზღვრავად, გიროსკოპულ მოწყობილობებში და სხვა.

## იხილეთ აგრეთვე

* ფუკოს ქანქარა

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 454-455.