# Ritme sirkadian

**Ritme sirkadian** yaiku proses saka njero lan alamiah kang ngatur siklus turu lan tangi kang mbaleni kira-kira saben 24 jam. iki bisa ngrujuk marang proses biologis kang nuduhake osilasi endogen kang bisa nyelarasake dhewe kira-kira saben 24 jam sepisan. Ritme 24 jam iki digerakake dening jam sirkadian, lan proses iki wis akeh diamati ing tetuwuhan, kewan, jamur, lan cyanobacteria.

Tembung sirkadian asale saka basa Latin circa, kang ateges "mubeng" (utawa "kurang luwih"), lan anteng, kang uga tegese "dina". Parembugan ngenani ritme biologis temporal, kayata ritme saben dina, pasang surut, minggonan, musiman, lan taunan, diarani kronobiologi. Proses kanthi osilasi 24 jam luwih umum diarani ritme diurnal; kanthi tegas, ora bisa diarani ritme sirkadian kajaba sifat endogen wis dikonfirmasi.

## Sajarah

Cathetan babagan proses sirkadian bisa dirunut wiwit abad kaping 4 SM, nalika Androsthenes, sawijining kapten kapal kang makarya ing sangisoré kakuwasan Alexander Agung, nggambarake gerakan diurnal saka godhong wit asem.

Pengamatan babagan proses sirkadian utawa diurnal ing manungsa uga kasebut ing teks-teks pangobatan Tiongkok kang asalé kira-kira saka abad 13, kalebu *Pedoman Siang lan Wengi* lan *Ritme Mnemonik kanggo Mbantu Milih Titik Akupunktur Miturut Siklus Diurnal, Dina-dina ing Sasi, lan Mangsa sajrone Setaun*.

Ing tahun 1898, Patrick lan Gilbert nggatekake manawa sajrone wektu dawa deprivasi turu (proses yen kurang turu), ana mundhak lan mudhuné rasa ngantuk kanthi nduweni siklus udakara 24 jam. Ing taun 1918, J. S. Szymanski nuduhaké manawa kéwan bisa njaga reroncèning kagiyatan 24 jam sanajan tanpa pratandha njaba kayata cahya lan owah-owahan suhu. Ing wiwitan abad kaping 20, ritme sirkadian uga diamati ing pola wektu mangané saka kewan kang arane tawon. Panaliten kang luwih jembar ditindakake déning Auguste Forel, Ingeborg Beling, lan Oskar Wahl kanggo mriksa apa irama iki disebabaké déning jam endogen (jam biologis kang asalé saka njero awak). Ing awal taun 1970-an, Ron Konopka lan Seymour Benzer kasil nglokalisasi mutan jam biologis pisanan ing Drosophila lan kasil nemokake sebarané gén “periode”, yaiku komponen génetik pisanan saka jam sirkadian kang ditemokaké.

Banjur ing taun 1994, Joseph Takahashi nemokaké “jam gén” mamalia pisanan (CLOCK) kanthi nggunakaké tikus minangka model panaliten.

## Paugeran

Bisa diarani ritme sirkadian, nalika nduweni ritme utawa biologis kudu mlebu papat tetenger ing ngisor iki:

1. Ritme kasebut mbaleni sapisan saben dina (tegesé sawijining ritme nduwèni periode 24 jam). Kanggo mangerteni wektu iku, bisa niteni wektu kedadeyan kang padha ing saben 24 jam.
2. Ritme kasebut lestari sanajan tanpa anané isyarat eksternal (endogen). Ritme kasebut tetep ajeg ing kahanan konstan kanthi jangka wektu watara 24 jam. Alesan saka kritéria iki yaiku kanggo mbedakaké ritme sirkadian saka tanggapan prasaja marang isyarat eksternal saben dina. Sawijining ritme ora bisa diarani endogen, kajaba wis diuji ing kahanan tanpa input periodik eksternal.
3. Ritme kasebut bisa diselarasaké supaya cocog karo wektu tartamtu (entrainable). Ritme iku bisa diatur nganggo srengéngé.
4. Ritme kasebut njaga périodisitas sirkadian ing rentang suhu fisiologis, yaiku nuduhaké kompensasi suhu.

Ritme sirkadian iki mengaruhi prabawa anggone turu utawa kang luwih dikenal minangka siklus turu-tangi. Kurang turu utawa pola turu kang ora ajeg bisa nduwé dampak kang dadi gedhé kanggo fungsi awak kang penting ing saben dina. Konsolidasi memori, panyembuhan awak, lan pangaturan metabolisme kedadeyan nalika siklus turu. Siklus turu-tangi iki uga bisa ngaruh ing kebiasaan mangan, pencernaan, suhu awak, pelepasan hormon, lan fungsi awak liyane. Dampak kang ora apik marang turu bisa mengaruhi kemampuan wong kanggo nindakake aktivitas kanthi becik lan bisa nyebabake akèh gangguan. Maneka warna kondhisi kasihatan ing badan kronis kang ana gandhèngané karo ritme kang ora teratur kalebu diabetes, obesitas, depresi, gangguan bipolar, gangguan afektif musiman, lan gangguan turu liyane.

## Réferènsi