Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ბიომრავალფეროვნების გლობალური საინფორმაციო ფონდი

| ბიომრავალფეროვნების გლობალური საინფორმაციო ფონდი |
| --- |
|  ოფიციალური ლოგო |
| საიტი | gbif.org |
| კომერციულობა |
არა |
| საიტის ტიპი |
ბიომრავალფეროვნება, ბუნებისმეტყველება |
| რეგისტრაცია |
არჩევითი |
| ხელმისაწვდომი ენა |
ინგლისური |
| გაეშვა |
2001 (2001)  დანია |
| ამჟამინდელი სტატუსი |
აქტიური |

**ბიომრავალფეროვნების გლობალური საინფორმაციო ფონდი** (ინგლ. Global Biodiversity Information Facility; აბრევ. **GBIF**) — საერთაშორისო ორგანიზაცია და ინტერნეტ-საიტი, რომელიც აგროვებს ინფორმაციას მსოფლიოს ბიომრავალფეროვნებაზე. ორგანიზაციის მიზანია დედამიწაზე არსებული სიცოცხლის ყველა ცნობილ ფორმასთან ღია წვდომის უზრუნველყოფა.

მუზეუმები, ჰერბარიუმები და ა.შ. — ეს ის სამეცნიერო დაწესებულებებია, რომლებისგანაც აგროვებს პირველად ცნობებს მსოფლიოს ბიომრავალფეროვნებაზე. GBIF-ის საინფორმაციო სერვისების მიერ ერთიან პორტალზე გამოქვეყნებული ეს მონაცემები მოიცავენ ცნობებს მცენარეების, ცხოველების, სოკოებისა და მიკრობების შესახებ, აგრეთვე ტაქსონომიურ მონაცემებს, დასახელებებისა და სამეცნიერო სინონიმების ჩათვლით.

GBIF თანამშრომლობს რიგ საერთაშორისო ორგანიზაციებთან: Catalogue of Life, Biodiversity Information Standards, Consortium for the Barcode of Life (CBOL), სიცოცხლის ენციკლოპედია (EOL) და Global Earth Observation System of Systems (GEOSS).

2002-2018 წლებში ორგანიზაცია გასცემდა პრესტიჟულ ყოველწლიურ საერთაშორისო პრემიას „Ebbe Nielsen Prize“. 2018 წლიდან გასცემს ორ ყოველწლიურ პრემიას — „GBIF Ebbe Nielsen Challenge“ და „Young Researchers Award“.

## რესურსები ინტერნეტში

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ბიომრავალფეროვნების გლობალური საინფორმაციო ფონდი“** ვიკისაწყობში.
* ოფიციალური საიტი
* GBIF-ის მოკლე აღწერა
* GBIF network
* GBIF Data publishers

## სქოლიო
# ბიოტექნოლოგიური ინფორმაციის ეროვნული ცენტრი

| ბიოტექნოლოგიური ინფორმაციის ეროვნული ცენტრი |
| --- |
|  *National Center for Biotechnology Information*  |
|  ოფიციალური ლოგო |
|  |
| აბრევიატურა |
NCBI |
| შეიქმნა |
4 ნოემბერი, 1988 (1988-11-04) |
| სტატუსი |
მოქმედი |
| ტიპი |
სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტი, ბიოლოგიის მონაცემთა ბაზა, მონაცემთა არქივი |
| შტაბ-ბინა |
ბეთესდა, მერილენდი, აშშ |
| ენა |
ინგლისური |
| ქვეყანა |
აშშ |
| ncbi.nlm.nih.gov |

**ბიოტექნოლოგიური ინფორმაციის ეროვნული ცენტრი** (ინგლ. National Center for Biotechnological Information; აბრევიატურა — **NCBI**) — ამერიკული ორგანიზაცია, დაარსებული 1988 წლის 4 ნოემბერს, ბეთესდაში, (მერილენდი), როგორც მოლეკულარული ბიოლოგიის მონაცემთა დამუშავებისა და შენახვის ცენტრალური ინსტიტუტი. წარმოადგენს აშშ-ის მედიცინის ეროვნული ბიბლიოთეკის ნაწილს (ინგლ. United States National Library of Medicine, NLM), რომელიც თავის მხვრივ არის აშშ-ის ჯანმრთელობის დაცვის ეროვნული ინსტიტუტის (ინგლ. National Institutes of Health, NIH) ქვეგანყოფილება.

NCBI-ში წარმოდგენილია ინფორმაცია ცილის დომენების მონაცემთა ბაზების, დნმ-ისა ( GenBank) და რნმ-ის, სამეცნიერო ლიტერატურისა (PubMed) და ტაქსონომიური ინფორმაციის (TaxBrowser) სტატიების მონაცემთა ბაზების შესახებ, უზრუნველყოფს მონაცემთა ძიებას კონკრეტულ ბიოლოგიურ სახეობებზე (Taxonomy). აგრეთვე შიეცავს სხვადასხვა სტანდარტულ პროგრამებს ბიოინფორმატიკაზე (BLAST). მონაცემთა ბაზები ხელმისაწვდომია საძიებო სისტემა Entrez-ის მეშვეობით.

ყოველწლიურად NCBI-ის ეგიდით იმართება სემინარები და სამეცნიერო კონფერენციები, მიძღვნილი მოლეკულარული ბიოლოგიის, გენეტიკისა და ბიომედიცინისადმი. ორგანიზაცია აგრეთვე დაკავებულია საგანმანათლებლო საქმიანობით, მათ შორის on-line-ის რეჟიმში.

## რესურსები ინტერნეტში

* ოფიციალური საიტი
* მედიცინის ეროვნული ბიბლიოთეკა
* ჯანმრთელობის ეროვნული ინსტიტუტი

## სქოლიო
# დარვინის მთიულები

| დარვინის მთიულები |
| --- |
|   |
| მეცნიერული კლასიფიკაცია |
|

|  |  |
| --- | --- |
| სამეფო:  |
ცხოველები |
| ტიპი:  |
ქორდიანები |
| კლასი:  |
ფრინველები |
| რიგი:  |
ბეღურასნაირნი |
| ოჯახი:  |
ტანაგრისებრნი |
| ქვეოჯახი:  |
დარვინის მთიულები |

 |
| ლათინური სახელი |
| Geospizinae (Sclater & Salvin, 1870) |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  **სისტემატიკა ვიკისახეობებში** |  **სურათები ვიკისაწყობში** |

 |

 |

**დარვინის მთიულები**, *გალაპაგოსის მთიულები* (ლათ. Geospizinae) — ფრინველთა ქვეოჯახი ტანაგრისებრთა (ზოგიერთი კლასიფიკაციით — გრატასებრთა) ოჯახისა. ადრე მთიულასებრთა ოჯახს მიეკუთვნებოდა. მიიჩნევა, რომ დარვინის მთიულები წარმოიშვნენ დაახლოებით 2,3 მილიონი წლის წინ, გალაპაგოსის ერთ-ერთ კუნძულზე, ცენტრალური და სამხრეთ ამერიკიდან გადმოფრენილი ფრინველების გუნდისაგან. ადაპტიური რადიაციის შედეგად, მათ დასაბამი დაუდეს 5 გვარის 18 სახეობას, რომლებიც გავრცელებული არიან გალაპაგოსისა და ქოქოსის კუნძულებზე (ქოქოსის მთიულა, *Pinaroloxias inornata*). ამ მთიულებმა ფართო ცნობადობა მოიპოვეს ჩარლზ დარვინის დამსახურებით, რომელმაც ისინი აღწერა როგორც ცალკეულ კუნძულებზე ბუნებრივი გადარჩევის გზით სახეობათაწარმოქმნის დამარწმუნებელი მაგალითი.

მათი სხეულის სიგრძეა 10–15 სმ, მასა 8–40 გ. სხეულის აგებულება მაგარია; ბოლო მოკლე. შეფერილი არიან მორუხო-ზეთისხილისფრად; ზოგიერთი სახეობის მამალი ნაწილობრივ ან მთლიანად შავია. ახასიათებთ მკვეთრი სახეობათაშორისი სახესხვაობა ნისკარტის სიდიდესა და ფორმაში, რაც დაკავშირებულია კვების სპეციალიზაციასთან. მაგალითად, მიწის მთიულებს (*Geospiza*, 9 სახეობა), რომლებიც ძირითადად თესლებითა და კაქტუსებით იკვებებიან, კონუსისებრი და მასიური ნისკარტი აქვთ; ასპუჭაკასებრ მთიულას (*Certhidea olivacea*), რომელიც პატარა რბილ მწერებს ჭამს — სწორი და წაგრძელებული; კოდალასებრ მეხეურ მთიულას (*Camarhynchus pallidus*) ხის ქერქიდან ნისკარტით დაჭერილი ოპუნციის ჩხირით ან ეკლით ამოჰყავს ნადავლი. ბუდობენ ხშირ ხეებსა და ბუჩქნარში, მათ შორის მანგროს ტყეებში. მონოგამური ფრინველებია. მამალი ხის ტოტზე ან ბუჩქში აშენებს რამდენიმე დიდი ზომის ჯამისებრ ბუდეს, რომელსაც აქვს გვერდითი შესასვლელი და სახურავი; დედალი ერთ-ერთ მათგანს ირჩევს და მშენებლობას ასრულებს. ბუდეში 4 (6-მდე) კვერცხია; დედალი კრუხობს 12 დღე. 10 სახეობა შეტანილია IUCN-ის წითელ ნუსხაში.

## ლიტერატურა

* *Лоскот В. М.* ДАРВИНОВЫ ВЬЮРКИ // Большая российская энциклопедия. т. 8. — М., 2007. — стр. 327.

## სქოლიო
# ევოლუციური მოძღვრება

ცხენის არა წრფივი ევოლუციის ილუსტრაცია
**ევოლუციური მოძღვრება** — თეორია ცოცხალი ბუნების ისტორიული განვითარების შესახებ ერთი ფორმის ორგანიზმთა მეორედ გარდაქმნის გზით. ევოლუციური მოძღვრების ამოცანაა სახეობათა ცვალებადობის დასაბუთება, ორგანიზმთა განვითარების მიზეზებისა და კანონზომიერებათა დადგენა მათი თავდაპირველი წარმოშობიდან დღემდე.

ევოლუციურ იდეებს ვხვდებით ჯერ კიდევ ძველ ბერძენ ფილოსოფოსთა და სწავლულთა შრომებში (ძვ. წ. VI-I ს.). მათ არ ჰქონდათ სათანადო მეცნიერული ცოდნა ბუნებაზე, ამიტომ მათი გამონათქვამები თუმცა ხშირად მახვილგონიერი იყო, დღევანდელი თვალთახედვით გულუბრყვილოა.

XVIII ს. ბევრმა მეცნიერმა მრავალი ფაქტი აღწერა ორგანიზმთა ცვალებადობისა და განვითარების შეხედულების სასარგებლოდ.
XIX საუკუნის დასაწყისში ჟან ბატისტ ლამარკმა სცადა მწყობრი ევოლუციური მოძღვრების შექმნა, მაგრამ ფაქტობრივი მასალის უკმარობის გამო ვერ შეძლო თანამედროვეთა დარწმუნება. ამასთან, მისი შეხედულებანი მცდარ დებულებებსაც შეიცავდა.

მეცნიერულად დასაბუთებული ევოლუციური თეორია შექმნა ჩარლზ დარვინმა, რაც ჩამოაყალიბა წიგნში „სახეობათა წარმოშობა ბუნებრივი გადარჩევის გზით, ანუ უკეთ შეგუებული ჯიშების გადარჩენა სიცოცხლისათვის ბრძოლაში“ (1859). მან ბოლო მოუღო მანამდე
გაბატონებულ მეტაფიზიკურ შეხედულებებს ბუნების უცვლელობაზე და დაამკვიდრა ორგანიზმთა ცვალებადობისა და განვითარების იდეა.

## ლიტერატურა

* *ჯოხაძე დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 34-35.
# მუტაცია

თამბაქოს ბოლის მთავარი მუტაგენი — ბენზოპირენი — დაკავშირებულია დნმ-ის მოლეკულის ერთ-ერთ ნუკლეოტიდთან.
**მუტაცია** (ლათ. mutatio — ცვლილება) — გენოტიპის მტკიცე (ანუ ისეთი, როგორიც შეიძლება მემკვიდრულად გადაეცეს მოცემული უჯრედის ან ორგანიზმის შთამომავალს) სახეცვლილება, რომელიც ხორციელდება გარე ან შიდა გარემოს გავლენით. ტერმინი პირველად გამოიყენა ჰუგო დე ფრიზმა. მუტაციების წარმოქმნის პროცესმა მიიღო სახელწოდება მუტაგენეზი.

## იხილეთ აგრეთვე

* მუტაგენები
* მუტაგენეზი

## ლიტერატურა

* Инге-Вечтомов С. В. Генетика с основами селекции. М., Высшая школа, 1989.
# გენების ნაკადი

**გენების ნაკადი**-მეზობელ პოპულაციებს შორის გენების გაცვლას ნიშნავს. ეს მაშინ ხდება, როდესაც მეზობელ პოპულაციებს შორის იზოლაცია არასრულია და ინდივიდები ერთმანეთთან

შეჯვარებას ახერხებენ. პოპულაციებს შორის გენების გაცვლა მუდმივად მიმდინარეობს ემიგრაციითა და იმიგრაციით.

არსებობს მთელი რიგი ფაქტორები, რომლებიც გავლენას ახდენენ გენის ნაკადის სიჩქარეზე სხვადასხვა პოპულაციას შორის. მოსალოდნელია, რომ გენების ნაკადი უფრო დაბალი იქნება იმ სახეობებში, რომლებსაც აქვთ დაბალი გავრცელება, რომლებიც გვხვდება ფრაგმენტულ ჰაბიტატებში, სადაც არის დიდი მანძილი პოპულაციებს შორის და როდესაც არის პოპულაციის მცირე რაოდენობა.

## სიმპატრიული სახეობა

გენის ნაკადის ბარიერები ყოველთვის არ არის ფიზიკური. სიმპატრიული სახეობა ხდება მაშინ, როდესაც ახალი სახეობები წარმოიქმნება საერთო წინაპრისგან იმავე ტერიტორიაზე, ხშირად რეპროდუქციული ბარიერების გამო. მაგალითად, ლორდ ჰოუის კუნძულზე პალმის ორ სახეობას აქვს სხვადასხვა ყვავილობის დრო, რომელიც დაკავშირებულია ნიადაგის პრეფერენციებთან, რაც ქმნის რეპროდუქციულ ბარიერს. ერთსა და იმავე გარემოში მყოფ სახეობებსაც კი შეუძლიათ აჩვენონ შეზღუდული გენის ნაკადი ისეთი ფაქტორების გამო, როგორიცაა რეპროდუქციული ბარიერები, სპეციალიზებული დამბინძურებლები ან ჰიბრიდიზაცია, რომელიც წარმოშობს უვარგის შთამომავლობას. იდუმალი სახეობა ისაა, რომლის გარჩევა გენეტიკური ანალიზის გარეშე შეუძლებელია. გენის ნაკადმა ჰიბრიდულ და ველურ პოპულაციებს შორის შეიძლება შეამციროს გენეტიკური მრავალფეროვნება გენეტიკური დაბინძურების, ასორტიციული შეჯვარების ან გამრავლების გზით. ადამიანთა პოპულაციაში გენეტიკური განსხვავებები ასევე შეიძლება წარმოიშვას ენდოგამიისგან, კასტის, ეთნიკური წარმომავლობის, ჩვეულებების ან რელიგიის ცვალებადობის გამო.

## რესურსები ინტერნეტში

* ეკოლოგიური სახეობა კუნძულის ლოკოკინაში: მტკიცებულება ახალი ეკოტიპის პარალელური ევოლუციისა და ეკოლოგიურად დამოკიდებული პოსტზიგოტური იზოლაციით შენარჩუნების შესახებ
* გენეტიკური სტრუქტურა და გარსის ფორმის ცვალებადობა კლდოვან სანაპიროზე მიუთითებს როგორც განსხვავებულად, ისე შეზღუდულ შერჩევაზე გენის ნაკადით.
* გენის ნაკადი და ბუნებრივი პოპულაციების გეოგრაფიული სტრუქტურა
# გენების დრეიფი

**გენების დრეიფი** — ევულუციის მექანიზმია, რომელიც იწვევს პოპულაციაში ალელური გენების სიხშირის შემთხვევით ცვლილებას თაობიდან თაობაში.

თუ პოპულაცია არ გადაშენდა, გენების დრეიფი ახალი სახეობების ჩამოყალიბებას ხელს შეუწყობს.

## ლიტერატურა

* Klug W.S. *Concepts of genetics* Pearson, გვერდი 710.
*

## სქოლიო
# ადაპტიური რადიაცია

**ადაპტიური რადიაცია** — ორგანიზმის ამა თუ იმ ჯგუფში (სახეობა, ოჯახი, რიგი, კლასი) განსხვავებული ფორმების წარმოქმნა სხვადასხვა გარემოსადმი ადაპტაციის შედეგად. ადაპტიური რადიაცია ხდება ორგანიზმების სხვადასხვა მიმართულებით დივერგენციული ევოლუციის გზით. ადაპტიური რადიაციის იდეა ეკუთვნის ჩ. დარვინს. თვით ტერმინი მოგვიანებით (1915) შემოიღო ამერიკელმა პალეონტოლოგმა ჰ. ოსბორნმა. ადაპტიური რადიაციის პროცესში ორგანიზმი იძენს სპეციალურ ადაპტაციას და ვრცელდება ახალ ადაპტიურ ფონებში. ადაპტიური რადიაციის ძირითადი წყაროა შიგასახეობრივი პროცესები (სახეობრივი პოპულაციების გენეტიკური მრავალგვარობა, სახეობის დიფერენციაცია გეოგრაფიულ და ეკოლოგიურ რასებად, შიგასახეობრივი წინააღმდეგობანი და სხვ.). ძუძუმწოვრების ადაპტიური რადიაციით განვითარდა მოსიარულე (ძაღლები, კატები), მორბენალი (ცხენები), მხტუნავი (მიწის კურდღლები), მიწათხარია (თხუნელები, ბრუცები), მეხეური (ციყვები, მაიმუნები), მფრინავი (ღამურები), მცურავი (სელაპები, ვეშაპები) და სხვა ფორმები. ადაპტიური რადიაციის თვალსაჩინო მაგალითია ქვეწარმავლების ევოლუცია. არანაკლები მნიშენელობა აქვს ადაპტიური რადიაციას უხერხემლო ცხოველების (ზღვის შროშანები, ზღვის ზღარბები, მხარფეხიანები, ორსაგდულიანი და მუცელფეხიანი მოლუსკები და სხვ.) ევოლუციაში.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 85.
# ამოწყდომა

**სახეობათა ამოწყდომა** (ცხოველებისა, მცენარეებისა, მიკროორგანიზმებისა) — მოვლენა, რომელიც ცოცხალი ბუნების ისტორიული განვითარების პროცესში ხდება. უმეტეს შემთხვევაში ამოწყვეტის მიზეზია ბუნებრივი გადარჩევა (ორგანიზმები ვერ ასწრებენ შეეგუონ გარემოს მკვეთრ ცვლილებებს). ხშირად ამოწყვეტის მიზეზი ორგანიზმთა გადაგვარებაა (იხ. დეგენერაცია). ორგანული სამყაროს ისტორია ნათლად მოწმობს, რომ ფორრმების დიდი უმრავლესობა ისე ამოწყდა, შთამომავლობა არ დაუტოვებია. ჟორჟ კიუვიე და მისი მიმდევრები ამას გლობალური ხასიათის კატასტროფებით ხსნიდნენ. ჟან ბატისტ ლამარკმა დაგმო კიუვიეს „კატასტროფათა თეორია“, მაგრამ მეორე უკიდურესობამდე მივიდა: მისი აზრით, თითქმის ზველა გამქრალი სახეობა ახალ სახეობად არის გარდაქმნილი და არაა ამომწყდარი. ამოწყდომის მოვლენა ჭეშმარიტად მეცნიერულად ახრსნა ჩარლზ დარვინმა. მან დაასაბუთა, რომ ორგანული ფორმების ამოწყდომის მთავარი მიზეზია გარემოს ცვლილებები და რომ, ამასთანავე, უდიდესი მნიშვნელობა აქვს არა მარტო აბიოტური ფაქტორების, არამედ ბიოტური ფაქტორების (სახეობათშორისო ურთიერთობანი) ცვლილებებსაც.

გარემოს სწრაფი შეცვლის შედეგად შეიძლება ამოწყდეს შედარებით შეზღუდული არეალის მქონე სახეობები, მაგრამ ფართოდ (ყველა ოკეანეში ან კონტინენტთა უმეტესობაზე) გავრცელებული ფორმები ყველგან ერთბაშად არ ქრება, რადგან დედამიწის ისტორია არ იცნობს მსოფლიო მასშტაბისა და არაჩვეულებრივი სისწრაფის კატასტროფებს. დარვინის კონცეფციის თანახმად, მცენარეთა და ცხოველთა ზოგი ჯგუფის საბოლოო ამოწყდომა ხშირად ძლიერ ჭიანურდება, რადგან ხელსაყრელ პირობებში ცალკეული სახეობა შეიძლება დიდხანს შემორჩეს პირვანდელი არეალის რომელიმე მცირე უბანს. ამით აიხსნება ოდესღაც ფართოდ გავრცელებული ჯგუფების ნაშთების — რელიქტური ფორმების არსებობაც (იხ. რელიქტები). რელიქტური ორგანიზმია, მაგ. 30-იან წლებში აფრიკის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროსთან აღმოჩენილი ლატიმერია, რომლის მონათესავე ნამარხი ფორმები მანამდე მხოლოდ გვიან პალეოზოურსა და მეზოზოურში (დევონურიდან ცარცულ პერიოდამდე) იყო ცნობილი. ამოწყდომის დარვინისეული მოძღვრება პალეონტოლოგიური ფაქტების საფუძველზე განავითარა და გააღრმავა ვლადიმერ კოვალევსკიმ, რომელმაც გვიჩვენა, რომ ამოწყდომის ერთი უმნიშვნელოვანესი პირობაა ინადაპტიური ევოლუცია (კოვალევსკის კანონი).

მზარდი ტექნიკის პროგრესისა და მოსახლეობის განუწყვეტილი ზრდის პირობებში მრავალი სახეობის ამოწყდომის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ბიოტურ ფაქტორად გვევლინება ადამიანის საქმიანობა.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 405.
# ბიომრავალფეროვნება

მარჯნის რიფები. ბიომრავალფეროვნების ცხელი წერტილის მაგალითი
**ბიომრავალფეროვნება** (**ბიოლოგიური მრავალფეროვნება**) — სიცოცხლის მრავალფეროვნება. წარმოადგენს ცოცხალი ორგანიზმების მრავალფეროვნებას, გენებიდან დაწყებული ბიოსფეროთი დამთავრებული. ვიწრო გაგებით ბიომრავალფეროვნება გამოიხატება სამ ძირითად დონეზე: გენეტიკური მრავალფეროვნება; სახეობების მრავალფეროვნება; ეკოსისტემების მრავალფეროვნება.

ზოგჯერ გამოიყოფა ლანდშაფტების მრავალფეროვნება. ბიოლოგიური მრავალფეროვნების ტიპები ურთიერთდამოკიდებულებაში იმყოფებიან. გენეტიკური მრავალფეროვნება უზრუნველყოფს სახეობების მრავალფეროვნებას; ეკოსისტემებისა და ლანდშაფტების მრავალფეროვნება საფუძველს უმზადებს ახალი სახეობების პირობების წარმოქმნას. სახეობების მრავალფეროვნების ამაღლება ბიოსფეროში ზრდის ცოცხალი ორგანიზმების საერთო გენეტიკურ პოტენციალს. ამასთანავე მრავალფეროვნებაში თითოეულ სახეობას თავისი წვლილი შეაქვს. ამ თვალსაზრისით არ არსებობს მავნე და გამოუსადეგარი სახეობები.

სახეობების მრავალფეროვნების შეფასებისას გამოიყენება სახეობების მნიშვნელობის ცნება. ამ შემთხვევაში იგი ჟღერს როგორც შეფასება და მისი ადგილი ეკოსისტემებში.

*მარგალეფის მრავალფეროვნების ინდექსი:*

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 , სადაც S — სახეობის რიცხვი, N — რიცხვის ქვესახეობა.
*ბერგერ-პარკერის დომინირების ინდექსი:*

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 სადაც WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 სახეობის რიცხობრივობა, N — ორგანიზმების ჯამური რიცხვი.
## იხილეთ აგრეთვე

* ეკოლოგია
* ბუნება

## რესურსები ინტერნეტში

* ბიომრავალფეროვნება – ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“ (ინგლისური)
# ბიოგეოგრაფია

ევროპის ქვეყნების ბიოგეოგრაფიული განაწილება.
**ბიოგეოგრაფია** (ბიო... და გეოგრაფია) — მეცნიერება, რომელიც შეისწავლის დედამიწის ზედაპირზე სხვადასხვაგვარი ბიოცენოზის, აგრეთვე ცხოველების, მცენარეებისა და მიკროორგანიზმების გავრცელებისა და განსახლების კანონზომიერებებს. ბიოგეოგრაფია ბიოლოგიისა და გეოგრაფიის მოსაზღვრე მეცნიერებაა. იგი მოიცავს ორგანიზმების გეოგრაფიას, მცენარეული საფრისა და ცხოველთა მოსახლეობის გეოგრაფიას. ორგანიზმების გეოგრაფია თავის მხრივ, მოიცავს მიკროორგანიზმების გეოგრაფიას, მცენარეთა გეოგრაფიას, ცხოველთა გეოგრაფიას, ორგანიზმების ზოგად გეოგრაფიას; მცენარეული გეოგრაფია მოიცავს მიკროორგანიზმების გეოგრაფიას, ფიტოცენოზების გეოგრაფიას; ცხოველთა მოსახლეობის გეოგრაფია აერთიანებს ზოოცენოზების გეოგრაფიასა და ბიოცენოზების გეოგრაფიას.

ბიოგეოგრაფიის ძირითადი მიმართულებებია: არეალოლოგიური, ფლორისტიკული და ფაუნისტიკური, რეგიონული, ეკოლოგიური და ისტორიული ბიოგეოგრაფია; არეალოლოგიის დარგში დადგენილია მნიშვნელოვანი რაოდენობის სახეობათა არეალები; ფლორისტიკული და ფაუნისტიკური თვალთახედვით უკეთაა გამოკვლეული უმაღლესი მცენარეები და ხერხემლიანი ცხოველები. ფლორისტიკული და ფაუნისტიკური რეგიონების გამოყოფისას რეგიონული ბიოგეოგრაფიისთვის აშკარა გახდა, რომ საჭიროა არა მხოლოდ ენდემური, არამედ დამახასიათებელი ტაქსონების აღრიცხვა და ამა თუ იმ სახეობის სიუხვის შეფასება. გამოყოფილია დიდი რეგიონები, რომლებიც საერთოა ცხოველების, მცენარეებისა და მიკროორგანიზმების ყველა სისტემატიკური ჯგუფისათვის.

ყოველთვის არ ხერხდება უფრო მცირე ზომის რეგიონების გამოყოფა, რადგან ორგანიზმების სხვადასხვა ჯგუფს განსხვავებული განსახლების კანონზომიერებანი აქვს. ეკოლოგიურ ბიოგეოგრაფიაში მნიშვნელობა ენიჭება ორგანიზმების როლს ბიომასის, ბიოლოგიური პორდუქტიულობისა და ბუნებრივ-ტერიტორიული კომპლექსების ცხოვრებაში, კერძოდ, ენერგიის გარდაქმნის შესწავლას. ისტორიული ბიოგეოგრაფია იკვლევს თანამედროვე ბიოცენოზებსა და ორგანიზმებზე დედამიწის გეოლოგიური წარსულის ზეგავლენას.

ბიოგეოგრაფიას აქვს შემდეგი მეთოდები: შედარებით-გეოგრაფიული, ეკოლოგიური, რაოდენობრივი, ისტორიული და კარტოგრაფიული. ბიოგეოგრაფიას მიაკუთვნებენ მეცნიერებას, რომლებიც ბიოსფეროს შეეხება. მოძღვრება ბიოსფეროს შესახებ დაამუშავა ვლადიმერ ვერნადსკიმ. ბიოგეოგრაფია მჭიდროდ არის დაკავშირებული ბიოცენოლოგიასთან, ეკოლოგიასა და ბიოგეოცენოლოგიასთან. ბიოგეოგრაფიის შემადგენლობაში შედის ბიოცენოზთა გეოგრაფიაც.

ბიოგეოგრაფია წარმოადგენს მცენარეული საფრისა და ცხოველთა სამყაროს რაციონალური გამოყენების თეორიულ საფუძველს. იგი ადგენს რესურსების გამოყენების ნორმებსა და ვადებს გეოგრაფიული გარემოს თავისებურებებთან დაკავშირებით. ბუნების დაცვის სწორი ორგანიზაცია დაფუძნებულია სხვადასხვა ფიზიკურ-გეოგრაფიული ოლქებისა და ნაირგვარი ზონების ბიოგეოგრაფიულ თავისებურებათა ცოდნაზე.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 377.
* Гептнер В. Г., Общая зоогеография, М., 1936;
* Воронов А. Г., Биогеография, М., 1963;
* Наумов Г. В., Краткая история биогеографии, М., 1969;
* Dansereau P., Biogeography. An ecological perspective, N. Y.. 1957:
* Matvejev S., Biogeografija Jugoslavije. Osnovni principi, Beograd, 1961.
# ფილოგენეტიკა

**ფილოგენეტიკა** (ბერძ. φυλή, φῦλον – *phylé*, *phylon* = ტომი, კლანი, რასა + γενετικός – *genetikós* = წარმომავლობა, წყარო, დაბადება) — ბიოლოგიის დარგი, რომელიც შეისწავლის ინდივიდებსა თუ ორგანიზმთა ჯგუფებს (მაგ., სახეობაბსა თუ პოპულაციებს) შორის არსებულ ევოლუციურ ისტორიასა და ურთიერთკავშირებს. ეს ურთიერთკავშირები დგინდება ფილოგენეზური დასკვნის მეთოდებით, რომლებიც აფასებენ არსებულ მემკვიდრულ ნიშან-თვისებებს, მაგალითად, დნმ-ის მიმდევრობებს ან მორფოლოგიას, ამ ნიშან-თვისებების ევოლუციის მოდელის პირობებში. ამ ანალიზის შედეგია ფილოგენი (რომელსაც აგრეთვე ფილოგენეზურ ხეს უწოდებენ) — ორგანიზმთა ჯგუფის ისტორიისა და ევოლუციური ურთიერთკავშირების დიაგრამული ჰიპოთეზა. ფილოგენეზური ხის წვეროები შეიძლება იყოს ცოცხალი ორგანიზმები ან ნამარხები და გამოხატავდეს ევოლუციური ჩამომავლობის დასაწყისს ან აწმყოს. ფილოგენეზური ანალიზი საკვანძოა ბიომრავალფეროვნების, ევოლუციის, ეკოლოგიისა და გენომების გასაგებად.

## სქოლიო
# ხელოვნური გადარჩევა

**ხელოვნური გადარჩევა** (აგრეთვე ცნობილი როგორც ხელოვნური **სელეცქცია**) არის პროცესი, რომელსაც ადამიანები იყენებენ მეცხოველეობაში და მემცენარეობაში, რათა შერჩევით განავითარონ სასურველი ფენოტიპური თვისებები. ეს მიიღწევა სასურველი ნიშნების მატარებელი მდედრებისა და მამრების შეჯვარებით. შინაური ცხოველებისა და მცენარეების ხელოვნური გადარჩევის გზით გამოყვანილი სახესხვაობები ცნობილია როგორც ჯიშები. ორი სხვადასხვა წმინდა სისხლის (ჯიშის) ცხოველების შეჯვარებით მიიღება ჰიბრიდი. თანამედროვე კულტივირებული მცენარეებისა და ცხოველების უდიდესი ნაწილი მრავალსაუკუნიანი ხელოვნური გადარჩევის ნაყოფია.
# სისტემატიკა

**სისტემატიკა** — ბიოლოგიის დარგი, რომელიც შეისწავლის ცოცხალი ორგანიზმების კლასიფიკაციას; აჯგუფებს მათ ერთმანეთთან მსგავსება–განსხვავების მიხედვით და ამ საფუძველზე აგებს ცოცხალი ორგანიზმების სისტემას. ბუნებრივი სისტემა გამოხატავს ნათესაურ კავშირს მათ შორის, წარმოშობილს მათი ევოლუციური განვითარების პროცესში. იგი დედამიწაზე დღეისათვის არსებულ და გადაშენებულ ორგანიზმებს აღწერს და სახელწოდებას აძლევს.

## რესურსები ინტერნეტში

* Society of Australian Systematic Biologists დაარქივებული 2007-06-21 საიტზე Wayback Machine.
* Society of Systematic Biologists დაარქივებული 2012-05-16 საიტზე Wayback Machine.
* Willi Hennig Society
# ევგენიკა

**ევგენიკა** წარმოიშვა ბერძნული სიტყვისგან **eugenes** და ნიშნავს, (eu-საწყისი. genes-დაბადება.) რწმენას, რომლის მიხედვითაც შესაძლებელია გაუმჯობესებული გენეტიკური მასალის მქონე მოსახლეობის მიღება. ეს არის სოციალური თეორია, რომლის მიხედვითაც შეგვიძლია დავიცვათ სუფთა ხაზის მქონე რასა, გავაუმჯობესოთ მათი გენეტიკური ინფორმაცია, იმის მიხედვით, სასურველია თუ არა ის და ასევე შეიძლება არასასურველი გენეტიკური მასალის მოშორება.

მსოფლიო ისტორიაში ევგენიკის პრაქტიკული გამოყენება ძველთაგან იყო მიღებული, როგორც ძველ საბერძნეთში. თანამედროვე მსოფლიოში მე-20 საუკუნიდან გახდა პოპულარული. სათავე დაედო დიდ ბრიტანეთში და შემდეგ გავრცელდა სხვადასხვა ქვეყნებში, მათ შორის ამერიკის შეერთებულ შტატებში და ევროპის სხვადასხვა ქვეყნებში. ამ იდეებს იზიარებდნენ პოლიტიკური სპექტრის წარმომადგენლები. აქედან გამომდინარე ბევრ ქვეყანაში მიმდინარეობდა ევგენიკასთან დაკავშირებული პოლიტიკის გატარება, „პოზიტიური“ ღონისძიებები, რომელიც ხელს უწყობს რეპროდუქციას და „უარყოფითი“ ღონისძიებები, რომლის მიხედვითაც შესაძლებელია იძულებითი ქორწინება, ან ქორწინების აკრძალვა, ასევე შესაძლებელია სტერილიზაციაც, თუკი ადამიანი მიჩნეული იქნებოდა რეპროდუქციისათვის არასასურველად. ინდივიდების განსაზღვრა ხდებოდა იმის მიხედვით რამდენად კარგი ჯანმრთელობა ჰქონდათ მათ, კერძოდ, თუ იყვნენ ინკლუზივები, არ გააჩნდათ საკმარისი IQ მონაცემები და ა.შ. მათ ეკრძალებოდათ ქორწინება, რადგან ითვლებოდა, რომ ისინი ვერ მოგვცემდნენ კარგ შთამომავლობას.

## ლიტერატურა

* Currell, Susan; Christina Cogdell (2006). Popular Eugenics: National Efficiency and American Mass Culture in The 1930s. Athens, OH: Ohio University Press. p. 203. ISBN 0-8214-1691-X.
* CNN, Peru will not prosecute former President over sterilization campaign, Retrieved August 30, 2014.
* From the Afterward, by Richard Dawkins, The Herald, (2006).  Retrieved on Oct 17, 2013