Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Cetacea

| Cetaceans Kalamangsa: 55–0 Ma
PraЄ
Є
O
S
D
C
P
T
J
K
Pg
N

 Eosen - Pertengahan |
| --- |
|  |
| *Megaptera novaeangliae* |
| Klasifikasi ngèlmiah |
| Karajan: | Animalia |
| Filum: | Chordata |
| Klas: | Mammalia |
| Infraklas: | Eutheria |
| Ordho: | **Cetacea** Brisson. 1762. |
| Suborders |
| * Mysticeti
* Odontoceti
 |

**Cetacea** inggih punika salah mamalia plasental satunggaling jinis lodan balin lan lumba-lumba ingkang sampun cures ingkang gesang antawis 25 yuta taun kepengker.
# Abad Tengahan

Salib Mathilde, *crux gemmata* digawé kanggo Mathilde, Abbess saka Essen (973-1011), sing kapacak berlutut ing ngarepé Virgin lan Child ing tanda pengéling-éling enamel. Gusti Yésus iku rada mengko. Mbokmenawa digawé ing Köln utawa Essen, salib nuduhaké sapérangan tèhnik abad tengahan: matak reca figuratif, filigree, enamelling, permata polishing lan setelan, lan nganggo manèh saka cameo Klasik lan sesotya ukir.
Ing sajarah Éropah, **Abad Tengahan** utawa **Jaman Tengahan** ya iku jaman wiwit saka abad angka 5 nganti angka 15. Abad Tengahan dilekasi déning bubaré Kakaisaran Romawi Kulon lan nuli manunggal karo Jaman Rénaisans lan Jaman Tetemon. Abad Tengahan iku périodhe tengah saka telung pérangan périodhe tradhisional ing sajarah Kulonan: purwakala klasik, périodhe abad tengahan, lan jaman modhèren. Périodhe tengahan dipérang manèh dadi Abad Tengahan Wiwitan, Dhuwur, lan Pungkasan.

Mudhuné populasi, counterurbanisation, invasi, lan gerakan saka bangsa, kang wis dipunwiwiti ing Late Antiquity, terus ana ing Abad Tengahan Wiwitan. Pindahé ukuran-gedhé saka Masa Migrasi, kalebu warna-warna Bangsa Jerman, mangun karajan anyar ing bekasé Kakaisaran Romawi Kulon. Ing abad kapitu, Afrika Lor lan Wétan Tengah—sapisan péranganing Kakaisaran Byzantium—teka ing aturan saka Kakhalifahan Umayyah, kakaisaran Islam, sawisé panaklukan déning panerusé Muhammad. Sanajan ana owah-owahan substansial ing struktur masarakat lan pulitik, pisahé karo jaman klasik ora lengkap. Kakaisaran Bizantium isih-cukup gedhé slamet ing sisih wétan lan tetep daya utama. Kode hukum kakaisaran, *Corpus Juris Civilis* utawa "Kode Yustinianus", malih ing Italia Lor ing 1070 lan dadi digunakaké admired mengko ing abad tengahan. Ing sisih kulon, akèh karajan nganggo institusi Romawi. Monasteri padha diyasa minangka kampanye kanggo ngristenké pagan Eropah. Bangsa Frank, ing Dinasti Carolingian, sadhéla ngadegaké Kakaisaran Carolingian ing abad angka 8lan awal abad angka 9. Iku nyakup akèh saka Eropah Kulon nanging mengko runtuh amarga tekanan perang sipil internal digabungake karo invasi èksternal—Viking saka lor, Hungaria saka wétan, lan Saracen saka kidul.

## Pranala njaba

* ORB The Online Reference Book of Medieval Studies Academic peer reviewed articles and encyclopedia
* The Labyrinth Resources for Medieval Studies.
* NetSERF The Internet Connection for Medieval Resources.
* De Re Militari: The Society for Medieval Military History
* Medievalmap.org Interactive maps of the Medieval era (Flash plug-in required)
* Medieval Realms Archived 2010-03-12 at the Wayback Machine. Learning resources from the British Library including studies of beautiful medieval manuscripts
* Medievalists.net News and articles about the period.
# Fungi

| Fungi Kalamangsa: Awal Devonian-Saiki (nanging pirsani teks) |
| --- |
|  |
| Clockwise from top left: *Amanita muscaria*, a basidiomycete; *Sarcoscypha coccinea*, an ascomycete; black bread mold, a zygomycete; a chytrid; a *Penicillium* conidiophore. |
| Klasifikasi ngèlmiah |
| Dhomain: | Eukaryota |
| Unranked: | Opisthokonta |
| Karajan: | **Fungi** (L., 1753) R.T. Moore, 1980 |
| Subkrajan/Filum |
| Chytridiomycota
Blastocladiomycota
Neocallimastigomycota
Glomeromycota
Zygomycota
Dikarya (inc. Deuteromycota)
Ascomycota
Basidiomycota |

*Istilah **Fungi** ora padha karo jamur. Mangga pirsani artikel mau kanggo informasi sabanjuré*.

**Fungi** iku jeneng regnum saka saklompok gedhé makluk urip eukariotik heterotrof sing ngejur panganané sanjabaning badan banjur nyerep molekul nutrisi lumebu sel-selé.

Èlmu sing nyinaoni fungi karan mikologi (saka oyot tembung Yunani *μυκες*, "ilu", lan *λογοσ*, "kawruh", "lambang").

## Wangun fungi

Fungi duwé manéka wangun. Awam ngenal sapérangan gedhé anggota Fungi minangka jamur, kapang, khamir, utawa ragi, sanadyan asring sing dikarepaké yaiku panampilan njaba sing katon, dudu spesiesé dhéwé. Kangèlan sajeroning nepungi fungi dijalari anané pagiliran keturunan sing duwé panampilan sing béda (èlinga metamorfosis ing gegremet utawa kodhok).

## Tangkar-tumangkar

Fungi tangkar-tumangkar kanthi sèksual lan aseksual. Tangkar-tumangkar sèksual kanthi cara: loro hifa saka jamur sing béda nglebur tumuli mbentuk zigot banjur zigot tuwuh dadi badan woh, éwadéné tangkar-tumangkar aseksual kanthi cara: mbentuk spora, mawa tunas utawa fragmentasi hifa. Jamur duwé kothak spora sing karan sporangium. Ing njero sporangium ana spora. Conto jamur sing mbentuk spora yaiku Rhizopus. Conto jamur sing mbentuk tunas yaiku Saccharomyces. Hifa jamur bisa kapurus lan saben fragmen bisa tuwuh dadi badan woh.

## Posisi fungi ing taksonomi

Fungi biyèn diklompokaké minangka tetuwuhan. Ing perkembangané, fungi dipisahaké saka tetuwuhan amarga akèh prakara sing béda. Fungi dudu autotrof kaya ta tetuwuhan nanging heterotrof saéngga luwih cerak marang kéwan. Upaya ndadèkaké siji fungi karo kéwan ing golongan sing padha uga gagal amarga fungi ngejur panganané ing sanjabaning badan (èksternal), ora kaya kéwan sing ngejur panganané kanthi internal. Saliyané iku, sel-sel fungi duwé dinding sel sing kasusun saka kitin, ora kaya sel kéwan.

## Réferènsi
# Abad Renaisans

Lukisan déning Antonello da Messina saka jaman Renaisans
**Abad Renaisans** utawa **Jaman Renaisans** yaiku jaman lair ulang kabudayan Yunani-Romawi ing Éropah nalika abad kaping 15 nganti 16 M. Kadadéan iku kawiwitan sawisé ana prabawa saka agama Kristen ing kabudayan sing wis ana. Nanging, wong-wong ing jaman saiki wis nggolèki pathokan utawa panutan anyar kanggo ngganti kabudayan Yunani-Romawi kang wis misuwur kanthi apik. Kabudayan klasik iki uga dipuja lan didadèkaké panutan kabèh *peradaban* manungsa kang ana.

Kabudayan Yunani-Romawi iku kabudayan kang manggonaké manungsa dadi *subjèk* utawa sing nglakoni kang utama. Salah sijiné yaiku Filsafat Yunani, ing kono nuduhaké yèn manungsa iku makluk kang duwé pikiran lan mikir salawasé ngenani donya lan nentokaké apa kang kudu dilakoni supaya bisa urip, lan bisa olèh kamulyan (*eudaimonia*).

Ing kasustran Yunani, tuladhané carita ngenani Odisei déning juru gurit Yunani Kuna, Homerus kang nyritakaké babagan waniné manungsa mubengi donya sautuhé kanthi kebak tantangan lan carita pengalaman anyar. Arsitektur gaya Yunani-Romawi nggambaraké yèn manungsa iku bisa nggawé sesambungan kang tentrem ing antarané donya ukum, kakuwatan, lan kaéndahan. Saliyané iku, Bangsa Romawi uga duwé kaprigelan ing babagan organisasi. Kabèh iku mau nuduhaké yèn kabudayan Yunani-Romawi mènèhi panggon kang utama kanggo manungsa kang ana ing kosmos.

## Cathetan suku
# Asteraceae

| Asteraceae |
| --- |
|  |
| Klasifikasi ngèlmiah |
| Karajan: | Plantae |
| Dhivisi: | Magnoliophyta |
| Klas: | Magnoliopsida |
| Ordho: | Asterales |
| Famili: | **Asteraceae** |
| Genera |
|
pirsani teks |

**Asteraceae** (suku keningkir-keningkiran) iku suku anggota tetuwuhan ngembang. Miturut Sistem klasifikasi APG II suku iki kalebu sajeroning bangsa Asterales. Sajeroning Sistem Cronquist suku iku siji-sijiné anggota Asterales.
# Brassicaceae

| Brassicaceae |
| --- |
|  |
| *Lunaria rediviva* |
| Klasifikasi ngèlmiah |
| Karajan: | Plantae |
| Dhivisi: | Magnoliophyta |
| Klas: | Magnoliopsida |
| Ordho: | Brassicales |
| Famili: | Brassicaceae |
| Genera |
|
lihat teks |

**Suku kubis-kubisan** utawa **Brassicaceae** (utawa **Cruciferae**) ya iku salah siji suku anggota tetuwuhan ngembang. Sajeroning kulawarga iki ana sawatara jinis janganan kang migunani kanggo kauripan manungsa. Cruciferae iku jeneng kang luwih dhisik dipigunakaké kang tegesé "pembawa silangan", kang nuduhaké ciri khas suku iki amarga duwé papat klopak kembang ding kasusun meèmper tanda silang utawa salib.

Brassicaceae tinemu ing mèh kabèh zona iklim sedheng nganti laladan tropika lan kang paling akèh tinemu ing kawasan Sagara Tengah. Sacara sakabèhané, ana 350 marga (génus) lan watara 3.000 spésies. Kabèh marga dicantumaké ing artikel "Pratélan marga anggota Brassicaceae".

## Pranala njaba

* Den virtuella floran - Korsblommiga växter
# Archeopteryx

| Arkéyuptérik Kalamangsa: Jura Akir |
| --- |
|  |
| Modhèl *Archeopteryx lithographica* minangka pajangan ing Museum Universitas Oxford. |
| Klasifikasi ngèlmiah |
| Karajan: | Animalia |
| Filum: | Chordata |
| Klas: | Aves |
| Ordho: | Archaeopterygiformes |
| Famili: | Archaeopterygidae |
| Génus: | Archaeopteryx Meyer, 1861 |
| Spesies |
| *A. lithographica* Meyer, 1861 |

**Arkéyuptérik** (Basa Yunani Kuna ἀρχαῖος *archaios* sing tegesé 'kuna' lan πτέρυξ *pteryx* sing tegesé 'wulu unggas' utawa 'sewiwi'; *archaeopteryx* diwaca "ar-kee-OP-ter-iks" [ɑː(ɹ)kiˈɒptəɹɪks]) iku jinis manuk paling awal lan primitif sing dikawruhi. Kéwan iki urip ing pèriyodhe Jura watara 155–150 yuta taun kapungkur sing saiki ditepungi minangka tlatah Jerman pérangan kidul. Sajeroning Basa Jerman, Arkéyuptérik ditepungi minangka *Urvogel*, sawijining tembung sing tegesé "manuk sing asli" utawa "manuk pisanan". Sanajan jenengé sing asli asalé saka Basa Jerman, tembung iki uga dipigunakaké sajeroning Basa Inggris.
# Parafiletik

Reptiles are a paraphyletic group. The group can be made monophyletic by including the birds (Aves).
Comparison: monophyly = yellow, polyphyly = red, paraphyly = aqua

Wiktionary
Pirsani informasi ngenani Parafiletik ing KamusWiki.

Sajeroning phylogenetics, siji golongan organisme dianggep **parafiletik** yèn golongan iki ngandhut leluhur kang padha *most recent common ancestor* nanging ora ngandhut *kabèh* sipat katurunan saka leluhur mau.

## Uga delengen

* Filogeni
* Monophyletic (clade)
* Polyphyly

## Réferènsi

### Kutipan

### Umum

* Colin Tudge (2000). *The Variety of Life*. Oxford University Press. ISBN 0198604262.
# Eukariota

| Eukariota Kalamangsa: Cithakan:Long fossil range |
| --- |
|  |
| Eukaryotes and some examples of their diversity |
| Klasifikasi ngèlmiah |
| Dhomain: | **Eukaryota** Whittaker & Margulis,1978 |
| Karajan |
|
 Animalia – Animals
 Fungi
 Amoebozoa
 Plantae – Plants
 Chromalveolata
 Rhizaria
 Excavata |
| Filogeni alternatif |
| * Unikonta
	+ **Opisthokonta**
		- Metazoa
		- Mesomycetozoa
		- Choanozoa
		- Eumycota
	+ Amoebozoa
* Bikonta
	+ Apusozoa
	+ Rhizaria
	+ Excavata
	+ Archaeplastida
	+ Chromalveolata
 |

**Eukariota** (asalé saka basa Yunani "*eu*" kang tegesé "becik", lan "*karyon*" kang tegesé nunjuk ing nuklei sel) iku organisme kanthi sel komplèks, ing ngendi bahan-bahan genetikané disusun dadi nuklei kang kaiket membran. Eukariota kalebu kéwan, tetuwuhan, lan jamur—kang akèh-akèhé multiselular—sarta manéka golongan liyané kang diklasifikasikaké kanthi kolèktif minangka protista (akèh ing antarané uniselular). Suwaliké, organisme-organisme liyané, kaya ta bakteri, ora duwé nuklei lan struktur sel komplèks liyané; organisme-organisme kayaiku mau karan prokariota.

## Struktur

Lumrahé, sel eukariota duwé ukuran kang luwih gedhé tinimbang prokariota lan duwé pérangan-pérangan sub-selular kang karan organel. Béda karo prokariota, DNA eukariota disimpen ing kumpulan kromosom kang kasimpen ing njero nuklei kang kabungkus membran nuklei. Saliyané nglakoni panyigaran sel kanthi aseksual, akèh eukariota uga bisa nglakoni réprodhuksi sèksual liwat prosès fusi sel, kang ora tinemu ing prokariota.

## Réprodhuksi

Réproduksi eukariota dilakoni liwat sigar sel, kang lumrahé dumadi kanthi mitosis, yaiku prosès sigaré inti sel kang njalari sawijining sel anak nampa dhuplikat utawa salinan saben kromosom kang diduwèni sel indhuk. Ing sakèhé eukariota ana uga réprodhuksi sèksual, ing antarané sel haploid, yaiku sel kang mung duwé siji kromosom saka saben pasang kromosom kang diduwèni sel indhuk kang nglibataké prosès fusi inti sel (singami) lan panyigaran kanthi meiosis kang ngasilaké sel diploid, yaiku sel kang duwé pasangan kromosom kang lengkap.

## Pranala njaba

* Eukaryotes (Tree of Life web site) Archived 2007-11-29 at the Wayback Machine.
* Prokaryote versus eukaryote, BioMineWiki Archived 2012-10-25 at the Wayback Machine.
# Protista

| Protista |
| --- |
|  |
| Klasifikasi ngèlmiah |
| Dhomain: | **Eukaryota** |
| Karajan: | **Protista** \* Haeckel, 1866 |
| Fila |
| * **Chromalveolata**
	+ Heterokontophyta
	+ Haptophyta
	+ Cryptophyta
	+ **Alveolata**
		- Dinoflagellata
		- Apicomplexa
		- Ciliophora (protozoa bersilia)
* **Excavata**
	+ Euglenozoa
	+ Percolozoa
	+ Metamonad
* **Rhizaria**
	+ Radiolaria
	+ Foraminifera
	+ Cercozoa
* **Archaeplastida**  (sapérangan)
	+ Rhodophyta (alga merah)
	+ Glaucophyta (arkeplastida basal)
* **Unikonta** (sapérangan)
	+ Amoebozoa
	+ Choanozoa

 Masih banyak lagi; Klasifikasi ada bermacam-macam |

**Protista** iku organisme kang duwé sipat madan padha karo jamur, tuwuhan, lan kéwan.

## Ciri-ciri Protista

* sifaté Eukariotik
* Respirasi aérobik
* akèh-akéhé sifaté unisélulér. Protista multisélulér duwé awak kang sedherhana
* Sapérangan Protista urip bébas, nanging ana uga kang simbiosis karo organisme liya.
* Akéh-akéhé protista urip ing banyu yaiku urip ing laut utawa ing kolam, tlaga, kali lan liya-liyané.

Lumrahé Protista olih panganan nganggo cara iki:

* fotoautotrof yaiku bisa gawé senyawa organik kompleks lan molekul anorganik sedherhana nganggo énergi cahya.
* heterotrof yaiku protista kang ora bisa ngganti molekul anorganik dadi organisme organik dadi butuh panganan organik saka lingkungané, carané mangan organisme liya contoné Rhizopoda lan Oomycota

Protista dikelompokaké miturut meh padha karo organisme apa umpamané Protista mirib jamur yaiku jamur lendhir lan jamur banyu. Protista kang meh padha karo kéwan iku Protozoa, lan protista kang meh padha karo tuwuhan kang dijenengi alga utawa ganggang.

## Cathetan suku
# Asem nukléyat

Struktur 3D molekul d-ADN
**Asam nukleat** (basa Inggris: *nucleic acid*) iku makromolekul biokimia sing komplèks, kanthi bobot molekul dhuwur, lan kasusun mawa ranté nukleotida sing ngandhut informasi genetik. Asam nukleat sing paling umum ya iku Asam deoksiribonukleat (DNA) lan Asam ribonukleat (RNA). Asam nukleat tinemu ing kabèh sel urip sarta ing virus.

Asam nukleat dijenengi mangkono amarga kaanan lumrahé ing njero inti (nukleus) sel. Asam nukleat wujud biopolimer, lan monomer panyusuné ya iku nukleotida. Saben nukleotida kasusun saka telung komponèn, ya iku siji basa nitrogen heterosiklik (purin utawa pirimidin), siji gula pentosa, lan siji gugus fosfat. Jinis asem nukleat dibédakaké déning jinis gula sing ana ing ranté asem nukleat mau (upamané, DNA utawa asem deoksiribonukleat ngandhut 2-deoksiribosa). Saliyané iku, basa nitrogen sing tinemu ing rong jinis asem nukleat mau duwé béda: adenin, sitosin, lan guanin bisa tinemu ing RNA uga ing DNA, déné timin bisa tinemu mung ing DNA lan urasil bisa tinemu mung ing RNA.

## Pirsanana uga

* DNA
* RNA
# Virus

| Virus |
| --- |
|  |
| Virus influenza, dideleng nganggo mikroskop èlèktron |
| Virus classification |
| Group: | I–VII |
| Kelas |
|

I: Virus dsDNA
II: Virus ssDNA
III: Virus dsRNA
IV: Virus (+)ssRNA
V: Virus (−)ssRNA
VI: Virus ssRNA-RT
VII: Virus dsDNA-RT |

**Virus** iku parasit kanthi ukuran mikroskopik kang nginfèksi sèl organisme biologis. Virus mung bisa reproduksi ing sajeroning material urip kanthi nginvasi lan ngendhalèkaké sèl makluk urip amarga virus ora duwé kalengkapan selular kanggo reproduksi dhéwé. Istilah *virus* racaké ngrujuk marang partikel-partikel kang nginfèksi sèl-sèl eukariota (organisme multisel lan akèh jinis organisme sèl tunggal), sauntara istilah *bakteriofage* utawa *fage* dipigunakaké kanggo jinis kang nyerang jinis-jinis sèl prokariota (bakteri lan organisme liya kang ora duwé inti sèl). Lumrahé virus ngandhut sethithik asem nukleat (DNA utawa RNA, nanging dudu kombinasi kaloroné) kang disingkupi siji bahan panglindhung kang kasusun saka protéin, lipid, glikoprotein, utawa kombinasi kateluné. Genom virus nyandi protéinprotéin kang dipigunakaké kanggo ngamot bahan genetikgenetik uga protéinprotéin kang dibutuhaké sajeroning daur uripé.

Virus asring didhebataké statusé minangka makluk urip amarga virus ora bisa nglakokaké fungsi biologisé kanthi bébas. Amarga karakteristik khasé iki virus mesthi kaasosiasi karo lelara tinentu, ing manungsa (upamané virus influensa lan HIV), kéwan (upamané virus flu burung), utawa ing tetuwuhan (upamané virus mosaik mbako/TMV).

## Sajarah penemuan

* Virus njebar saka sadurungé masehi, kathi dijelasake ing jinis-jinis panemuan salah sijiné kabukti ngenani virus sajeroning hieroglyph ing Memphis, kutha krajan Mesir kuna (1400SM) kang nemu lelara poliomyelitis, babagan liya virus ngenani panjenengané kasimpul minangka virus ngenani Raja Pirngon Ramses V banjr tilar donya taun 1196 SM lan dipercaya tilar donya amarga serangan virus Smallpox
* Ing sadurugé masehi, virus endemik kang misuwur salah sijiné virus Smallpox kang nyerang masarakat cina ing taun 1000. Ing taun 1798 , Edward Jenner nemu ing kampung masarakat kang duwé pangawean meres susu duwé kekebalan ing virus pox. Kaanan mangkono dinuga amarga Virus Pox kang ana ing sapi, ngelindungi manungsa saka Pox. Panemuan mau uga dipahami lan banjur dadi pelopor panggunaan vaksin.

## Covid-19

Molekul sing nduwe sesambungan kanggo enzim ACE 2 manungsa sing disimulasikake ing paku corona.Mulam palsu sesambungan karo reseptor ACE 2 sing ana ing membran sel. Sawise iku, koronavirus Cina "nyurung" reseptor kasebut menyang sel kasebut lan nyuntik RNA sawise ana.

## Pirsanana uga

* Mikrobiologi
* Prion
* Virologi

## Cathetan
# Ernst Haeckel

| **Ernst Haeckel** |
| --- |
|  |
| Lair | (1834-02-16)16 Fèbruari 1834  |
| Pati | 9 Agustus 1919(1919-08-09) (umur 85)  |
| Kabangsan | Jerman |

**Ernst Heinrich Philipp August Haeckel** (16 Fèbruari 1834 — 9 Agustus 1919),
uga ditulis **von Haeckel**, iku ahli biologi, ahli naturologi, filsuf, dhokter, profésor, lan seniman sing nemu, ngandharaké, lan mènèhi jeneng marang spésies anyar cacah éwon, metha petha génealogi gegayutan sakèhing makluk urip, lan nyipta istilah biologi anyar, kaya filum, filogèni, ékologi, lan kingdom Protista.

Haeckel mratahaké karyané Charles Darwin ing Jerman, lan ngembangaké téyori rekapitulasi sing kontrovèrsiyal.

## Réferènsi
# Prokariota

Diagram saka sèl baktèri prokariotik.
Perbandingan Eukariota vs. Prokariota
Animasi 3D saka sèl prokariotik kang nuduhaké kabèh pérangané
**Prokariota** iku organisme sing ora duwé nuklei lan membran kanggo nyimpen bahan-bahan genetika (béda banget karo organisme Eukariota sing duwé nuklei lan membran sajeroning inti sèlé, saéngga bahan-bahan genetikané kakumpul ing nuklei mau) lan lumrahé minangka organisme uniselular (nanging sajeroning sawatara kasus, ana uga organisme prokariota sing multiselular).

Akèh-akèhé prokariota iku baktèri. Carl Woese, sawijining ahli mikrobiologi saka Amérika Sarékat, mbagi prokariota dadi baktèri lan archaea (karan uga *eubacteria* lan *archaebacteria*) amarga ana prabédan gedhé ing susunan genetik saka kaloroné. Pambagéan dadi eukariota, baktèri, lan archaea karan uga sistem telung domain.
# Zoologi

**Zoologi** punika cabang biologi ingkang nyinaoni bab kéwan. Istilah liyanipun inggih punika **Animalia** utawi **Metazoa**. Kéwan saged kebentuk saking satunggal sel (uniselular) utawi sel tunggal ugi kathah sel (multiselular).

## Penggolongan/Klasifikasi

* Vertebrata punika kéwan ingkang gadhah balung belakang
* Invertebrata utawi Avertebrata, kéwan ingkang boten gadhah balung belakang

Klasifikasi liyanipun punika miturut jinis panganane.

* Karnivora, kéwan pemakan daging
* Hèrbivor, kéwan pemakan tumbuhan
* Omnivora, kéwan pemakan segala
* Insektivora, kéwan pemakan gegremet.

## Uga delengen

* Kéwan Purbakala
* Téyori Evolusi Organisme
* Kebun Binatang
# Subspesies

Wiktionary
Pirsani informasi ngenani Subspesies ing KamusWiki.

Ing zoologi, lan uga ing cabang biologi liyané, **subspesies** iku peringkat takson kang wujud subordinat saka spésies. Subspesies iku grup taksonomik kang sithik kapisah saka spésies utama. Karakteristiké asalé saka owah-owahan kang dumadi utawa évolusi amarga distribusi geografikal utawa isolasi saka spésies utama. Subspesies uga bisa dideskripsiaké diversifikasi spésies utama.
# Fikologi

fikologi
**Fikologi** (Yunani: φύκος, *phykos*, "ganggang"; lan -λογία, *-logia*) utawi **algologi** (Latin: *alga*, "ganggang"), inggih punika sub disiplin botani ingkang nyinaoni bab alga utawi ganggang. Fikologi ugi nyinaoni sapérangan organisme prokariotik ingkang misuwur kanthi nama *Cyanobacteria*.
Alga inggih punika salah satunggaling tuwuhan ingkang dados prodhusen primer ing ékosistem toya. Sapérangan ageng alga inggih punika *eukariotik*, organisme fotosintetik ingkang dumunung ing lingkungan ingkang lembab. Tuwuhan alga punika kepisah saking tuwuhan kelas inggil kanthi kirangipun oyot ingkang leres, stems utawi ron.
Déné tiyang ingkang nyinaoni bab alga punika dipunsebat satunggaling fikologis.

## Bahan kajian

Ingkang dipuntliti wonten ing fikologi punika ing antawisipun inggih punika titikanipun Algae, Organisasi se!uler: *prokaryotik* lan *eukaryotik*; struktur alus *plastida*, pigmentasi, Ultrastruktur pembelahan seL Reproduksi lan daur pagesanganipun. Morfologi talus. *Algae prokaryotik*: *Cyanophyta* (*Cyanobacteria*). Struktur protoplasmatik. Reproduksi simbiosis. Ekologi. *Algae Eukaryotik*: Glaucophyta. Kawontenanipun *Cyanophyta* wonten ing *Glaucophyta*: morfologi. *Chlorophyta*, kelas *Chlorophyceae* lan *Charophyceae*: morfologj talus, reproduksi lan daur pagesanganipun. *Phaeophyta*, kelas *Phaeophyceae*: morfologi talus, tipe pertumbuhan, reproduksi lan daur pagesanganipun. *Rhodophyta*, kelas *Rhodophyceae*: organisasi seluler, pigmentasi, morfologi talus, tipe daur hidup parasitisme lan epifitisme, kalsifikasi talus.

## Sajarah wontenipun Fikologi

Nalika ing antawisipun tiyang Yunani kuna lan Romawi kuna mangertosi bab alga lan ugi tiyang cina, padatanipun alga punika dipunolah dados manéka warna variasi dhaharan. Studi ilmiah bab ganggang punika dipunwiwiti wonten ing pungkasaning abad kaping 18 kanthi damel andharan bab deskripsi lan anggènipun paring nama *Ecklonia maxima* utawi *Fucus maximus* (sapunika kanthi nama *Ecklonia maxima* ing taun 1757 dhedhasar Pehr Osbeck. Punika dipuntiru lan dipundhereki déning karya deskriptif ulama kados ta Dawson Turner lan Carl Adolph Agardh, nanging punika boten dangu ngantos dugi abad kaping 19, bilih wonten upaya- upaya sanès ingkang dipuntindakaken déning JV Lamouroux lan William Henry Harvey kanggé damel pengelompokan ingkang signifikan wonten ing ganggang. Harvey sampun dipunsebat dados bapak fikologi ingkang modhèren ing pérangan divisinipun saking alga dhateng sekawan divisi ingkang wigati dhedhasar pigmenipun.

## Cathetan suku
# Mikologi

Mikologi
**Mikologi** wujud cabang èlmu kawruh sing nyinaoni ngenani jamur (fungi) - akèh wong uga nyebut cendhawan.

Kajiyan sajeroning mikologi antarané ngambah taksonomi jamur, fisiologi jamur, bioteknologi jamur, budidaya jamur (*mushroom culture*). Mikologi gedhé banget pangaruhé marang fitopatologi amarga akèh lelara tetuwuhan sing dijalari déning jamur; saéngga tau fitopatologi ingaran minangka mikologi terapan (*applied mycology*).