Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Grunlan

**Grunlan** (cara Grunlan (resmi): *Kalaallit Nunaat*, cara Dhénemarken: *Grønland*, cara Inggris: *Grunlan*) iku pulo ing Samodra Atlantik pérangan lor ing arah wétan-lor Kanadha. Jembar wewengkoné 2.166.086 km² lan yaiku pulo gedhé dhéwé ing donya. Pulo iki kalebu wewengkon Krajan Dhénemarken. Wiwit taun 1979, Grunlan dadi swatantra lan wiwit taun 1985 ora kalebu Uni Éropa manèh. Nanging Ratu Dhénemarken isih tetep minangka Kepala nagara. Kutha krajan Grunlan yaiku Nuuk. Lagu Kabangsaane : *Nunarput utoqqarsuanngoravit*

## Géografi

Grunlan kanthi géografis yaiku péranganing Amérika Lor. 80% saka kabèh wewengkon katutup ès kang ing sawatara panggonan kandelé nganti 3 kilomèter. Mung laladan pasisir kidul lan kulon kang bisa dienggoni manungsa.

## Sajarah

* Abad ka-8 Masehi – Wong-wong Inuit teka ing Grunlan.
* 981 – Sang Erik Merah mendharat ing Grunlan saka Èslan.
* 987 – Para imigran Skandinavia wiwit manggon.
* +/-1000 – Leif Erikson nggawa agama Kristen.
* 1261 – Grunlan ing ngisor kakuasan Nurwègen.
* 1397 – Grunlan dadi laladan Dhénemarken.
* 1500 – 1600 – Koloni Viking wiwit ilang.
* 1721 – Kolonisasi manèh déning Dhénemarken.
* 1951 – Perjanjian Pertahanan bebarengan Lemah Ijo karo Dhénemarken–Amérika Sarékat.
* 1953-Grunlan olèh otonomi sapérangan (*terbatas*) sajeroning Krajan Dhénemarken.
* 1979-Grunlan olèh otonomi penuh sajeroning Krajan Dhénemarken.
* 1982-Grunlan kanthi referendum mutusaké metu saka Uni Éropa.
* 1985-Grunlan metu saka Uni Éropa.
* 2002-Parté pro-kamardhikan, Siumut, éntuk swara paling akèh sajeroning pemilu parlemèn.
* 2005-Parté Inuit Brotherhood péngén nganakaké referendum kanggo nentokaké kamardikan Grunlan.

## Ékonomi

Peta Grunlan
Ékonomi Grunlan gumantung marang kasil sagara, wedhus lan tambang. Produk sèktor tambang antarané: kriolit, kwarts, tembaga, sèng lan wesi.

## Dhémografi

Penduduk pribumi yaiku wong Inuit utawa Eskimo. Sawetara ana uga wong Dhénemarken lan campuran antara wong Inuit lan Dhénemarken kang diarani “Wong Grunlan”. Ing Thule ana markas militèr Amérika Sarékat. Padunung Grunlan cacahé 58.000 lan dumadi saka wong Lemah Ijo 80% lan wong Dhénemarken 14,5%. Basa Grunlan kalebu jinis basa Inuit. Bebarengan karo basa Dhénemarken, basa Inuit minangka basa resmi.

Agama paling wigati yaiku Kristen Protèstan Luther kaya déné ing Dhénemarken.

## Deleng uga

* Pratélan nagara
* Dhénemarken

## Pranala njaba

* Situs resmi
* "Greenland voters root for independence", *BBC News*
# Sagara Baltik

Sagara Baltik
**Sagara Baltik** dumunung ing sisih wétan-lor bawana Éropa. Sagara iki diwatesi déning ujung Skandinavia, tanah dharatan Éropa Tengah lan Wétan sarta Dhènemarken. *Perairan*né mili menyang *Kattegat* lan Sagara Lor ngliwati *Öresund*, Sabuk Gedhé lan Sabuk Cilik. Saliyané iku Sagara Baltik dihubungaké menyang Sagara Lor déning Terusan Kiel lan karo Sagara Putih déning Terusan Sagara Putih.

Sajeroning basa Jerman, sagara iki karan *Ostsee* sing sakbeneré duwé teges "Sagara Wétan".

## Uga delengen

* Sagara
* Géografi

## Pranala njaba

* Galeri foto Archived 2005-11-15 at the Wayback Machine.
* Zrot.pl
* Zart.com.pl Archived 2020-06-01 at the Wayback Machine.

Cithakan:Sagara Atlantik
Cithakan:Pratélan Sagara
# Cina (disambiguasi)

**Cina** (*ngoko*), **Cinten** (*krama*) utawi ugi dipunwastani **Tyonghoa** (basa kaliyan tiyangipun), **Tyongkok** (nagari) ing basa Indonésia, punika satunggiling nagari ing Asia Wétan.

## Disambiguasi

* **Cina** minangka tlatah kabudayan, géografi, lan pemukiman ing Asia Wétan.
* **Bangsa Cina**, ya iku wong saka ètnis lan/utawa kabangsan Cina.
* **Républik Rakyat Cina** (RRC), sawijining nagara sing diadegaké ing taun 1949 lan saiki mréntah tlatah Cina dharatan, Hong Kong, lan Makau.
* **Républik Cina** (ROC), sawijining nagara sing diadegaké ing dharatan Cina ing taun 1912 lan pindhah lokasi ing taun 1949, saiki mréntah tlatah Taiwan, Penghu, Jinmen, Kapuloan Matsu, Kapuloan Pratas, lan sawatara pulo-pulo liyané.
* **Cina Dharatan**, iku istilah sing tegesé area géografis Cina sajabané Dhaérah Administrasi Khusus ya iku Hong Kong lan Makau, lan pulo Taiwan lan kapuloan liyané sing diprintah déning Républik Cina.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Iki kaca **disambiguasi** jeneng panggonan utawa èntitas pulitik (kang kadhangkala asalé saka jeneng uwong) — sawijining pitulung navigasi kanggo ngarahaké menyang artikel kang bener, ing sawetara panggonan utawa èntitas pulitik kang ndarbèni jeneng kang padha. Yèn panjenengan tekan kaca iki liwat pranala saka artikel liya, ana beciké bali menyang artikel kasebut lan ndandani pranalané supaya langsung tumuju panggonan utawa èntitas pulitik kang bener.* |
# Sagara Tengah

Citra satelit
**Sagara Tengah**, kadhangkala karan **Sagara Mediterania** ('Mediterrania' tegesé 'dharatan/nagari tengah') iku sagara antarbawana dumunung ing antarané Éropa ing sisih lor, Afrika ing sisih kidul lan Asia ing sisih wétan, nyakup wewengkon kang jembaré 2,5 yuta km².

Ing jaman biyèn, sagara iki minangka jalur lalu lintas kang ramé, kanggo perdaganan lan *pertukaran* budaya antara wong Mesir, Yunani Kuno, Romawi Kuno lan Timur Tengah. Sajarah Mediterania wigati kanggo mangertèni asal lan perkembangan Peradaban Kulon.

## Géografi

Sagara Tengah dihubungaké menyang Samodra Atlantik déning Selat Gibraltar ing kulon, lan déning Sagara Marmara, Sagara Ireng, Selat Dardanella lan Bosporus, ing sisih wétan. Sagara Marmara racaké dianggep péranganing Sagara Tengah, déné Sagara Ireng ora. Terusan Suez gawéan manungsa ing kidul-wétan ngubungaké Sagara Tengah lan Sagara Abang.

Pasang-surut ing Sagara Tengah sithik banget amarga gayutan kang mung sethithik karo samodra.

Iklim Laut Tengah racaké mangsa adhem kang teles lan mangsa panas kang panas lan garing. Tetuwuhan spesial laladan iki ya iku zaitun, anggur, jeruk, *tangerine*, lan *cork*.

### Pulo-pulo

Pulo gedhé ing Sagara Tengah:

* Siprus, Kreta, Euboea lan Rhodos ing wétan Sagara Tengah
* Sardinia, Korsika, Sisilia, lan Malta ing tengah Sagara Tengah
* Ibiza, Majorca lan Minorca (Kapuloan Balearik) ing kulon Sagara Tengah

## Uga delengen

* Plabuhan ing Valencia
* Dhataran cendhèk Mediteranea
* Terusan Suez

## Pranala njaba

* Environment and Development in the Mediterranean Region Archived 2005-08-24 at the Wayback Machine.
* cevennes mediterranean tourism

| Negara-negara ing Pantai Mediterania |
| --- |
| Albania | Aljazair | Bosnia-Herzegovina | Israel | Italia | Kroasia | Libanon | Libya | Malta | Maroko | Mesir | Monako | Montenegro | Prancis | Serbia | Siprus | Slovenia | Spanyol | Suriah | Tunisia | Turki | Yunani |

Cithakan:Sagara Atlantik
# Sidhatan Suwais

Foto Terusan Suez saka orbit Bumi (foto NASA).
**Terusan Suèz** utawa **Sidhatan Suwais** (basa Arab, قناة السويس *Qanāh al-Suwais*), ing sisih kulon Ujung Sinai, minangka terusan kapal kang dawané 163 km kang dumunung ing Mesir, ngubungaké Port Said (*Būr Sa'īd*) ing Sagara Tengah karo Suèz (*al-Suwais*) ing Sagara Abang.

Terusan Suèz dibukak taun 1870 lan dibangun dhedhasar prakarsa insinyur Prancis kang jenengé Ferdinand Vicomte de Lesseps.

Terusan iki ndadèkaké transportasi banyu saka Éropah menyang Asia bisa luwih rikat amarga tanpa ngubengi Afrika. Sadurungé ana kanal iki, transportasi diayahi kanthi ngosongaké kapal lan barang-barang digawa liwat daratan antara Sagara Tengah lan Sagara Abang.

Terusan iki kapérang dadi rong pérangan, ya iku pérangan lor lan pérangan kidul Tlaga Great Bitter, lan nguhubungaké Sagara Tengah karo Lempongan Suèz

## Uga delengen

* *Constantinople Convention of the Suez Canal* di Wikisource

## Pranala njaba

* Darius the Great's Suez Inscriptions Archived 2010-03-27 at the Wayback Machine.
* Constantinople Convention of the Suez Canal, 1888
* El Ferdan railway bridge Archived 2005-11-24 at the Wayback Machine.
* **Encyclopaedia of the Orient:Suez Canal* Archived 2018-09-25 at the Wayback Machine.
# Sagara Abang

Sagara Abang misahaké bawana Asia karo Afrika
**Sagara Abang** (basa Indonésia: **Laut Merah**, Arab **بحر الأحمرBahrul-Ahmar**; Ibrani **ים סוףYam Suf**; Tigrinya ቀይሕ ባሕሪ **QeyH baHri**) iku lempongan ing sisih kulon Jazirah Arab kang misahaké bawana Asia karo Afrika. Jalur menyang sagara ing kidul ngliwati Babul Mandib lan Lempongan Aden déné ing sisih lor dumunung Ujung Sinai lan Terusan Suez. Sagara iki ing papan kang paling jembar ambané 300 km lan dawané 1.900 km kanthi titik paling jero 2.500 m. Sagara Abang uga dadi habitat tumrap manéka makluk banyu lan koral.

## Jeneng

Sanadyan kerep digandhèngaké karo carita-carita ing mangsa kapungkur, nanging nganti abad kaping 20, wong Éropah tansah nyebut "Lempongan Arab", déné Herodotus lan Ptolemeus nyebutaké "Arabicus Sinus". Banyu Sagara Abang dhéwé sakbeneré ora béda karo banyu sagara liyané.

Penjelasan èlmiah nyebutaké yèn warna abang ing lumahing sagara muncul akibat *Trichodesmium erythraeum* siyang ngembang. Ana uga kang njlèntrèhaké yèn jeneng mau asal saka gunung sugih mineral ing saubengé kang wernané abang.

## Pariwisata

Kutha-kutha kang dumunung ing pasisir Sagara Abang antarané: Jeddah, Sharm el Sheikh, Plabuhan Sudan, lan Eilat. Ing taun 1950-an, Hans Haas nemu Sagara Abang minangka papan nyilem lan diterusaké déning Jaques-Yves Costeau. Pratélan kutha kang luwih jangkep:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Aqaba (العقبة)
* Hirgigo (ሕርጊጎ)
* Asseb (ዓሳብ)
* Dahab (دهب)
* Eilat (אילת)
* El Gouna (الجونة)
* Hala'ib (حلايب)
* Al Hudaydah (الحديدة)
* Hurghada (الغردقة)
* Jeddah (جدة)
 | * Marsa Alam (مرسى علم)
* Massawa (ምጽዋ)
* Nuweiba (نويبع)
* Port Safaga (ميناء سفاجا)
* Port Sudan (بورت سودان)
* Sharm el Sheikh (شرم الشيخ)
* Soma Bay (سوما باي)
* Suakin (سواكن)
* El Suweis (السويس)
* Taba (طابا)
 | * Al-Qusair (القصير)
* Yanbu (ينبع)
* Rabigh (رابغ)

  |

## Nagara kang wewatesan

Nagara kang wewatesan karo Sagara Abang ya iku:

* Pasisir lor
	+ Mesir
	+ Israèl
	+ Yordania
* Pasisir kulon
	+ Sudan
	+ Mesir
* Pasisir timur
	+ Arab Saudi
	+ Yaman
* Pasisir kidul
	+ Djibouti
	+ Eritrea
	+ Somalia

## Uga delengen

* Penyebrangan Sagara Abang