Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# მიტოზი

**მიტოზი** — უჯრედის არაპირდაპირი გაყოფა. მისი ხანგრძლივობა მთელი ციკლის 1/7–1/10 ნაწილს შეადგენს.

მიტოზი ოთხი თანმიმდევრული ფაზისგან შედგება:

* **პროფაზაში** ქრომოსომები სპირალურად იხვევა, მოკლდება და პროფაზის ბოლოს მათი დანახვა სინათლის მიკროსკოპში შესაძლებელია.

უჯრედის ცენტრის ორი ნაწილი ცენტრიოლები დაშორდებიან ერთმანეთს და მიემართებიან ერთმანეთის საწინააღმდეგო პოლუსებისაკენ; მათ შორის წარმოიქმნება ცილოვანი ძაფები; ქრომოსომებს კარგად ეტყობა გაორმაგება; ბირთვის გარსი ქრება

* **მეტაფაზაში** ქრომოსომები განლაგდებიან უჯრედის ეკვატორულ სიბრტყეში და მიემაგრებიან ცილოვან ძაფებს. თითო პოლუსიდან წამოსული ცილოვანი ძაფები ემაგრება ქრომოსომის თითო ქრომატიდს.
* **ანაფაზაში** ქრომატიდები ერთმანეთს სცილდებიან და თითისტარას ძაფების მეშვეობით მიემართებიან უჯრედის საწინააღმდეგო პოლუსებისაკენ.
* **ტელოფაზაში** ქრომოსომები დესპირალიზდება და ცუდად ჩანს სინათლის მიკროსკოპში. ციტოპლაზმის მემბრანული სტრუქტურებისგან წარმოიქმნება ბირთვის გარსი და ჩნდება ბირთვაკი (ბირთვში მოთავსებული მცირე ზომის სხეულაკი, რომელშიც ხდება რიბოსომების ნაწილაკების წარმოქმნა). ტელოფაზის დროს ციტოპლაზმაც იყოფა, რის შედეგადაც ორი შვილეული უჯრედი სცილდება ერთმანეთს.

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
მიტოზი მიტოზის პროცესის მულტიმედიური მოდელი
* მიტოზის პროცესის მულტიმედიური მოდელი(2)
* მიტოზი
* სხვაობა - მიტოზი და მეიოზი
# ტუჩოსანნი

| ტუჩოსანნი |
| --- |
|   |
| მეცნიერული კლასიფიკაცია |
|

|  |  |
| --- | --- |
| სამეფო:  |
მცენარეები |

 |
| ლათინური სახელი |
|
Lamiaceae |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  **სისტემატიკა ვიკისახეობებში** |  **სურათები ვიკისაწყობში** |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 32251 |
| NCBI   | 4136 |
| EOL   | 4302 |
| IPNI  |  30000097-2 |

 |

 |

**ტუჩოსანნი** (ლათ. Labiatae ანუ Lamiaceae) — ორლებნიან მცენარეთა ოჯახი. ერთწლოვანი ან მრავალწლოვანი ბალახები, ნახევრად ბუჩქები, უფრო იშვიათად — ლიანები ან პატარა ხეები. ღერო მეტწილად ოთხწახნაგოვანია, ფოთლები — მარტივი და უთანაფოთლო. ყვავილები ორსქესიანი და ზიგომორფულია, შეკრებილია ყვავილედებად, იშვიათად მარტოულია; გვირგვინი შეზრდილფურცლებიანია, ორტუჩა, ზოგჯერ ზუჩები სუსტადაა გამოხატული. ნაყოფი მომწიფებისას ერთთესლიან კაკლუჭად იშლება.

ფართოდ გავრცელებული ოჯახია, განსაკუთრებით მრავლადაა ხმელთაშუა ზღვის სანაპირო ქვეყნებში. ოჯახი აერთიანებს 200-ზე მეტი გვარის 3500 სახეობას. საქართველოში 37 გვარის 160 სახეობაა. ეთერზეთოვანი მცენარეებია, იყენებენ პარფიუმერიაში (ლავანდი, როზმარინი), მედიცინაში (შავბალახა, პიტნა, სამკურნალო სალბი, ბეგქონდარა და სხვა), სუნელ-სანელებლად (მაიორანი, რეჰანი, ქონდარი და სხვა). ცხიმოვანი ტექნიკური ზეთების მისაღებად მოჰყავთ პერილა და ლალემანცია. დეკორატიის მიზნით — სალბი, კოლეუსი და სხვა. ტუჩოსანთა შორის ბევრი კარგი თაფლოვანი მცენარეა.

## ლიტერატურა

* *ხინთიბიძე ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 82.
# სათესი ქერი

| სათესი ქერი |
| --- |
|   |
| მეცნიერული კლასიფიკაცია |
|

|  |  |
| --- | --- |
| სამეფო:  |
მცენარეები |
| კლასი:  |
ერთლებნიანები |
| ოჯახი:  |
მარცვლოვანნი |
| გვარი:  |
ქერი |

 |
| ლათინური სახელი |
|
Hordeum vulgare |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  **სისტემატიკა ვიკისახეობებში** |  **სურათები ვიკისაწყობში** |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 40874 |
| NCBI   | 4513 |
| EOL   | 1114455 |
| IPNI  |  405391-1 |
| TPL  |  kew-419563 |

 |

 |

*Hordeum vulgare*
**სათესი ქერი** (ლათ. Hordeum vulgare) — ერთწლოვანი ბალახოვანი მცენარე მარცვლოვანთა ოჯახისა. სიმაღლე 30-60 სმ, კულტურული ჯიშებისა — 90 სმ. ღერო სწორია, შიშველი.

მნიშვნელოვანი სასოფლო-სამეურნეო კულტურაა. კაცობრიობის ისტორიაში ერთ-ერთი უძველესი კულტურული მცენარე. ქერის მარცვალს ფართოდ იყენებენ სასურსათო, ტექნიკური და საკვები მიზნებისათვის.

სათესი ქერი ველურად გვხვდება ჩრდილოეთი აფრიკიდან დაწყებული ტიბეტამდე დამთავრებული.

## რესურსები ინტერნეტში

* Hordeum vulgare — სათესი ქერი (ინგლისური)
# საპონინები

**საპონინები** (ლათ. sapo, ნათ. ბრ. saponis — საპონი) — რთული ორგანული უაზოტო ნაერთები მცენარეული გლიკოზიდების ჯგუფისა. ფერმენტული ან მჟავური ჰიდროლიზის დროს საპონინები იძლევა მონოსაქარიდებს და აგლიკონს (საპოგენინი). საპონინები ზოგჯერ ურონის მჟავებსაც შეიცავს. საპონინებს ძირითადად შეიცავენ მცენარეები (ვარდისებრთა, მიხაკისებრთა და სხვა ოჯახები) და ზოგი ზღვის ცხოველი (ზღვის ვარსკვლავა, ჰოლოთურია).

## ლიტერატურა

* *ნუცუბიძე ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 95.
# ჭილისებრნი

ჭილი
**ჭილისებრნი** (ლათ. Juncaceae) — ერთლებნიან მცენარეთა ოჯახი. მრავალწლოვანი ან ერთწლოვანი ბალახები, იშვიათად ბუჩქებია. ზოგჯერ ყველა ფოთოლი რედუცირებულია ხალთად. კენწრულ თავაკისებრ, მტევნისებრ, საგველასებრ ან ქოლგისებრ ყვავილედში თავმოყრილია ორსქესიანი, პატარა უსახური ყვავილები. ნაყოფი კოლოფია.

ჭილისებრნი მოიცავს 10 გვარის 400-მდე სახეობას; იზრდება ზომიერი და ცივი კლიმატის ზონებში, ნაწილობრივ სუბტროპიკებში, იშვიათად ტროპიკების მაღალმთიანეთში.

საქართველოში გვხვდება 2 გვარი — ჭილი და ისლურა, რომლებიც მთელ მსოფლიოშია გავრცელებული. დანარჩენი 8 გვარის სახეობები მხოლოდ სამხრეთ ნახევარსფეროში გვხვდება.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 400.
# ვანილი

| ვანილი |
| --- |
|   |
| მეცნიერული კლასიფიკაცია |
|

|  |  |
| --- | --- |
| სამეფო:  |
მცენარეები |
| (რანგის გარეშე):  |
ყვავილოვანი მცენარეები |
| (რანგის გარეშე):  |
ერთლებნიანები |
| რიგი:  |
Asparagales |
| ოჯახი:  |
ჯადვარისებრნი |
| ქვეოჯახი:  |
Vanilloideae |
| ტრიბა:  |
Vanilleae |
| ქვეტრიბა:  |
Vanillinae |
| გვარი:  | **ვანილი** |

 |
| ლათინური სახელი |
|
Vanilla |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  **სისტემატიკა ვიკისახეობებში** |  **სურათები ვიკისაწყობში** |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 43714 |
| NCBI   | 51238 |
| EOL   | 39862013 |
| IPNI  |  30907-1 |

 |

 |

**ვანილი** (ლათ. Vanilla) — ეპიფიტურ მცენარეთა გვარი ჯადვარისებრთა ოჯახისა. მცოცავი ლიანებია, აქვთ საჰაერო მისაკიდი ფესვები.

ცნობილია 100-მდე სახეობა, რომლებიც გავრცელებულია ორივე ნახევარსფეროს ტროპიკებში. ზოგი სახეობის ნაყოფი შეიცავს სურნელოვან ნივთიერებებს (მაგ. ვანილინს) და იყენებენ პარფიუმერიასა და კვების მრეწველობაში.

საკონდიტრო წარმოებაში ვანილის სახელწოდებით უფრო მეტად ცნობილია ლათ. Vanilla planifolia-ს ნაყოფი. ამ მცენარეს ხორცოვანი ფოთლები და მომწვანო-მოთეთრო ყვავილები აქვს.

მისი სამშობლოა მექსიკა. მოჰყავთ მრავალ ტროპიკულ ქვეყნებში. ვანილის მოუმწიფებელი და შემჭკნარი ნაყოფი ძვირფასი სუნელ-სანელებელია.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 292.
# ანდები

| ანდები
  |
| --- |
|  |
| კოორდინატები: ﻿ / ﻿  |
| **ქვეყანა** |  ვენესუელა  კოლომბია  ეკვადორი  პერუ  ბოლივია  ჩილე  არგენტინა
 |
| **უმაღლესი წერტილი** | აკონკაგუა
 |
| **სიმაღლე** | 6962 მ
 |
| **სიგრძე** | 9000 კმ |
| **სიგანე** | 500 კმ
 |
|  |

**ანდები** (ესპ. Andes; Cordillera de los Andes) — ყველაზე გრძელი (9000 კმ) და მსოფლიოში სიმაღლით მეორე (აკონკაგუა 6962 მ) მთათა სისტემა დედამიწაზე (ჰიმალაის მთათა სისტემის შემდეგ). მდებარეობს სამხრეთ ამერიკაში და კონტინენტის მთელ დასავლურ ტერიტორიას იკავებს. ანდებს მსოფლიოში მთავარ და ყველაზე დიდ წყალგამყოფ სისტემად მიიჩნევენ. ანდებში სათავეს იღებს სამხრეთ ამერიკის ყველაზე დიდი მდინარეები: ამაზონი, ორინოკო, პარაგვაი, რიო-ნეგრო და ა.შ.

ანდებში მდებარეობს რამდენიმე უდიდესი სამხრეთამერიკული ქალაქი: კიტო, ბოგოტა, ლა-პასი, სუკრე, არეკიპა, მედელინი.

აქ მდებარე ალტიპლანოს ზეგანი, მსოფლიოში სიმაღლით მეორეა ტიბეტის ზეგანის შემდეგ. ანდები კონტინენტის შვიდ სახელმწიფოს მოიცავს, ესენია: არგენტინა, ბოლივია, ჩილე, კოლომბია, ეკვადორი, პერუ და ვენესუელა. ზოგიერთ მათგანს ანდურ ქვეყანას უწოდებენ.

ანდებში მდებარეობს მსოფლიოს ყველაზე მაღალი ვულკანი ოხოს-დელ-სალადო (6 893 მ) არგენტინა-ჩილეს საზღვარზე, ასევე 50 სხვა ვულკანი, რომელთა მწვერვალებიც ზღვის დონიდან 6 000 მეტრზე მაღლა მდებარეობენ.

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
ანდები ანდების გეოლოგია (University of Arizona) დაარქივებული 2005-09-22 საიტზე Wayback Machine.
* ანდების კლიმატი და ცხოველთა სამყარო დაარქივებული 2007-12-14 საიტზე Wayback Machine.
* ანდების რეგიონები და მიკრორეგიონები დაარქივებული 2018-11-06 საიტზე Wayback Machine.
* სამხრეთ ამერიკის მთების სრული სია
# ტირიფისებრნი

| ტირიფისებრნი |
| --- |
|  Salix caprea |
| მეცნიერული კლასიფიკაცია |
|

|  |  |
| --- | --- |
| სამეფო:  |
მცენარეები |
| განყოფილება:  |
ფარულთესლოვნები |
| კლასი:  |
ორლებნიანები |
| ოჯახი:  | **ტირიფისებრნი** |

 |
| ლათინური სახელი |
|
Salicaceae |
| გვარები |
| * *Salix*
* *Populus*
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  **სისტემატიკა ვიკისახეობებში** |  **სურათები ვიკისაწყობში** |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 22443 |
| NCBI   | 3688 |
| EOL   | 4400 |
| IPNI  |  30002644-2 |
| FW   | 54581 |

 |

 |

**ტირიფისებრნი** (ლათ. Salicaceae) — ფოთლომცვივან ორლებნიან მცენარეთა ოჯახი. ორსახლიანი ხეები ან ბუჩქებია. აქვთ მარტივი, მორიგეობით განლაგებული ფოთლები, წვრილი, მჭადა ყვავილებად შეკრებილი ყვავილები, კოლოფი ნაყოფი. თესლი „აღჭურვილია“ საფრენი ბუსუსებით. აერთიანებს 3 გვარის (ვერხვი, ტირიფი და ჩოზენია) 700-მდე სახეობას, რომლებიც გავრცელებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერი და ცივი ჰავის სარტყლებში.

საქართველოში ბუნებრივად გავრცელებულია 2 გვარი: ვერხვი და ტირიფი. ამ ოჯახის ზოგ სახეობას, როგორც ადგილობრივს, ისე ინტროდუცირებულს, ფართოდ იყენებენ გამწვანებაში და ქარსაფარ ზოლებად, მერქანს — ქაღალდის, ასანთისა და საფანერო წარმოებაში.

მთელი რიგი სახეობების ქერქი და ფოთლები მთრიმლავ ნივთიერებებს შეიცავს.

## გვარები

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * *Abatia*
* *Aphaerema*
* *Azara*
* *Banara*
* *Bartholomaea*
* *Bembicia*
* *Bennettiodendron*
* *Bivinia*
* *Byrsanthus*
* *Calantica*
* *Carrierea*
* *Casearia*
* *Chosenia*
* *Dissomeria*
* *Dovyalis*
 | * *Euceraea*
* *Flacourtia*
* *Hasseltia*
* *Hasseltiopsis*
* *Hecatostemon*
* *Hemiscolopia*
* *Homalium*
* *Idesia*
* *Itoa*
* *Laetia*
* *Lasiochlamys*
* *Ludia*
* *Lunania*
* *Macrohasseltia*
* *Mocquerysia*
 | * *Neopringlea*
* *Neoptychocarpus*
* *Neosprucea*
* *Olmediella*
* *Oncoba*
* *Ophiobotrys*
* *Osmelia*
* *Phyllobotryon*
* *Phylloclinium*
* *Pineda*
* *Pleuranthodendron*
* *Poliothyrsis*
* *Populus*
* *Priamosia*
* *Prockia*
 | * *Pseudosalix*†
* *Pseudoscolopia*
* *Pseudosmelia*
* *Ryania*
* *Salix*
* *Samyda*
* *Scolopia*
* *Scyphostegia*
* *Tetrathylacium*
* *Tisonia*
* *Trichostephanus*
* *Trimeria*
* *Xylosma*
* *Zuelania*
 |

## იხილეთ აგრეთვე

* საქართველოს ფლორა
* საქართველოს ტყეები

## ლიტერატურა

* *ლორია მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 725.

## სქოლიო
# მატიტელასებრნი

| მატიტელასებრნი |
| --- |
|  Rumex alpinus |
| მეცნიერული კლასიფიკაცია |
|

|  |  |
| --- | --- |
| სამეფო:  |
მცენარეები |
| განყოფილება:  |
ფარულთესლოვნები |
| კლასი:  |
ორლებნიანნი |
| ოჯახი:  | **მატიტელასებრნი** |

 |
| ლათინური სახელი |
|
Polygonaceae |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  **სისტემატიკა ვიკისახეობებში** |  **სურათები ვიკისაწყობში** |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 20842 |
| NCBI   | 3615 |
| EOL   | 4364 |
| IPNI  |  30000532-2 |
| FW   | 55425 |

 |

 |

**მატიტელასებრნი** (ლათ. Polygonaceae) — ორლებნიან მცენარეთა ოჯახი. მეტწილად ბალახები და ბუჩქბალახები, იშვიათად ბუჩქები და უფრო იშვიათად (ტროპიკებში) ხეებია. აქვთ მორიგეობით განლაგებულია ფოთლები, რთულ ყვავილედებში თავმოყრილია წვრილი ორსქესიანი ყვავილები.

ოჯახში 40-მდე გვარის 900 სახეობაა. გავრცელებულია მთელ დედამიწაზე, უმთავრესად კი ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ სარტყელში. საქართველოში გვხვდება 5 გვარი (53 სახეობა): ხორციფერა (2 სახეობა), მატიტელა (28 სახეობა), წიწიბურა (1 სახეობა), ღოლო (21 სახეობა) და ლათ. Oxyria (1 სახეობა).

ძნელად მოსასპობი სარეველაა ღოლო. ამ ოჯახიდანაა სათესი კულტურა წიწიბურა (საქართველოში მთიულეთში თესავენ). მებოსტრეობაში მოჰყავთ *Rumex acetosa*-ს ტიპის მჟაუნები.

## ლიტერატურა

* *ნახუცრიშვილი შ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 494.
# ადოქსასებრნი

| ადოქსასებრნი |
| --- |
|  მუშკოსანი ადოქსა (Adoxa moschatellina) |
| მეცნიერული კლასიფიკაცია |
|

|  |  |
| --- | --- |
| სამეფო:  |
მცენარეები |
| განყოფილება:  |
ყვავილოვნები |
| კლასი:  |
ორლებნიანნი |
| რიგი:  |
გოქშოსნაირნი |
| ოჯახი:  |
ადოქსასებრნი |

 |
| ლათინური სახელი |
| Adoxaceae (E. Mey. 1839) |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  **სისტემატიკა ვიკისახეობებში** |  **სურათები ვიკისაწყობში** |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 35346 |
| NCBI   | 4206 |
| EOL   | 4257 |
| IPNI  |  77126666-1 |
| FW   | 55785 |

 |

 |

**ადოქსასებრნი** (ლათ. Adoxaceae) — ყვავილოვან მცენარეთა ოჯახი გოქშოსნაირთა რიგისა. მრავალწლოვანი ბალახები ან ბუჩქებია, იშვიათად არამაღალი ხეები. ყვავილობენ გაზაფხულით. დამტვერვა მწერების საშუალებით ხორციელდება, შესაძლოა განვითარდეს თვითდამტვერვა. ნაყოფი კურკიანაა. რამდენიმე სახეობა გამოიყენება მედიცინაში, რამდენიმე დეკორატიული მცენარეა. აქვთ მოპირისპირედ განლაგებული ფოთლები. ყველაზე ცნობილი გვარებია ანწლი (ლათ. Sambucus) და ძახველი (ლათ. Viburnum). საერთოდ მოიცავს 5 გვარს.

## ლიტერატურა

* Бородина А. Е. Семейство адоксовые (Adoxaceae) // Жизнь растений : в 6 т. / гл. ред. А. Л. Тахтаджян. — М. : Просвещение, 1981. — Т. 5. Ч. 2 : Цветковые растения / под ред. А. Л. Тахтаджяна. — С. 378. — 512 с. — 300 000 экз.
* Гладкова В. Н. Семейство жимолостные (Caprifoliaceae) // Жизнь растений : в 6 т. / гл. ред. А. Л. Тахтаджян. — М. : Просвещение, 1981. — Т. 5. Ч. 2 : Цветковые растения / под ред. А. Л. Тахтаджяна. — С. 375—378. — 512 с. — 300 000 экз.
* Адоксовые / С. Р. Майоров // А — Анкетирование. — М. : Большая российская энциклопедия, 2005. — С. 240. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 1). — ISBN 5-85270-329-X.
# ქამიტები

**ქამიტები** — დღეისათვის მოძველბული ტერმინი, რომელიც ლინგვისტიკასა და აფრიკანისტიკაში გამოიყენებოდა ხალხების აღსანიშნავად რომლებიც საუბრობდნენ „ქამიტურ ენებზე“ (თანამედროვე აფრაზიული ენები). სახელწოდება მომდინარეობს ბიბლიის მიხედვით ნოეს სამ შვილთაგან ერთ-ერთის, ქამის სახელიდან.

## ტერმინის წარმოშობა და ინტერპრეტაცია

დაბადების მე-9 თავის მიხედვით, ერთხელ როდესაც ნოე ღვინით დათვრა და სრულიად შიშველმა ჩათვლიმა თავის კარავში, მისმა შვილმა ქამმა იხილა რა მამის სიშიშვლე, გაიქცა თავის ორ ძმასთან ამ ამბის საამბობად. სემმა და იაფეტმა მოიტანეს ტანისამოსი, მიაფარეს მას მხრებზე და ზურგზე და ამით დაფარეს მამის სიშიშვლე, თუმცა ისე რომ არ დაუნახავთ იგი — თავები მიბრუნებული ჰქონდათ. უპატივცემულობის გამო ნოემ დასწყევლა საკუთარი ძე ქამი, ქამის შვილი ქანაანი და სრულიად მათი შთამომავლობა. აქვე იწინასწარმეტყველა, რომ ისინი მომავალში იაფეტისა და სემის მონებად იქცეოდნენ.

ერთ-ერთი ქრისტიანული აპოკრიფული წიგნის, იუბილეების წიგნის მიხედვით, ქამისა და მისი შთამომავლობის დასახლების თავდაპირველი ადგილი მდებარეობდა გიგონას გაღმა, სამხრეთით, ედემის ბაღისგან მარჯვნივ და იქიდან სამხრეთისაკენ.

წარმოდგენა ქამისა და მისი შთამომავლობის შესახებ, პირველად ჩაიწერა ბიბლიაზე დაფუძნებულ ისტორიულ ლეგენდებში, ქრონიკებსა და ტრაქტატებში. შუა საუკუნეების ევროპისთვის ცნობილი იყო მოსაზრება, რომ ქამიტები ცხოვრობდნენ ქანაანის სამხრეთშიც, რაც კარგად აისახა ამ ეპოქის რუკებზე. გამომდინარე იქიდან, რომ ევროპელებს აფრიკელები ქამის შთამომავლებად მიაჩნდათ, ქამის წყევლა და წინასწარმეტყველება რომ მისი ჩამომავლები იაფეტისა და სემის მონები იქნებოდნენ, გამოყენებულ იქნა მათ მიერ შავკანიანთა დამონების ერთ-ერთ იდეოლოგიურ გამართლებად.

## ქამის შთამომავლობა

ძველი აღთქმის საისტორიო ტრადიციის მიხედვით წარღვნის შემდეგ ქამს ეყოლა 4 ვაჟი.

* ქუში: (ეთიოპიელები, ქუშიტები, შესაძლებელია ჰიმიარიტები და საბეელებიც).
* მიზრაიმი: კოპტები
* ფუტი: ბერბერები
* ქანაანი: პალესტინის ებრაელებამდელი მოსახლეობა

## სქოლიო
# ჰერბერტ სპენსერი

| ჰერბერტ სპენსერი |
| --- |
| *ინგლ. Herbert Spencer* |
|  |
| დაბ. თარიღი | 27 აპრილი, 1820(1820-04-27)  ან 28 აპრილი, 1820(1820-04-28)  |
| დაბ. ადგილი | Derby  |
| გარდ. თარიღი | 8 დეკემბერი, 1903(1903-12-08) (83 წლის) |
| გარდ. ადგილი | ბრაიტონი  |
| დასაფლავებულია | ჰაიგეიტის სასაფლაო |
| მოქალაქეობა |  დიდი ბრიტანეთის და ირლანდიის გაერთიანებული სამეფო |
| საქმიანობა | ფილოსოფოსი , ეკონომისტი, ანთროპოლოგი, ფსიქოლოგი, ჟურნალისტი, სოციოლოგი , მწერალი , ბოტანიკოსი და ავტორი  |
| მუშაობის ადგილი | ეკონომისტი |
| მეუღლე |  |
| მამა | William George Spencer |
| ხელმოწერა |  |
| **ჰერბერტ სპენსერი** ვიკისაწყობში |

**ჰერბერტ სპენსერი** (დ. 27 აპრილი, 1820 – გ. 8 დეკემბერი, 1903) — ინგლისელი ფილოსოფოსი-პოზიტივისტი, სოციოლოგი, ანთროპოლოგი და ბიოლოგი. ცნობილია თავისი მოსაზრებით სოციალური დარვინიზმის შესახებ. „ევოლუციური ასოციაციონიზმის” მოძღვრების შემქმნელი.

სპენსერი აფართოვებს ასოციაციონისტური ფსიქოლოგიის საგნის გაგებას და მასში მოიაზრებს არამარტო ასოციაციებს შინაგან ფაქტორებს შორის, არამედ კავშირებს ცნობიერებასა და გარე სამყაროს შორის. ფსიქიკური ცხოვრება, როგორც შინაგანის გარეგანთან შეგუების პროცესი, ასოციაციის პრინციპს ემორჩილება. გარეგანი მიმართებები ასოციაციურად იწვევენ შინაგან მიმართებებს. ეს კავშირები სულ უფრო რთულდება და ონტოგენეზში მთელ ინდივიდუალურ გამოცდილებას ქმნის. აგრეთვე არსებობს აგრეთვე მემკვიდრული (სახეობრივი, ფილოგენეზური) გამოცდილება. ასოციაციის კანონების მოქმედება ვრცელდება ფილოგენზზე და ანთროპოგენეზზე. ხშირი გამეორების შედეგად ასოციაციები მემკვიდრეობითი მიდრეკილების სახეს იღებს და მომდევნო თაობათა ნერვულ სისტემაში ფიქსირდება, როგორც თანდაყოლილი ასოციაციები. ასეთებია რეფლექსები, ინსტინქტები, გარკვეული ცოდნა-ჩვევები და უნარ-თვისებები. მათ მიეკუთვნება აგრეთვე ცნობიერების ისეთი აპრიორული ფორმები როგორიცაა სივრცე და დრო.

## რესურსები ინტერნეტში

* ბიბლიოვიკი

## სქოლიო
# იორდასალამი

| იორდასალამი |
| --- |
|  Paeonia suffruticosa |
| მეცნიერული კლასიფიკაცია |
|

|  |  |
| --- | --- |
| სამეფო:  |
მცენარეები |
| ოჯახი:  |
იორდასალმისებრნი |
| გვარი:  | **იორდასალამი** |

 |
| ლათინური სახელი |
| *Paeonia* |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  **სისტემატიკა ვიკისახეობებში** |  **სურათები ვიკისაწყობში** |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 18794 |
| NCBI   | 13625 |
| EOL   | 61607 |
| IPNI  |  33209-1 |

 |

 |

**იორდასალამი** (ლათ. Paeonia) — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარეების, იშვიათად ბუჩქების ან ბუჩქ-ბალახების გვარი, იორდასალმისებრთა ოჯახისა. აქვთ წითელი, ვარდისფერი ან იშვიათად მოყვითალო, მარტოული დიდი ყვავილები, ფოთლურა ნაყოფი.

გვარში 40-მდე სახეობაა, რომლებიც გავრცელებულია აღმოსავლეთ აზიაში, სამხრეთ ევროპაში, იაპონიაში, ჩრდილოეთ ამერიკასა და კავკასიაში. საქართველოში გვხვდება 10 სახეობა, რომელთაგანაც ორი კავკასიის, ხუთი კი საქართველოს ენდემია; საქართველოს მთის შუა და ზედა სარტყელში გვხვდება რუპრეხტის იორდასალამი (ლათ. Paeonia ruprechtiana) და სტევენის იორდასალამი (ლათ. Paeonis steveniana).

სახეობათა უმრავლესობა მესამეული პერიოდის ფლორას ეკუთვნის. მრავალი მათგანი დღესაც ფართოფოთლოვან რელიქტურ ტყეებში გვხვდება. მეტად ლამაზი დეკორატიული მცენარეებია. მებაღეობაში უამრავი ჯიშია გამოყვანილი.

## ლიტერატურა

* დ. მცხვეთაძე, ბორჯომ ხარაგაულის ეროვნული პარკის თაიგული, თბილისი, 2001

* *ხინთიბიძე ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 201.
# მანზინი

| ქალაქი |
| --- |
| მანზინი ინგლ. Manzini |
|  |
| ქვეყანა |  ესვატინი |
| რეგიონი |
მანზინის რეგიონიმანზინის რეგიონი |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| დაარსდა | 1885 |
| ადრეული სახელები |
ბრემერსდორპი 1960 წლამდე |
| ცენტრის სიმაღლე |
686 მ |
| მოსახლეობა | 78 000 კაცი (2008) |
| სასაათო სარტყელი |
UTC+2 |
|  |
| **მანზინი** ვიკისაწყობში |

**მანზინი** (ინგლ. Manzini) — ქალაქი ესვატინის ცენტრალურ ნაწილში, ქვეყნის ერთ-ერთი მსხვილი ქალაქი. ის ასევე ესვატინის მთავარი სამრეწველო ცენტრია. 2008 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 78 000 ადამიანს, ძირითადად სვაზის ხალხის წარმომადგენლებს. ქალაქი მანზინის რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრია.

ქალაქი იყო ბრიტანეთ-ბურების კოლონიალური შტაბ-ბინა 1890 წლამდე, მაგრამ დაინგრა 1902 წელს ბურების მეორე ომის შედეგად, როდესაც ადმინისტრაციული ცენტრი გადატანილი იქნა მბაბანეში. 1960 წლამდე ქალაქს სახელად ეწოდებოდა *ბრემერსდორპი*. მატშაპას აეროპორტი მდებარეობს ქალაქის სიახლოვეს.

## ღირსშესანიშნაობები

პრაქტიკულად მთელი ქალაქი შედგება ოფისებისაგან და სხვადასხვა ობიექტებისგან. მანზინიში, როგორც მბაბანეში ბევრია ადგილობრივი ბაზრები, რომელთაგან ყველაზე დიდები მდებარეობენ *მჰლაკუვანესა* და *მანჩიშანეს* კუთხეში. მანზინის ბაზრების უმრავლესობაში ვაჭრობენ ხილით და ბოსტნეული კულტურებით, სხვადასხვა საშინაო ნივთებით და მკურნალობის ტრადიციული საშუალებებით, ასევე ესვატინში ცნობილი ხელნაკეთი ნივთებით. ნივთების ჩამონათვალი მრავალფეროვანია, მაგრამ მათგან ყველაზე უფრო მთავარია — მექოთნეობის ტრადიციული ნაკეთობები და ხელით გამოთლის ხის ელემენტები, ყელსამკაულები და კრიალოსანი, ბატიკი და ტრადიციული ტანსაცმელი, ტყავის ნაკეთობები და კალათები. ასევე შეიძლება პოპულარული *Ludzino*-ს — შავი თიხის ქოთნის შეძენაც, რომელსაც ხშირად იყენებენ წყლის ან ლუდის შესანახად და დასალევად.

ბაზრებიდან ჩრდილოეთით, *ნგვანეს* ქუჩაზე მდებარეობს ბჰუნი — ქალაქის ერთ-ერთი უახლოესი მოლი. ბაზრებიდან სამხრეთში მდებარეობს Hub — სუპერმარკეტი რამდენიმე რესტორნით. მაგრამ ქალაქის ყველაზე დიდი ღირსშესანიშნაობაა — ნამდვილი კათოლიკური მისია — ქვის შენობა, რომელიც მდებარეობს სანდლაინის ქუჩაზე არსებული ახალი კათედრალური ტაძრის მოპირდაპირე მხარეს.

მანზინიში მდებარეობს მუსიკალური სკოლა — *Nazarene High School*, რომელსაც ჰყავს წარმატებული მომღერალთა ჯგუფი.

## დამეგობრებული ქალაქები

* კეილი, გაერთიანებული სამეფო
* რამალეს-დე-ლა-ვიქტორია, ესპანეთი

## სქოლიო
# იხვნისკარტა

| იხვნისკარტა |
| --- |
|   |
| მეცნიერული კლასიფიკაცია |
|

|  |  |
| --- | --- |
| სამეფო:  |
ცხოველები |
| ტიპი:  |
ქორდიანები |
| ქვეტიპი:  |
ხერხემლიანები |
| კლასი:  |
ძუძუმწოვრები |
| ქვეკლასი:  |
ერთგასავლიანები |
| სახეობა:  | **იხვნისკარტა** |

 |
| ლათინური სახელი |
|
Ornithorhynchus anatinus |
| დაცვის სტატუსი |
| საფრთხესთან ახლოს მყოფი IUCN 3.1 *Near Threatened* : 40488 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  **სისტემატიკა ვიკისახეობებში** |  **სურათები ვიკისაწყობში** |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 552524 |
| NCBI   | 9258 |
| EOL   | 323858 |
| FW   | 166835 |

 |

 |

**იხვნისკარტა** (ლათ. Ornithorhynchus anatinus) — ძუძუმწოვარი ცხოველი ერთგასავლიანების ქვეკლასისა. მისი სიგრძე 45 სმ აღწევს. აქვს გაბრტყელებული სხეული, მოკლე ფეხები, საცურაო აპკით გაერთიანებული თითები, გრძელი და ბრტყელი რქოვანი ნისკარტი. სხეული შემოსილია უხეში ფაცახით, რომლის ქვეშ ნაზი თივთიკია. ფერად მუქი მურაა. იკვებება ნაირგვარი ცხოველებით. გავრცელებულია ავსტრალიასა და ტასმანიაზე. კარგად ცურავს და ყვინთავს. ბინადრობს სოროში. მრავლდება წელიწადში ერთხელ, დებს 1-2 კვერცხს. ნაშიერს კვებავს რძით.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 289.
# კობოლი

**კობოლი** (COBOL, შემოკლებული ინგლ. **CO**mmon **B**usines **O**riented **L**anguage), ხელოვნური ენა, რომელსაც იყენებენ სააღრიცხვო-ეკონომიკური და სამმართველო ამოცანების აღწერისათვის. შეიქმნა აშშ-ში 1958-1960 წლებში. კობოლი უზრუნველყოფს ალგორითმების თვალსაჩინო და საკმაოდ კომპაქტური ფორმით ჩაწერას. ალგოლთან შედარებით იგი უფრო ახლოსაა საქმიანი ოპერაციებია ჩვეულებრივ ენასთან.

## ლიტერატურა

* ქსე, ტ. 5, გვ. 567, თბ., 1980
# GitHub

| GitHub |
| --- |
|  |
| საიტი |
github.com |
| სლოგანი |
Build software better, together (ქართ. ერთად შევქმნათ უკეთესი პროგრამული უზრუნველყოფა) |
| კომერციულობა |
კი |
| საიტის ტიპი |
ერთობლივი ვერსიული კონტროლი |
| რეგისტრაცია |
არაა აუცილებელი (საჭიროა პროექტებში გასაერთიანებლად და მათ შესაქმნელად) |
| პროგრამირების ენა |
Ruby, JavaScript |
| მფლობელი |
Microsoft |
| გაეშვა |
აპრილი, 2008 |
| Alexa-ს რეიტინგი |  97 |
| ამჟამინდელი სტატუსი |
ხაზზეა |

**GitHub** — Git რეპოზიტორიუმის ვებზე დაფუძნებული კვანძის სერვისი, რომელიც ვერსიის კონტროლის და პროგრამის კოდის კონტროლის საშუალებას იძლევა. GitHub-ს აქვს დამატებული შესაძლებლობები როგორიცაა Wiki, დავალებების მართვა, შეცდომების მიდევნება, და შესაძლებლობების მოთხოვნა ყოველ პროექტზე.

GitHub-ი მომხმარებლებს სთავაზობს გადახდილ გეგმებს პრივატული რეპოზიტორიუმებისთვის და უფასო ანგარიშებს, რომელიც ჩვეულებრივ გამოიყენება გახსნილ წყაროიან პროგრამული უწრუნველყოფის პროექტებს. ასევე შესაძლებელია ორგანიზაციების შექმნა რომელშიც მომხმარებლებს შეუძლიათ გაწევრიანდნენ. 2014 წლის სტატისტიკით, GitHub-ს ჰყავს 3.4 მილიონი მომხმარებელი, რაც ხდის მას ყველაზე დიდ კოდის კვანძის სერვისს.

## სქოლიო