Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# დღე-ღამე

**დღე-ღამე** (შემოკლებით — *დღ-ღ*) — დედამიწის ღერძული ბრუნვის პერიოდი; დროის ერთ-ერთი ძირითადი საზომი ერთეული. გამოიყოფა ვარსკვლავიერი დღე-ღამე — გაზაფხულის ბუნიობის წერტილის მიმართ დედამიწის ბრუნვის პერიოდი და მზისიერი დღე-ღამე. ვარსკვლავიერი დღე-ღამის დასაწყისად ითვლება გაზაფხულის ბუნიობის წერტილის ზედა კულმინაციის მომენტი (კულმინაცია ცის სხეულისა), ხოლო ხანგრძლივობად — ამ წერტილის ორ თანამიმდევრულ ზედა კულმინაციას შორის დროის შუალედი. იმის მიხედვით, ჭეშმარიტი გაზაფხულის ბუნიობის წერტილს იხილავენ, თუ საშუალოს (პირველ შემთხვევაში ითვალისწინებს პრეცესიისა და ნუტაციის გავლენას, მეორეში — მხოლოდ პრეცესიისას), განასხვავებენ ჭეშმარიტ და საშუალო ვარსკვლავიერ დღე-ღამეს. პირველი მათგანის ხანგრძლივობა ცვალებადია. ასევე განასხვავებენ ჭეშმარიტ მზისიერ დღე-ღამეს (ჭეშმარიტი მზის ორ თანამიმდევრულ ზედა კულმინაციას შორის დროის შუალედი), რომლის დასაწყისად ითვლება ჭეშმარიტი მზის დისკოს ცენტრის ქვედა კულმინაციის მომენტი — ჭეშმარიტი შუაღამე, და საშუალო მზისიერ დღე-რამეს (საშუალო მზის ანალოგიურ კულმინაციათა შორის დროის შუალედი; მის დასაწყისად ითვლება საშუალო მზის ქვედა კულმინაციის მომენტი — საშუალო შუაღამე). ვარსკვლავიერი და საშუალო მზისიერი დღე-ღამე იყოფა საათებად (24 სთ), წუთებად (1440 წთ) და წამებად (86400 წმ). ვარსკვლავიერი დღე-ღამის ერთეული (დღე-ღამე, წუთი ან წამი) საშუალო მზისიერი დღე-ღამის 0,9972696 ერთულს უდრის. ჭეშმარიტი და საშუალო მზისიერი დღე-ღამეების ხანგრძლიობათა სხვაობა წლის განმავლობაში იცვლება პირველი მათგანის ცვალებადობის გამო (იხილეთ საშუალო მზისიერი დრო). ეს ხანგრძლიობანი ერთმანეთთან დაკავშირებულია დროის სწორებით.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 663.
# ტაი ენა

|  |
| --- |
| **ტაი ენა** ტაი. ภาษาไทย |
| ენის კოდები | tha |
| რუკა |
| მოლაპარაკეთა არეალი
მოლაპარაკეთა არეალი
 |
| ვიკისივრცე |
| ენის თარგი | {{Lang-th}} |
|  ვიკისივრცეში არის ვიკიპედია — ტაი ენა
 |

**ტაი (სიამური) ენა** — ტაილანდელების ენა, მიეკუთვნება ტაის ენებს. დამწერლობა სამხრეთ-ინდურ გრაფიკაზეა.

## ზოგადი ცნობები

* **მოლაპარაკეთა რაოდენობა**: 45 მლნ
* **ენის კოდი**: th
* **სახელწოდება**: th - Phasa thai; en - Thai; eo - Taja
* **დამწერლობა**: ტაილანდური, ლათინური

ტაი ენას რამდენიმე ძირითადი დიალექტი აქვს: ცენტრალური (სიამური ანუ სტანდარტული ტაილანდური) - დაახლ. 20 მლნ, ჩრდილოური - დაახლ. 6 მლნ, ჩრდილო-აღმოსავლური - დაახლ. 20 მლნ, სამხრეთული - დაახლ. 5 მლნ. ისინი ერთმანეთისაგან განსხვავდებიან ფონეტიკურად და ნაწილობრივ - ლექსიკურად.
ტაი ენას აქვს 20 თანხმოვანი და 24 ხმოვანი (18 მარტივი და 6 დიფთონგი. სიტყვაწარმოება უმეტესად კომპოზიციის მეშვეობით ხორციელდება. აფიქსების ნაცვლად იყენებენ დამხმარე სიტყვებს.

## სტატუსი

**ოფიციალური ენა: ტაილანდი

**გავრცელების არეალი**:

ტაილანდი, ვიეტნამი, ჩინეთი (იუნანი), ლაოსი

## გრამატიკა

...

## ლექსიკა

**ფრაზები და სიტყვები გამარჯობა - Sawatdi
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება - Yin dee; Inde torn lap
* გმადლობთ - Khawp khun
* კი / არა - Chai; Dai / Mai; Maidai; Maichai
* გეთაყვა - Daiprod; Garunah
* ნახვამდის - Sawatdi; Laagan

**რიცხვები 1 - nyng, 2 - song, 3 - sa:m, 4 - si:, 5 - ha:, 6 - hog, 7 - ced, 8 - ped, 9 - kazh, 10 - sib

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 638.
# პუსანი

| ქალაქი |
| --- |
| პუსანი 부산 광역시 釜山廣域市 |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| დროშა | გერბი |
|  |  |

 |
| ქვეყანა |  სამხრეთი კორეა |
| შიდა დაყოფა | Jung District, Dong-gu, Seo-gu, Nam District, Buk-gu, Busanjin District, Dongnae-gu, Yeongdo District, Haeundae District, Saha District, Geumjeong District, Gangseo District, Yeonje-gu, Suyeong-gu, Sasang District და 기장군 |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| ფართობი |
763,46 კმ² |
| ცენტრის სიმაღლე |
30 მეტრი |
| მოსახლეობა | 3 635 389 კაცი (2006) |
| სიმჭიდროვე |
4762 კაცი/კმ² |
| სასაათო სარტყელი | UTC+09:00 |
| სატელეფონო კოდი | 51 |
| საფოსტო ინდექსი | 46000 , 619–963 და 49599  |
| ოფიციალური საიტი | busan.go.kr |
|  |
| **პუსანი** ვიკისაწყობში |

**პუსანი** — უდიდესი საპორტო ქალაქი კორეის რესპუბლიკაში. მოსახლეობა 2022 წლის მონაცემებით 3,331,444 კაცი იყო. პუსანი, სეულის შემდეგ, მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით მეორე ქალაქია ქვეყანაში.

## დაძმობილებული ქალაქები

პუსანის დაძმობილებული ქალაქები და პროვინციები არიან:

* გაოსიუნი, ტაივანი (1966)
* ლოს-ანჯელესი, აშშ (1967)
* სიმონესეკი, იაპონია (1976)
* ბარსელონა, ესპანეთი (1983)
* რიო-დე-ჟანეირო, ბრაზილია (1985)
* ფუკუოკა, იაპონია (1989)
* ვლადივოსტოკი, რუსეთი (1992)
* შანჰაი, ჩინეთი (1993)
* სურაბაია, ინდონეზია (1994)
* ვიქტორია, ავსტრალიის შტატი (1994)
* ხოშიმინი, ვიეტნამი (1995)
* ტიხუანა, მექსიკა (1995)
* ოკლენდი, ახალი ზელანდია (1996)
* ვალპარაისო, ჩილე (1999)
* მონრეალი, კანადა (2000)
* დასავლეთი კეიპი, სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის პროვინცია (2000)
* სტამბოლი, თურქეთი (2002)
* დუბაი, არაბთა გაერთიანებული საამიროები (2006)
* ჩიკაგო, აშშ (2007)
* მანილა, ფილიპინები (2008)

პუსანის პორტს ასევე ჰყავს 6 დაძმობილებული პორტი.

* საუთჰემპტონის პორტი, გაერთიანებული სამეფო (1978)
* სიეტლის პორტი, აშშ (1981)
* ოსაკას პორტი, იაპონია (1985) დაარქივებული 2007-03-13 საიტზე Wayback Machine.
* როტერდამის პორტი, ნიდერლანდები (1985)
* ნიუ-ჯერსის და ნიუ-იორკის პორტი, აშშ (1988)
* შანხაის პორტი, ჩინეთი (1994)

## სქოლიო