# ჰარიეტ ბიჩერ სტოუ

| ჰარიეტ ბიჩერ სტოუ |
| --- |
| ინგლ. Harriet Beecher |
|  |
| დაბადების თარიღი | 14 ივნისი, 1811(1811-06-14)  |
| დაბადების ადგილი | ლიჩფილდი  |
| გარდაცვალების თარიღი | 1 ივლისი, 1896(1896-07-01) (85 წლის) |
| გარდაცვალების ადგილი | ჰარტფორდი  |
| დასაფლავებულია | Phillips Academy Cemetery |
| საქმიანობა | რომანისტი , პოეტი, საბავშვო მწერალი, ნოველისტი, მწერალი , abolitionist , ესეისტი და social activist |
| ენა | ინგლისური ენა |
| მოქალაქეობა | აშშ  |
| ალმა-მატერი | Hartford Female Seminary |
| ჟანრი | tale |
| Magnum opus | ბიძია თომას ქოხი , ბიძია თომას ქოხის გასაღები , დრედი: წყეული ჭაობის ისტორია  და Still, Still with Thee |
| ჯილდოები | ქალების ეროვნული დიდების დარბაზი , კონექტიკუტის ქალების დიდების დარბაზი , ოჰაიოს ქალთა დიდების დარბაზი  და „გამოჩენილი ამერიკელების“ სერია |
| მეუღლე | კელვინ ელის სტოუ |
| შვილ(ებ)ი | Charles Edward Stowe |
| ხელმოწერა |  |
| საიტი | harrietbeecherstowecenter.org |
|  **ჰარიეტ ბიჩერ სტოუ** ვიკისაწყობში |

**ჰარიეტ ბიჩერ სტოუ** (ინგლ. Harriet Beecher Stowe; დ. 14 ივნისი, 1811 — გ. 1 ივლისი, 1896) — ამერიკელი აბოლიციონისტი და მწერალი. მისმა რომანმა *ბიძია ტომის ქოხი* (1852), რომელიც აღწერს აფრო-ამერიკელების მაშინდელ მონურ ცხოვრებას, ძალიან დიდი პოპულარობა და გავლენა ჰპოვა, როგორც ამერიკის შეერთებულ შტატებში, ასევე გაერთიანებულ სამეფოში. ამ რომანმა შტატების ჩრდილოეთ ნაწილში, ძალიან დიდი სტიმული მისცა მონობის წინააღმდეგ მებრძოლთა ძალებს, რამაც შტატების სამხრეთ ნაწილში საყოველთაო აღშფოთება გამოიწვია. მის კალამს ეკუთვნის 20-ზე მეტი წიგნი, რომელიც მოიცავს რომანებს, სამოგზაურო მემუარებს და სტატიებისა და წერილების კოლექციას.

## ბიოგრაფია

ჰარიეტ ელიზაბეტ ბიჩერი დაიბადა ლიჩფილდში 14 ივნისს, 1811 წელს. ის 13-დან მეშვიდე შვილი იყო ოჯახში. მისი მამა, განთქმული სასულიერო პირი ლიმან ბიჩერი იყო, ხოლო დედა, როქსანა ფუტი, ასევე ღრმად რელიგიური ქალი, რომელიც გარდაიცვალა მაშინ, როცა სტოუ მხოლოდ ხუთი წლის იყო. მისი და ეკატერინე ბიჩერი, იყო ცნობილი განმანათლებელი და მწერალი. მისი დედმამიშვილები იყვნენ ჰენრი ვორდ ბიჩერი, ჩარლზ ბიჩერი, და ედვარდ ბიჩერი.

ჰარიეტი ჩაირიცხა სემინარიაში (გოგონათა სკოლა), რომელსაც ხელმძღვანელობდა მისი და ეკატერინე, სადაც მიიღო ტრადიციულად „კაცების“ კლასიკური განათლება, რომელიც მოიცავდა ენებისა და მათემატიკის შესწავლას.
მის კლასელთა შორის იყო სარა პ. ვილისი, რომელიც შემდგომში ფანი ფერნის ფსევდონიმით წერდა. 21 წლის ასაკში იგი ცინცინატიში (ოჰაიო) გადავიდა მამასთან, რომელიც ლეინის თეოლოგიური სემინარიის პრეზიდენტი გამხდარიყო.

აქვე გაწევრიანდა ლიტერატურულ სალონსა და საზოგადოებრივ კლუბში, რომლის წევრებიც იყვნენ ბიჩერის დები, კაროლინ ლი ჰენცი, სალმონ პ. ჩეიზი, ემილი ბლექვილი და სხვ.
სწორედ ამ კლუბში გაიცნო მან მისი მომავალი მეუღლე კალვინ ელის სტოუ, სემინარიის პროფესორი. ისინი დაქორწინდნენ 1836 წლის 6 იანვარს. კალვინი იყო მგზნებარე მოწინააღმდეგე მონობისა და სტოუები ერთად ეხმარებოდნენ სამრეთიდან გაქცეულ მონებს. მათ სულ 7 შვილი ეყოლათ, რომელთა შორისაც იყვნენ ტყუპი ქალიშვილები.

### „ბიძია ტომის ქოხი“ და სამოქალაქო ომი

 ჰარიეტ ბიჩერ სტოუ ახალგაზრდობაში, 1853.
1850 წელს კონგრესმა გამოსცა კანონი, რომელიც კრძალავადა გაქცეული მონების დახმარებას. კანონმა გამოიწვია პროტესტი ამერიკის პროგრესულ საზოგადოებაში და მისცა ბიძჰი ბიჩერ სტოუს, რომ დაეწერა რომანი მონობაზე. ამ დროს იგი ოჯახთან ერთად უკვე გადასული იყო ბრანსვიკში, მეინის შტატში, ბოუდინის კოლეჯის კამპუსში, სადაც მისი ქმარი მასწავლებლად მუშაობდა. 1850 წლის 9 მარტს, სტოუმ წერილი მისწერა გამალიელ ბეილის , რომელიც რედაქტორობდა ყოველკვირეულ ანტი-მონურ ჟურნალს „National Era“, სადაც იტყობინებოდა, რომ მონათა პრობლემების შესახებ აპირებდა წერას:

|  |  |
| --- | --- |
|  | „მე ვგრძნობ რომ დროა უკვე, როდესაც თუნდაც ქალს თუ ბავშვს, რომელსაც ერთი სიტყვის თქმა შეუძლია თავისუფლებისა და ჰუმანურობისთვის, ხამს რომ ილაპარაკოს... ვიმედოვნებ, თითოეული ქალი, რომელსაც შეუძლია წერა, აღარ გაჩუმდება.“ |

თავდაპირველად გამოაქვეყნა მოკლე ვარიანტი მონა ტომის შესახებ, მკითხველთა მოთხოვნით განავრცო და მისცა რომანის სახე. 1851 წლის ივნისში, როდესაც სტამბაში პირველად ჩაეშვა მისი რომანი „ბიძია ტომის ქოხი,“ ის 40 წლის იყო. მანამდე რომანი გამოქვეყნდა “National Era-ში“. რომანის თავდაპირველი სათაური იყო "The Man That Was A Thing", თუმცა მალევე შეცვალა სათაურით "Life Among the Lowly". რომანის ნაწყვეტები 1851 წლის 5 ივნისიდან 1852 წლის 1 აპრიალმდე ყოველკვირეულად ქვეყნდებოდა. „ბიძია ტომის ქოხი“ წიგნად 1852 წლის 20 მარტს დაბეჭდა ჯონ პ. ჯუიტმა მიერ, საწყისი ტირაჟით 5000 ეგზემპლარად. ის შედგებოდა ორი ტომის, სამ ილუსტრაციის და თავფურცელისგან, რომლის დიზაინიც ჰამატ ბილინგს ეკუთვნოდა. წელიწადზე ნაკლებ დროში გაიყიდა წიგნის უპრეცედენტო, სამასი ათასი ეგზემპლარი. დეკემბრისთვის, როდესაც გაყიდვებმა იკლო, ჯუიტიმ წიგნი შემცირებულ ფასებში, 37,5 ცენტად გამოსცა, რათა უფრო მეტ ადამიანს შესძლებოდა წიგნის შეძენა.
წიგნში მონების სიდუხჭირის ემოციურმა ასახვამ დიდი ყურადღება მიიპყრო მთელს ქვეყანაში. მან კიდევ უფრო გაამწვავა დებატები მონობის გაუქმების შესახებ და გამოიწვია მთელი რიგი წინააღმდეგობები სამხრეთში. წელიწადის განმავლობაში მარტო ბოსტონში 300 ბავშვს ევა დაარქვეს. ამავე წელს, წიგნის მიხედვით ნიუ იორკში გაიხნსა წარმოდგენაც.
სამოქალაქო ომის დაწყების შემდეგ, სტოუ ვაშინგტონში გაემგზავრა, სადაც 1832 წლის 25 ნოემბერს პრეზიდენტ აბრაამ ლინკოლნს შეხვდა. ლეგენდის მიხედვით, მასთან შეხვედრისას, პრეზიდენტი მას შემდეგი სიტყვებით მიესალმა: „ე.ი. თქვენ ბრძანდებით ის პატარა ქალბატონი, რომელმაც დაწერა ის წიგნი, რომელმაც დაიწყო ეს დიადი ომი.“ სინამდვილეში ამ შეხვედრის შესახებ, ცოტა რამ არის ცნობილი. სტოუს ქალიშვილი ჰატი წერდა: „ძალიან მხიარული იყო დრო, რომელსაც ჩვენ თეთრ სახლში ვატარებდით, გარწმუნებთ... მხოლოდ იმას ვიტყვი ახლა, რომ ძალიან სასაცილო იყო - და ჩვენ მუდამ მზად ვიყავით სულ გვეხარხარა.“ თვითონ სტოუს წერილი ქმრისადმი, თანამბრად ორაზროვანია: „ძალიან მხიარული ინტერვიუ მქონდა პრეზიდენტთან.“

### შემდგომი წლები

1870 წელს, სტოუს ძმა ჰენრი ვორდ ბიჩერი, მეუღლის ღალატში დაადანაშაულეს, რაც ქვეყანაში სკანდალის მიზეზი გახდა. სტოუმ, ვერ აიტანა მისი ძმის მიმართ საზოგადოების მხირდან არსებული შემოტევები და ფლორიდაში გაიქცა, თუმცა ოჯახის წევრებს სთხოვდა გამოეგზავნათ მისთვის საგაზეთო მოხსენებები. ამ საქმესთან დაკავშირებით, მიუხედავად ყველაფრისა, იგი ლოილაურად იყო კვლავ განწყობილი მისი ძმის მიმართ და სჯეროდა მისი უდანაშაულობა.

ქალბატონი სტოუ იყო ჰარტფორდის ხელოვნების სკოლის ერთ-ერთი თანადამფუძნებელთაგანი, რომელიც შემდეგში ჰარტფორდის უნივერსიტეტის შემადგენელი ნაწილი გახდა.
სტოუ გარდაიცვალა 1896 წლის 1 ივლისს, 85 წლის ასაკში ჰარტფორდში, კონექტიკუტი.

დაკრძალულია ფილიფსის აკადემიის ისტორიულ სასაფლაოზე, ანდოვერში, მასაჩუსეთსი.

## მემკვიდრეობა

ჰარიეტ ბიჩერ სტოუს სახლი ცინცინატიში, ოჰაიო.
 ბრენდა პუტნამის მიერ შესრულებული ბიუსტი, დიდების დარბაზში.
უამრავი ღირსშესანიშნაობანი არის მიძღვნილი ჰარიეტ ბიჩერ სტოუს ხსოვნაზე, რომლებიც ქვეყნის სხვადასსხვა ტერიტორიაზე მდებარეობენ, რომელთა შორისაა ოჰაიო, ფლორიდა, მეინი და კონექტიკუტი. ეს ღირსშესანიშნავი ტერიტორიები წარმოადგენენ სხვადასხვა პერიოდებს ბიჩერის ცხოვრებიდან, როგორიცაა მამამისის სახლი, სადაც იგი გაიზარდა და დაწერა მისი ყველაზე ცნობილი ნაწარმოები.

ჰარიეტ ბიჩერ სტოუს სახლი ცინცინატიში არის მისი მამის, ლიმან ბიჩერის ყოფილი სახლი, რომელიც ლეინის სემინარიის ყოფილ კამპუსში მდებარეობდა. ჰარიეტი აქ დაქორწინებამდე ცხოვრობდა. იგი საჯაროა და წარმოადგენს ისტორიულ და კულტურულ ტერიტორიას, რომელიც ეხება ჰარიეტ ბიჩერის აქ ცხოვრებას, ლეინის სემინარიას და მიწისქვეშა რკინიგზას. ტერიტორია ასევე წარმოადგენს აფრო-ამერიკელების ისტორიის ნაწილს.

„ბიძია ტომის ქოხი“ მან დაწერა ბრუნსვიკში მდებარე სახლში. მისი ქმარი თეოლოგიას ასწავლიდა ბოუდინის კოლეჯის მახლობლად და ის ხშირად იწვევდა კოლეჯის სტუდენტებს, რომელთაც უკითხავდა და მათთან ერთად განიხილავდა ნაწარმოების თავებს პუბლიკაციამდე. ამ სტუდენტებს შორის იყო სამოქალაქო ომის მომავალი გენერალი, ჯოშუა ჩემბერლენი, რომელმაც შემდეგში ამ ომის გარემოება აღწერა. 2001 წელს ბოუდინის კოლეჯმა ეს სახლი, მასზე ახლად მიშენებულ შენობასთან ერთად შეისყიდა და გამოყო მნიშვნელოვანი თანხა ამ სახლის რესტავრაციისთვის. სახლი საჯაროდ ხელმისაწვდომი არ არის.

## ნაწარმოებების არასრული სია

* *The Mayflower; or, Sketches of Scenes and Characters Among the Descendants of the Pilgrims* (1834)
* *Mark Meriden* (1841)
* *ბიძია ტომის ქოხი* (1852)
* *ბიძია ტომის ქოხის გასაღები* (1853)
* *დრედი, საზარელი ჭაობის ამბავი* (1856)
* *მღვდლის ნიშნობა* (1859)
* *Agnes of Sorrento* (1862) (reading online)
* *კუნძულ ორის მარგალიტი* (1862)
* *The Chimney Corner* (1866) (chapters published in Atlantic Monthly Volume 18)
* *The American Woman's Home* (1869) (with Catherine Beecher) (see summary and links to the book here დაარქივებული 2016-04-08 საიტზე Wayback Machine. )
* *Old Town Folks* (1869)
* *Little Pussy Willow* (1870)
* *Lady Byron Vindicated* (1870)
* *მე და ჩემი ცოლი* (1871)
* *Pink and White Tyranny* (1871)
* *Woman in Sacred History* (1873)
* *Palmetto Leaves* (1873)
* *ჩვენ და ჩვენი მეზობლები* (1875)
* *Poganuc People* (1878)
* *The Poor Life* (1890)

### როგორც კრისტოფერ კროუფილდი

* *House and Home Papers* (1865)
* *Little Foxes* (1866)

## იხილეთ აგრეთვე

* აშშ-ის სამოქალაქო ომი

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
ჰარიეტ ბიჩერ სტოუ

ვიკიციტატაში არის გვერდი თემაზე:
ჰარიეტ ბიჩერ სტოუ Harriet Beecher Stowe’s *Uncle Tom’s Cabin*: an Electronic Edition of the *National Era* Version დაარქივებული 2009-06-25 საიტზე Wayback Machine.  — Edited by textual scholar Wesley Raabe, this is the first edition of the novel to be based on the original text published in the *National Era*
* Uncle Tom's Cabin and American Culture დაარქივებული 2009-05-07 საიტზე Wayback Machine.  — A multimedia archive edited by Stephen Railton about the Stowe's novel's place in American history and society
* Harriet Beecher Stowe House & Center — Stowe's adulthood home in Hartford, Connecticut
* Harriet Beecher Stowe Society — Scholarly organization dedicated to the study of the life and works of Harriet Beecher Stowe
* The Online Books Page (University of Pennsylvania)
* Harriet Beecher Stowe — ნამუშევრები პროექტ „გუტენბერგზე“
	+ „Life of Harriet Beecher Stowe Compiled From Her Letters and Journals by Her Son Charles Edward Stowe“ — Project Gutenberg-ზე
* Harriet Beecher Stowe's brief biography and works დაარქივებული 2019-01-09 საიტზე Wayback Machine.
* *Uncle Tom's Cabin* დაარქივებული 2009-04-16 საიტზე Wayback Machine. , online text with audio. (PDF დაარქივებული 2009-06-24 საიტზე Wayback Machine. )
* "Uncle Tom's Cabin: the book that ignited a nation" დაარქივებული 2011-07-07 საიტზე Wayback Machine.
* "How To Live on Christ" a pamphlet by Harriet Beecher Stowe, taken from her Introduction to Chistopher Dean's "Religion As It Should Be or The Remarkable Experience and Triumphant Death of Ann Thane Peck" published in 1847 დაარქივებული 2009-12-16 საიტზე Wayback Machine.  Hudson Taylor sent a pamphlet using the words of this preface out to all the missionaries of the China Inland Mission in 1869.
* Barron's BookNotes for *Uncle Tom's Cabin* - The Author and Her Times
* Harriet Beecher Stowe დაარქივებული 2012-05-08 საიტზე Wayback Machine.  at C-SPAN's *American Writers: A Journey Through History*
* Letter from Harriet Beecher Stowe to Horace Mann, 2 March 1852 from the Horace Mann Papers III at the Massachusetts Historical Society, retrieved June 4, 2012

## სქოლიო