# ხულიო სესარ ტურბაი აიალა

| ხულიო სესარ ტურბაი აიალა |
| --- |
|  |
| დაბადების თარიღი | 18 ივნისი, 1916(1916-06-18)  |
| დაბადების ადგილი | ბოგოტა |
| გარდაცვალების თარიღი | 13 სექტემბერი, 2005(2005-09-13) (89 წლის) |
| გარდაცვალების ადგილი | ბოგოტა |
| მოქალაქეობა |  კოლუმბია |
| განათლება | Universidad del Cauca |
| მეუღლე/ები | Nydia Quintero |
| შვილ(ებ)ი | Diana Turbay Quintero, Julio César Turbay Quintero და Claudia Turbay |
| ჯილდოები | Collar of the Order of Isabella the Catholic‎ და Knight Grand Cross with Collar of the Order of Merit of the Italian Republic |
| **ხულიო სესარ ტურბაი აიალა** ვიკისაწყობში |

**ხულიო სესარ ტურბაი აიალა** ( დ. 18 ივნისი, 1916 — 13 სექტემბერი, 2005) — კოლომბიელი იურისტი და პოლიტიკოსი, რომელიც მსახურობდა კოლომბიის 26-ე პრეზიდენტად 1978 წლიდან 1982 წლამდე. მას ასევე ეკავა საგარეო საქმეთა მინისტრისა და ამერიკის შეერთებულ შტატებში ელჩის თანამდებობები.

## ბიოგრაფიული მონაცემები

ტურბაი დაიბადა ბოგოტას მდიდარ უბანში — „Voto Nacional“, 1916 წლის 18 ივნისს. მამამისი, ანტონიო ამინ ტურბაი, იყო ბიზნესმენი, რომელიც ემიგრაციაში წამოვიდა ტანურინიდან, ლიბანიდან. დედამისი, როსაურა აიალა, იყო გლეხი კუნდინამარკას პროვინციიდან. ტურბაის მამამ, შრომისმოყვარე ვაჭარმა, დააგროვა ქონება, რომელიც მან სრულად დაკარგა ათასდღიანი ომის დროს. ტურბაი აიალამ საშუალო განათლება ბოგოტაში დაასრულა, თუმცა კოლეჯში არასდროს უვლია და ნაცვლად ამისა, ავტოდიდაქტი გახდა; ფაქტი, რომელზეც მისი პოლიტიკური ოპონენტები ყოველთვის ხუმრობდნენ. მოგვიანებით, ცხოვრების განმავლობაში, მან არაერთი საპატიო ხარისხი მიიღო.

## პოლიტიკური კარიერა

ტურბაიმ პოლიტიკური კარიერა ლიბერალურ პარტიაში დაიწყო, როგორც საბჭოს წევრმა (მაშინდელ) ქალაქ უსმეში 1936 წელს. მოგვიანებით იგი დაინიშნა ქალაქ ხირარდოტის მერად (1937), შემდეგ კი — საბჭოს წევრად ქალაქ ენგატივაში 1938 წელს, თანაპოლიტიკოსებთან, ალფონსო ლოპეს მიკელსენთან და ალვარო გომეს ჰურტადოსთან ერთად. მომდევნო რამდენიმე წელი მან კუნდინამარკას ასამბლეის წევრად გაატარა. 1943 წელს იგი კონგრესში წარმომადგენელთა პალატის წევრად აირჩიეს. იგი იყო კონსერვატიული მთავრობების ოპოზიციის ლიდერი, ხოლო 1953 წელს გახდა ლიბერალური პარტიის ეროვნული დირექტივის წევრი. სამხედრო ხუნტის ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ, რომელმაც გადააყენა დიქტატორი გუსტავო როხას პინილია, ტურბაი დაინიშნა მაღაროებისა და ნავთობის მინისტრად. მოგვიანებით, პრეზიდენტ ალბერტო ლიერას კამარგოს მიერ დაინიშნა საგარეო საქმეთა მინისტრად 1961 წლამდე. იგი ცნობილი იყო როგორც „ეროვნული ფრონტის“ ძლიერი დამცველი და 1962 წლიდან 1974 წლამდე ოთხი თანმიმდევრული ვადით სენატორად აირჩიეს. 1967 წელს იგი ასევე მცირე ხნით ასრულებდა პრეზიდენტის მოვალეობას. ის ასევე დანიშნული იყო ელჩად გაეროში (1967-1969), გაერთიანებულ სამეფოში (1973-1974) და ამერიკის შეერთებულ შტატებში (1975-1976). მან პირველად 1974 წელს სცადა საპრეზიდენტო კანდიდატი გამხდარიყო, მაგრამ საბოლოოდ მხარი დაუჭირა ლოპეს მიკელსენს, რომელმაც იმ წელს არჩევნებში გაიმარჯვა. სექტორი, რომელიც მხარს უჭერდა ლოპეს მიკელსენს, გადამწყვეტი აღმოჩნდა ტურბაის 1978 წლის საპრეზიდენტო კამპანიისთვის და ძალიან მცირე სხვაობით მოგებული არჩევნების შემდეგ, იგი 1978 წელს კოლომბიის პრეზიდენტი გახდა.

## პრეზიდენტობა

### 1978 წლის უსაფრთხოების წესდება

დაჯგუფება „19 აპრილის მოძრაობის“ (M-19) და კოლომბიის რევოლუციური შეიარაღებული ძალების მხრიდან პარტიზანული აქტივობის ზრდის, ასევე კოლომბიის კომუნისტური პარტიის მცდელობების — გაეფართოებინა თავისი პოლიტიკური გავლენა — და 1977 წლის ეროვნული გაფიცვის საპასუხოდ, ტურბაის ადმინისტრაციამ აამოქმედა 1978 წლის დეკრეტი, რომელიც ცნობილია როგორც უსაფრთხოების წესდება.

ბოევიკები, პროფკავშირის წევრები, სოციალური და უნივერსიტეტის ლიდერები, ისევე როგორც ინტელექტუალები, მიიჩნეოდნენ „ტურბაიისტული“ მთავრობის პოლიტიკის მოწინააღმდეგეებად და განიხილებოდნენ ერისა და მისი ინტერესების მტრებად. ეს იყო ხელისუფლების მხრიდან აშკარა ბოროტად გამოყენების, გაუჩინარებების, წამებისა და სხვა სახის სასჯელების დრო მათ წინააღმდეგ, ვინც ოპონენტებად მიიჩნეოდნენ.

უსაფრთხოების წესდებამ სამხედროებს მისცა მოქმედების თავისუფლების გაზრდილი ხარისხი, განსაკუთრებით ურბანულ ადგილებში, რათა დაეკავებინათ, დაეკითხათ და საბოლოოდ სამხედრო ტრიბუნალების წინაშე განესაჯათ პარტიზანულ საქმიანობაში ეჭვმიტანილები ან მათი თანამშრომლები. ამის შედეგად, ადამიანის უფლებათა დაცვის ორგანიზაციები, გაზეთების მიმომხილველები, პოლიტიკური ფიგურები და ოპოზიციური ჯგუფები ჩიოდნენ თვითნებური დაკავებებისა და წამების ფაქტების რაოდენობის ზრდაზე.

მიუხედავად იმისა, რომ უსაფრთხოების წესდებამ, სავარაუდოდ, სარგებელი მოუტანა უსაფრთხოების ძალების ზოგიერთ ანტიპარტიზანულ ოპერაციას, როგორიც იყო M-19-ის სამეთაურო სტრუქტურის უმეტესი ნაწილისა და პარტიზანული ჯგუფის მრავალი საქალაქო უჯრედის ხელში ჩაგდება, ეს ღონისძიება უკიდურესად არაპოპულარული გახდა კოლომბიის შიგნით და მის ფარგლებს გარეთ, რამაც ხელი შეუწყო საზოგადოებრივი სიმპათიის გარკვეულწილად ზრდას სამხედროების მხრიდან რეალური თუ აღქმული ბოროტად გამოყენების მსხვერპლთა მიმართ, მიუხედავად იმისა, იყვნენ ისინი პარტიზანები თუ არა; წესდება ეტაპობრივად გაუქმდა ტურბაის ადმინისტრაციის დასასრულისკენ.

### საგარეო ურთიერთობები

საგარეო პოლიტიკის თვალსაზრისით, ქვეყანა გადაიხარა მარჯვნივ და წარმოჩნდა ამერიკის შეერთებული შტატების მოკავშირედ, თავდაპირველად პრეზიდენტ ჯიმი კარტერთან, ხოლო შემდეგ მის მემკვიდრესთან, რონალდ რეიგანთან. ტურბაიმ ქვეყანა რონალდ რეიგანის კონსერვატიულ პოლიტიკასთან დააკავშირა, რამაც მას პრობლემები შეუქმნა მეზობელ ამერიკულ სახელმწიფოებთან.

ტურბაი ასევე ჩაერთო ურთიერთობებში გაერთიანებულ სამეფოსთან და მხარი დაუჭირა ბრიტანულ მხარეს ფოლკლენდის ომის დროს; პოზიცია, რომელმაც ქვეყანა სხვა ლათინოამერიკული სახელმწიფოებისგან მოკვეთა. დაპირისპირება ამით არ დასრულებულა, რადგან ტურბაის ადმინისტრაციის დროს კოლომბიამ გაწყვიტა დიპლომატიური ურთიერთობები კუბასთან.

### 1980 წლის დომინიკელთა რესპუბლიკის საელჩოს კრიზისი

1980 წლის ბოლოს M-19-ის მიერ დომინიკელთა რესპუბლიკის საელჩოს ხელში ჩაგდებამ, რომლის დროსაც თექვსმეტი ელჩი 61 დღის განმავლობაში მძევლად ჰყავდათ აყვანილი, რთული გამოწვევის წინაშე დააყენა ტურბაის ადმინისტრაცია.

ინციდენტი მალევე გავრცელდა მსოფლიო საინფორმაციო გამოშვებების მთავარ სათაურებში, რადგან წმინდა საყდართან მძევლად იყვნენ აყვანილი ამერიკის შეერთებული შტატების, კოსტა-რიკის, მექსიკის, პერუს, ისრაელისა და ვენესუელას ელჩები, ისევე როგორც კოლომბიის მთავარი წარმომადგენელი .

ტურბაიმ, სამხედრო და პოლიტიკური სექტორების მხრიდან ზეწოლის მიუხედავად, თავი აარიდა კრიზისის პირდაპირი სამხედრო ძალის გამოყენებით გადაჭრის გადაწყვეტილებას და ამის ნაცვლად, საბოლოოდ დათანხმდა M-19-ის ამბოხებულების კუბაში გამგზავრებას. გავრცელებული ინფორმაციით, ამბოხებულებმა გასამრჯელოდ ასევე მიიღეს 1 მილიონი აშშ დოლარი, ნაცვლად საწყისი 50 მილიონისა, რომელსაც ისინი თავდაპირველად სთხოვდნენ მთავრობას.

ის ფაქტი, რომ კრიზისის მეტწილად მშვიდობიანი გადაწყვეტა მოიძებნა, ზოგადად მიიჩნევა ტურბაის ადმინისტრაციის პოზიტიურ ასპექტად, როგორც ამას გვიანდელი და თანამედროვე კომენტატორები და ისტორიკოსები ხედავენ.

კერძოდ, M-19-ის ყოფილმა წევრებმა, მათ შორის როსემბერგ პაბონმა, რომელიც იმ დროს პარტიზანული ჯგუფის ოპერატიული ქვედანაყოფის მეთაური იყო, მოგვიანებით აღიარეს და პატივი სცეს ტურბაის მიერ სიტუაციის მართვას.

## პოსტ-პრეზიდენტობა

ტურბაი პრეზიდენტ ალვარო ურიბეს მხარდამჭერი იყო. იგი თავდაპირველად ეწინააღმდეგებოდა კოლომბიაში პრეზიდენტის ხელახალი არჩევის შესაძლებლობას, თუმცა მოგვიანებით შეიცვალა შეხედულებები და წვლილი შეიტანა მოძრაობის დაფუძნებაში, რომელიც ცნობილია როგორც „Patria Nueva“ („ახალი სამშობლო“), რათა დახმარებოდა ურიბეს 2006 წლის ხელახალი არჩევის მისწრაფებების პროპაგანდას.

### FARC-თან ტყვეთა გაცვლის მხარდაჭერა

მიუხედავად ამისა, მიიჩნეოდა, რომ ტურბაი უპირისპირდებოდა ურიბეს ზოგიერთ პოლიტიკას, განსაკუთრებით ტურბაის აქტივიზმის გამო პარტიზანულ დაჯგუფება „FARC“-თან ტყვეთა გაცვლის განხორციელებისა და მოლაპარაკების სასარგებლოდ. ამ ძალისხმევის ფარგლებში, ტურბაი მონაწილეობდა რამდენიმე შეხვედრაში „FARC“-ის მძევლების ნათესავებთან და სხვა ყოფილ პრეზიდენტებთან, როგორებიც იყვნენ ალფონსო ლოპეს მიკელსენი და ერნესტო სამპერ პისანო, მათთან ერთად ხელი მოაწერა მხარდაჭერის რამდენიმე დეკლარაციას.

2005 წლის 31 აგვისტოს ტურბაიმ წამოაყენა წინადადება, რომ მთავრობას შეეძლო თითოეული პატიმარი პარტიზანი გაეცვალა 10 „ეკონომიკურ“ მძევალზე (ისინი, ვინც გამოძალვის მიზნით ჰყავდათ აყვანილი) და ერთ „პოლიტიკურ“ მძევალზე (ისინი, ვინც „FARC“-ს ჰყავდა აყვანილი კოლომბიის მთავრობაზე ზეწოლის მიზნით, რათა ამ უკანასკნელს გაეთავისუფლებინა მისი დაპატიმრებული წევრები).

## პირადი ცხოვრება

ტურბაიმ იქორწინა საკუთარ დისშვილზე, ნიდია კინტერო ტურბაიზე, 1948 წლის 1 ივლისს. მათ ოთხი შვილი შეეძინათ: ხულიო სესარი, დიანა, კლაუდია და მარია ვიქტორია. თუმცა, მათი ქორწინება კათოლიკურმა ეკლესიამ გააუქმა. 1986 წელს მან იქორწინა თავის მრავალწლიან პარტნიორზე, ამპარო კანალზე, რომელზეც სიკვდილამდე იყო დაქორწინებული. იგი პაოლა ტურბაის ნათესავია.

1991 წლის იანვარში, ტურბაის ქალიშვილი, ჟურნალისტი დიანა ტურბაი, მედელინის კარტელის ბრძანებით გაიტაცეს და იგი პოლიციის წარუმატებელი სამაშველო ოპერაციის დროს დაიღუპა, რომელიც მისი ოჯახის მიერ არ იყო სანქცირებული. მისი გატაცება აღწერილია ნობელის პრემიის ლაურეატი ავტორის, გაბრიელ გარსია მარკესის წიგნში „გატაცების ამბავი“ (1996) და ასახულია მრავალ საეკრანო ნამუშევარში.

მის შვილიშვილი, მიგელ ურიბე ტურბაი, იყო სენატორი.

ტურბაის პირადი თავისებურება იყო ბაბოჭოქების (ბაფთების) ტარების ჩვევა, რაც კოლომბიაში უკიდურესად იშვიათი ჩაცმის სტილი იყო.

## გარდაცვალება

ტურბაი გარდაიცვალა 2005 წლის 13 სექტემბერს, 89 წლის ასაკში. მას პატივი მიაგეს სახელმწიფო დაკრძალვით, რომელსაც პირადად პრეზიდენტი ალვარო ურიბე ხელმძღვანელობდა, და დაკრძალეს საკრომონტეს მღვიმეებში (Sacromonte Caves), კანტონ ნორტეში, რომელიც ბოგოტაში მდებარე სამხედრო ბაზაა. 2003 წელს იგი ოჯახთან ერთად ეწვია ლიბანს, რაც მისი ბოლო მოგზაურობა იყო მისი ოჯახის სამშობლოში.

## იხილეთ აგრეთვე

* კოლომბიის პრეზიდენტი

## სქოლიო