Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# კუსკო

| ქალაქი |
| --- |
| კუსკო Cusco |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| დროშა | გერბი |
|  |  |

 |
| ქვეყანა |  პერუ |
| რეგიონი |
 კუსკოკუსკო (რეგიონი)| კუსკო |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| ქალაქის მერი |
მარინა სიკერიოს მონტესინოსი |
| დაარსდა |
1533 |
| ამჟამინდელი სტატუსი |
1533 |
| ფართობი |
70,015 კმ² კმ² |
| ცენტრის სიმაღლე |
3,310 მ |
| მოსახლეობა | 319,4 ათ. კაცი (2002) |
| სასაათო სარტყელი |
UTC-5 |
| სატელეფონო კოდი |
84 |
| საფოსტო ინდექსი | 08000 |
| ოფიციალური საიტი | municusco.gob.pe |
|  |
| **კუსკო** ვიკისაწყობში |

|  |  |
| --- | --- |
|  | მსოფლიო მემკვიდრეობა UNESCO, ობიექტი № 273 ინგლ. • რუს. • ფრ. |

**კუსკო** (ესპ. Cusco) — ქალაქი სამხრეთ-დასავლეთ პერუში. კუსკოს რეგიონისა და ამავე სახელწოდების პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი.

## გეოგრაფია

ქალაქი მდებარეობს ანდებში, მდინარე ურუბამბის ხეობაში. ზღვის დონიდან 3 310 მეტრზე.

## ისტორია

სამხრეთ ამერიკაში ევროპელების მისვლის პერიოდში, კუსკო ინკების იმპერიის დედაქალაქი იყო.

## ღირსშესანიშნაობა

1983 წელს ქალაქი შეიყვანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

## დაძმობილებული ქალაქები

* საბერძნეთი ათენი (ბერძ. Αθήνα), (18 სექტემბერი 1991)

## კუსკოს ხედები

* კორიკანჩას ტაძრი
* კუსკოს კათედრალი
* კუსკოს ხედი
* 12-კუთხა ქვა
* კუსკოს ხედი სასკაიუამანიდან
* კუსკო ღამით
*
* ლა-კომპანია
*
* პლასა-დე-არმასი
*
*
*
*
*
*

არმასის მოედანი კუსკოში
კუსკოს ხედი კრისტო–ბლანკოს მთიდან
## იხილეთ აგრეთვე

* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები პერუში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ამერიკაში

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
კუსკო Bibliography about Cuzco (ესპანური)
* Government Site დაარქივებული 2007-10-25 საიტზე Wayback Machine.  (ესპანური)
* Government Cultural Site დაარქივებული 2011-11-19 საიტზე Wayback Machine.  (ესპანური)
* PromPerú: Government Tourism Site on Cusco
* General facts and travel information about Cusco დაარქივებული 2011-07-09 საიტზე Wayback Machine.
* General information and basic facts დაარქივებული 2021-07-20 საიტზე Wayback Machine.
# სირიული ზაზუნა

| სირიული ზაზუნა |
| --- |
|   |
| მეცნიერული კლასიფიკაცია |
|

|  |  |
| --- | --- |
| სამეფო:  |
ცხოველები |
| ტიპი:  |
ქორდიანები |
| კლასი:  |
ძუძუმწოვრები |
| რიგი:  |
მღრღნელები |
| ოჯახი:  |
ზაზუნასებრნი |
| გვარი:  |
საშუალო ზაზუნა |
| სახეობა:  |
სირიული ზაზუნა |

 |
| ლათინური სახელი |
| Mesocricetus auratus (Waterhouse, 1839) |
| დაცვის სტატუსი |
| მოწყვლადი IUCN 3.1 *Vulnerable* : 13219 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  **სისტემატიკა ვიკისახეობებში** |  **სურათები ვიკისაწყობში** |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 632735 |
| NCBI   | 10036 |
| EOL   | 1179513 |

 |

 |

**სირიული ზაზუნა** ან **წინააზიური ზაზუნა** (ლათ. Mesocricetus auratus) — ძუძუმწოვარი ცხოველი ზაზუნასებრთა ოჯახისა. საშალო ზომის ზაზუნაა. მისი სხეულის სიგრძეა 13–13,5 სმ, რომლიდანაც 1,5 სმ კუდის სიგრძეა. მასა — 100–125 გ. დაფარულია რბილი და ფაფუკი მოოქროსფერო ბეწვით. ნაირმჭამელია, იკვებება თესლებით და კაკლებით, აგრეთვე სხვადასხვა მწერებით — ჭიანჭველებით, კრაზანები, ტარაკანებითა და ბუზებით. ბუნებაში გავრცელებულია ალეპოს სიახლოვეს, მაგრამ ზოგიერთი წყაროს მტკიცებით — აღმოსავლეთ თურქეთშიც. უკანასკნელ წლებში მთელ მსოფლიოში საკმაოდ პოპულარული გახდა სირიული ზაზუნის მოშინაურება.

## სქოლიო
# განვითარების ბიოლოგია

ემბრიონული განვითარების განზოგადებული სქემა. "Essential Developmental Biology" სურ.2.8
ადამიანის ემბრიოგენეზის საწყისი სტადიები.
**განვითარების ბიოლოგია** — თანამედროვე ბიოლოგიის განყოფილება, რომელიც ორგანიზმის ინდივიდუალური განვითარების (ონტოგენეზი) პროცესებს შეისწავლის.

ამასთან, ონტოგენეზის ყველა ეტაპის შესწავლა ხორციელდება: დაბადებიდან სიკვდილამდე, და ასევე მოიცავს საწყის ეტაპებს (ჩანასახოვანი დო პრეჩანასახოვანი). ონტოგენეზის საწყის ეტაპებს ემბრიოლოგია იკვლევს.

განვითარების ბიოლოგიის სპეციფიკა იმაში მდგომარეობს, რომ ის ფორმაწარმოშობის პროცესებს ოთხ განზომილებაში განიხილავს: არა მხოლოდ სივრცეში, არამედ დროშიც.

თანამედროვე განვითარების ბიოლოგია შეისწავლის, სხვადასხვა ფომაწარმოშობის პროცესების მოლეკულურ, ბიოქიმიურ და გენეტიკურ მექანიზმებს, აქტიურად სწავლობს ჩანასახების სუბუჯრედულ და უჯრედული ორგანიზაციის თავისებურებებს.

როგორც მეცნიერება, განვითარების ბიოლოგიამ ფორმირება XX საუკუნის შუა წლებიდან დაიწყო, მოლეკულური ბიოლოგიის, ემბრიოლოგიის და გენეტიკის მონაცემების საფუძველზე.

## პერსპექტივები

ძირითადი პროცესი, რომელსაც ცხოველთა ემბრიონულ განვითარება მოიცავს არის: ემბრიონული ინდუქცია, მორფოგენეზი, უჯრედების დიფერენცირება, ზრდა და დროის ზოგადი კონტროლი, ევოლუციური განვითარების ბიოლოგის კვლევის პერიოდში.

კვლევის ძირითადი მიმართულებები:

* ცხოველთა განვითარების ბოლოგია.
* მცენარეთა განვითარების ბოლოგია.
* ექსპერიმენტული ემბრიოლოგია.
* უჯრედების მოლეკულური ბიოლოგია.
* განვითარების გენეტიკური რეგულირება.
* დიფერენციაციის მოლეკულური მექანიზმები.
* განვითარების ბოლოგიის ახალი მეთოდების შემუშავება.
* ონტოგენეზის ციტოლოგიური საფუძვლები.

## ამოცანები

1. გენების ფუნქციების რეგულირების მექანიზმების შესწავლა.
2. პოსტტრანსლაციურ დონეზე უჯრედების დიფერენცირების მექანიზმების შესწავლა.
3. ცალკეულ ორგანოთა ან მთლიანად ორგანიზმის ფორმად ჩამოყალიბების მექანიზმების შესწავლა.
4. ორგანიზმში ზრდისა და სქესის ჩამოყალიბების მექანიზმების შესწავლა.
5. რეგენერაციის პროცესების მექანიზმების შესწავლ.
6. ორგანიზმის კლონირების პრობლემები.
7. დაბერების მექანიზმების შესწავლა.

## ასევე იხილეთ

* მცენარეთა განვითარების გენეტიკა

## ლიტერატურა

* Gilbert, S. F. (2013). *Developmental Biology*. Sunderland, Mass.: Sinauer Associates Inc.
* Slack, J. M. W. (2013). *Essential Developmental Biology*. Oxford: Wiley-Blackwell.
* Wolpert, L. and Tickle, C. (2011). *Principles of Development*. Oxford and New York: Oxford University Press.

## რესურსები ინტერნეტში

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„განვითარების ბიოლოგია“** ვიკისაწყობში.
* Society for Developmental Biology
* Collaborative resources
* Developmental Biology - 10th edition
* Essential Developmental Biology 3rd edition
# ონკოლოგია

**ონკოლოგია** (ძვ. ბერძნ. όγκος [onkos] — „მასა“ და ძვ. ბერძნ. λόγος [lógos] — „სიტყვა“, „მოძღვრება“) — მედიცინის დარგი, რომელიც შეისწავლის კეთილთვისებიან და ავთვისებიან სიმსივნეთა წარმოშობის მიზეზებს, კლინიკურ მიმდინარეობას და ამუშავებს მათი მკურნალობისა და პროფილაქტიკის მეთოდებს. ონკოლოგია მჭიდროდ არის დაკავშირებული ისეთ დარგებთან, როგორიცაა ბიოლოგია (ციტოლოგია და გენეტიკა), ქიმია, პათოლოგია, ქირურგია, გინეკოლოგია, რადიოლოგია და სხვა.

დამოუკიდებელ სამეცნიერო-ბიოლოგიურ დისციპლინად ონკოლოგია ჩამოყალიბდა მეოცე საუკუნეში, მას შემდეგ, რაც დაიწყო სიმსივნის ზრდის ექსპერიმენტული შესწავლა. ამ პროცესის ერთ-ერთ ფუძემდებლად ითვლება მიხეილ ნოვინსკი, რომელმაც 1876 წელს სიმსივნე ძაღლიდან ლეკვს გადაუნერგა.

თეორიები სიმსივნეთა წარმოქმნის შესახებ ყალიბდებოდა ძირითადად გერმანელი პათოლოგანატომების, ექსპერიმენტატორეაგაის და სხვათა გამოკვლევებისა და აღმოჩენების საფუძველზე.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 535.
# ციტოლოგია

უჯრედი
**ციტოლოგია** — მეცნიერება უჯრედის აგებულებისა და ცხოველთმოქმედების შესახებ.

ყველა უჯრედი (ყველა მრავალუჯრედიან ორგანიზმში, ისევე როგორც ერთუჯრედიან ორგანიზმში, დაფარულია **გარსით.** იგი შედგება **გარე შრისა** და მის ქვეშ განლაგებული **პლაზმურიმემბრანისაგან**, რომელიც უშუალოდ ციტოპლაზმას შემოსაზღვრავს. მისი სისქე დაახლოებით 9-10 ნმია.(ნმ არის 10 ხარისხად -9 მეტრი). ყველა მცენარეული და ცხოველური უჯრედის პლაზმური მემბრანა წარმოქმნილია **ცილების და ლიპიდების(ცხიმები)მოლეკულებისაგან**. ლიპიდების მოლეკულები ქმნის შედარებით მკვრივ ორმაგ შრეს, ცილები ნაწილობრივ ან მთლიანად განჭოლავს ლიპიდების შრეს.

პლაზმური მემბრანის ძირითადი ფინქციებია:

1. **დამცველობითი**- იგი იცავს უჯრედის შიგთავსს გარე ზემოქმედებისაგან.
2. **საკონტაქტო**- პლაზმური მემბრანა ქმნის სპეციალურ სტრუქტურებს, რომლებიც უზრუნველყოფენ უჯრედებს შორის კავშირს.
3. **სატრანსპორტო**- ნივთიერებათა ცვლა უჯრედსა და გარემოს შორის. მიეკუთვნება: ფაგოციტოზი, რომლის მეშვეობით მყარი ნაწილაკები და პინოცოტოზი, რომლის მეშვეობით თხევადი ნივთიერებები აღწევს უჯრედში.

ფაგოციტოზი და პინოციტოზი ასახავს უჯრედების მიერ ნივთიერებათა შთანთქმის პროცესს- ენდოციტოზს. ამ პროცესის საპირისპიროა ეგზოციტოზი.

ანუ, ფაგოცოტოზი და პინოციტოზი არის უჯრედში მყარი და თხევადი ნითიერებების შეღწევა, მათ მიეკუთვნებიან ენდოციტოზს, ხოლო ამ პროცესის საპირისპიროა, ეგზოციტოზი.

უჯრედის ციტოპლაზმაში ასევე ჩაძირულია სხვადასხვა ორგანოიდები

## რესურსები ინტერნეტში

* ციტოლოგია საიტზე Curlie