Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Wiracarita

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Aksara Latin |   | ꦗꦮ |   |   |

**Wiracarita** punika tembung bènten kanggé *epos*, inggih punika cariyos ageng bab bangsa utawi wangsa misuwur. Limrahipun wiracarita punika nyariyosaken *cariyos-cariyos* kawiran para pahlawan kaliyan dipundamel atusan taun.

Conto-conto wiracarita:

* Mahabharata
* Ramayana

## Ugi pirsani

* Adiwira
# Éropa Kulon

Pangertèn umum Éropa Kulon sawisé Perang Donya II lan ing mangsa Perang Dingin.
**Éropa Kulon** sajeroning pagertèn kang paling umum yaiku konsèp pulitik kang muncul lan dianggo samangsa Perang Dingin. Tapel watesé kawangun ing pungkasan Perang Donya II, lan dumadi saka nagara-nagara kang ora dikuwasani déning bala Uni Soviet lan ora dikuwasani déning rezim kuminis. Éropa Kulon iki béda karo Éropa Wétan luwih amarga ékonomi lan pulitik tinimbang géografi.

Ing mangsa saiki, istilah Éropa Kulon luwih tumuju marang babagan ékonomi tinimbang pulitik lan géografi. Konsep Éropa Kulon iki luwih dihubungaké karo konsèp dhémokrasi liberal, kapitalisme, lan Uni Éropa. Nagara-nagara anggotané duwé kabudayan Kulon, lan gayutan ékonomi lan pulitik kang baik karo Amérika Lor, Amérika Kidul, lan Oséania.

Sajeroning pangertèn liyané, **Éropa Kulon** uga minangka subbagéan saka Éropa kang luwih cilik saka pambagéan pulitik tradisionalé. Éropa Kulon kang didhefinisèkaké déning PBB yaiku nagara-nagara ing ngisor iki:

Pembagian Éropa kang diatur PBB:
     Éropa Lor
     Éropa Kulon
     Éropa Wétan
     Éropa Kidul
* Ostenrik
* Bèlgi
* Prancis
* Lihtenstèn
* Jerman
* Luxembourg
* Monako
* Nèderlan
* Switserlan

## Deleng uga

* Éropa Wétan
* Éropa Tengah
* Éropa Kidul
* Éropa Lor
* Éropa

## Pranala njaba

* Tlatah Éropa Kulon miturut PBB
* Éropa Kulon miturut UNESCO Archived 2007-10-29 at the Wayback Machine.
* Bab Éropa Kulon Archived 2006-06-01 at the Wayback Machine.
* Erpah Kulon.info Archived 2012-05-31 at the Wayback Machine.
# Rus Kiev

| Sajarah Rusia  |
| --- |
| Bangsa-bangsa Slavia Wétan Awal |
| Bangsa Khazar |
| Rus Kiev |
| Vladimir-Suzdal |
| Républik Novgorod |
| Bulgaria Volga |
| Invasi Mongol |
| Gorda Emas |
| Kapangéranan Moskwa |
| Kekhanan Kazan |
| Kakaisaran Rusia |
| Révolusi 1905 |
| Révolusi 1917 |
| Perang Sadulur |
| Uni Sovyèt |
| Federasi Rusia |

**Rus Kiev**a (basa Ruslan: Kievskaya Rus) iku nagara kang wis ana wiwit taun 880 nganti tengahan abad angka 12. Pusat kakuwatan negri dumunung ing lembah Kali Dnieper kang saiki dumunung ing Ukraina. Negeri iki dumadi saka laladan Bélarus lan pérangan tengah Ruslan. Kamaharajan iku dianggep dados pandhéga saka 3 nagara Slavia modhèren. Kamaharajan iku diadegaké déning panjenengané Oleg saka Novgorod, pangèran bangsa Varangia.

Ing abad angka 13 nagara iki ngalami kekalahan saka bangsa Mongol ing sawijining paprangan ing Kali Kalka. Sabanjuré Rus Kiev dadi nagara cilik kaya Vladimir-Suzdal lan Républik Novgorod.

Rus Kiev saking abad angka 12
## Uga delengen

* Wong Ruslan
# Oslo

| Oslo |
| --- |
| From top-left, clockwise: Oslo City Hall, Gol stave church, Oslo Opera House, Royal Palace, Railway Square, Oslo Plaza |
|

|  |
| --- |
|  Lambang |

 |
| Sesanti: *Flerkulturens by* (City of Multiculture) |
| Nagara | Nurwègen |
| Munisipalitas | Oslo |
| County | Oslo |
| Distrik | Østlandet |
| Madeg | 1000 |
| Pamaréntahan |
|  • Walikutha | Fabian Stang |
| Laladan |
|  • City | 454,03 km2 (17,530 sq mi) |
|  • Urban | 285,26 km2 (11,014 sq mi) |
|  • Métro | 8.900 km2 (3,400 sq mi) |
| Cacah warga (2010) |
|  • City | 592,082 *(01,07,2010)* |
|  • Pepadhet | 1.300/km2 (3,000/sq mi) |
|  • Urban | 907,288 |
|  • Urban density | 3,180,56/km2 (823,760/sq mi) |
|  • Métro | 1,422,442 |
|  • Pepadhet métro | 159,82/km2 (41,390/sq mi) |
| Zona wektu | CET (UTC+1) |
|  • Usum panas (DST) | CEST (UTC+2) |
| Situs wèb |  |

**Oslo** iku kutha krajan Nurwègen ing Skandinavia. Sing ndunungi Oslo ana watara 590.041 jiwa, utawa 11,4 % saka kabèh kang ndunungi Nurwègen. Sing ndunungi laladan Oslo Agung ana watara 1.403.268 (Jan. 2002).

## Kutha kembar

* Göteborg, Swèdhen
* Schleswig-Holstein, Jerman
* Shanghai, Républik Rakyat Cina
* St. Petersburg, Ruslan
* Vilnius, Litowen
* Warszawa, Polen

Cithakan:Provinsi Nurwègen
Cithakan:Kutha krajan ing Éropa
# Benelux

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Aksara Latin |   | ꦗꦮ |   |   |

Peta Benelux
**Benelux** yaiku jenengé siji uni ékonomi ing telung nagara monarkis yaiku nagara Walanda, Bèlgia, lan Luksemburg. Asosiasi iki diadegaké mawa jeneng *Benelux Custom Union* ing taun 1944. Benelux kalebu pelopor madeging organisasi Uni Éropah.

## Cathetan suku

## Pranala njaba

* Situs wèb resmi
* Komité Benelux Anyar Archived 2016-03-07 at the Wayback Machine., Komité kanggo sengkuyung lan lobi Benelux.
# Randstad

Randstad ing Walanda
**Randstad** (saka basa Walanda sing tegesé "kutha pinggir") iku tlatah konurbasi ing Walanda. Tlatah iki kawangun saka patang kutha gedhé ing Walanda ya iku (Amsterdam, Rotterdam, Den Haag lan Utrecht), sarta laladan saindengé. Laladan iki sing ndunungi sing cacahé 7,5 yuta jiwa utawa mèh separoné sing ndunungi Walanda.
# Basa Sranan Tongo

| Language name |
| --- |
| Dituturaké ing | — |
| Wilayah | — |
| Gunggung panutur | — |
| Rumpun basa |
| * bahasa manusia (id)
	+ bahasa alami (id)
		- contact language (en)
			* pijin atau kreol (id)
				+ bahasa kreol (id)
					- bahasa kreol berbasis bahasa Inggris (id)
						* Basa Sranan Tongo
 |
| Kodhe basa |
| ISO 639-1 | *None* |
| ISO 639-2 | `srn` |
| ISO 639-3 | `srn` |
|

Cithakan:Infobox Language/IPA notice |

**Basa Sranang**, uga diarani **Sranangtongo** (saka tembung *Sranang* "Suriname" lan *tongo* "ilat"), **Sranan**, **Taki-Taki**, **Kréol Suriname** lan sapanunggalé iku basa kréol dhedhasar saka basa Inggris kang dipituturaké minangka *lingua franca* ing nagara Suriname déning udakara wong 500.000.

Basa iki dadi basa padinan lan basa sesambungan antarané panyatur basa Landa, Jawa, Hindhustani Karibia, Aukaans, lan Cina. Basa Sranang iki dipituturaké uga déning warga Suriname ing Walanda.

Basa iki mula-bukané dipituturaké déning batur-batur tukon kang digawa saka Afrika ing Suriname awit abad ping 17, lan nalika Suriname isih jajahané Inggris. Sabubaré taun 1667, tlatah Suriname diijolaké karo Niu Amsterdam antarané Inggris lan Walanda.

Campuran saka pijin basa Inggris, Landa, Portugis lan basa-basa Afrika mligi, basa Sranang iki mula-bukané kanggo sesambungan taliwarga antarané batur-batur tukon Afrika kang béda ètnis lan kanggo sesambungan antarané batur tukon karo bendarané amarga nalika iku ora diolèhaké nganggo cara Landa, mligi bendara menyang baturé tukon.

Sanajan sistem pamulangan ing Suriname dhedhasar sistemé Walanda, nanging basa Sranang dadi basa kang ditampa déning warga Suriname sakawit Dési Bouterse madeg kuwasa ing taun 1980-an lan kerep ngendikan basa iki saben sesorah.

## Tuladané ukara

* *Fa waka yu?* = piyé kabaré?
* *Morgu* = sugeng énjang
* *Grantangi* = matur nuwun sanget
* *Man* = wong lanang
* *Uma* = wong wadon
* *Manpikin* = bocah lanang
* *Umapikin* = bocah wadon
* *Oso* = omah
* *Langa* = dhuwur
* *Gudu* = sugih
* *A weti oso* = omah putih
* *Omeni?* = pira?
* *Yepi mi!* = tulungi aku!
* *Mi lobi yu* =aku tresna marang sliramu
* *O lati?* = jam pira?
* *Kantoro* = kantor
* *Sikoro* = sekolah

## Rujukan
# Starlink

60 satelit Starlink pinumpuk.
**Starlink** inggih punika konstelasi satelit internet ingkang dipunoperasikaken déning SpaceX, ingkang sampun nyakup langkung saking 71 negari. Kinten-kinten ing awal Januari 2024, Starlink sampun gadhah langkung saking 5,289 satelit ing orbit Bumi alit (*Low Earth Orbit,* LEO) lan ngginakaken transceiver darat. Rencana kangge nyebaraken sapérangan gedhé satelit kangge Starlink ngantos caket 12,000 satelit, kanthi potensial tambah dhateng 42,000. Wondéné fasilitas panaliten, pangembangan, pabrikan, lan kontrol orbit Starlink wonten ing Redmond, Washington. SpaceX ngira-ngira biaya rancangan, pembangunan, lan penyebaran Starlink minimal $10 milyar ing Mei 2018.

Starlink gadhah rencana kangge maringi layanan telpon seluler global sawisé taun 2023. SpaceX miwiti mbukak satelit Starlink wiwit taun 2019 lan ngraih langkung saking 1 yuta langganan Starlink ing Désémber 2022, 1.5 yuta ing Mei 2023, lan 2 yuta ing Sèptèmber 2023. Estimasi pendapatan tahunan Starlink déning SpaceX dipuntargetaken $12 milyar ing taun 2022 lan langkung saking $30 milyar ing taun 2025, miturut perkiraan ing Januari 2017. Nanging, pendapatan Starlink ing taun 2022 namung $1.4 milyar, kanthi rugi bersih, nanging wiwit laporan bathi ing taun 2023.

Para astronom ugi sampun ngungkapaken keprihatinan bab dampak Starlink marang astronomi darat lan kemacetan orbital. Kangge ngatasi masalah interferensi astronomi, SpaceX sampun nyobi ngurangi kacaan satelit Starlink. Satelit Starlink dipunlengkapi kalih thruster efek Hall kanggé naik orbit, ngreksa stasiun, lan ngunduraken orbit ing pungkasan umur. Satelit ugi dirancang kanggé hindari tabrakan sacara otomatis kanthi ngginakaken data pelacak sing diunggah.

Starlink gadhah peran wigati ing perang antawisipun Rusia lan Ukraina.

## Sitiran
# Marseille

**Marseille**|

|  |
| --- |
|  |
| (**Kutha Marseille**) |

 |
| Lambang
Kutha Marseille |
|  |
| **Nagara** | Prancis |
| **Wewengkon Administratif** | Provence-Alpes-Côte d'Azur |
| **Dhépartemèn** | Bouches-du-Rhône |
| **Gubernur** | Michèle Rubirola (1995–saiki) |
| **Wewengkon**  - Wiyaripun:  |  240.62 km2 |
| **Padunung**  - Total (2008):  - Kapadhetan: |  851.420 (2008) 1.204 /km2 |
| **Tetenger Wébsite** | `{{URL|*example.com*|*optional display text*}}` |

Barkas:MarseillePaysage.jpgKutha Marseille
Logo Tentara
**Marseille** yaiku salah sawijining kutha pasisir ing sakidule nagara Perancis kang duwé adhaptasi saka basa . Kutha iki diarani kutha gedhé dhéwé ing wewengkon pasisir kidul, lan kapindhone yaiku kutha Montpellier. Kutha Marseille saka basa Yunani kuna kanthi aran Μασσαλία, lan uga bisa diarani *Massilia* utawa *Massalia*. Marseille uga éntuk panghargyan dadi kutha kang ramé pandudhuke kaping pindho saka kutha Paris, lan uga éntuk wewengkon rada gedhé (240.62 KM) kanggo pandudhuk 1,6 yuta. Marseille uga kerep kanggo gawé filem, kaya ta seri filem Taxi lan filem The Transporter. Marseille iku wewengkon sapropinsi saka Alpes-Côte d'Azur, ing sajeroning departemen Bouches-du-Rhône kabawah Jean-Claude Gaudin .

Panggon "Petit Nice"
## Sajarah Saka Marseille

*Marseille* yaiku kutha kang duwé wewengkon géografi kutha pasisir kidul nagara Perancis. Entuk panghargyaan dadi kutha gedhé nomer (2) sabanjuré kutha Paris. Ing panggon paling kidul ana panggonan kanggo mancing kanggo wisata para turis asmane laladan Cassis . Kutha Marseille miwiti éntuk pambahargyan dadi kutha kang duwé sesawangan éndah kanggo filem. Kutha iki ana ing sapesisire kidul wewengkon Marseille.

## Cathetan suku

## Pranala njaba

* Web Résmi Pambudaya Marseille (in French)
* Pambudaya Kutha Marseille Archived 2015-07-23 at the Wayback Machine.
* Web Résmi Kutha Marseille
* Web Résmi Turis
# Komèt Halley

Komet Halley
**Komet Halley** iku sawijining komet kang katon saka bumi saben 75-76 taun. Sacara resmi dijenengi **1P/Halley**, jeneng lumrahé diwènèhakeé miturut jeneng Edmund Halley. Komet iki wujud komet paling misuwur ing antarané komet-komet periodhik liyané. Sanajan ing saben abad akèh komet mawa periode dawa kang muncul kanthi luwih padhang lan dahsyat, Halley iku siji-sijiné komet mawa periode cendhak kang katon mata langsung, lan mula wujud komet kang katon mata langsung kang mesthi bali manèh sajeroning rentang umur manungsa. Kamunculané ing sadawané sajarah duwé prabawa kang gedhé marang sajarah manungsa, sanajan nalika katon ora ditepungi minangka obyèk kang padha tekan abad kaping-17. Komet Halley pungkasan muncul ing tata surya nalika taun 1986, lan bakal muncul manèh ing patengahan tèun 2061.

## Pranala njaba

* JPL Orbit Simulation Archived 2012-12-12 at Archive.is
* Donald Yeomans, "Komet-komet dahsyat jroning sajarah"
* cometography.com
* seds.org
* Vega 2 Galeri gambar Komet Halley Archived 2005-02-23 at the Wayback Machine.
# Angelo Secchi

| Angelo Secchi |
| --- |
|  |
| Lair | (1818-06-29)29 Juni 1818 Reggio Emilia |
| Pati | 26 Fèbruari 1878(1878-02-26) (umur 59) |
| Padunungan | Roma |
| Bangsa | Italia |
| Bebungah | *Légion d'honneur*, Prancis |
| **Karièr ngèlmiah** |
| Babagan | Astronomi |
| Institutions | Observatorium Pawiyatan luhur Roma |
|  |

**Pietro Angelo Secchi** (lair ing Reggio Emilia, Italia, 29 Juni 1818 – pati ing Roma, Italia, 26 Fèbruari 1878 ing umur 59 taun) inggih punika satunggiling astronom Italia.

Pastor Secchi nelasaken taun-taun pungkasanipun ing Roma, panggènan panjenenganipun tilar donya nalika taun 1878.

Ing yuswa 16, panjenenganipun mlebet Ordo Yesuit, lan nalika yuswa 32, panjenenganipun dados dhiréktur Observatorium Vatikan. Lumantar pangamatan, panjenenganipun manggihaken kawontenan spikula srengéngé.

Panjenenganipun nggambar salah satunggil péta awal saking mars nalika taun 1858, ing pundi Syrtis Major panjenenganipun sebat minangka "Kanal Atlantik". Kanthi makaten, panjenenganipun ngrumiyini Schiaparelli salebetipun pangginaan istilah *kanal* ing mars, sanadyan kanal Pastor Secchi sanès wujud garis lurus ingkang panjang kados ingkang dipunlukisaken Schiaparelli lan Lowell.

Panjenenganipun punika perintis spektroskopi astronomi sesarengan kaliyan Joseph von Fraunhofer. Panjenenganipun punika tiyang sepisanan ingkang nglampahaken klasifikasi lintang dhedhasar spèktrumipun. Amargi pedamelanipun puniki, panjenenganipun asring dipunsebat minangka bapak pang-klasifikasian lintang.

Satunggiling kawah ing rembulan lan satunggil ing mars dipunparingi nama migunakaken namanipun. Pastor Secchi ugi ngrembakakaken piranti oséanografi ingkang sapuniki dipuntepangi minangka piringan Secchi.

*Sui recenti progressi della meteorologia* (1861)
## Pranala njawi

* Angelo Secchi, S.J. Archived 2011-07-21 at the Wayback Machine.
* Angelo Secchi - the Catholic Encyclopedia
# Lokomotif diesel

**Lokomotif diesel** iku jinis lokomotif sing mawa mesin diesel lan lumrahé migunakaké bahan bakar mesin saka solar. Ana rong jinis utama lokomotif diesel iki, ya iku sepur diesel hidraulik lan lokomotif diesel elektrik

**Modhèl-modhèl saka lokomotif diesel Lokomotif diesel PT KAI Indonésia saka séri CC 201
* Lokomotif diesel PT KAI Indonésia saka séri CC 202
* Lokomotif diesel PT KAI Indonésia saka séri CC 203
# Canton Lucerne

Suwasana ing pusat Kutha Luzern.
**Canton Lucerne** utawa **Luzern** (basa Prancis: *Lucerne*; basa Italia lan Romansh: *Lucerna*) ya iku kutha krajan Kanton Luzern lan pusat distrik déning nama kang padha ing Switserlan. Kutha kang duwé cacah pendhudhuk 57.890 jiwa. Luzern dadi sawijining kutha kang ing Switserlan ya iku pérangan tengah lan dadai salah sijiné titik fokus ing kawasan Switserlan. Wewengkon metropolitan kutha kang kapengkar minangka 17 munisipalitas ing telu kanton déning cacah pendhudhuk 200.000 jiwa.

Kaanan laladan kang dumunung ing cerak Danau Luzern (*Vierwaldstättersee*) minangka sesawangan Gunung Pilatus lan Rigi kang wujud péranganing Pegunungan Alpen, Luzern minangka obyek wisaa kang pling misuwur uga asring dikunjungi para wisatawan. Salah sijiné pratandha kutha kang misuwur ya ikuKreek Kapel (*Kapellbrücke*) kang digawé saka kayu pailasan abad angka 14.

## Kutha kembar

* Guebwiller, Perancis
* Bournemouth, Inggris
* Cieszyn, Polen
* Olomouc, Republik Ceko
* Chicago, Amérikah Sarékat
* Potsdam, Jerman

## Uga delengen

* FC Luzern
* Stadion Allmend

## Catethan sikil

## Pranala njaba

* Situs resmi
* Luzern Tourismus AG Archived 2008-08-27 at the Wayback Machine.
# Gondola

*Gondola Ride* dening Shaun Bowden
**Gondola** ing Cara Inggris /ˈɡɒndələ/, palafalan jroning basa Italia: [ˈɡondola] ; Venetian  [Ɡoŋdoɰa] ) punika tradisional, warata-bottomed Venetian kayaking boat, uga cocog kanggo kahanan ing laguna Venetian . Punika biasanipun propelled dening gondolier, sing migunakake kayaking kayaking, kang ora fastened menyang awake, ing sculling proses lan uga tumindak minangka rudder . Keunikan gondola kalebu ora simetris ing sadawane dawane propulsi oar siji luwih efisien. Wis pirang-pirang abad, gondola minangka alat transportasi utama lan kapal layar sing paling umum ing Venesia . Ing jaman saiki, kapal-kapal kasebut tetep duwe peran ing transportasi umum ing kutha kasebut, dadi *traghetti* ( feri cilik) liwat Terusan Agung sing dioperasikake karo rong pendayung. Pirang-pirang taun ana pitung traghetti, nanging ing taun 2017, cacahe wis mudhun dadi telu.

## Rujukan￼￼￼
# William Wordsworth

| William Wordsworth |
| --- |
|  |
| Lair | 7 April 1770 Cockermouth, Cumberland, Inggris |
| Pati | 23 April 1850 Rydal Mount, Westmorland |
| Pakaryan | Penyair |

**William Wordsworth** ya iku penyair saka Inggris.
Dhèwèké nulis *Lyrical Ballads* taun 1798, karo Samuel Taylor Coleridge, kang banjur nuwuhaké gerakan Romantik Inggris.

Dhèwèké lair ana Cockermouth, Cumberland, Inggris, tanggal 7 April 1770.
Séda ana Rydal Mount, Westmorland, tanggal 23 April 1850.

Ibuné séda nalika dhèwèké umur wolung taun, pengalaman iki ketok saka pakaryan pungkasané.
Wordsworth lumebu Hawkshead Grammar School, nèng kéné dhèwèké wiwitan seneng geguritan.
Bapaké séda nalika dhèwèké ing Hawkshead, ninggal dhèwèké lan seduluré papat.
Wong tuwané, loro-loroné, séda saurungé dhèwèké umur 15 taun.

Dhèwèké sinau ana Cambridge University.
Nalika ana kana, dhèwèké ngisi wektu prèi mangsa panas lelungan menyang Switserlan lan Prancis.
Dhèwèké antusias karo gegayuhané Revolusi Prancis.

Dhèwèké wiwitan nulis geguritan nalika isih sekolah, nanging ora ana sing diterbitaké nganti taun 1793.

## Cathetan suku

## Pranala njaba

* Biografi ana britannica.com
* Laman web Academi American Poets
* Laman web Sejarah ana BBC
* Laman web Poetry Foundation