Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ასტურია

| ადმინისტრაციული ერთეული |
| --- |
| ასტურია ესპ. Principado de Asturias ასტ. Principáu d'Asturies |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| დროშა | გერბი |
|  |   |

Hoc signo tuetur pius. Hoc signo vincitur inimicus. |
| ქვეყანა |  ესპანეთი |
| ადმ. ცენტრი | Oviedo City |
| შიდა დაყოფა | Province of Asturias |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| მმართველი | Adrián Barbón Rodríguez |
| ფართობი |
10603.57 კმ² |
| ოფიციალური ენა | ესპანური ენა |
| მოსახლეობა | 1 008 028 (2024)  |
| სასაათო სარტყელი | UTC+1 და UTC+2 |
| ოფიციალური საიტი |  |
|

|  |
| --- |
|  |

 |
| **ასტურია** ვიკისაწყობში |

**ასტურია** (ესპ. Principado de Asturias) — ესპანეთის ავტონომიური გაერთიანება და პროვინცია 1981 წლიდან.

* *ფართობი* — 10,9 ათასი.
* *მოსახლეობა* — 1 080 138 (2008)
* *ადმინისტრაციული ცენტრი* — ოვიედო.

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
ასტურია ოფიციალური საიტი
* Official Tourism website of Asturias
# სეიშელის კუნძულების გეოგრაფია

სეიშელის კუნძულების რუკა
**სეიშელის კუნძულები** შედგება 100-ზე მეტი კუნძულისაგან. 42 კუნძული შედგება გრანიტისაგან, რომელთა საერთო ფართობია 243,7 კმ². არქიპელაგის უმაღლესი წერტილი ზღვის დონიდან 905 მეტრია.

საერთო ფართობია — 455 კმ². ყველაზე დიდი კუნძულია — მაე (142 კმ²). მასზე მდებარეობს სახელმწიფოს დედაქალაქი — ვიქტორია და საერთაშორისო აეროპორტი. სხვა მსხვილი კუნძულებია — პრასლინი (45 კმ²), სილუეტი, ლა-დიგი და სხვა. ასევე ბევრია მცირე მარჯნის კუნძულები. მოსახლეობის უმეტესი ნაწილი, ასევე ძირითადი სამეურნო სამუშაოები კონცენტრირებულია არქიპელაგის სანაპიროზე.

ქვეყნის შიდა რაიონებში შენარჩუნებულია ტყე, სადაც ჭარბობს პალმის იშვიათი სახეობები. ადგილობრივი ფლორა დიდი ხანია შეიცვალა ქოქოსის პალმებით და სხვა კულტურული ნარგავებით.

მარჯნის კუნძულების საერთო ფართობი შეადგენს 211,3 კმ², რომელთა მაქსიმალური სიმაღლე ზღვის დონიდან 4-8 მეტრია. იგი არ ინარჩუნებს სინოტივეს, ამიტომ კუნძულებზე ყოველთვის გვალვაა.

ეკვატორული კლიმატის შედეგად, აქ ხარობს მხოლოდ ქოქოსის პალმა. არქიპელაგზე გვხვდება ისეთი ენდემები, რომელიც სხვაგან არ ბინადრობს.

## რესურსები ინტერნეტში

* სეიშელი დაარქივებული 2008-07-18 საიტზე Wayback Machine.
# პოლინეზიელები

**პოლინეზიელები** (ლათ.Polynesians) — წყნარი ოკეანის კუნძულებზე მცხოვრები ხალხი, რომლებიც კარგად ფლობდნენ ზღვაოსნობის ხელოვნებას და ახალი მიწების აღმოჩენის იმედით მოგზაურობდნენ. პოლინეზიელთა მითოლოგიით, ისინი ციდან ჩამოსულან დედამიწაზე და მისტიკური ქვეყნის გავლით სხვადასხვა ადგილას დასახლებულან. ვარაუდობენ, რომ მისტიკურ ქვეყანაში ჰავაები იგულისხმება. ზოგი ისტორიკოსისა და ენათმეცნიერის აზრით, ისინი, სავარაუდოდ, წარმოშობით ტაივანიდან არიან და მიგრაციის შედეგად ჯერ ფილიპინებამდე (ძვ.წ. 3000), შემდეგ (ძვ.წ. 2000) გვინეაში ბისმარკის არქიპელაგამდე ნავებით ჩაუღწევიათ. ამ მოგზაურობაში მათ თან წაიყოლეს ღორები, ძაღლები და ქათმები, ხილი და ბოსტნეული. პოლინეზიელებმა განავითარეს ე.წ. ლაპიტას კულტურა. ისინი იარაღებს ნიჟარებისგან, ხოლო დახვეწილ ჭურჭელს კერამიკისგან ამზადებდნენ.

## მიგრაცია

პოლინეზიელები ზღვით მოგზაურობებს ახალი მიწის აღმოჩენის იმედით გეგმავდნენ. ისინი შესანიშნავი ნავიგატორები იყვნენ და კარგად ერკვეოდნენ ცაზე ვარსკვლავების განლაგებაში, საოკეანო დინებებში, ქარის მიმართულებების თავისებურებებსა და ველურ ბუნებაში. ძვ.წ. X-VII საუკუნეებში პოლინეზიელებმა გეზი აიღეს ახალი კალედონიის, ვანუატუს, ფიჯის, სამოასა და ტონგასკენ. მოგვიანებით ძვ.წ. II საუკუნეში კი, ჰავაის კუნძულებამდე ჩააღწიეს. მათი ნაწილი 850 წელს აოტიაროაში (ახალი ზელანდია) დასახლდა და ე.წ. მაორის კულტურა განავითარა. ისინი მისდევდნენ ცხოველების მოშენებას და მემცენარეობას.

## პოლინეზიელთა მოგზაურობები

პოლინეზიელებმა გამოიგონეს და გააუმჯობესეს დიდი საოკეანო ნავები, რომლებიც აფრებითა და ნიჩბების მეშვეობით მაღალ სიჩქარეს ავითარებდნენ. სასურველი მიმართულებებით სწრაფად გადასაადგილებლად პოლინეზიელები ქარისა და ზღვის დინების ძალასაც იყენებდნენ. წყნარ ოკეანეში გასვლისას, მოსალოდნელ ქარებსა და ტალღებთან გასამკლავებლად, ნავების გამძლეობას განაპირობებდა ორმაგი კორპუსი ან გამძლე ტივტივა. პოლინეზიური საოკეანო ნავის (კანოე) 2 ტიპია ცნობილი, ნავი – გამძლე ტივტივითა და ლატანის ფიცარნაგით მოხერხებული იყო ახლომდებარე ადგილებში გადასაადგილებლად, ხოლო ორმაგი კორპუსითა და კაიუტებით, დიდი წყალწყვის ნავს უფრო შორეული საოკეანო ნაოსნობისთვის იყენებდნენ.

## ოკეანეში მოგზაურობები

პოლინეზიელებმა იმოგზაურეს ამერიკის კონტინენტზე, ვაჭრობდნენ ავსტრალიის ზოგიერთ აბორიგენ ტომთან. ახალი ნადავლისა თუ მიწის პოვნის იმედით, ისინი ოკეანეში ათასობით კილომეტრს გადიოდნენ. წყნარი ოკეანის კუნძულებზე პოლინეზიელები ცხოვრობდნენ თემებად, რომლებსაც ბელადები მართავდნენ. მათ დიდ წარმატებას მიაღწიეს ხეზე კვეთაშიც. ისინი იზოლირებულნი აღმოჩნდენ აზიისა და ინდონეზიისგან, სადაც ვითარდებოდა ქალაქები და სახელმწიფოები. XVIII საუკუნიდან, როდესაც ამ რეგიონში ჩავიდნენ ევროპელი მკვლევრები (მაგალითად კაპიტანი კუკი), დაიწყო მათი გაქრისტიანება. აღდგომის კუნძულზე აღმოჩენილია ქვაში გამოკვეთილი თავების შესანიშნავი ქანდაკებები, თითოეულის სიმაღლე 12 მეტრია. ზოგის აზრით, ეს ქანდაკებები პოლინეზიელებმა შექმნეს. თუმცა, ვინაიდან მათ სხვაგან არსად დაუდგამთ მსგავსი ქანდაკებები, შესაძლოა, ისინი გაცილებით უფრო ძველია და სხვა ცივილიზაციას ეკუთვნის.

## ლიტერატურა

* მსოფლიო ისტორიის ენციკლოპედია, გამომცემლობა „ელფი“. თბ., 2009. გვ.88-89
# მალპელო

| მალპელო |
| --- |
|  |
| ქვეყანა |  კოლომბია |
| ტიპი |
ბუნებრივი |
| კრიტერიუმები |
vii, ix |
| ნომერი |  |
| რეგიონი |
სამხრეთი ამერიკა და კარიბები |
| გაწევრიანების ისტორია |
| გაწევრიანება |
2006  (30-ე სესია) |
| ნომერი |
1216 |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | მსოფლიო მემკვიდრეობა UNESCO, ობიექტი № 1216 ინგლ. • რუს. • ფრ. |

**მალპელო** (ესპ. Malpelo) — კუნძული წყნარ ოკეანეში, მდებარეობს კოლომბიის სანაპიროდან 378, ხოლო პანამის სანაპიროდან 362 კმ-ის დაშორებით. კუნძულის ფართობი 0,35 კმ²-ს შეადგენს. იგი დაუსახლებელია და აქ განლაგებულია კოლომბიის არმიის პოსტი, რომელიც 1986 წელს შეიქმნა. კუნძული კოლომბიის კაუკის დეპარტამენტში შედის. აქ მოსახვედრად კოლომბიის ეკოლოგიის სამინისტროს წერილობითი ნებართვაა საჭირო.

კუნძული შედგება მრავალი უნაყოფო კლდისგან, მათ შორის უმაღლესია სერო-დე-ლა-მონა — 300 მ. მალპელო შემოსაზღვრულია სანაპიროდან მოშორებული მრავალი კლდით.

მალპელო მსოფლიოში უნიკალური ზვიგენის სახეობის სამშობლოა. დაივინგის ექსპედიციებს, აქ ნანახი აქვთ ჩაქუჩათავიანი და ხავერდოვანი ზვიგენების 500 ერთეულიანი გუნდები, რის გამოც ეს ადგილი დაივინგისათვის საკმაოდ პოპულარულად იქცა. მალეპო ერთ-ერთი უიშვიათესი ადგილია, სადაც პატარაკბილება ქვიშის ვეფხვი ბინადრობს.

2006 წლის 12 ივლისს, იუნესკომ მალპელო მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა.

## იხილეთ აგრეთვე

* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები კოლომბიაში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ამერიკაში

## რესურსები ინტერნეტში

* Fundación Malpelo დაარქივებული 2007-07-15 საიტზე Wayback Machine.
* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობა, მალპელო
# აბსორბცია

**აბსორბცია** (ლათ. absorptio — „შთანთქმა“) — აირის შთანთქმა სითხის ან მყარი სხეულის მიერ. ადსორბციისაგან განსხვავებით, აბსორბციის დროს შთანმთქმელია აბსორბენტის მთელი მოცულობა. აბსორბცის მოვლენა გახსნის ანალოგიურია: შთამნთქმელში იხსნება აირების ნარევის ან ხსნარის შემადგენელი ერთ-ერთი კომპონენტი. წნევის გაზრდა და ტემპერატურის შემცირება აბსორბციას მნიშვნელოვნად ზრდის. პრაქტიკაში გამოიყენაბა სითხეებით აირების აბსორბცია, ხსნარებიდან კომპონენტების გამოწვლილვა. აბსორბციაზე დაფუძნებულია მრეწველობისათვის მნიშვნელოვანი მრავალი საწარმოო პროცესი. მაგ., აზოტის, მარილის და გოგირდმჟავას წარმოება (აირადი აზოტის ორჟანგის, ქლორწყალბადის შთანთქმა წყლით), აირების ერთმანეთისაგან დაცილება და სხვა.

## იხილეთ აგრეთვე

* ექსტრაჰირება

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 40.