Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1674

|  |  |
| --- | --- |
| Milénium: | Milénium ping 2 |
| Abad: | * Abad ping 16
* **Abad ping 17 Abad ping 18
 |
| Dasawarsa: | * 1650-an
* 1660-an
* **1670-an 1680-an
* 1690-an
 |
| Taun: | * 1671
* 1672
* 1673
* **1674 1675
* 1676
* 1677
 |

## Prastawa

## Lair

## Séda
# 1632

|  |  |
| --- | --- |
| Milénium: | Milénium ping 2 |
| Abad: | * Abad ping 16
* **Abad ping 17 Abad ping 18
 |
| Dasawarsa: | * 1610-an
* 1620-an
* **1630-an 1640-an
* 1650-an
 |
| Taun: | * 1629
* 1630
* 1631
* **1632 1633
* 1634
* 1635
 |

## Prastawa

## Lair

## Séda
# 1573

|  |  |
| --- | --- |
| Milénium: | Milénium ping 2 |
| Abad: | * Abad ping 15
* **Abad ping 16 Abad ping 17
 |
| Dasawarsa: | * 1550-an
* 1560-an
* **1570-an 1580-an
* 1590-an
 |
| Taun: | * 1570
* 1571
* 1572
* **1573 1574
* 1575
* 1576
 |

## Prastawa

## Lair

## Séda
# José de San Martín

| José de San Martín |
| --- |
|  |
|  |
|  Protektor Peru kaping 1 |
| **Linggih** 28 Juli 1821 – 20 September 1822 |
| Kang sawisé | Francisco Xavier de Luna Pizarro |
|  Kepala jendral Angkatan Darat Chili |
| **Linggih** 14 Fèbruari 1817 – 20 Juli 1820 |
| Kang sadurungé | José Miguel Carrera |
| Kang sawisé | Bernardo O'Higgins |
|  Kepala jendral Angkatan Darat Andes |
| **Linggih** 12 Januari 1817 – 14 Fèbruari 1817 |
| Kang sadurungé | Jose Miguel Carrera |
| Kang sawisé | Bernardo O'Higgins Riquelme |
|  Gubernur Intenden Cuyo |
| **Linggih** 10 Agustus 1814 – 24 September 1816 |
| Kang sadurungé | Marcos Balcarce |
| Kang sawisé | Toribio de Luzuriaga |
|  Kepala jenderal Angkatan Darat Utara |
| **Linggih** 30 Januari 1814 – 20 April 1814 |
| Kang sadurungé | Manuel Belgrano |
| Kang sawisé | José Rondeau |
|  |
| Rerincèn dhiri |
| Lair | (1778-02-25)25 Fèbruari 1778 Yapeyú, Corrientes, Argentina |
| Pati | 17 Agustus 1850(1850-08-17) (umur 72) Boulogne-sur-Mer, Prancis |
| Bangsa |  Argentina |
| Sisihan | María de los Remedios de Escalada y la Quintana |
| Anak | María de las Mercedes Tomasa de San Martín y Escalada |
| Profési | Militèr |
| Agama | Katulik Roma |

**José de San Martín** lair ing 25 Fèbruari 1778 ing Yapeyu, ing siji provinsi Argentina, Corrientes, ing gisiking kali Uruguay.

San Martin iku salah siji tokoh sing duwé jasa tumrap kamardikan Argentina, Chili lan Peru.

## Pranala njaba

* Jose De San Martin
* Biography of San Martin (summary)
# Anggur (ombèn-ombèn)

Segelas anggur merah
**Anggur** (utawa populèr ingaran ing basa Inggris: wine) iku ombènan ngandhut alkohol kang digawé saka sari anggur jinis *Vitis vinifera. L*umrahé mung tuwuh ing area 30 hingga 50 drajat lintang lor lan kidul. Ombèn-ombèn ngandhut alkohol kang digawé saka sari buah liya kang kadar alkoholé antara 8% nganti 15% lumrahé diarani anggur woh-wohan (*fruit wine*).

Anggur digawé liwat prosès fermentasi gula kang ana ing jero woh anggur. Ana sawatara jinis ombènan yaiku, *Red Wine*, *White Wine*, *Rose Wine*, *Sparkling Wine*, *Sweet Wine*, lan *Fortified Wine*:

* Red Wine iku angur kang digawé saka woh anggur abang (*red grapes*). Sawetara jinis anggur abang kang misuwur ing kalangan peminum wine ing Indonésia yaiku : merlot, cabernet sauvignon, syrah/shiraz, lan pinot noir.
* White Wine yaiku anggur kang digawé saka woh anggur putih (*white grape*). Sawetara jinis anggur mau kang misuwur yaiku : chardonnay, sauvignon blanc, semillon, riesling, dan chenin blanc.
* Rose Wine yaiku anggur kang wernané jambon kang digawé saka woh anggur abang nanging kanthi prosès ekstraksi warna kang luwih rikat dibandingké karo prosès ekstraksi *Red Wine*. Ing laladan Champagne, tembung *Rose Wine* ngrujuk marang campuran antara *White Wine* lan *Red Wine*.
* Sparkling Wine yaiku anggur kang ngandhut akèh gelembung karbon dioksida. *Sparkling Wine* kang paling misuwur yaiku *Champagne* saka Prancis, mung *Sparkling Wine* kang digawé saka anggur kang asalé saka désa Champagne ing kana kang olèh diwènèhi label Champagne.
* Sweet Wine yaiku anggur kang isih akèh ngandhut gula sisa kasil fermentasi (*residual sugar*) sahéngga rasané dadi legi.
* Fortified Wine yaiku anggur kang ngandhut alkohol luwih dhuwur, watara 15% nganti 20.5%). Kadar alkohol kang dhuwur iki amarga anané tambahan *spirit* ing prosès panggaéné.

## Pranala njaba

* Kumpulan Artikel Wine Yohan Handoyo
* Hatten Wines, Wine produksi Indonesia Archived 2023-06-05 at the Wayback Machine.
* (ing basa Prancis) Taste of red wines
* (ing basa Prancis) Wine storage
* (ing basa Prancis) Wine vintages, vintage charts
# Victor Marie Comte Hugo

| Victor Hugo |
| --- |
|  |
| Lair | Victor Marie Comte Hugo 26 Fèbruari 1802 Besançon, Prancis |
| Pati | 22 Mèi 1885 Paris, Prancis |
| Pakaryan | Sastrawan |

**Victor Marie Comte Hugo** utawa (kondhang minangka) **Victor Hugo** ya iku penyair, novelis, lan dramawan kondhang.
Victor Hugo ya iku anak jendral kang misuwur ing di jaman Napoleon. Bapake naté dadi gubernur ing Spanyol lan Italia.
Dhèwèké lair ana Besançon, Prancis, tanggal 26 Fèbruari 1802.
Séda ana Paris, Prancis, tanggal 22 Mèi 1885.
Pemakamane diparani punjul rong yuta wong, siji laku massa gedhé dhéwé kang tau ana ing Paris lan punjul total populasi wektu iku.

Dhèwèké kondhang amarga novèlé *Notre-Dame de Paris* (1831) lan *Les Misérables* (1862).
Sawisé 150 taun, liwat filem lan panggung lakon, *Les Misérables* nginspirasi wong-wong saindenging donya nyanyekake revolusi, barikade, lan donya kang luwih apik.

Hugo dudu apa-apa angger ora kontroversial.
Ana debat sajarah suwé lan pirang-pirang ora kasarujukan ana kaum radikal ngenani kepiye carané ngerteni Hugo lan pakaryane.

Pulitike Hugo ngalih drastis bebarengan laku uripé.
Dhèwèké nganut burjois sayap kiwa kang rada sosialis.
Ing wektu liya, dhèwèké royalis, imperialis, lan kontrarevolusioner.

## Cathetan suku

## Pranala njaba

* Biografi ana britannica.com
* Laman web maisonsvictorhugo.paris.fr
* Laman web isreview.org
# 1787

|  |  |
| --- | --- |
| Milénium: | Milénium ping 2 |
| Abad: | * Abad ping 17
* **Abad ping 18 Abad ping 19
 |
| Dasawarsa: | * 1760-an
* 1770-an
* **1780-an 1790-an
* 1800-an
 |
| Taun: | * 1784
* 1785
* 1786
* **1787 1788
* 1789
* 1790
 |

## Prastawa

## Lair

## Séda
# Leipzig

**Leipzig**|

|  |  |
| --- | --- |
|  Lambang Leipzig |  Lokasi Leipzig |
|  |  |

 |
| Katrangan cekak |
| Praja: | Sachsen |
| Jembar: | 297,60 km² |
| Padunung: | 510.651 jiwa (2008) |
| Pelat nomer kendaran motor: | L |
| Alamat balé kutha: | Neues Rathaus
Martin-Luther-Ring 4-6
04109 Leipzig
Jerman |
| Situs wèb resmi: |  |
| Pulitik |
| Walikutha: | Burkhard Jung |

**Leipzig** ( Leipzig ) ['laɪ̯pʦɪç] (Sorbia/Lusatia: *Lipsk*) iku siji kutha ing Jerman. Kutha iki sing ndunungi 510.651 jiwa. Leipzig sing saka taun 1949 - 1990 papané ana ing Jerman Wétan iku misuwur minangka kutha buku. Saben taun peken buku *Leipziger Messe* dianakaké.

Leipzig
* Lößnig
*
*
*
*
*
*
*
*

## Kutha kembar

Leipzig duwé kutha kembar:

* Addis Ababa, Etiopia wiwit taun 2004
* Birmingham, Britania Raya (Birmingham's Partner City page Archived 2009-09-15 at the Wayback Machine.) since 1992
* Bologna, Italia wiwit taun 1962, dianyari taun 1997
* Brno, Ceko wiwit taun 1973, dianyari taun 1999
* Frankfurt am Main, Jerman wiwit 1990
* Hanover, Jerman wiwit 1987
* Houston, Texas, USA wiwit 1993
* Kiev, Ukraina wiwit 1961, dianyari 1992
* Kraków, Polen wiwit 1973, dianyari 1995
* Lyon, Prancis wiwit 1981
* Nanjing, Cina wiwit 1988
* Thessaloniki, Yunani wiwit 1984
* Travnik, Bosnia-Herzegovina wiwit 2003
* Plovdiv, Bulgaria wiwit 1975, dianyari 2007

Cithakan:Pérangan Jerman
# Mary Wollstonecraft

Mary Wollstonecraft.
**Mary Wollstonecraft** (27 April 1759 – 10 September 1797) iku siji panulis, filsuf lan feminis saka Inggris.

## Cipta ripta

* *Thoughts On The Education Of Daughters: With Reflections On Female Conduct, In The More Important Duties Of Life* (1787)
* *A Vindication of the Rights of Men, in a Letter to the Right Honourable Edmund Burke, occasioned by his Reflections on the revolution in France* Archived 2020-10-27 at the Wayback Machine. (1790)
* *A Vindication Of The Rights Of Woman: With Strictures On Political And Moral Subjects* (1792)
* *An Historical And Moral View Of The Origin And Progress Of The French Revolution; And The Effect It Has Produced In Europe* (1794)
* *Letters Written During A Short Residence In Sweden, Norway, And Dhènemarken* (1796)
* *Maria, Or The Wrongs Of Woman* (1798, published posthumously)

## Rujukan

* Lyndall Gordon - *Mary Wollstonecraft* (2005) ISBN 0316728667
* Claire Tomalin - *The Life and Death of Mary Wollstonecraft* (1992) ISBN 0140167617

## Pranala jaba

* Some of Mary Wollstonecraft's works Archived 2022-05-28 at the Wayback Machine. ing Project Gutenberg.
# Walter Scott

| Walter Scott |
| --- |
|  |
| Lair | 15 Agustus 1771 Edinburgh, Sekotlan |
| Pati | 21 September 1832 Abbotsford, Roxburgh, Sekotlan |
| Bangsa | Sekotlan |
| Pakaryan | Sastrawan, sejarawan |
| Bojo | Charlotte Carpenter |

**Sir Walter Scott** ya iku sastrawan, penyair, sejarawan, juru tulis biografi saka Sekotlan.
Lair ana Edinburgh, Sekotlan, tanggal 15 Agustus 1771.
Séda ana Abbotsford, Roxburgh, Sekotlan, tanggal 21 September 1832.

Bapaké ya iku pengacara.
Ibuné anak dhokter.

Cilikané, dhèwèké urip ana Edinburgh, kerep-kerep dolan menyang perternakané simbahé, Robert Scott, ana Tweeddale ing Perbatasan.
Saka kana, dhèwèké ngerti sajarah kulawargané, lan budaya umum Perbatasan.
Kawit cilik, dhèwèké ngrungokaké cerita saka wates Sekotlan, banjur sregep macani geguritan, lakon, dongèng, lan roman.
Dhèwèké pinter ngeling-eling lan ngutip geguritan, kang marakaké gumuné para pelancong ana tlatah kana.
Èksplorasiné ngenani désa tangga ngrembakakaké tresnane marang kaéndahan alam lan aprésiasi perjuangan sajarah para leluhur Sekotlan.
Dhèwèké lumebu Edinburgh High School, banjur Edinburgh University njipuk gelar sarjana hukum.

Dhèwèké wiwitan nulis umur 25 taun, sepisanan nerjemahaké karya saka basa Jerman, banjur ngalih ana karya geguritan.

Taun 1797, dhèwèké mbojo karo Charlotte Carpenter, duwé anak papat.
Limang taun sawisé, dhèwèké nerbitaké kumpulan balada Sekotlan, *The Minstrelsy of the Scottish Borders*, telung volumé.
Iku dadi pituduh purwané ngugemi Sekotlan lan sajarah saka sudut pandhang sastra.

## Cathetan suku

## Pranala njaba

* Biografi ana britannica.com
# Tènes

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Aksara Latin |   | ꦗꦮ |   |   |

Bal tènes.
**Tènes** utawa **tènes lapangan** iku ulah raga kang migunakaké rakèt lan bal, dimainaké ing lapangan kang dipara dadi loro nganggo jaring utawa nèt.

## Sajarah tènes

Miturut cathetan sajarah, ulah raga migunakaké bal lan rakèt wis dimainaké wiwit sadurungé Masèhi, ya iku ing Mesir lan Yunani. ing abad kaping-11 sajinis dolanan kang diarani *jeu de paume*, kang mèmper tènes saiki, wis dimainaké kanggo kang sepisanan ing sawijining kawasan ing Prancis. Bal kang dipigunakaké diblebet nganggo bolah mawa wulu déné penthungane mung nganggo tangan.

Lapangan tènes
## Turnamen tenis

Ana sawatara turnamèn tènes kang misuwur:

* Piala Davis
* Wimbledon (utawa *All-England*)
* Prancis Terbuka (utawa *Roland Garros*)
* AS Terbuka
* Australia Terbuka

## Uga delengen

* Pratélan juru main tènes
* Badminton
* Squash
* Ping pong (Tènes méja)

## Pranala njaba

* Majalah tennis
* PELTI Archived 2021-10-20 at the Wayback Machine.
# Laser

Laser
**Laser** (cekakan saka basa Inggris: Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation) iku siji piranti sing migunakaké èfèk mekanika kuantum, pancaran kastimulasi, kanggo ngasilaké siji cahya sing kohèrens saka medium "lasing" sing dikontrol kamurnian, ukuran, lan wanguné. Sinar laser bisa sambung-sinambung lan kanthi amplituda-konstan (dikenal minangka *CW* utawa *gelombang berkelanjutan*), utawa detak, kanthi migunakaké tèknik *Q-switching*, *modelocking*, utawa *gain-switching*.

Jrpning operasi detak, akèh daya puncak sing luwih dhuwur bisa digayuh. Sawijining medium laser uga bisa duwé fungsi minangka amplifier optikal nalika di-*seed* nganggo cahya saka sumber liya. Signal sing dikuataké bisa mèmper banget karo signal input sajeroning istilah panjang gelombang, fase, lan polarisasi; Bab iki wigati sajeroning komunikasi optikal. Tembung kriya "lase" tegesé mroduksi cahya kohèrens, lan asalé saka tembung *laser* iki.

## Uga delengen

* active laser medium
* laser applications
* laser construction
* laser science
* list of laser types
* ring laser gyroscope
* maser
* Laser Induced Breakdown Spectroscopy (LIBS)
* Laser pointer

## Pranala njaba

* Sam's Laser FAQ by Samuel M. Goldwasser
* Encyclopedia of laser physics and technology by Rüdiger Paschotta
* Liquid Light Archived 2005-12-25 at the Wayback Machine. by Phil Schewe, James Riordon, and Ben Stein
* Light turns into glowing liquid by Eugenie Samuel
* Experiments Detail How Powerful Ultrashort Laser Pulses Propagate through Air Archived 2006-01-05 at the Wayback Machine.
* Filamentation and Propagation of Ultra-Short, Intense Laser Pulses in Air Archived 2008-01-10 at the Wayback Machine.
* Lasing Activity without Population Inversion Archived 2006-04-22 at the Wayback Machine. by Phillip F. Schewe and Ben Stein
* Lasing without Inversion Archived 2006-04-22 at the Wayback Machine. by Phillip F. Schewe and Ben Stein
# Tatanan

Tatanan bisa arupa tatanan *mergil* (terisolasi) nutup, utawa mbukak.
**Tatanan, tata,** utawa **sistem,** yaiku keklumpukan barang-barang sing padha lakwantara (*berinteraksi*) utawa padha nggayut siji marang liyané lan tumindak minurut pranata tartamtu kanggo mujudaké tatanan manunggal sing wutuh. Tatanan, sing dikubengi lan diprabawa dening kupengané, diandharaké dening winates, jiringan (*struktur*), ancas, lan kawedhar ing pigunané. Tatanan minangka subjek sajeroné kawruh téyori tatanan uga élmu-élmu tatanan liyané.

Tatanan ndarbè sawetara sipat umum, kaya jiringan, piguna, tumindak, uga sambung-sumambungé (*interconnectivity*).
# Buenos Aires

*Kanggé kagunan sanès saking ', mangga mriksani [[]].**

| Buenos Aires |
| --- |
| The City of Buenos Aires |
| Clockwise from top: skyline of the city at dusk, the National Congress, the Woman's Bridge, the Cabildo, the Pink House, sesawangan of Puerto Madero, Caminito in La Boca, the Obelisk and the Metropolitan Cathedral. |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Gendéra |  Lambang |

 |
| Country |  Argentina |
| Established | 1536, 1580 |
| Pamaréntahan |
|  • Chief of Government | Horacio Rodríguez Larreta |
| Laladan |
|  • City | 203 km2 (78,5 sq mi) |
|  • Land | 203 km2 (78,5 sq mi) |
|  • Métro | 4.758 km2 (1,837 sq mi) |
| Cacah warga (2009 est.) |
|  • City | 3,050,728 |
|  • Métro | 13,356,715 |
| **HDI** (2005) | 0.923 – high |
| Situs wèb |  (ing basa Spanyol) |

**Buenos Aires** iku sawijining kutha kang sisan dadi kutha krajan nagara Argentina. Kutha iki dijenengaké miturut *Nuestra Señora Santa María del Buen Aire* lan duwé bulevar gedhé dhéwé ing donya. Bueonos Aires uga kondhang minangka "Parisé Amérika Kidul" amarga kaanggunané.
Sairing karo SDA-né kang jembar lan wong mlarat kang numpuk ing kutha, Buenos Aires duwé sagolongan kang ndunungi pinter lan makmur, kanthi anané koloni artis la Boca, ilmuwan Universitas Buenos Aires yang kasil menangaké bebungah Nobel, taman, plaza, lan bulevar kang nguripaké kutha lan dadi kabanggan kang ndunungi. Dilambangaké nganggo jogèdan Tango, dansa kebak gairah saka Buenos Aires, masarakat tetep loyal marang kuthané lan kanthi romantis kaiket ing sajeroning lingkungan anget lan subur.

## Géografi

Diadegaké kaping pindho ing dhataran Pampa, ya iku ing dhèlta Kali Parana nyebar nganti ketemu Rio de Plata. Pusat kutha iki dumunung ing sadhuwuring tebing kang madhep menyang kali, sawatara pérangan kutha liyané ana ing dhataran cendhèk kang diwatesi kali cilik. Kanthi wewengkon metropolitan kang jembaré 77 mil pasagi (200 km2), kutha iki punjeré ing distrik fedheral. Dipanggoni kurang saka 1/3 kang ndunungi metropolitan lan dikubengi kutha-kutha satelit, kalebu kutha-kutha cilik kang akèh-akèhé dumadi saka pondhok-pondhok wesi kang ngombak-ombak minangka 40% saka omah ing metropolis lan dipanggoni 30% kang ndunungi.

## Réferènsi

Beckner,Chrisanne dan Soetrisno,Eddy.2001.*100 Kota Besar Bersejarah di Dunia*.Jakarta:Ladang Pustaka dan Intimédhia.

## Pranala njaba

Wiktionary
Pirsani informasi ngenani Buenos Aires ing KamusWiki.

*
* Official tourism website
* Buenos Aires Map
* City Style: Buenos Aires Archived 2010-05-29 at the Wayback Machine. by Laura Lovett, *The Times*, April 4 2009
* (ing basa Spanyol) Official government website
* (ing basa Spanyol) Infobae
# Durrës

**Durrës** (basa Albani: [ˈdurəs]) iku kutha kapindho ing Republik Albani lan kutha prajané Kabupatèn Durrës lan Munisipalitas Durrës. Kutha iki salah sawijine kutha lawas sing wis didunungi sakiwa tengene 2.500 taun tanpa pegat. Dununge ana pasisir Sagara Adriatik antara sungabe Kali Erzen lan Ishëm ing sakidul-wetaning Sagara Adriatik. Iklime iklim Mediterania.

Kutha iki didunungi 101,728 jiwa (2023).
# Daniel Ortega

| José Daniel Ortega Saavedra |
| --- |
|  |
|  |
|  Présidhèn Nikaragua |
| **Linggih** 10 Januari 2007 – Sekarang |
| Kang sadurungé | Enrique Bolaños |
| Kang sawisé | Sedang Menjabat |
|  |
| Rerincèn dhiri |
| Lair | 11 November 1945 La Libertad, Chontales |
| Bangsa | Nicaragua |
| Parté pulitik | Sandinista National Liberation Front |
| Sisihan | Rosario Murillo |

**José Daniel Ortega Saavedra** (lair ing La Libertad, Chontales, 11 Novèmber 1945; umur 80 taun) iku Présidhèn Nikaragua saiki. Daniel Ortega iku pemimpin wigati ing Front Pembebasan Nasional Sandinista (*Frente Sandinista de Liberación Nacional* utawa *Sandinista National Liberation Front*, disingkat *FSLN*).

Daniel Ortega iku dadi pemimpin pamaréntahan Marxis Nikaragua nalika taun 1985 - 1990. Daniel Ortega dilantik ing upacara pelantikan présidhèn nalika tanggala 10 Januari 2007. Acara pelantikan periode kang nomer loro ditekani karo Présidhèn Venezuela kang jenengé Hugo Chavez lan Présidhèn Bolivia kang jenengé Evo Morales. Daniel Ortega ngucapaké sumpah ing Plaza Nonblok Omar Torrijos. Ing alun-alun itu, Ortega ngakoni kekalahané saka Violeta Barrios de Chamorro sawisé pemilu tanggal 25 Fèbruari 1990.

Ortega kanthi iklas ngeculake kekuwasaan sawisé kalah karo Violeta Barrios de Chamorro ing pemilihan umum présidhèn taun 1990, nanging Daniel ortega tampil dadi tokoh oposisi ing nagarané. Sawisé kalah ing pemilihan umum présidhèn nalika taun 1996 lan 2001, Daniel Ortega menang ing pemilihan présidhèn 2006.

Ortega lair ing kulawarga kelas menengah ing La Libertad, departemen Chontales. Daniel Ortega aktif nglawan rezim Anastasio Somoza Debayle. Daniel Ortega tau ditahan amarga kagiyatan politiké nalika umur 15 taun. Nalika taun 1963 Daniel lumebu ing Universitas Amérika Tengah ing Managua. Sawisé iku, daniel banjur nggabung karo FSLN. Daniel Ortega nikah karo Rosario Murillo lan nduwé anak kang cacahé pitu.

Ing Nopember 2021, Daniel Ortega, kapilih maneh kanggo periode limang taun kaping papat kanthi 75% suara, miturut asil resmi parsial pisanan sing dirilis dening Dewan Pemilihan Tertinggi.

## Cathetan suku
# 2 Sèptèmber

**2 September** punika dinten ingkang kaping 245 utawi 246 ing taun wuntu miturut Kalèndher Grégorius.

## Kadadosan Wigati

* 1945-Perang Donya II: bibar. Jepang tandha tangan syarat-syarat kalah ing kapal perang Missouri kaliyan sampun ditampi déning Jendral Douglas MacArthur saha Admiral Chester Nimitz.
* 1945-Proklamasi kamardikan Vietnam dados nagari (Vietnam Lor).

## Wiyosan

## Séda

## Riyaya

## Uga delengen

1 September – 2 September – 3 September
* Kalèndher kadadéan
# Wanda

**Wanda** (cara Indonésia: *suku kata*, cara Walanda: *lettergreep*, cara Inggris: *syllable*) iku ijining panata tumrap urut-urutaning uni wicara. Contoné, tembung *banyu* dumadi rong wanda: *ba* lan *nyu*. Wanda racaké dumadi saunderan (asring wujud uni swara) sarta pinggiran ngarep lan mburi sing manasuka (racaké wujud uni wyanjana).

Wanda asring ingaran "umpakaning" tembung ing fonologi. Wanda bisa ngaribawani irama basa, prosodhi, guru gatra, lan pola panindhes.

Tulisan awanda tuwuh atusan taun kapungkur sadurungé muncul hurup. Wanda-wanda lawas dhéwé kacathet ana ing ampo-ampo kuna saka udakara taun 2800 SM ing kutha Ur ing laladan Sumèr. Owahing adat panulis saka piktogram dadi wanda ingaran dadi "kamajuan wigati dhéwé tumrap sujarahing tulisan".

Tembung sing dumadi sawanda (kaya tembung Jawa *dom*) ingaran **ékawanda**. Istilah-istilah sing magepokan kalebu **dwiwanda**, tembung dumadi rong wanda; **triwanda**, tembung dumadi telung wanda; lan **manékawanda**, tembung dumadi punjul telung wanda utawa tembung dumadi punjul sawanda.

## Rujukan
# Abad ping 7

Pratelan taun-taun lan dasawarsa ing Abad ping 7

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **590-an** | 590 | 591 | 592 | 593 | 594 | 595 | 596 | 597 | 598 | 599 |
| **600-an** | 600 | 601 | 602 | 603 | 604 | 605 | 606 | 607 | 608 | 609 |
| **610-an** | 610 | 611 | 612 | 613 | 614 | 615 | 616 | 617 | 618 | 619 |
| **620-an** | 620 | 621 | 622 | 623 | 624 | 625 | 626 | 627 | 628 | 629 |
| **630-an** | 630 | 631 | 632 | 633 | 634 | 635 | 636 | 637 | 638 | 639 |
| **640-an** | 640 | 641 | 642 | 643 | 644 | 645 | 646 | 647 | 648 | 649 |
| **650-an** | 650 | 651 | 652 | 653 | 654 | 655 | 656 | 657 | 658 | 659 |
| **660-an** | 660 | 661 | 662 | 663 | 664 | 665 | 666 | 667 | 668 | 669 |
| **670-an** | 670 | 671 | 672 | 673 | 674 | 675 | 676 | 677 | 678 | 679 |
| **680-an** | 680 | 681 | 682 | 683 | 684 | 685 | 686 | 687 | 688 | 689 |
| **690-an** | 690 | 691 | 692 | 693 | 694 | 695 | 696 | 697 | 698 | 699 |
| **700-an** | 700 | 701 | 702 | 703 | 704 | 705 | 706 | 707 | 708 | 709 |

## Uga delengen

* Kalèndher Kadadéan
# Pandhé

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Aksara Latin |   | ꦗꦮ |   |   |

Pandhe ing Australia.
Pandhé wesi ing Ivory Coast
**Pandhé** ya iku arané wong kang pakaryané gawé gegaman saka wesi lan waja, awujud piranti tetanèn kaya ta pacul, arit, bendho , bapang, pethel , péso lan sapanunggalané. Pandhéyan racaké dumunung ana ing cedhak pasar tradhisional utawa pasar kéwan, papan kumpulé para kadang tani.

Kanggo manasaké wesi, racaké migunakaké areng kayu jati utawa kayu atos liyané supaya panas kang kaasilaké saka geni bisa maksimal.

Kanggo landhesan nalika mbentuk wesi, digunakaké paron.

Saliyané gawé gaman, pandhé uga bisa mupuk gaman lawas supaya bisa landhep manèh.

pandhé wesi lagi kerja
# Pajeg

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  Ngoko |   |  Krama |   |   |

**Pajeg** (sok salah diéja **pajek** lan **pajak**) iku tarikan wajib wujud dhuwit utawa liyané déning nagara tumrap warga pajeg (sawongan utawa bebadan ukum) kanggo ngragadi blanjaning nagara lan manéka butuhing warga. Ora mbayar pajeg utawa mingkuh saka kawajiban mbayar pajeg bisa kinukum miturut undhang-undhang. Pajeg kapérang dadi pajeg sanalika lan pajeg ora sanalika lan bisa kabayaraké sarana dhuwit utawa gawéan kang satimbang. Panarikan pajeg lawas dhéwé kang kawiyak kalakon ing watara taun 3000–2800 SM ing Mesir Kuna.

Pérangan gedhé nagara duwé tata pajeg kanggo ngragadi butuhing warga, umum, utawa nagara lan pamaréntah. Sawatara nagara narik pajeg mawa angka persènan kang rata (*flat percentage rate*) tumrap pikolèh taunan, déné sawatara liyané ngukur pajeg saka gunggung pikolèh taunan. Pérangan gedhé nagara narik pajeg tumrap pikolèh sawongan lan pikolèh bebadan. Sawatara nagara utawa bawahané uga narik pajeg bandhan, pajeg warisan, pajeg palemahan, pajeg bebungahan, pajeg darbèn, pajeg adolan, lan pajeg opahan utawa tarif.

Ing babagan ékonomi, panarikan pajeg utawa angslah ateges alihan bandha saka balé-wisma lan bisnis menyang pamaréntah, kang wusana bisa nambah utawa nyuda tuwuhing ékonomi lan karaharjan ékonomi. Mula, angslah minangka jejer kang nemen dadi rembug.

## Piridan