Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ერთლებნიანები

| ერთლებნიანები |
| --- |
|  თეთრი ასფოდელო (Asphodelus albus) |
| მეცნიერული კლასიფიკაცია |
|

|  |  |
| --- | --- |
| სამეფო:  |
მცენარეები |
| განყოფილება:  |
ყვავილოვნები |
| კლასი:  | **ერთლებნიანები** |

 |
| ლათინური სახელი |
| Monocotyledoneae Batsch (1802) |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  **სისტემატიკა ვიკისახეობებში** |  **სურათები ვიკისაწყობში** |

 |

 |

**ერთლებნიანები** (Monocotyledoneae, Monocotyledones ანუ Liliatae), ფარულთესლოვანი მცენარეების კლასი, რომელთა ჩანასახში ერთი ლებანია განვითარებული. ორლებნიანებისაგან განსხვავებით, ერთლებნიანების გამტარი კონები დახურულია და უწესრიგოდ განლაგებული, არა აქვთ წარმომშობი ქსოვილი - კამბიუმი, რის გამოც ღერო და ფესვი სისქეში არ იზრდება; ფოთლები პარალელურ- ან რკალურძარღვიანია, ყვავილის ნაწილები - სამწევრიანია; ჩანასახის ფესვი კვდება და მთავარი ფესვის მაგივრად დამატებითი ფესვები ვითარდება. ღერო სუსტად არის დატოტვილი, ფოთლის ფირფიტა დაუნაწევრებელი და მარტივია. მხოლოდ ზოგიერთ სახეობას აქვს კამბიუმი, რომელიც მალე წყვეტს მოქმედებას. მცირე ნაწილს აქვს ბადისებრძარღვიანი ფოთლები, ოთხწევრიანი ან ორწევრიანი ყვავილები და სხვა.

ერთლებნიანებს წინათ ყველაზე პრიმიტიული ყვავილოვან მცენარეებად თვლიდნენ და ფარულთესლოვან მცენარეთა სისტემას სათავეში ათავსებდნენ. ამჟამად ბოტანიკოსთა უმრავლესობა ერთლებნიანების წინაპრად მაგნოლიის ტიპის პრიმიტიულს ორლებნიანებს მიიჩნევს. ზოგიერთს კი მიაჩნია, რომ ორივე კლასი წარმოიშვა რომელიღაც საერთო წინაპრისაგან. ერთლებნიანებთა 65 ათასზე მეტი სახეობა გაერთიანებულია 65-70 ოჯახი. გავრცელებულია ყველგან. ჩრდილოეთ და ზომიერ განედებში გვხვდება ბალახოვანი ფორმები, ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში - მერქნიანი. ჭარბობენ მდელოს, ველისა და სავანის ბალახნარში. ერთლებნიანებს შორის ბევრია მნიშვნელოვანი საკვები კულტურა (ხორბალი, ბრინჯი, სიმინდი, ქერი, ჭვავი, ფეტვი, ღომი, შაქრის ლერწამი და სხვა), საკვები ბალახი (ტიმოთელა, წივანა, თივაქასრა და სხვა), პალმა (ფინიკის, ქოქოსის და სხვა), დეკორატიული (ტიტა, შროშანი, სემბული და სხვა), აგრეთვე სამკურნალო, ბოჭკოვანი და სხვა სამეურნეო მნიშვნელობის მცენარე.

## ლიტერატურა

* ქსე, ტ. 4, გვ. 187, თბ., 1979
# ამარილისისებრნი

| ამარილისისებრნი |
| --- |
|  Narcissus poeticus |
| მეცნიერული კლასიფიკაცია |
|

|  |  |
| --- | --- |
| სამეფო:  |
მცენარეები |
| განყოფილება:  |
ფარულთესლოვნები |
| კლასი:  |
ერთლებნიანები |
| რიგი:  |
Asparagales |
| ოჯახი:  | **ამარილისისებრნი** |

 |
| ლათინური სახელი |
|
Amaryllidaceae |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  **სისტემატიკა ვიკისახეობებში** |  **სურათები ვიკისაწყობში** |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 182703 |
| NCBI   | 4668 |
| EOL   | 8187 |
| IPNI  |  30000959-2 |
| FW   | 55831 |

 |

 |

**ამარილისისებრნი**, **ნარგიზისებრნი** (ლათ. Amaryllidaceae) — ერთლებლიანი ყვავილოვანი მცენარეების ოჯახი. მრავალწლოვანი, ბოლქვიანი, იშვიათად ფესურიანი ბალახოვანი მცენარეები. აქვს ორსქესიანი აქტინომორფული ყვავილები; ყვავილის ქვედა ნასკვით განსხვავდებიან მათთან ახლოს მდგომ შროშანისებრთა ოჯახისაგან.

ცნობილია 75 გვარის 100-მდე სახეობა. გავრცელებულია მთელ მსოფლიოში, უმეტესად სამხრეთ აფრიკაში, ცენტრალურ და სამხრეთ ამერიკაში. საქართველოში ველურად იზრდება 4 გვარი: ცხენისკბილა (ლათ. Leucojum), შტერნბერგია (ლათ. Sternbergia), პანკრაციუმი (ლათ. Pancratium) და თეთრყვავილა (ლათ. Galanthus). ეს უკანასკნელი ფართოდ არის გავრცელებული ჩვენში და რამდენიმე ენდემურ სახეობას შეიცავს. ცნობილია მისი ადრე გაზაფხულზე მოყვავილე სახეობები.

ამარილისისებრთა უმრავლესობა (ნარგიზი, ამარილისი, კლივია და სხვა) დეკორატიულია. ზოგი სახეობა ალკალოიდებს შეიცავს და მათ მედიცინაში იყენებენ.

## ლიტერატურა

* *ხარაძე ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 349.
# ამარილისი

| ამარილისი |
| --- |
|   |
| მეცნიერული კლასიფიკაცია |
|

|  |  |
| --- | --- |
| სამეფო:  |
მცენარეები |
| განყოფილება:  |
ყვავილოვნები |
| ოჯახი:  |
ამარილისისებრნი |

 |
| ლათინური სახელი |
|
Amaryllis |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  **სისტემატიკა ვიკისახეობებში** |  **სურათები ვიკისაწყობში** |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 202501 |
| NCBI   | 51431 |
| EOL   | 46525951 |
| IPNI  |  1337-1 |

 |

 |

**ამარილისი** (ლათ. Amaryllis) — ბოლქვიანი ბალახოვანი მცენარეების გვარი ამარილისისებრთა ოჯახისა. ერთადერთი სახეობა — ლათ. Amaryllis belladonna, რომელსაც დიდრონი, ზანზალაკისებრი, თეთრი ან ფერადი სურნელოვანი ყვავილები აქვს, გავრცელებულია სამხრეთ აფრიკაში.

მოჰყავთ ორანჟერეებში, სამხრეთში კი — ღია გრუნტშიც. არსებობს აგრეთვე ბაღისა და ჰიბრიდული ფორმები. დეკორატიულ მებაღეობაში ამარილისს უწოდებენ ჰიპეასტრუმსაც, რომელიც იმავე ოჯახს ეკუთვნის.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 349.
# მრავალწლოვანი მცენარეები

გეორგინა. მრავალწლოვანი მცენარე.
**მრავალწლოვანი მცენარეები** — ბალახოვანი მცენარეები ან ბუჩქბალახები, რომლებიც ცოცხლობენ 2 წელზე მეტს, ზოგიერთი რამდენიმე წელს, ზოგი 20-30 და 100 წელსაც კი. მრავალწლოვანი მცენარეებთა უმეტესობა ყვავილობს და ნაყოფმსხმოიარობს ყოველ წელს (პოლიკარპული მცენარეები), ნაწილი ფოთლებს მთელი წლის მანძილზე ინარჩუნებს (მარადმწვანე მცენარეები), უმეტესობას მიწისზედა ორგანოები კი არახელსაყრელ პირობებში კვდება და სიცოცხლისუნარიანობას მხოლოდ მიწისქვეშა ნაწილები (ფესურა, გორგლი, ბოლქვი, ფესვი) ინარჩუნებს. მიწისზედა ორგანოები შესაძლოა ნაწილობრივ გადარჩეს განახლების კვირტებით (როზეტი, მხოხავი ყლორტი და სხვა). ზოგ შემთხვევაში მცენარეთა დაყოფა ერთ-, ორ- და მარავალწლოვნებად პირობითია. მაგ., ტროპიკული მრავალწლოვანი მცენარეები აბუსალათინი (ლათ. Ricinus communis) ზომიერი ჰავის პირობებში ერთწლოვანია, დაბლობების ერთწლოვანი თივაქასრა (ლათ. Poa annua) კი მთამაღალის პირობებში — მრავალწლოვანი. იშვიათად მრავალწლოვანი მცენარეებს ხეებსა და ბუჩქებსაც აკუთვნებენ.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 165.
# სამხრეთი აფრიკა

სამხრეთი აფრიკა (გაეროს სუბრეგიონი)
  გეოგრაფიული, მათ შორის ზემოთ
  სამხრეთი აფრიკის განვითარების კავშირი (SADC)
**სამხრეთი აფრიკა** — გეოგრაფიული რეგიონი, აფრიკის კონტინენტის სამხრეთი ნაწილი. აერთიანებს როგორც კონტინენტის რამდენიმე სახელმწიფოს, ასევე კუნძულოვან სახელმწიფოებს, რომლებიც აფრიკის ნაწილად განიხილება.

## დეფინიციები და გამოყენება

### გაეროს გეოგრაფიული რეგიონების სქემა და SACU

გაეროს გეოგრაფიული რეგიონების სქემაში, სამხრეთ აფრიკაში წარმოდგენილია ხუთი ქვეყანა:

* ბოტსვანა
* ესვატინი
* ლესოთო
* ნამიბია
* სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა

სამხრეთ აფრიკის საბაჟო კავშირი (SACU), შეიქმნა 1969 წელს, როგორც გაეროს სუბრეგიონი ისიც აგრეთვე შედგება ხუთი წევრი ქვეყნისაგან.

### SADC-ის წევრები

სამხრეთ აფრიკის განვითარების კავშირი (SADC) შეიქმნა 1980 წელს რეგიონული თანამშრომლობისათვის. ის შედგება:

* ანგოლა
* ბოტსვანა
* ესვატინი
* კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა
* ლესოთო
* მადაგასკარი
* მალავი
* მავრიკი
* მოზამბიკი
* ნამიბია
* სამხრეთი აფრიკა
* ტანზანია
* ზამბია
* ზიმბაბვე

### ზოგადი გამოყენება

რეგიონში ხანდახან თვლიან სხვა ტერიტორიებსაც:

* ანგოლა – გაეროს სქემის მიხედვით ცენტრალური აფრიკის ნაწილი.
* კომორის კუნძულები,  მადაგასკარი,  მალავი,  მაიოტა,  მავრიკი,  მოზამბიკი,  რეიუნიონი,  სეიშელის კუნძულები,  ზამბია,  ზიმბაბვე – გაეროს სქემის მიხედვით აღმოსავლეთი აფრიკის ნაწილი.

მიუხედავად იმისა, რომ კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა და ტანზანია ხშირად ითვლება ცენტრალური და აღმოსავლეთ აფრიკის ნაწილებად, ზოგჯერ მათ სამხრეთ აფრიკაშიც აერთიანებენ.

## სქოლიო

## რესურსები ინტერნეტში

* INISA – Initiative Südliches Afrika (Berlin/Bonn)
* issa დაარქივებული 2012-05-18 საიტზე Wayback Machine.  – informationsstelle südliches afrika (Bonn)
* SADC – Southern African Development Community
* SACU – Southern African Customs Union
* SADOCC – Dokumentations- und Kooperationszentrum Südliches Afrika (Wien)
# JSTOR

| JSTOR |
| --- |
| საიტი | jstor.org |
| საიტის ტიპი |
ციფრული ბიბლიოთეკა |
| რეგისტრაცია |
საჭიროა |
| ხელმისაწვდომი ენა |
ინგლისური (კონტენტი ხელმისაწვდომია სხვა ენებზეც) |
| დამფუძნებელი |
უილიამ ბოუენი |
| მფლობელი |
Ithaka Harbors |
| შემქნელი |
მელონის ფონდი |
| გაეშვა |
1994 |
| ამჟამინდელი სტატუსი |
აქტიური |

**JSTOR** (ინგლ. Journal Storage; *ჟურნალის საწყობი*) — აკადემიური ჟურნალების, წიგნებისა და პირველადი წყაროების ციფრული ბიბლიოთეკა, რომელიც დაარსდა 1994 წელს. თავდაპირველად შეიცავდა აკადემიური ჟურნალების ძველ ციფრულ გამოცემებს, ამჟამად კი მოიცავს წიგნებსა და სხვა პირველად წყაროებს, ასევე ჰუმანიტარულ და სოციალურ მეცნიერებებში არსებული ჟურნალების მიმდინარე გამოცემებს. ხელმისაწვდომია თითქმის 2 000 ჟურნალის სრულტექსტოვან ძიებას. წვდომა საიტზე ძირითადად ფასიანია, თუმცა ნაწილი საჯარო საკუთრებაშია და თავისუფალი კონტენტი უფასოდ არის ხელმისაწვდომი. „JSTOR“ აშშ-ის არაკომერციული აკადემიური ციფრული ბიბლიოთეკისა და სასწავლო პლატფორმის პროვაიდერის, Ithaka Harbors-ის ნაწილია.

## ლიტერატურა

* Gauger, Barbara J.; Kacena, Carolyn (2006). „JSTOR Usage Data and What It Can Tell Us About Ourselves: Is There Predictability Based on Historical Use by Libraries of Similar Size?“. *OCLC Systems & Services: International Digital Library Perspectives*. **22** (1): 43–55. doi:10.1108/10650750610640801.
* Seeds, Robert S. (November 2002). „Impact of a Digital Archive (JSTOR) on Print Collection Use“. *Collection Building*. **21** (3): 120–22. doi:10.1108/01604950210434551.
* Spinella, Michael P. (2007). „JSTOR: Past, Present, and Future“. *Journal of Library Administration*. **46** (2): 55–78. doi:10.1300/J111v46n02\_05. S2CID 216117863.
* Spinella, Michael (2008). „JSTOR and the Changing Digital Landscape“. *Interlending & Document Supply*. **36** (2): 79–85. doi:10.1108/02641610810878549.

## რესურსები ინტერნეტში

* ოფიციალური საიტი
* Libraries and institutions offering access (JSTOR)—Searchable database, includes many public libraries offering free access to library card holders
* How to Register & Get Free Access to Content (JSTOR)—Free individual registration, offering free read-only access (no printing or saving) to three articles every two weeks (seventy-eight per year)
* JSTOR Early Journal Content : Free Texts : Download & Streaming at the Internet Archive

## სქოლიო
# PubMed

| PubMed |
| --- |
|  ოფიციალური ლოგო |
| საიტი | ოფიციალური საიტი |
| კომერციულობა |
არა |
| საიტის ტიპი |
სამეცნიერო გამოცემების მონაცემთა ბაზა |
| რეგისტრაცია |
არჩევითი |
| ხელმისაწვდომი ენა |
ინგლისური |
| გაეშვა |
1996 (1996) |
| ამჟამინდელი სტატუსი |
აქტიური |

**PubMed** — ინგლისურენოვანი სამედიცინო და ბიოლოგიური პუბლიკაციების ტექსტური მონაცემთა ბაზა, რომელიც შექმნილია ბიოტექნოლოგიური ინფორმაციების ეროვნული ცენტრის (NCBI) მიერ აშშ-ის მედიცინის ეროვნული ბიბლიოთეკის (NLM) „ბიოტექნოლოგიის“ დარგის საფუძველზე. PubMed-ის მთავარი შემადგენელია MEDLINE. იგი პირველად წარდგენილი იქნა 1996 წლის იანვარში. მისი ნახვა შესაძლებელია ცენტრალური საძებნი სისტემის — Entrez-ის საშუალებით, რომელიც მოიცავს PubMed-ს, PubChem-ს და სხვა მთავარ სამედიცინო მანაცემთა ბაზებს. შეიცავს დაახლოებით 25 მილიონ ციტირებას.

PubMed სპეციალური ლიტერატურის მეშვეობით ახორციელებს სამედიცინო და ბიოლოგიური სტატიების დოკუმენტირებას, ასევე იძლევა წყაროებს მთლიანტექსტურ სტატიებზე. PubMed მოიცავს შემდეგი დარგების მონაცემებს: მედიცინა, სტომატოლოგია, ვეტერინარია, საერთო ჯანდაცვა, ფსიქოლოგია, ბიოლოგია, გენეტიკა, ბიოქიმია, ციტოლოგია, ბიოტექნოლოგია, ბიომედიცინა და სხვა. დოკუმენტირებულია დაახლოებით 3800 ბიოსამედიცინო გამომცემლობა. ყოველწლიურად PubMed-ის მონაცემთა ბაზა იზრდება 500 000 დოკუმენტით. ძიება ხდება Medical Subject Headings-ის (MeSH) პრინციპით.

თითოეულ სტატიას ენიჭება უნიკალური საიდენფიკაციო ნომერი PMID (ინგლ. PubMed Identifier — PubMed-ის იდენტიფიკატორი).

## ლიტერატურა

* სასწავლო-ინსტრუქციული დახმარება PubMed-ში საძიებლად დაარქივებული 2017-10-31 საიტზე Wayback Machine.

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
PubMed website ოფიციალური საიტი
* PubMed

## სქოლიო