Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# იუდაისტიკა

**იუდაისტიკა** არის დისციპლინა, რომელიც შეისწავლის და იკვლევს იუდაიზმს, ანუ ისრაელის ხალხის ისტორიას, კულტურასა და რწმენას. ამ კვლევებში მთავარი ამოსავალი წერტილი არის ებრაული წერილობითი ძეგლების ფილოლოგიური ანალიზი. როგორც ცნობილია, ეს წყაროები სხვადასხვა ენაზე (ებრაული, არამეული, იუდეო-არაბული, იდიში, ლადინო, იუდეო-სპარსული იქმნებოდა. წყაროთა ფილოლოგიური დამუშავების საკვლევი მასალების შესწავლას და კვლევას განაგრძობენ იმ მეთოდებით, რომლებსაც ფილოსოფიის ფაკულტეტის სპეციალობებზე გამოიყენებენ.

იუდაისტიკა ფილოლოგიური და კულტურულ-ისტორიული თვალსაზრისით იზიარებს და ითვალისწინებს ებრაელობის სწავლებათა ტრადიციებს, მაგრამ არსებობს ერთი მეტად მნიშვნელოვანი განსხვავება, რაც იუდაისტიკას როგორც აკადემიური სამეცნიერო დარგს გამოაჩევს იუდაიზმის სწავლებათაგან; იუდაიზმი იყო ებრაული სწავლება ებრაელობაზე და ებრაელთათვის, რასაც ამ ხალხის იდენტობის, თვითობის შენარჩუნების საქმეში განუზომელი მნიშვნელობა ჰქონდა. მიუხედავად ამისა, თანამედროვე იუდაისტიკა ცდილობს ნეიტრალურ პოზიციებზე მდგომმა მეცნიერულად იკვლიოს სხვადასხვა პრობლემატური საკითხი. სწორედ ამ მიზეზის გამო არის ხშირად იუდაისტიკა დასავლეთის უნივერსიტეტების ფილოსოფიური, საისტორიო თუ კულტუროლოგიური ფაკულტეტების ნაწილია და არა თეოლოგიურისა. ასე ახერხებს იუდაისტიკა თავიდან აიცილოს კონფესიური შეზღუდვები, ან იუდაიზმის როგორც მხოლოდ რელიგიად განხილვა.

ამ სამეცნიერო დარგის არსებობის გამართლება არის ისიც, ეს დარგი დაკავებულია სფეროთი, რომელსაც სხვა დარგები (სემიტოლოგია, ისტორია, ფილოსოფია) არ იკვლევენ და კერძოდ; იუდაიზმი გარე გავლენათა პასიური ობიექტი კი არ იყო, არამედ ადამიანური კულტურის აქტიური, ქმედითი ნაწილი, რომელიც სამეცნიერო კვლევის თვალსაზრისით მეტად საინტერესოა. მხოლოდ ამგვარი ცენტრირებითაა შესაძლებელი იუდაიზმის როგორც ამ მრავალწახნაგოვანი კულტურული ფენომენის უკეთ შეცნობა.

## იხილეთ აგრეთვე

* ორიენტალისტიკა
* სემიტოლოგია
* სემიტები
* იუდაიკა
* იდისტიკა
* არამეისტიკა
* ებრაისტიკა
* ენციკლოპედია იუდაიკა
* სემიტური ენები

## რესურსები ინტერნეტში

* მცირე ბიბლიოგრაფია და ონ-ლაინრესურსები იუდაიზმის სწავლებასა და იუდაისტიკის შესახებ
* იერუსალიმის ებრაული უნივერსიტეტი — The Hebrew University of Jerusalem დაარქივებული 2013-04-28 საიტზე Wayback Machine.
* გერმანიის იუდაისტთა საზოგადოება დაარქივებული 2005-12-29 საიტზე Wayback Machine.
* თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი ებრაისტიკა-არამეისტიკის საბაკალავრო პროგრამა (მცირე დახასიათება)
# წყლის გოჭი

| წყლის გოჭი |
| --- |
|  წყლის გოჭი |
| მეცნიერული კლასიფიკაცია |
|

|  |  |
| --- | --- |
| სამეფო:  |
ცხოველები |
| ტიპი:  |
ქორდიანები |
| კლასი:  |
ძუძუმწოვრები |

 |
| ლათინური სახელი |
|
Hydrochoerus hydrochaeris |
| დაცვის სტატუსი |
| ყველაზე ნაკლები საფრთხის ქვეშ IUCN 3.1 *Least Concern* : 10300 |
| გავრცელება |
|  |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  **სისტემატიკა ვიკისახეობებში** |  **სურათები ვიკისაწყობში** |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 584724 |
| NCBI   | 10149 |
| EOL   | 326517 |
| FW   | 128740 |

 |

 |

**წყლის გოჭი**, **კაპიბარა** (ლათ. Hydrochoerus hydrochaeris) — ძუძუმწოვარი ცხოველი მღრღნელების რიგისა. თანამედროვე მღრღნელებს შორის ყველაზე დიდი ზომისაა. მასიური სხეული აქვს. მისი სხეულის სიგრძე 1 მეტრზე მეტია, ხოლო მასა 50 კგ აღწევს. სიმაღლე მინდაოში 50-60 სმ. კუდი არ აქვს. დამახასიათებელია გრძელი კიდურები და ფართო ჩლიქისებური ბრჭყალები.

მრავლდება წელიწადში ერთხელ. შობს 5-6 ნაშიერს. გავრცელებულია ცენტრალურ და სამხრეთ ამერიკაში. ბინადრობს ტროპიკულ ტყეებში მდინარეებისა და ტბების სანაპიროებზე. ცხოვრობს ხროვებად. კარგად ცურავს და ყვინთავს. იკვებება მცენარეულობით. ადგილ-ადგილ ზიანს აყენებს პლანტაციებს. ნადირობის ობიექტია. იყენებენ მის ხორცსა და ტყავს.

## ლიტერატურა

* *ჯანაშვილი ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 367.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
წყლის გოჭი
# სახლის თაგვი

| სახლის თაგვი |
| --- |
|   |
| მეცნიერული კლასიფიკაცია |
|

|  |  |
| --- | --- |
| სამეფო:  |
ცხოველები |

 |
| ლათინური სახელი |
|
Mus musculus |
| დაცვის სტატუსი |
| ყველაზე ნაკლები საფრთხის ქვეშ IUCN 3.1 *Least Concern* : 13972 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  **სისტემატიკა ვიკისახეობებში** |  **სურათები ვიკისაწყობში** |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 180366 |
| NCBI   | 10090 |
| EOL   | 328450 |
| FW   | 104205 |

 |

 |

**სახლის თაგვი** (ლათ. Mus musculus) — ძუძუმწოვარი ცხოველი თაგვისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის მასაა — 7-10,8 სმ, მასა - 18-30 გ. შეფერილობაში ჭარბობს ნაცრისფერი. გავრცელებულია თითქმის მთელ დედამიწაზე არქტიკისა და ანტარქტიდის გარდა. სახლის თაგვი ბინადრობს როგორც ადამიანის ბინაში, ისე ბუნებაში. შობს 5-7 წრუწუნას. ზამთრის ხელსაყრელ პირობებში და საკვების სიუხვისას იგი მასობრივად მრავლდება. ყოვლისმჭამელია. გადააქვს შავი ჭირის გამომწვევი. სახლის თაგვი, სამხრეთის რაიონებში ტულარემიით ადამიანის დაავადების ძირითადი წყაროა. სახლის თაგვის საწყისი მასალაა თაგვების წმინდა ხაზების მისაღებად, რომელთაც იყენებენ როგორც ლაბორატორიის ცხოველს. გენეტიკური და სხვა ექსპერიმენტებისათვის.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 256.
# პალეოცენი

| სისტემა, პერიოდი | სექცია, ეპოქა | სართული, საუკუნე | საუკუნე (Ma) |
| --- | --- | --- | --- |
| ნეოგენი | მიოცენი | აკვიტანიური | **უფრო ახალგაზრდა** |
| პალეოგენი | ოლიგოცენი | ქატური | 23,03–28,4 |
| რუპელური | 28,4–33,9 |
| ეოცენი | პრიაბონული | 33,9–37,2 |
| ბარტონული | 37,2–40,4 |
| ლუტეციური | 40,4–48,6 |
| იპრული | 48,6–55,8 |
| პალეოცენი | თენეტური | 55,8–58,7 |
| ზელანდიური | 58,7–61,1 |
| დანიური | 61,1–65,5 |
| ცარცული | ზემო ცარცული | მაასტრიხტული | **უფრო ძველი** |
| პალეოგენური სისტემის სტრატიგრაფიული დანაწილების სქემა, სტრატიგრაფიის საერთაშორისო კომისიის მიხედვით |

**პალეოცენი** (ძვ. ბერძნ. παλαιός [palaiós] — „ძველი“ და ეოცენი, პალეოცენის მომდევნო ეპოქა) — დედამიწის გეოლოგიური ეპოქა, პალეოგენური პერიოდის პირველი ეპოქა კაინოზოურ ერაში. დაიწყო დაახლოებით 66 მილიონი წლის წინ და დასრულდა 56 მილიონი წლის წინ.

ეპოქა მოიცავს დედამიწის ისტორიაში მომხდარ ორ უმნიშვნელოვანეს მოვლენას. პირველ რიგში აღსანიშნია ცარცულ-პალეოგენური გადაშენება, ვულკანიზმით (Deccan Traps) ან მეტეორის შეჯახებით გამოწვეული მოვლენა, რომელმაც პალეოცენის დასაწყისი განსაზღვრა და სახეობათა 75% გაანადგურა, მათ შორის არამფრინავი დინოზავრების უმეტესობა. ეპოქის დასასრული კი აღნიშნა პალეოცენ-ეოცენის თერმულმა მაქსიმუმმა (PETM). ამ კლიმატური მოვლენის დროს ატმოსფეროსა და ოკეანებში დაახლოებით 2500–4500 გიგატონა ნახშირბადი გამოიყო, რამაც მსოფლიო ტემპერატურისა და ოკეანის მჟავიანობის მკვეთრი მატება განაპირობა.

პალეოცენში ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს კონტინენტები კვლავ დაკავშირებული იყო სახმელეთო ხიდებით, ხოლო სამხრეთი ამერიკა, ანტარქტიდა და ავსტრალია ჯერ კიდევ არ იყო მთლიანად გამოყოფილი სხვა კონტინენტებისგან.

ცარცულ-პალეოგენურმა გადაშენებამ მნიშვნელოვნად შეცვალა პლანეტის ფლორა და ფაუნა. აქამდე ფართოდ გამრავლებული სახეობების უმეტესობა გაქრა, მათი ადგილი კი ახალმა სახეობებმა დაიკავა. საშუალო მსოფლიო ტემპერატურამ 24–25°C-ს მიაღწია, პოლუსებზე გაქრა მუდმივი ყინულოვანი საფარველი. არსებულ ტყეებში ფლორის მრავალფეროვნებამ საგრძნობლად იკლო, ტყის ბინადრები იყვნენ პატარა სახეობები, რომლებიც სწრაფად ვითარდებოდნენ და ითვისებდნენ ახლად დაცარიელებულ დედამიწას. სწორედ პალეოცენში დაიწყეს ძუძუმწოვრებმა სწრაფად განვითარება და ხმელეთზე გაბატონება, ღია ოკეანებსა და რიფებში კი სხივფარფლიანი თევზები დომინირებდნენ.

## რესურსები ინტერნეტში

* Paleocene mammals
* BBC paleocene

## სქოლიო
# ეოცენი

| სისტემა, პერიოდი | სექცია, ეპოქა | სართული, საუკუნე | საუკუნე (Ma) |
| --- | --- | --- | --- |
| ნეოგენი | მიოცენი | აკვიტანიური | **უფრო ახალგაზრდა** |
| პალეოგენი | ოლიგოცენი | ქატური | 23,03–28,4 |
| რუპელური | 28,4–33,9 |
| ეოცენი | პრიაბონული | 33,9–37,2 |
| ბარტონული | 37,2–40,4 |
| ლუტეციური | 40,4–48,6 |
| იპრული | 48,6–55,8 |
| პალეოცენი | თენეტური | 55,8–58,7 |
| ზელანდიური | 58,7–61,1 |
| დანიური | 61,1–65,5 |
| ცარცული | ზემო ცარცული | მაასტრიხტული | **უფრო ძველი** |
| პალეოგენური სისტემის სტრატიგრაფიული დანაწილების სქემა, სტრატიგრაფიის საერთაშორისო კომისიის მიხედვით |

**ეოცენი** (ძვ. ბერძნ. Ἠώς [Ēṓs] — „განთიადი“ და καινός [kainós] — „ახალი“) — დედამიწის გეოლოგიური ეპოქა, პალეოგენური პერიოდის მეორე ეპოქა თანამედროვე კაინოზოურ ერაში. დაიწყო დაახლოებით 56 მილიონი წლის წინ და დასრულდა 33.9 მილიონი წლის წინ.

სახელწოდება „ეოცენი“ მომდინარეობს ძველი ბერძნულიდან. იგი მიღებულია სიტყვიდან „ეოსი“ (Ἠώς), რომელიც ბერძნულ მითოლოგიაში განთიადის ქალღმერთის სახელწოდებაა, და სიტყვიდან „კაინოს“ (καινός), რაც ნიშნავს „ახალს“. სახელწოდება აღნიშნავს ეოცენში ახალი ფაუნის „განთიადს“, ანუ აღმოცენებას.

ისევე როგორც სხვა გეოლოგიურ ეპოქებში, მოვლენები, რომლებიც განსაზღვრავენ ეოცენის დასაწყისსა და დასასრულს, მკაფიოდ არის იდენტიფიცირებული, მაგრამ ჯერ კიდევ გაურკვეველია მათი ზუსტი თარიღები. ეოცენის დასაწყისი განსაზღვრა ხანმოკლე კლიმატურმა პერიოდმა, რომლის დროსაც ატმოსფეროში ნახშირბადის 13C იზოტოპის კონცენტრაცია განსაკუთრებით დაბალი იყო, ხოლო საშუალო გლობალური ტემპერატურა 27°C-ს აღწევდა. დასასრული აღნიშნა ეოცენ-ოლიგოცენური გადაშენებამ, რომელიც სავარაუდოდ დაკავშირებულია ციმბირის ტერიტორიაზე რამდენიმე დიდი ზომის ბოლიდის ჩამოვარდნასთან.

## რესურსები ინტერნეტში

* Paleos Eocene page

## სქოლიო
# მიოცენი

| სისტემა, პერიოდი | სექცია, ეპოქა | სართული, საუკუნე | საუკუნე (Ma) |
| --- | --- | --- | --- |
| მეოთხეული | პლეისტოცენი | ჯელასიანი | **უფრო ახალგაზრდა** |
| ნეოგენი | პლიოცენი | პიაჩენცური | 2.58-3.600 |
| ძანკლური | 3.600-5.333 |
| მიოცენი | მესინური | 5.333-7.246 |
| ტორტონული | 7.246-11.63 |
| სერავალური | 11.63-13.82 |
| ლანგური | 13.82-15.97 |
| ბურდიგალური | 15.97-20.44 |
| აკვიტანიური | 20.44-23.03 |
| პალეოგენი | ოლიგოცენი | ქატური | **უფრო ძველი** |
| ნეოგენური სისტემის სტრატიგრაფიული დანაწილების სქემა, სტრატიგრაფიის საერთაშორისო კომისიის მიხედვით |

მიოცენური ასაკის ფაუნა
**მიოცენი** (სიმბოლო MI; ბერძნ. méion – ნაკლები და kainós – ახალი) — ნეოგენური პერიოდის ეპოქა; დედამიწის ისტორიის მესამეული პერიოდის ერთ-ერთი დიდი მონაკვეთი. დაიწყო 23,03 *მლნ*. წლის წინ და დასრულდა 5,332 *მლნ*. წლის წინ. მოსდევს პლიოცენს, წინ უსწრებს ოლიგოცენს. პლიოცენთან შედარებით, მიოცენი შეიცავს 18%-ით ნაკლებ თანამედროვე ზღვის უხერხემლოების სახეობებს. ტერმინის ავტორია ინგლისელი მეცნიერი ჩარლზ ლაიელი, რომელმაც შემოგვთავაზა მესამეული სისტემის დაყოფა 4 გეოლოგიურ ეპოქად. მიოცენში კონტინენტები აგრძელებდნენ მოძრაობას მათი თანამედროვე განლაგების მხარეს. ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკას შორის არსებული ყელი მიოცენში არ იყო ჩამოყალიბებული, თუმცა სამხრეთი ამერიკა უახლოვდებოდა წყნარ ოკეანეში არსებულ სუბდუქციის დასავლეთ ზონას, რომელმაც გამოიწვია ანდების მთების აზევება და სვლა სამხრეთისაკენ, რასაც მოჰყვა მესოამერიკის ნახევარკუნძულის გაფართოება.

მთის ნაგებობები ვრცელდებოდა ჩრდილოეთი ამერიკის დასავლეთით, ევროპასა და აღმოსავლეთ აზიაში. იმ პერიოდში, ინდოეთი აგრძელედბდა აზიასთან შეჯახებას, რასაც თან სდევდა სრულიად ახალი მთათა სისტემების ჩამოყალიბება.

## რესურსები ინტერნეტში

* მიოცენი – დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია დაარქივებული 2014-03-16 საიტზე Wayback Machine.  (რუსული)
* მიოცენი – ენციკლოპედია ბრიტანიკა (ინგლისური)
* მიოცენური ეპოქა (ინგლისური)
* მიოცენური ეპოქა (ინგლისური)

## სქოლიო
# პლიოცენი

| სისტემა, პერიოდი | სექცია, ეპოქა | სართული, საუკუნე | საუკუნე (Ma) |
| --- | --- | --- | --- |
| მეოთხეული | პლეისტოცენი | ჯელასიანი | **უფრო ახალგაზრდა** |
| ნეოგენი | პლიოცენი | პიაჩენცური | 2.58-3.600 |
| ძანკლური | 3.600-5.333 |
| მიოცენი | მესინური | 5.333-7.246 |
| ტორტონული | 7.246-11.63 |
| სერავალური | 11.63-13.82 |
| ლანგური | 13.82-15.97 |
| ბურდიგალური | 15.97-20.44 |
| აკვიტანიური | 20.44-23.03 |
| პალეოგენი | ოლიგოცენი | ქატური | **უფრო ძველი** |
| ნეოგენური სისტემის სტრატიგრაფიული დანაწილების სქემა, სტრატიგრაფიის საერთაშორისო კომისიის მიხედვით |

შუა პლიოცენის მსოფლიო ოკეანის ანომალიური ტემპერატურები. რეკონსტრუქცია
პლიოცენში მობინადრე ფაუნის წარმომადგენელი — Megantereon
**პლიოცენი** (სიმბოლო PO; ძვ. ბერძნ. πλεῖον – მეტი და καινός – ახალი, თანამედროვე) — დედამიწის ისტორიის მესამეული პერიოდის უკანასკნელი ეპოქა; მოსდევს მიოცენს, წინ უსწრებს პლეისტოცენს. დაიწყო 5,332 *მლნ*. წლის წინ და დასრულდა 2,588 *მლნ*. წლის წინ. ტერმინის ავტორია ინგლისელი ბუნებისმეტყველი ჩარლზ ლაიელი, რომელმაც შემოგვთავაზა მესამეული სისტემის დაყოფა 4 გეოლოგიურ ეპოქად.

პლიოცენში არსებულ კლიმატს სიცივე და სიმშრალე ახასიათებდა. შუა პლიოცენში გლობალური საშუალო ტემპერატურა 2-3 °C უფრო მეტი იყო დღევანდელთან შედარებით, ზღვის გლობალური დონე კი 25 მეტრით სჭარბობდა თანამედროვე ოკეანის დონეს. გრენლანდია მოექცა გამყინვარების ქვეშ, რომელიც მოხდა პლიოცენის ბოლოს დაახლოებით 3 *მლნ*. წლის წინ. ზომიერ განედებში გამყინვარება მიმდინარეობდა, როგორც ჩანს, ეპოქის ბოლომდე. პლიოცენში მომხდარმა გლობალურმა გამყინვარებამ ხელი უბიძგა ტყეებისა და სავანების გაქრობას.

პლიოცენში კონტინენტები აგრძელებდნენ დრეიფს. სამხრეთი ამერიკა პანამის ყელის მეშვეობით დაუკავშირდა ჩრდილოეთ ამერიკას. აფრიკის კონტინენტის შეჯახება ევროპასთან ხმელთაშუა ზღვის ფორმირებით დაგვირგვინდა. ზღვის დონის ცვლილებას თან მოჰყვა სახმელეთი ხიდის გაშიშვლება ალასკასა და აზიას შორის.

პლიოცენში არსებული ზღვის კლდეები კარგად არის გამოკვეთილი ხმელთაშუაზღვისპირეთში, ინდოეთსა და ჩინეთში. სხვაგან ასეთი ფორმები ძირითადად გვხვდება სანაპიროების გასწვრივ.

ზედა პლიოცენის დადგომასთან ერთად კავკასიის გეოლოგიურ ისტორიაში იწყება მისი უახლესი ეტაპი, რომელიც მოიცავს ზედა პლიოცენს და პოსტპლიოცენს. ბიოსტრატიგრაფიული ფაქტების ერთობლიობა მიგვითითებს კავკასიის კლიმატური პირობების მკვეთრ ცვლილებაზე ზედა პლიოცენის წინ — ამ დროს გადაგვარებას განიცდიან მცენარეულობის სითბომოყვარული ტროპიკული ელემენტები და ჰიპარიონის ფაუნა, იქმნება გამყინვარებათა წინაპირობები.

გეოლოგიური წარსულის მთელი შემდგომი მონაკვეთი განირჩევა პალეოგეოგრაფიული მაჩვენებლების ერთობლიობით და ბუნების ახალი ელემენტებისა და ფაქტორის — ადამიანის გაჩენით.

* პლიოცენის ფაუნა
* პლიოცენის ფაუნა
* პლიოცენის ფაუნა
* პლიოცენის ფაუნა

## რესურსები ინტერნეტში

* პლიოცენი – ენციკლოპედია ბრიტანიკა (ინგლისური)
* პლიოცენი – ცნობები (რუსული)

## სქოლიო
# პლეისტოცენი

| სისტემა, პერიოდი | სექცია, ეპოქა | სართული, საუკუნე | საუკუნე (Ma) |
| --- | --- | --- | --- |
| მეოთხეული | ჰოლოცენი | მეგჰალაიური | 0-0,0042 |
| ჩრდილოგრიპიული | 0,0042-0,0082 |
| გრენლანდიური | 0,0082-0,0117 |
| პლეისტოცენი | 'Tarantian' | 0,0117-0,126 |
| 'Chibanian' | 0,126-0,781 |
| კალაბრიული | 0,781-1,80 |
| ჯელასიანი | 1,80-2,58 |
| ნეოგენი | პლიოცენი | პიაჩენცური | **უფრო ძველი** |
| მეოთხეული სისტემის სტრატიგრაფიული დანაწილების სქემა, სტრატიგრაფიის საერთაშორისო კომისიის მიხედვით |

მყინვარული საფრის მაქსიმალური დონე ჩრდილოეთ პოლუსის სივრცეში
**პლეისტოცენი** (სიმბოლო PS; ძვ. ბერძნ. πλεῖστος – მრავალრიცხოვანი და καινός – ახალი) — დედამიწის ისტორიის მეოთხეული პერიოდის შუა ეპოქა, რომელიც დაიწყო 2,588 მლნ. წლის წინათ და დამთავრდა 11,7 ათ. წლის წინ. მოსდევს ჰოლოცენს და წინ უსწრებს პლიოცენს. 1839 წელს ტერმინი „პლეისტოცენი“ მეცნიერებაში დაამკვიდრა ინგლისელმა გეოლოგმა ჩარლზ ლაიელმა, რომელმაც კუნძულ სიცილიაზე კვლევების შედეგად გამოავლინა ფენა, სადაც ინახებოდა მოლუსკების ფაუნის დაახლოებით 70%. ამან განასხვავა აღნიშნული ფენები პლიოცენური ეპოქისაგან, რომელსაც ლაიელი მანამდე მიაკუთვნებდა ყველაზე ახალგაზრდა ნამარხ ფენებს. მოგვიანებით ლაიელმა პლეისტოცენი გამოყო დამოუკიდებელ ეპოქად, რომელსაც პოსტპლიოცენური უწოდა. ჯერ კიდევ XX საუკუნეში ტერმინი პლეისტოცენი ხშირ შემთხვევაში წარმოადგენდა მეოთხეული პერიოდის ან ანთროპოგენის სინონიმს. პლეისტოცენი არის მეოთხეული პერიოდის პირველი ეპოქა ან კაინოზოური ჯგუფის მე-6 ეპოქა. პლეისტოცენი არსებითად ყინულოვანი ეპოქაა. არქეოლოგიური თვალსაზრისით, დაახლოებით ემთხვევა ძველი ქვის ხანას, ეგრეთ წოდებულ პალეოლითს.

საქართველოში კორელაციის სქემა იყოფა სამ სტადიად: ზედა პლეისტოცენი, შუა პლეისტოცენი, ქვედა პლეისტოცენი. საერთაშორისო სტანდარტული კლასიფიკაციის თანახმად პლეისტოცენი იყოდა ოთხ სტადიად: ზედა პლეისტოცენი, შუა პლეისტოცენი, ქვედა პლეისტოცენი, ჯელასიანი, რომლებიც გამოვლინდა სამხრეთ ევროპაში. გარდა ამისა, საერთაშორისო კლასიფიკაციას ხშირ შემთხვევაში გააჩნია სხვა რეგიონული ქვედანაყოფები.

პლეისტოცენში დედამიწა გამყინვარების ფაზაში უკვე შესული იყო. დამახასიათებელია მყინვარული პერიოდის თანმიმდევრულად შედარებით თბილ გამყინვარებათშორისით შეცვლა. პლეისტოცენი შედგება გამყინვარების ოთხი პერიოდისაგან, რომელთაგან პირველი და კლასიკურია გიუნცური გამყინვარება (1,2-1,0 მლნ. წლის წინ). გიუნცური აცივება დასრულდა გიუნც-მინდელური დათბობით (1,0-0,76 მლნ. წლის წინ), რომლის დროსაც ხმელთაშუა, შავ და ბერინგის ზღვებზე აღინიშნებოდა ტრანსგრესიები.

შემდეგ დადგა მინდელური გამყინვარება (დაახლ. 790-580 მლნ. წლის წინ), რომელსაც გამყინვარების გაცილებით რთული ხასიათი ჰქონდა.
მას მოჰყვა რისული გამყინვარება, რომელიც ვიურმული გამყინვარებით დაგვირგვინდა.

თანამედროვე გეოლოგიისა და პალეოგეგრაფიის ამოცანაა უნიფიცირებული ქრონოსტრატიგრაფიული სკალების დასრულება და პლეისტოცენური ნალექების გლობალური კორელაცია; აგრეთვე პალეოგეოგრაფიული რეკონსტრუქციების შექმნა.

## რესურსები ინტერნეტში

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„პლეისტოცენი“** ვიკისაწყობში.
* პლეისტოცენი – ენციკლოპედია ბრიტანიკა (ინგლისური)

## ლიტერატურა

* Гляциологический словарь. - Л.: Гидрометеоиздат, 1984.

## სქოლიო
# ჰოლოცენი

| სისტემა, პერიოდი | სექცია, ეპოქა | სართული, საუკუნე | საუკუნე (Ma) |
| --- | --- | --- | --- |
| მეოთხეული | ჰოლოცენი | მეგჰალაიური | 0-0,0042 |
| ჩრდილოგრიპიული | 0,0042-0,0082 |
| გრენლანდიური | 0,0082-0,0117 |
| პლეისტოცენი | 'Tarantian' | 0,0117-0,126 |
| 'Chibanian' | 0,126-0,781 |
| კალაბრიული | 0,781-1,80 |
| ჯელასიანი | 1,80-2,58 |
| ნეოგენი | პლიოცენი | პიაჩენცური | **უფრო ძველი** |
| მეოთხეული სისტემის სტრატიგრაფიული დანაწილების სქემა, სტრატიგრაფიის საერთაშორისო კომისიის მიხედვით |

**ჰოლოცენი**, **გამყინვარების შემდგომი ეპოქა** (ბერძ. hólos — მთელი და kainós — ახალი) — დედამიწის თანამედროვე გეოლოგიური ანუ გამყინვარების შემდგომი ეპოქა, რომელიც გრძელდება უკანასკნელი 12 ათასი წელი თანადროულ დრომდე. მიეკუთვნება მეოთხეულ სისტემას. ჰოლოცენის დასაწყისი ემთხვევა უკანასკნელი კონტინენტური გამყინვარების დასასრულს ჩრდილოეთ ევროპაში. შეესაბამება საზღვარს პალეოლითსა და მეზოლითს შორის. ჰოლოცენის განმავლობაში ხმელეთმა და ზღვამ მიიღო თანამედროვე მოხაზულობა, ჩამოყალიბდა თანამედროვე გეოგრაფიული ზონები და მდინარეების ჭალიანი ტერასები და ტორფნარები. ჰოლოცენის თითქმის 2/3 მოდის ისტორიულ დროზე.

## რესურსები ინტერნეტში

* ჰოლოცენი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)

## სქოლიო
# მონოგამია

**მონოგამია** (ბერძ. monos „ერთი“, gamos „ქორწინება“) — ერთქორწინება, ოჯახისა და ქორწინების ისტორიული ფორმა. წარმოიშვა პირველყოფილი საზოგადოების რღვევის ხანაში წყვილადი ქორწინებიდან და შემდომში ქორწინების გაბატონებული ფორმა გახდა.

ბოლოდროინდელი აღმოჩენების საფუძველზე ბიოლოგები სამი ტიპის მონოგამიას ანსხვავებენ: სოციალური მონოგამია, სექსუალური მონოგამია და გენეტიკური მონოგამია. სოციალური მონოგამია მიუთითებს ორი ადამიანის თანაცხოვრებაზე, რომელთაც სექსუალური ურთიერთობა აქვთ და ერთად შრომობენ ძირითადი რესურსების (საკვები, ტანსაცმელი, ფული, სხვა საჭირო ნივთები) დაგროვებაზე. სექსუალური მონოგამია მიუთითებს ორ ადამიანზე, რომლებიც ერთმანეთის გარდა გამორიცხავს ნებისმიერ სხვა სექსუალურ პარტნიორს. გენეტიკური მონოგამია მიუთითებს ფაქტზე, რომ ორ პარტნიორს ერთმანეთთან მხოლოდ საერთო მემკვიდრე (შვილი) აკავშირებს.

## მონოგამია ცხოველებში

მონოგამია ცხოველებში სქესთა შორის ურთიერთობა, რომლის დროსაც გარკვეული წყვილები მეტ-ნაკლებად ხანგრძლივი დროით იქმნება და მამალი შთამომავლობაზე ზრუნვაშიც მონაწილეობს. მონოგამია ახასიათებს ფრინველების უმრავლესობას, ძუძუმწოვრებს და სხვა. მონოგამიას ზოგჯერ ისეთ ურთიერთობასაც აკუთვნებენ (მწერებში და სხვა უხერხემლოებში), რომლის დროსაც ორივე სქესი, ან მარტო მამალი, ერთჯერადი შეწყვილების შემდეგ მალევე კვდება.

## იხილეთ აგრეთვე

* ქორწინება
* ნების თავისუფლება

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 97.

## რესურსები ინტერნეტში

* The Myth of Monogamy
* UK website on childsupport and paternity with many links to studies of paternity, nonpaternity and pedigree error rates დაარქივებული 2016-05-30 საიტზე Wayback Machine.