Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Républik Rakyat Cina

**中华人民共和国
Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó**|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
|  |

 |
| *Sesanti: Ora ana* |
|  |
| **Basa resmi** | Mandarin, Kanton, Inggris, Portugis |
| **Kutha krajan** | Beijing (台北) |
| **Kutha gedhé dhéwé** | Shanghai (上海) |
| **Padunung** | 1,3 milyar jiwa |
| **Jembar** | 9.598.086 km2 |
| **Présidhèn** | Xi Jinping (习近平) |
| **Mahamantri** | Li Qiang (李强) |
| **Valuta** | Renminbi (人民币) |
| **Zona wektu** | UTC +8 |
| **Lagu kabangsan** | 义勇军进行曲 *Yìyǒngjūn Jìnxíngqǔ* ("Barisan Para Sukarélawan") |
| **TLD** | .cn |
| **Kodhe nagara** | +86 |

**Républik Rakyat Cina** uga kerep dicekak dadi RRC utawa Cina Dharatan waé iku nagara ing Asia Wétan kang resminé isih nagara kuminis. Nagara iki kang ndunungi kang akèh dhéwé sadonya. Cacahé gunggungé kurang luwih ana 1.321.851.888 jiwa. Yèn miturut ambané wewengkon, nagara iki nagara kaping papat sadonya mawa jembaré ana 9.598.086 km2 (jembar iki tanpa Taywan lan sawatara tlatah pasulayan liyané). Kuthagara (Ind: ibukota) RRC iku Peycing (pinyin: Beijing), nanging kutha kang gedhé dhéwé iku Syanghay. Saliyané Cina Dharatan dhéwé, nagara iki uga ndarbèni kadaulatan sadhuwuring apa kang diarani "Tlatah Administratif Mligi" Hong Kong lan Makaw. Banjur wewengkon Tibet uga dikuwasani minangka *de facto* sanadyan ora diakoni sawatara pihak. Saliyané manèh Républik Cina utawa Taywan kang dianggep sawijining propinsi kang mbaléla uga didaku nanging ora dikuwasani minangka *de facto*.

Nagarabasa ing RRC iku basa Mandharin. Nanging ing sawatara tlatah uga ana basa laladan liyané kang dumadi basa resmi, yaiku basa Kwangtung ing Hong Kong lan Makaw saha basa Inggris ing Hong Kong lan basa Portugis ing Makaw.

## Uga delengen

* Hong Kong
* Makau
* Républik Cina

## Pranala jaba

* Anjajah Républik Rakyat Cina Archived 2008-11-09 at the Wayback Machine.
# Jaman Yayoi

|
Sajarah Jepang
(Periode historis) |
| --- |
| * Paleolitik Jepang
* Jōmon
* Yayoi
* Zaman Yamato
	+ Kofun
	+ Asuka
* Nara
* Heian
* Kamakura
	+ Restorasi Kemmu
* Muromachi
	+ Istana Lor lan Kidul
	+ Sengoku
* Azuchi-Momoyama
* Edo
	+ Akir Keshogunan Tokugawa
* Meiji
	+ Restorasi Meiji
* Taishō
	+ Jepang jroning PD-I
* Shōwa
	+ Ekspansionisme Jepang
	+ Pendudukan sekutu
	+ Jepang pasca pendudukan
* Heisei
 |
| * Sajarah ékonomi
* Sajarah pendhidhikan
* Sajarah militèr
* Angkatan laut
 |

**Zaman Yayoi** (弥生時代, *yayoi jidai*?) ya iku salah siji jaman kang ana ing bagena periode sajarah Jepang kang dhedhasar Jepang (ora Hokkaido) ing abad ka-8 sadurungé masèhi tekan abad ka-3 masèhi. Perkakas kang dadi barang tinggalan saka jaman Yayoi ya iku wujud tembikar gaya jaman Yayoi, lan wis tinemu carané nandur pari ing sawah. Pwerkakas mau tinemu pisanan ing situs tumpukan kulit kerang ing Yayoi-cho (saiki distrik Bunkyō ing Tokyo) banjur diarani jaman Yayoi. Kabudayaan jaman Yayoi ngrembaka saka pulo Kyushu tekan sisih wétan pulo Honshu.

## Uga delengen

* Jaman Tembikar Mumun
# Tilpun

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Aksara Latin |   | ꦗꦮ |   |   |

Tilpun
**Tilpun** utawa **télépun** utawa **palagau** (saka basa Yunani *télé* (τηλέ) = adoh lan *phone* (φωνή) = swara) iku piranti télékomunikasi kang dienggo ngirim lan nampa swara (lumrahé pacelathon). Lumrahé wong loro kang wicara, nanging kadhang kala telu utawa luwih. Piranti iki salah sijining piranti omahan kang akèh dhéwé lan umum dhéwé dienggo. Tilpun lumrahé operasiné mawa transmisi sinyal listrik ngliwati jaringan tilpun kang njlimet lan nggawé para naraguna tilpun bisa komunikasi antara siji lan mèh kabèh naraguna tilpun. Tilpun tinemu déning Alexander Graham Bell nalika taun 1876.

## Uga delengen

* iPhone
* Cross Mobile
* Tilpun sélulèr

## Réferènsi
# Carapocap Sastrabasa lan Carapocap Padinan Aksara Kan (Cina)

**Carapocap sastrabasa lan padinan kang abeda** kanggo saperangan aksara Kan (aksara Cina) iku barang kang lumrah kanggo basa-basa Cina. Bedaning carapocap utawa carawaca iki mau aguna kanggo angarani jinising basa Cina. **Carapocap sastrabasa** (文讀/文读; *wéndú*) lumrahe kanggo ing tembung silihan, jeneng (pratalawimba utawa pribadhi), kasusastran (kaya ta guguritan), lan ing kahanan parikara (Ind: formal). Dene, **carapocap padinan** (白讀/白读; *báidú*) lumrahe kanggo ing basa padinan.

## Tuladha

Ing sangisor iki ya iku tuladha carapocap sastrabasa lan padinan ing basa Ban utawa Hogkyen. Carapocap iki katulis kanthi tatatulis Pek We Ji (Peh Oe Ji).

| Aksara Kan | Carapocap sastrabasa | Carapocap padinan/ †silih'aksara | Jawa |
| --- | --- | --- | --- |
| 白 | pe̍k | pe̍h | putih |
| 面 | biān | bīn | rai |
| 書 | su | chu | buku |
| 生 | seng | seⁿ / siⁿ | murid |
| 不 | put | m̄† | ora |
| 返 | hóan | tńg† | bali |
| 學 | ha̍k | o̍h | asinau |
| 人 | jîn / lîn | lâng† | wong |
| 少 | siàu | chió | sithik |
| 轉 | chóan | tńg | umenggok |

## Sawang uga

* Onyomi
* Carapocap Cina An'ya
* Têtêmbungan Cina Nippon
* Têtêmbungan Cina Korya
* Basa Cina
* Aksara Kan (Cina)
# Konfusianisme

**Konfusianisme** (儒家 Pinyin: rújiā "Sekolah para pandhita"), punika aliran ngèlmu ingkang asalipun saking nagari Cinten. Inggih punika ngèlmu anggitanipun sang filsuf Kong Hu Cu. Ngèlmu punika ngèlmu etika.
# Diakritik

Aksara *a* kanthi tandha aksèn (*acute*)
**Diakritik** (pocapan jroning basa Inggris /daɪ.əˈkrɪtɨk/) (utawi **tandha diakritik'**) kus siji tandha tambahan marang aksara, utawi tandha dhasar. Jeneng iki asal saking Basa Yunani *διακριτικός* (*diakritikós*, "distinguishing").

## Uga delengen

* Paugeran diakritik basa Jawa

## Rujukan

## Pranala njaba

* Unicode
* Orthographic diacritics and multilingual computing, by J. C. Wells Archived 2009-01-25 at the Wayback Machine.
* Notes on the use of the diacritics, by Markus Lång
* Entering International Characters (in Linux, KDE) Archived 2016-07-28 at the Wayback Machine.
* Standard Character Set for Macintosh PDF at Adobe.com
# Tembung aran

**Tembung aran** (sajeroning Basa Indonésia: *kata benda* utawa *nomina*) iku tembung sajeroning Basa Jawa kang nuduhaké jeneng utawa aran barang lan apa waé kang dianggep barang. Sajeroning tatananing ukara, tembung aran tembung kang bisa dadi jejer (*subyek*) lan lèsan (*obyek*). Kayadéné sajeroning paramasastra Basa Indonésia, tembung aran ing paramasastra Basa Jawa uga ora owah sanadyan gunggungé barang punjul siji (*jamak*).

Tuladha:

* *Aku* pancèn raket banget karo *Bayu*.
* *Sekolahanku* nganakaké kagiyatan kémah kanggo nrima anggota penggalang anyar.

## Pandhapuking tembung aran

Tembung aran dibédhakaké dadi rong golongan, yaiku:

1. Tembung aran kang maujud (wanguné kasat mata)
2. Tembung aran kang ora maujud

## Rujukan

## Deleng uga

* Tembung

## Pranala njaba

* Situs Ki Demang Archived 2010-05-12 at the Wayback Machine.

## Wacan

* DR. Purwadi, M.Hum. *et al* Tata Basa Jawa Penerbit Media Abadi, Yogyakarta ISBN 979-3525-50-9
# Tembung lingga

**Tembung lingga** iku tembung sing durung owah saka asalé (tembung asal). Tembung lingga duwé teges kang bisa béda nalika wis diwènèhi wuwuhan (ater-ater, sisipan, utawa panambang) kang banjur dadi Tembung Andhahan. Saben tembung lingga bisa ndadèkaké tembung andhahan.

Tuladha:

* sapu
* pangan
* arit
* tuku
* pacul
* lsp

## Tembung lingga semu

Tembung lingga semu yaiku ambalan semu wangun basa sing nuduhaké tembung ambal murni. Wangun iki ora bisa dipisahaké, ora nuduhaké makna kaya makna tembung ulang murni racaké. lingga semu dibedakaké dadi loro, yaiku:

1. . tembung ambal semu sing bisa dilacak
	1. ula-ula
	2. aling-aling
	3. undur-undur
	4. uget-uget
2. tembung ambal sing ora bisa dilacak
	1. ali-ali
	2. alang-alang
	3. api-api

## Cathetan sikil

## Pirsanana uga

* Panambang
* Ater-ater
* Seselan
# Tembung sipat

**Tembung sipat** (basa Latin: *adjectivum*) utawa **adjektif** utawa kaanan iku tembung sing nuduhaké wataké tembung aran. Tembung sipat lumrahé gandhèng karo jejer. Tembung sipat ngowahi tembung aran utawa tembung sesulih, lumrahé kanthi njelasaké utawa ndadèkaké luwih spésifik. Tembung sipat bisa nerangaké kuantitas, kecukupan, urutan, kualitas, urawa panekanan siji tembung. Conto tembung sipat antarané *katos*, *adoh*, lan *sugih*.

## Catheran sikil

## Rujukan

Wikibooks
Wikibooks *Basa Indonésia* gadhah kaca kanthi sesirah
*Adjektiva*

1. H. Alwi; Soenjono Dardjowidjojo, Hans Lapoliwa, Anton M. Moeliono (1998). *Tata Bahasa Baku Bahasa Indonesia*. Jakarta: Departemen Pendidikan dan Kebudayaan Republik Indonesia.`{{cite book}}`: CS1 maint: multiple names: authors list (link)
2. "Kata", *Ensiklopedi Nasional Indonésia (ENI)*, vol. 8, Jakarta: PT. Cipta Adi Pustaka, 1990
# Tembung kriya

**Tembung kriya** (sajeroning Basa Indonésia: *kata kerja* utawa *verba*), iku kabèh tembung kang nyatakaké solah bawa, tingkah laku utawa tumandang gawé, ngayahi pagawéan. Sajeroning tata ukara, tembung kriya iku kang dadi wasesa (*predikat*). Umpamané lungguh, mangan lan sapanunggalané. Tembung kriya kang isih kudu diwènèhi katrangan supaya dadi cetha diarani 'tembung kriya mawa lèsan' (Basa Indonésia: *kata kerja berobjek*), tuladhané antarané tembung nabrak, menthung, nyiram, nagih, nuthuk lan sapanunggalané. Déné tembung kriya kang wis cetha tanpa diwènèhi katrangan ingaran tembung kriya tanpa lèsan. Tuladhané: adus, mangan, udud, nulis, nggambar lan sapanunggalané.

Tembung kriya bisa dibédakaké:

1. Kriya lingga, yaiku tembung kriya kang nalika dadi wasesa ora kudu diowahi utawa ditambah dhisik. Conto: linggih, adus.
2. Kriya owah, yaiku tembung kriya kang diowahi nalika dadi wasesa. Tembung kriya owah iki antarané awujud:

* Tembung tanduk
* Tembung tanggap
* Tembung pakon
* Tembung tandang lan sananta
* Tembung sabawa

## Rujukan
# Onomatopé

Tandha ing sawiji cendhéla toko ing Itali tinulisan "No Tic Tac", tulisan sing mindha swaraning jam.
**Onomatopé** (saka tembung Yunani *ὀνοματοποιία*; *ὄνομα* tegesé "jeneng" lan *ποιέω* tegesé "aku nggawé") iku tembung sing kanthi fonètis niru, ngémba, utawa mratandhani swaraning wewujudan. *Onomatopé* kagolong tembung aran. Conto-conto onomatopé sing umum ya iku swaraning kéwan kaya ta "guk", "méyong", "mbèk", utawa "tekèk". Onomatopé béda-béda saben basa, gumantung marang sistem basané. Mula, swaraning jam iku *tick tock* ing basa Inggris, *dī dā* ing basa Mandharin, utawa *katchin katchin* ing basa Jepang, utawa "tik-tik" (टिक-टिक) ing basa Indhi.

Sanajan tegesé ing basa Jawa "tetironing swara", tembung *onomatopé* ing basa asalé, basa Yunani, ateges "nggawé jeneng." Éwadéné, tembung-tembung sing niru swara ingaran *Ηχομιμητικό* (*echomimetico* utawa ékomimètik, tegesé "tetironing gaung") ing basa Yunani. *Ηχομιμητικό* (echomimetico) tumurun saka tembung *Ηχώ*, tegesé "gaung utawa swara", lan tembung *μιμητικό*, tegesé "tetiron".

## Rujukan
# Basa Cina Kuna

**Basa Cina Kuna (Aksara Jawa: ꦧꦱꦕꦶꦤꦏꦸꦤ )** ya iku tataran basa Cina paling lawas lan saemper luluhur kanggo kabeh parijinis basa Cina modheren. Tuladhajupuk paling wiwitan saka basa Cina ya iku *oracle bones* saka watara jaman rajawangsa Syang pungkasan. Tulisan-tulisan têmbaga dumadi akeh nalika jaman rajawangsa Cow. Ing jaman rajawangsa iku, uga akeh sastra kang katulis kaya ta *the Analects*, *the Mencius*, lan *the Zuo zhuan*. Tulisan-tulisan iki mau dumadi dhadhasar kanggo sastrabasa Cina kang banjur dumadi basa tulis baku nganti abad kaping 20 wiwitan saengga parijaga tetembungan lan paramasastra saka basa Cina Kuna.

## Sawang uga

* Basa Cina Tengahan
* Patang Laras Cina Tengahan