# ყოველდღიურობა (ხელოვნება)

**ყოველდღიურობა** — ჩვეულებრივი, ყოველდღიური გამოცდილების გამოსახვა ხელოვნებასა და გასართობ ინდუსტრიაში. თეატრში ყოველდღიურობა ნატურალიზმს ეხება, ლიტერატურულ ტერმინოლოგიაში კი ეს არის თხრობითი ტექნიკა, რომლის დროსაც წარმოდგენილია პერსონაჟის ცხოვრებაში თითქოსდა მოვლენათა შემთხვევითი თანმიმდევრობა, რომელსაც ხშირად აკლია სიუჟეტი, კონფლიქტი და ექსპოზიცია, ასევე რომელსაც ხშირად ახასიათებს ღია დასასრული.

## ფილმი და თეატრი

თეატრალური ტერმინოლოგიით, “ყოველდღიურობა“ გულისხმობს რეალური ცხოვრების ნატურალისტურ გამოსახვას. ეს ტერმინი ზოგჯერ გამოიყენება, როგორც ზედსართავი სახელიც, მაგალითად, “სპექტაკლებში 'ყოველდღიური ცხოვრების' დიალოგებით“. ტერმინი წარმოიშვა 1890-1895 წლებში, როგორც ფრანგული ფრაზის *tranche de vie* კალკი, რომელიც მიეკუთვნება ფრანგ დრამატურგ ჟან ჟულიენს (1854–1919).

ჟულიენმა ეს ტერმინი შემოიტანა მალევე თავისი პიესის “სერენადა“ დადგმის შემდეგ, როგორც აღნიშნავს უეინ ს. ტერნი თავის ნაშრომში “შენიშვნები თეატრში ნატურალიზმის შესახებ“:

|  |  |
| --- | --- |
|  | „*სერენადა* პირველად დაიდგა თეატრი ლიბრეს სცენაზე 1887 წელს. ეს ნაწარმოები კლასიკური მაგალითია ე.წ. როსერის ჟანრისა - პიესებისა, რომლებიც ეხება გარყვნილ, მორალურად დაცემულ პერსონაჟებს, რომლებიც გარეგნულად თითქოს პატივსაცემები ჩანან — “ღიმილიანები, ღიმილიანები, მაგრამ დაწყევლილი ბოროტმოქმედები...“ ჟულიენმა მოგვცა ნატურალიზმის განმსაზღვრელი ცნობილი აფორიზმი თავის წიგნში “ცოცხალი თეატრი“ (1892): “პიესა არის ცხოვრების ნაჭერი, რომელიც ხელოვნებით არის გადატანილი სცენაზე.“ მან აგრეთვე აღნიშნა: “...ჩვენი მიზანი არ არის სიცილის გამოწვევა, არამედ ფიქრის გაღვივება.“ ჟულიენი თვლიდა, რომ პიესის ამბავი ფარდის დაცემით არ სრულდება, რადგან ფარდა მხოლოდ “დრამატული მოქმედების თვითნებური შეწყვეტაა, რომელიც მაყურებელს აძლევს თავისუფლებას იფიქროს, რა ხდება მისი წარმოდგენის, მოლოდინის იქით...““ |

1950-იან წლებში ეს ფრაზა ხშირად გამოიყენებოდა ტელესერიალების კრიტიკულ მიმოხილვებში, განსაკუთრებით ჯეი პი მილერის, პადი ჩაიეფსკის და რეჯინალდ როუზის ტელესპექტაკლების შეფასებებში. იმ პერიოდში ის ზოგჯერ სინონიმურად გამოიყენებოდა ტერმინთან “სამზარეულოს ნიჟარის რეალიზმი“, რომელიც მიღებული იყო ბრიტანული ფილმებიდან და თეატრიდან.

2017 წელს სცენარისტმა და მკვლევარმა ერიკ რ. უილიამსმა გამოყო ყოველდღიურობის ჟანრის ფილმები, როგორც ერთ-ერთი თერთმეტი სუპერჟანრიდან თავის სცენარისტთა ტაქსონომიაში, სადაც ამტკიცებდა, რომ ყველა სრულმეტრაჟიანი ნარატიული ფილმი შეიძლება დაიყოს ამ სუპერჟანრებად. დანარჩენი ათი სუპერჟანრია: მძაფრსიუჟეტიანი, კრიმინალური, ფანტასტიკა, საშინელებათა, რომანტიკა, სამეცნიერო ფანტასტიკა, სპორტული, თრილერი, საომარი და ვესტერნი. უილიამსის მიხედვით, ყოველდღიურობის სუპერჟანრის ფილმების მაგალითებია: *The Stating Agent, Boyhood, Captain Fantastic, Fences, Moonlight and Waitress.* მისი ტაქსონომიის თანახმად, დრამა და კომედია განიხილება, როგორც ფილმის “ტიპები“ და არა სუპერჟანრები.

## ლიტერატურა

ლიტერატურულ ტერმინოლოგიაში “ყოველდღიურობა“ (slice of life) გულისხმობს თხრობის ტექნიკას, რომელიც წარმოაჩენს პერსონაჟის ცხოვრების, ერთი შეხედვით, შემთხვევით ნაწყვეტს, რომელსაც ხშირად აკლია კოჰერენტული სიუჟეტი, კონფლიქტი ან დასასრული. ამგვარ ისტორიას შეიძლება ჰქონდეს მცირე სიუჟეტური განვითარება და ხშირად არ შეიცავს ექსპოზიციას, კონფლიქტს ან კულმინაციას, ახასიათებს ღია დასასრული. ნაშრომი, რომელიც ფოკუსირებულია რეალობის ნაწილის წვრილმან და ზუსტ აღწერაზე, შერჩევის, ორგანიზების ან შეფასების გარეშე, სადაც ყოველი მცირე დეტალი წარმოდგენილია სამეცნიერო სიზუსტით, არის ყოველდღიურობის ჟანრით დაწერილი ნაწარმოების მაგალითი. ეს ნაჩვენებია გი დე მოპასანის რომანში “ქალის ცხოვრება“, რომელიც მოგვითხრობს ქალის ისტორიას, რომელმაც ქმრისადმი უპასუხო სიყვარული გარდაქმნა თავისი შვილის მიმართ პათოლოგიურ სიყვარულად.

ამერიკის შეერთებულ შტატებში, ცხოვრებისეულ ისტორიებს განსაკუთრებული ყურადღება მიექცა ჩიკაგოს სკოლის მიერ, XIX საუკუნის ბოლოს, ის პერიოდი, როდესაც რომანი და სოციალური მეცნიერებები სხვადასხვა დისკურსის სისტემებად იქცნენ. ამ სკოლამ შექმნა მკვლევარ-ავტორების ლიტერატურული ტექსტები, რომლებიც იწერებოდა სუბიექტების ისტორიების და ემოციებისგან თავისუფალი სოციალური რეალიზმის წარმოსადგენად, ხალხური ენის გამოყენებით. ეს წარმოადგენდა XIX საუკუნის ბოლოს და XX საუკუნის დასაწყისის ნატურალიზმის მოძრაობის ნაწილს ლიტერატურაში, რომელიც შთაგონებული იყო სოციალური მეცნიერებების პრინციპების და მეთოდების ადაპტაციით, როგორიცაა ბუნების დარვინისტული ხედვა. ეს მოძრაობა რეალიზმის გაგრძელება იყო, რომელიც წარმოადგენდა რეალობის ერთგულ რეპრეზენტაციას ზნეობრივი განსჯის გარეშე. ზოგიერთი ავტორი, განსაკუთრებით დრამატურგები, იყენებდა მას “ცხოვრების ბნელ მხარეზე“ კონცენტრირებით, რათა გამოევლინებინა სოციალური პრობლემები და დამთრგუნველი სოციალური კოდექსები იმ მიზნით, რომ დაეშოკათ აუდიტორია და მოტივაცია მიეცათ მათ სოციალური რეფორმისთვის.

## სქოლიო