# Fosfor

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| 15 | silikon ← fosfor → welirang |
| N ↑ P ↓ As |

|  |
| --- |
| Tabel périodik |

 |

 |
| Katrangan Umum Unsur |
| Jeneng, Lambang, Nomer atom | fosfor, P, 15 |
| Dhèrèt kimia | nonlogam |
| Golongan, Période, Blok | 15, 3, p |
| Panampilan | tak berwarna/merah/ putih kaperakan  |
| Massa atom | 30,973761(2) g/mol |
| Konfigurasi elektron | [Ne] 3s2 3p3 |
| Cacahing èlèktron saben kulit | 2, 8, 5 |
| Ciri-ciri fisik |
| Fase | padhet |
| Massa jenis (watara suhu kamar) | (putih) 1,823 g/cm³ |
| Massa jenis (watara suhu kamar) | (abang) 2,34 g/cm³ |
| Massa jenis (watara suhu kamar) | (ireng) 2,69 g/cm³ |
| Titik lebur | (putih) 317,3 K (44,2 °C, 111,6 °F) |
| Titik umob | 550 K (277 °C, 531 °F) |
| Kalor peleburan | (putih) 0,66 kJ/mol |
| Kalor panguapan | 12,4 kJ/mol |
| Kapasitas kalor | (25 °C) (putih) 23,824 J/(mol·K) |
|

Tekanan uap (putih)| *P*/Pa | 1 | 10 | 100 | 1 k | 10 k | 100 k |
| ing *T*/K | 279 | 307 | 342 | 388 | 453 | 549 |

 |
|

Tekanan uap (abang)| *P*/Pa | 1 | 10 | 100 | 1 k | 10 k | 100 k |
| ing *T*/K | 455 | 489 | 529 | 576 | 635 | 704 |

 |
| Ciri-ciri atom |
| Struktur kristal | monoklinik |
| Bilangan oksidasi | ±3, **5**, 4 (oksida asem lemah) |
| Elektronegativitas | 2,19 (skala Pauling) |
| Energi ionisasi | pertama: 1011,8 kJ/mol |
| ke-2: 1907 kJ/mol |
| ke-3: 2914,1 kJ/mol |
| Jari-jari atom | 100 pm |
| Jari-jari atom (terhitung) | 98 pm |
| Jari-jari kovalen | 106 pm |
| Jari-jari Van der Waals | 180 pm |
| Lain-lain |
| Sifat magnetik | data ora sumadya |
| Konduktivitas termal | (300 K) (putih) 0,236 W/(m·K) |
| Modulus ruah | 11 GPa |
| Isotop |
|

| iso | NA | waktu paruh | DM | DE (MeV) | DP |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 31P | 100% | P stabil kanthi 16 neutron |
| 32P | syn | 14,28 dina | β- | 1,709 | 32S |
| 33P | syn | 25,3 dina | β- | 0,249 | 33S |

 |
| Referensi |

**Fosfor** iku unsur kimia sing lambangé **P** kanthi nomer atom 15. Fosfor wujud nonlogam, kanthi valènsi akèh, kalebu golongan nitrogen, akèh ditemoni ing waton fosfat anorganik lan sajeroning kabèh sel urip nanging ora tau ditemoni ing wangun unsur bébasé. Fosfor reaktif banget, mancaraké pendhar cahya sing lemah nalika nggabung karo oksigèn, tinemu ing manéka bentuk, lan wujud unsur wigati sajeroning makluk urip. Kagunaan fosfor sing paling wigati yaiku sajeroning panggawéyan lemi, lan kanthi wiyar dipigunakaké ing bahan panjeblug, rèk, mbang api, pestisida, odhol, lan dhéterjèn.

## Sajarah

Unsur iki tinemu déning Hannig Brand taun 1669 ing Hamburg,Jerman. Panjenengané nemu unsur iki kanthi cara 'nyuling' banyu urin liwat prosès panguapan lan sawisé panjenengané nguapaké 50 ember banyu urin, panjenengané lagi nemu unsur sing dikarepaké. Jeneng asalé saka basa Latin yaiku *phosphoros* sing tegesé 'panggawa padhang' amarga kaunikané yaiku sumunar sajeroning peteng (glow-in-the dark).

## Sifat-sipat khas

Lumrahé fosfor mbentuk padhetan putih sing pliket lan ambuné ora énak nanging nalika murni dadi ora ana wernané lan transparan. Nonlogam iki ora larut ing air, nanging larut ing karbon disulfida. Fosfor murni kobong kanthi spontan ing udara mbentuk fosfor pentoksida.

### Wujud

Fosfor bisa ada ing patang wujud utawa luwih alotrop: putih (utawa kuning), abang, lan ireng (utawa ungu). Sing paling umum yaiku fosfor abang lan putih, kaloroné nglompok ing papat atom sing dhapuré tetrahedral. Fosfor putih kobong nalika sentuhan karo udara lan bis amalih dadi fosfor abang nalika kena panas utawa cahya. Fosfor putih uga bisa ana ing kaanan alfa lan beta sing dipisahaké déning suhu transisi -3,8 °C. Fosfor abang rélatif luwih stabil lan nyublim ing suhu 170 °C lan tekanan uwab 1 atm, nanging kobong amarga tumbukan utawa gèsèkan. Alotrop fosfor ireng duwé struktur kaya grafit – atom-atom kasusun ing lapisan-lapisan heksagonal sing nglantaraké listrik.

## Mupangat

* Donalan sing sumunar ing petengan
* Sumber lampu radhioaktif
* LED warna putih
* Cathode Ray Tubes
* Lampu Fluorescent
* Sabun kanggo umbah-umbah

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Golongan** → | **1** | **2** |  | **3** | **4** | **5** | **6** | **7** | **8** | **9** | **10** | **11** | **12** | **13** | **14** | **15** | **16** | **17** | **18** |
| **Période** ↓ |  |
| **1** | 1 H |  | 2 He |
| **2** | 3 Li | 4 Be |  |  | 5 B | 6 C | 7 N | 8 O | 9 F | 10 Ne |
| **3** | 11 Na | 12 Mg |  |  | 13 Al | 14 Si | 15 P | 16 S | 17 Cl | 18 Ar |
| **4** | 19 K | 20 Ca |  | 21 Sc | 22 Ti | 23 V | 24 Cr | 25 Mn | 26 Fe | 27 Co | 28 Ni | 29 Cu | 30 Zn | 31 Ga | 32 Ge | 33 As | 34 Se | 35 Br | 36 Kr |
| **5** | 37 Rb | 38 Sr |  | 39 Y | 40 Zr | 41 Nb | 42 Mo | 43 Tc | 44 Ru | 45 Rh | 46 Pd | 47 Ag | 48 Cd | 49 In | 50 Sn | 51 Sb | 52 Te | 53 I | 54 Xe |
| **6** | 55 Cs | 56 Ba | \*  | 71 Lu | 72 Hf | 73 Ta | 74 W | 75 Re | 76 Os | 77 Ir | 78 Pt | 79 Au | 80 Hg | 81 Tl | 82 Pb | 83 Bi | 84 Po | 85 At | 86 Rn |
| **7** | 87  Fr  | 88 Ra | \*\*  | 103 Lr | 104 Rf | 105 Db | 106 Sg | 107 Bh | 108 Hs | 109 Mt | 110 Ds | 111 Rg | 112 Cn | 113 Nh | 114 Fl | 115 Mc | 116 Lv | 117 Ts | 118 Og |
|  |
| \* **Lantanida** | 57 La | 58 Ce | 59 Pr | 60 Nd | 61 Pm | 62 Sm | 63 Eu | 64 Gd | 65 Tb | 66 Dy | 67 Ho | 68 Er | 69 Tm | 70 Yb |
| \*\* **Aktinida** | 89 Ac | 90 Th | 91 Pa | 92 U | 93 Np | 94 Pu | 95 Am | 96 Cm | 97 Bk | 98 Cf | 99 Es | 100 Fm | 101 Md | 102 No |

Seri Kimia saka Tabel Périodik| Logam alkali | Alkali tanah | Lantanida | Aktinida | Logam transisi |
| Logam | Metaloid | Nonlogam | Halogen | Gas mulia |