Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Wayback Machine

Wayback Machine|  |
| Pakeliran  |
| Jinising situs | Arsip |
| Kang duwé | Internet Archive |
| Situs jaringan | web.archive.org |
| Urut Alexa |  253 (Fèbruari 2019) |
| Règistrasi | Manasuka |
| Kababar | 24 Oktober 2001 (2001-10-24) |
| Setatus saiki | Aktif |
| Katulis mawa | Java, Python |

**Wayback Machine** iku arsip dhigital saka World Wide Web lan informasi liyané ing Internèt. Arsip iki kababar ing taun 2001 déning Internet Archive, yaiku organisasi nirlaba kang munjer ing San Francisco, California, Amérika Sarékat.

## Rujukan
# Taun

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Aksara Latin |   | ꦗꦮ |   |   |

**Taun** utawi **warsa** (*krama*) punika satunggiling unit wekdal. Satunggal taun laminipun 365 utawi 366 dinten. Utawi miturut kalèndher Masèhi kirang langkung 365,25 dinten. Satunggal dinten laminipun 24 jam. Satunggal jam laminipun 60 menit, lajeng satunggal menit laminipun 60 detik.

## Ugi pirsani

* Pratélan taun
# Senèn

**Senen** iku dina kaping pindho ing pananggalan umum, sawisé Minggu, sadurungé Slasa. Tembung *senen* (senin-Basa Indonésia) dijupuk saka basa Arab *Isnain* kang maknanè loro.

Ing basa Kawi, Senèn karan Soma kang dijupuk saka basa Sansekerta. Lumrahé dina Senèn asring dienggo dina pisanan sawisé liburan sapeken sapisan.

## Uga delengen

* Dina
# Anggara

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Aksara Latin |   | ꦗꦮ |   |   |

*Anggara* iku jeneng liyané Slasa, dina sabubaré Senen (Soma). Ing basa Jawa Kuna, sebutan Anggara dienggo ing pananggalan saptawara.

Tembung *Anggara* dijupuk saka siji paraga ing carita Babad Tanah Jawa kang nyritaake Prabu Watugunung. Raden Anggara iku putrane Watugunung karo Dewi Soma.

## Uga delengen

* Buda
* Respati
* Sukra
* Tumpek
* Raditya
* Soma
* Saptawara
# Rebo

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Aksara Latin |   | ꦗꦮ |   |   |

**Rebo** iku dina kapapat sajeroning kalèndher Jawa, sawisé Selasa lan sadurungé Kemis. Jeneng Rebo dijupuk saka basa Arab *Arba'a* kang tegesé papat. Jeneng liya kanggo dina iki yaiku Buda, kang dijupuk saka basa Sangskreta kang tegesé Mèrkurius, mèmper pangertèn sajeroning basa-basa ing Éropa. Ing basa-basa Roman jeneng iki asalé saka jeneng déwa Romawi Mercury: *mercredi* (basa Prancis), *mercoledì* (basa Italia), *miércoles* (basa Spanyol), *miercuri* (basa Romania), *dimecres* (basa Catalan), lan *dies Mercurii* (basa Latin). Sajeroning basa India jeneng dina Rebo iku *Buddhavar*, kang asalé saka jeneng Mercury ing basa Vedic: Buda. Buda uga dipigunakaké ing basa Urdu. Kanggo ngarani dina Rebo iki Ruslan ora nganggo jeneng pagan nanging nganggo jeneng: *sredá*, kang tegesé "tengah", mèmper karo jeneng basa Jerman *Mittwoch*. Déné ing basa Portugis jenengé *quarta-feira*, kang tegesé dina kapapat.

## Deleng uga

* Buda
* Dina
* Kalèndher Jawa
* Neptu

## Pranala njaba
# Kemis

**Kemis** iku dina kalima sajeroning kalèndher Jawa, sawisé Rebo lan sadurungé Jemuwah. Jeneng kemis dijupuk saka basa Arab *khamsa*, kang tegesé lima.

Jeneng liya kanggo dina Kemis iki yaiku Wrehaspati, Wrespati utawa Respati kang dijupuk saka basa Sangskreta kang tegesé Yupitèr, mèmper karo pangertèn sajeroning basa-basa ing Éropa.

## Deleng uga

* Dina
* Kalèndher Jawa
* Neptu

## Pranala njaba
# Jumuwah

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Aksara Latin |   | ꦗꦮ |   |   |

Salat Jemuwah ing Univèrsitas Tèknologi Malaysia.
**Jemuwah** (asring uga karan **Jumuwah, Jumaah, Jum'at**, utawa **Jumat**), iku dina kaenem sajeroning kalèndher Jawa, sawisé Kemis lan sadurungé Setu. Jeneng Jemuwah dijupuk saka basa Arab kang tegesé ramé. Ing dina iki umat muslim ramé-ramé ngayahi salat jamaah bebarengan ing masjid minangka gantiné salat luhur.

Jeneng liya kanggo dina Jemuwah yaiku Sukra, kang dijupuk saka basa Sangskreta kang tegesé Venus, mèmper karo pangertèn sajeroning basa-basa ing Éropa.

## Deleng uga

* Dina
* Kalèndher Jawa
* Neptu
* Jemuwah tanggal 13

## Pranala njaba
# Setu

Gambar Saturnus, Caravaggio, abad angka 16
**Setu** utawa **Septu** (pocapan Basa Indonésia: Sabtu), iku dina kapitu sajeroning kalèndher Jawa, sawisé Jemuwah lan sadurungé Ngaat. Jeneng Setu asalé saka basa Ibrani, *sabbat* (שבת) kang tegesé "dhèwèké mandheg".

Jeneng liya kanggo Setu yaiku Saniscara, kang dijupuk saka basa Sangskreta kang tegesé Saturnus, mèmper karo pangertèn sajeroning sawatara basa-basa ing Éropa.

Kajaba iku uga ana jeneng liya manèh kang asalé saka basa Jawa yaiku tumpek. Ing Bali tumpek iku tegesé dina Setu kliwon.

Dina Setu minangka dina libur, lan dina kanggo ngibadah kanggoné umat Yahudi.

## Deleng uga

* Dina
* Kalèndher Jawa
* Neptu

## Pranala njaba
# Ngahad

**Ngahad** utawa **Ngakad** iku dina kang kapisan sajeroning kalèndher Jawa, yaiku sawisé dina Setu lan sadurungé dina Senèn. Jeneng Ngahad iku asalé saka basa Arab *Ahad* kang tegesé siji utawa dina kang kapisan. Sajeroning kalèndher Jawa, dina Ngahad iki neptuné 5. Neptu iku angka kang diduwéni saben dina, pasaran, wulan lan taun, kanggo pétungan golèk dina apik (Wariga Gemet, upamané kanggo miwiti kagiyatan kang wigati kaya déné arep palakrama, lelungan adoh lan sapanunggalané.

Ing kalèndher Masèhi, dina iki diarani dina **Ngahad** utawa **Minggu**. Dina Ngahad iki minangka dina libur, lan tumrapé umat agama Kristen lan Katulik minangka dina kanggo ngayahi ngibadah ing gréja. Jeneng liya kanggo dina iki yaiku Aditya, Raditya, Redité utawa Dité kang dijupuk saka basa Sangsekerta kang tegesé srengéngé, mèmper karo pangertèn ing basa-basa ing Éropa, kaya ta ing basa Inggris: *Sunday*, ing basa Walanda:*Zondag*, basa Jerman: *Sonntag* kang tegesé padha yaiku dina srengéngé.

## Delengen uga

* Dina
* Kalèndher Jawa
* Neptu
* Wariga Gemet

## Pranala jaba

* Basic of primbon
* Rami Service about primbon Jawa Archived 2008-04-16 at the Wayback Machine.
* Menghitung WETON / Neptu
# Jam

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Aksara Latin |   | ꦗꦮ |   |   |

Jam**Jam** iku unit wektu. Suwéné 1/24 dina. Sak jam bisa dipérang dadi unit wektu sing luwih cilik manèh. Sak jam suwéné padha karo: 60 menit utawa padha karo 3600 dhetik. Saliyané minangka unit wektu, jam bisa uga kanggo nandhani wayah, umpamané srengéngé mlethèk watara jam 6 ésuk lan angslup watara jam 6 soré. Tembung jam uga bisa dianggo ngarani barang utawa piranti sing nuduhaké wektu. Contoné: jam tangan utawa arloji, jam wèker, lsp.
# Saptawara

**Saptawara** iku jeneng siji peken utawa minggu sing dumadi saka 7 dina, sajeroning Kalèndher Jawa lan Bali.

Jeneng dina-dinane ya iku: Raditya – Soma – Anggara – Buda – Wrespati – Sukra – Saniscara/Tumpek

Jeneng dina Saptawara ing Basa Indonésia: Minggu - Senin - Selasa - Rabu - Kamis - Jumat - Sabtu

Jeneng dina Saptawara ing basa Jawa: Ngaat - Senèn - Selasa - Rebo - Kemis - Jemuwah - Setu

## Réferènsi

## Uga delengen

* Peken
* Sadwara
* Pancawara
* Sangawara
# Detik

**Detik** (simbol: s, singkatan: detik) minangka unit dhasar wektu ing *International System of Units* (SI) (Prancis: Système International d'unités), umume dingerteni lan ditegesi minangka 1⁄86400 dina. Iki minangka faktor sing asale saka pembagian dina kaping pisanan dadi 24 jam, banjur nganti 60 menit lan pungkasane saben 60 detik. Jam lan jam tangan analog asring duwe tandha sewidak ing pasuryan, makili detik (lan menit), lan "tangan kaloro" kanggo nandhani lakune wektu ing sawetara detik. Jam digital lan jam tangan asring duwe pangetung rong digit. Detik uga bagean saka sawetara unit pangukuran liyane kaya meter per detik kanggo kacepetan, meter per detik per detik kanggo akselerasi, lan siklus per detik kanggo frekuensi.

Sanajan definisi historis saka unit iki adhedhasar pembagian siklus rotasi Bumi, definisi resmi ing International System of Units (SI) minangka penjaga wektu sing luwih stabil:

>  *Detik diarani padha karo durasi wektu 9 192 631 770 periode radiasi sing cocog karo transisi ing antarane loro tingkat hiperfine saka dhasar state-ground atom cesium -133 sing ora diganggu.*
>
>
# Menit

**Menit** iku ékan wektu. Sak menit padha karo 1/60 (saprosuwidak) jam. Sak menit dumadi saka 60 detik. Menit dudu siji ékan sajeroning sistem internasional, nanging tetep bisat dipigunakake kanggo ékan SI.
# Sasi

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Aksara Latin |   | ꦗꦮ |   |   |

**Sasi** utawa *wulan* utawa *candra* (kawi) iku prétungan ékan wektu, dipigunakaké sajeroning kalèndher, sing suwéné padha karo periode alam sing magepokan karo obahing bulan.

Konsèp tradhisional iki diwiwiti kanthi puteran fase bulan; sasi mau yaiku **sasi sinodik** lan suwéné 29,53 dina. Periset wis nyimpulaké yèn wong ngitung dina magepokan karo fase bulan wiwit jaman Paleolitik. Sasi sinodik isih wujud dhasar saka akèh kalèndher.

## Deleng uga

* Interkalasi
# Wengi

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Aksara Latin |   | ꦗꦮ |   |   |

Kahanan wengi
**Wengi** ya iku kahanan ing wektu salah sijiné tlatah kang angadepi kaanan peteng amarga ora kena cahya srengéngé, mula njalari kaanan peteng.Wektu lumaku planit bumi karan ngalami wengi, uga sawijiné tlatah liyané ngalami wektu rina *(awan)*. Wayah wengi bisa disimpulake minangka wektu ing antarané surup, amblesé srengéngé ing ufuk (horizon) sisih kulon nganti metuné sréngéngé ing ufuk sisih wétan ing wayah dina sabanjuré.

Karana rotasi bumi kang muter saka arah Kulon tumuju wétan, rina lan wéngi dina tumuju arubah amarga gegantian lan ngasilaké siji dina kang kapengkar déning 24 jam

## Dasanama

Tembung *wengi* duwé dasanama:

* Ratri
* Dalu
* Wengi
* Bengi

## Uga delengen

* Sugeng dalu
# Wikisastra

Wiktionary| Logo Wiktionary basa Inggris lan Jawa |
| Pakeliran
Pendhapaning Wiktionary basa Inggris kala 14 Januari 2019 |
| Jinising situs | Bausastra *online* |
| Ana ing basa | Manéka basa |
| Kang duwé | Yeyasan Wikimedia |
| Digawé déning | Jimmy Wales lan paguyuban Wikimedia |
| Situs jaringan | wiktionary.org |
| Dagang | Ora |
| Règistrasi | Manasuka |
| Kababar | Dhésèmber 12, 2002 (2002-12-12) |
| Setatus saiki | Aktif |

**Wiktionary**, utawa—ing édhisi basa Jawa—**Wikisastra** iku proyèk kerabaté Wikipédia sing ditujoaké minangka bausastra wiki mardika (kalebu tèsaurus lan leksikon) ing kabèh basa. Wiktionary ing édhisi basa Inggris (en.wiktionary.org) dibukak sepisanan tanggal 12 Dhésèmber 2002 minangka tindak lanjut proposal Daniel Alston. Tanggal 29 Maret 2004, Wiktionary ing édhisi basa liyané, yaiku Prancis lan Polen, wiwit dibukak. Wiwit wektu iku, Wiktionary ing édhisi basa liyané uga wiwit dibukak. Awalé, Wiktionary nginduk ing URL sauntara nganti akhiré tanggal 1 Mèi 2004 dipindhah menyang www.wiktionary.org.

Wiktionary dicawisaké kanggo

* njelasaké surasaning tembung, istilah, lan cekakan
* tesaurus kanthi cara nunjukaké sinonim
* mertalaké tembung-tembung saka sawijining basa nuju basa liyané.

Ora kaya bausastra lumrahé sing monolingual/ekabasa utawa bilingual/dwibasa, Wiktionary wujud bausastra multilingual/multibasa lan internasional, sing tegesé duwé tujuan kanggo nyakup saben tembung saka kabèh basa sing dimangertèni lan nglakokaké ing manéka warna basa. Minangka conto, Wiktionary édhisi basa Inggris ngandhung entri/lema saka manéka warna basa, namung ditulis ing basa Inggris. Wiktionary édhisi basa Jawa uga bisa duwé artikel-artikel sing padha karo édhisi basa Inggris, nanging artikelé ditulis ing basa Jawa.

Bédané antarané Wiktionary lan Wikipédia iku akèhé entriné diwiwiti kanthi huruf cilik. Minangka conto, entri kanthi huruf cilik i lan kapital I béda.

## Wikisastra

Ing kaca iki panjenengan bisa nggolèki arti tembung sawijining lemma utawa entri ing basa Jawa. Manawa panjenengan péngin nyumbang entri, mila bakal banget diregani. Ing ngisor iki sabagéan saka pratélan tetembungan ing basa Jawa miturut susunan abjad:-

Perlu ditekanaké ing kéné manawa tembung-tembung sing diamot ing njero pratélan tembung iki yaiku tembung-tembung saka kosakata basa Jawa. Dadi disuwun, jeneng-jeneng tokoh, nagara lan bab-bab liyané aja dilebokaké ing kéné.

Pratélan tembung iki diamot kanggo artikel-artikel sing ora duwé kaca penghubung supaya aja dadi artikel yatim.

Perlu uga ditekanaké ing kéné supaya aja asal njupuk hak karya wong liya sing kareksa ing sangisoré **Undang-Undang hak cipta**. Tulung supaya mènèhi sumber informasi manawa mungelaké!

## Pirsanana uga

* Proyèk Wikimédia liyané
	+ Wikipedia
	+ Wikiquote
	+ Wikibooks
	+ Wikisource
	+ Wikinews
	+ Wikispecies
	+ Wikimedia Commons

## Pranala njaba

* Wiktionary - portal multibasa
	+ Pendhapaning Wiktionary basa Jawa
* Wiktionary di Wikimedia (pratélan wiktionary)
# Pananggalan

Bagean Pananggalan Hindhu ing taun 1871–1872.
**Pananggalan** utawa **kalèndher** iku sistem pètungan wektu kanggo mènèhi jeneng siji-sijining wektu (kaya ta dina). Araning sistem pètungan iki lumrah diarani pananggalan. Pananggalan iku lumrahé adhedasar lakuning srengéngé lan rembulan. Panangggalan uga duweni gegaman kanggo nuduhaké sistem mau (upamané jam témbok).

## Sistem pananggalan

Pananggalan sing lumrahé digunakaké yaiku pananggalan solar, pananggalan lunar, pananggalan lunisolar, utawa pananggalan pasetujon

*Pananggalan Lunar* iku pananggalan sing diselarasaké marang lakuning rembulan (fase bulan); tuladhane: pananggalan Islam.

*Pananggalan Solar* iku pananggalan sing nganggo landhesan mangsa lan lakuning srengéngé. Tuladhane Pananggalan Pèrsi.

*Pananggalan Lunisolar* iku pananggalan sing diselarasaké karo lakuning rembulan lan srengéngé, kaya ta Pananggalan Yahudi.

*Pananggalan Pasetujon* iku pananggalan sing ora diselarasaké marang lakuning rembulan lan srengéngé, contoné dina lan minggu Julius sing kagunakaké para nimpuna palintangan.

Ana uga pananggalan sing katoné diselarasaké marang obahing Venus kaya sing kagunakaké ing pananggalan Mesir Kuna. Penanggalan kaya mangkono mau uga asring katemon ing panggonan cedhak khatulistiwa.

### Pananggalan Solar

#### Dina-dina sing digunakaké

Sedina pananggalan solar iku kapétung saka plethèking srengéngé nganti angslup, kanthi wektu wengi kang lumaku, utawa bisa uga siji jangka wektu kedadèn sing ginanti kaya ta antarané plethèking srengéngé. Dawané jangka antarané wektu kedadèn bisa manèka warna ing antarané taun lumaku, utawa bisa uga rata-rata dina solar sing lagi lumaku.

#### Pananggalan Julius lan Grégorius

### Pananggalan Lunar

 sedina penanggalan lunar iku kapetung saka suruping srengenge tumeko plethek tumeko surup maneh. Itungan sedina ing pananggalan lunar iku rodo kosok balene seko pananggalan solar (surya).
### Pananggalan Fiskal

## Sub divisi kalender

## Rupa pananggalan liya

### Pananggalan lengkap lan ora lengkap

### Pananggalan pragmatis, teoretis lan pananggalan campuran

## Kagunan

## Pananggalan sing digunakaké saiki

* Pananggalan Masehi
* Pananggalan Tionghoa
* Pananggalan Hijriah

## Deleng uga

* Pananggalan Gregorius
* Pananggalan Hijriyah
* Pananggalan Jawa
* Pananggalan Julius
* Pananggalan Masèhi
* Pananggalan Revolusi Perancis
* Pananggalan Saka
* Pananggalan Tionghoa
# Ésuk

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Aksara Latin |   | ꦗꦮ |   |   |

Wayah ésuk mawa pedhut
Srengéngé ing wayah ésuk
**Ésuk** iku pérangan wektu wiwitan ing sawijining dina. Sajeroning kabudayan Indonésia, *ésuk* wujud wektu wiwit saka tengah wengi nganti watara tabuh 10.00. Wektu ésuk miwiti wektu sajeroning sadina, sadurungé wektu awan, soré lan wengi.

Ing kabudayan Éropah lan Amérikah Sarékat, makna ésuk nisa diwiwiti saka subuh nganti awan. Nanging bisa uga wiwit saka tengah wengi nganti awan. Sajeroning kabudayan sing migunakaké siklus wektu 12 jam, périodhe tengah wengi nganti awan iki sinebut *ante meridiem*, *A.M.*, *a.m.*, utawa *am*.

Sajeroning kabudayan Jawa, wektu ésuk iki dipérang manèh dadi:

* Jago kluruk sepisanan, watara tabuh 03.00
* Bedhug telu (Subuh, watara tabuh 04.00
* Jago kluruk pindho, watara tabuh 04.30
* Jago kluruk ping telu, watara tabuh 05.00
* Saput lemah, watara tabuh 05.30
* Byar watara tabuh 06.00
* Gumatel, watara tabuh 09.00
* Pecat Sawed, watara tabuh 10.00
* Wisan gawé, watara tabuh 10.00

## Tumindak sing apik ing wayah ésuk

Wayah ésuk nalika tangi turu awak kerep krasa lungkrah, saéngga apiké supaya badan tetep séhat lan siyap makarya ana sawatara kabiyasaan utawa tumindak sing apik sing perlu diayahi saben ésuk, ya iku: 1. Tangi turut nalika awak isih krsa lungkrah aja langsung tumindak sing abot, nanging apiké nindakaké senam peregangan otot-otot luwih dhisik. Peregangan pérangan awak kaya driji, otot sikil, geger, gulu lan pérangan awak liyané. Tumrap sing nganut agama Islam peregangan iki uga bisa diayahi sinambi nglakoni ngibadah salat subuh. 2. Ngombé banyu putih sadurungé sarapan. 3. Sarapan sing sugih kandhutan protèin. 4. Ulah raga ésuk. 5. Ngombé kopi secamgkir kanggo ngundhakaké konsèntrasi.

## Réferènsi

## Pranala njaba
# Soré

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Aksara Latin |   | ꦗꦮ |   |   |

Sesawangan wayah sore
**Soré** utawa ngasar ya iku sijinéng wektu ing dalem dinten sakmantuné wektu awan. Wektu soré dados penyambung antaraning awan lan wengi (rina lan wengi), amergi punika wau, wong kang padha agawi, murid sekolah lan keakèaning tiyang mantunaken pengagawiané ing dalem wektu soré kanggé nemuni bengi kang digunaaken kanggé leren.

Sore ing Sala
Ing sakjeroné kauripan sadinten-dinten, soré ana ing dalem wektu antaraning jam 17:00 sampèk jam 20:00, ya iku wektu srengéngé dados miring/condong sunaré. tiyang ngomong, soré punika padha kalé wektu Ngasar, ya iku wiwit mantune Bedhug duhur (dawaning ayang-ayange barang/benda ngeluwihi dawaning barang punika dhéwé) nganti Surup (Magrib) (diwiwiti wektu selurupé/surupé srengéngé). Selurupé srengéngé punika nggadai maksud: sekabèaning "piringan" utawa "awaké" srengéngé "slurup/kelem" ing ngisoré horizon (cakrawala/awang-awang).

## Refrensi
# Urip

| **Kauripan (Biota / Vitae / Eobionti)** |
| --- |
|  |
| Tetuwuhan ing Pegunungan Rwenzori, Uganda |
| Klasifikasi ngèlmiah |
| Domain dan Karajan |
|
Kehidupan di bumi:
* Kauripan non-sèlular
	+ Virus
	+ Viroid
* Kauripan sèlular
	+ Bacteria
	+ Archaea
	+ Eukarya
		- Protista
		- Fungi
		- Plantae
		- Animalia
 |

**Urip** utawa **kauripan** utawa **koripan** iku ciri kas kang mbédakaké barang saka kang ndarbèni prosès biologis lan saka barang kang ora nduwé déné fungsi-fungsi iku wis mandeg (dadi tegesé) mati utawa pancèn ora tau duwé. Biologi iku ngèlmu kang nyinaoni studi kauripan.

Organisme urip iku ngalami prosès métabolisme, homeostasis lan duwé kapasitas kanggo tuwuh, mangsuli stimuli, réproduksi lan mawa sèlèksi alam, adhaptasi marang lingkungan sakiwa-tengené ing génerasi saturut-turuté.

## Cathetan

## Cathetan sikil

## Wacan luwih lanjut

* Kauffman, Stuart. The Adjacent Possible: A Talk with Stuart Kauffman
* Nealson KH, Conrad PG (Dhésèmber 1999). "Life: past, present and future". *Philos. Trans. R. Soc. Lond., B, Biol. Sci*. **354** (1392): 1923–39. doi:10.1098/rstb.1999.0532. PMC 1692713. PMID 10670014. Diarsip saka sing asli ing 2018-06-14. Dibukak ing 2016-08-30.
* Walker, Martin G. *LIFE! Why We Exist...And What We Must Do to Survive* Archived 2011-07-24 at the Wayback Machine. Dog Ear Publishing, 2006, ISBN 1-59858-243-7

## Pranala njaba

Wiktionary
Pirsani informasi ngenani Urip ing KamusWiki.

* Wikispecies – direktori panguripan bébas
* "The Adjacent Possible: A Talk with Stuart Kauffman"
* Stanford Encyclopedia of Philosophy entry
* Life under extreme conditions Archived 2007-10-04 at the Wayback Machine. Situs mengenai bagaimana panguripan dapat terbentuk dalam keadaan yang sangat ekstrem.
# Pananggalan surya

**Pananggalan Surya** utawa **Kalèndher Solar** iku siji pananggalan sing tanggalé nuduhaké posisi bumi sajeroning révolusi ngubengi srengéngé (utawa kanthi ekivalèn posisi srengéngé mubeng ing akasa).

## Uga delengen

* Pananggalan
* Pananggalan candra

## Pranala njaba

* Jewish Calendar
* Correspondence between Hebrew and Islamic calendars, months and holidays (pdf)
# Pananggalan candra

**Pananggalan Candra** utawa **Kalènder lunar** iku sistem pananggalan sing didhasaraké marang pétungan fase rembulan. Saben dina sajeroning pananggalan iki nandhaaké siji lokasi rembulan sajeroning révolusi ngubengi bumi.

Mayoritas kalèndher lunar iku kalèndher sing ora murni ndhasaraké pétungan tanggalé marang fase rembulan waé, nanging uga ngétung pergantian mangsa sing kadayan déning peredaran bumi ngubengi srengéngé. Pananggalan sajinis iki sinebut pananggalan lunisolar. Siji saka sethithik pananggalan sing murni ndhasaraké pétungan marang fase rembulan ya iku pananggalan Arab lan pananggalan Jawa Islam. Yèn cacahing dina sajeroning pananggalan solar utawa lunisolar watara 354 dina nganti 366 dna saben tauné, sajeroning pananggalan lunar, cacahing dina saben taun tetep 354 dina.
# Kalèndher Ibrani

**Kalèndher Ibrani** (Ivri: הלוח העברי‎

```
*ha'luach ha'ivri*) utawa **Kalèndher Yahudi** iku kalèndher lunisolar sing dipigunakaké déning wong Yahudi lan panganut agama Yahudi. Wektu iki kalèndher iki mung dipigunakaké kanggo acara-acara kaagamaan, antarané kanggo ngitung taun anyar Yahudi lan dian riyaya Yahudi.
```

Cithakan:Yahudi-stub
# Awan

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Aksara Latin |   | ꦗꦮ |   |   |

Wanci awan ing sawah
**Awan** utawa **raina** utawa **rina** iku pérangan wektu nalika pandom jam ana ing posisi 12:00. Awan sajeroning panggunaan aktivitas sadina-dina yaiku wektu antara tabuh 11.00 nganti tabuh 14.00. Miturut Bausastra Jawa Tim Balai Basa Yogyakarta, awan utawa siyang didhéfinisi minangka wayah nailkané ana srengéngé (kosok baliné bengi). Saliyané iku uga wayah nalikané srengéngé wis dhuwur.
# Astronomi

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Aksara Latin |   | ꦗꦮ |   |   |

Galaxy Andromeda minangka galaksi spiral udakara udakara 2,5 yuta taun cahya ing rasi lintang Andromeda. Gambar iki uga nuduhake Objek Messier 32 lan 110, uga NGC 206 (mega lintang sing padhang ing Galaxy Andromeda) lan lintang Nu Andromedae.
**Astronomi** (saking basa Yunani: αστρονομία = άστρον + νόμος, *astronomia = astron + nomos*, "hukum lintang") punika, ngèlmunipun sadaya badan-badan ingkang wonten langit utawi akasa. Ngèlmu punika sampun kina sanget, tiyang-tiyang Yunani kina sampun katarik. Ngèlmu punika wiyar sanget.

## Sajarah

* Sajarah Alam Semesta

## Perangkat

Perangkat utama ngèlmu astronomi iku antarané:

* Teleskop
* Observatorium

## Uga delengen

* Lintang
* Planet
* Tata surya
* Galaksi utawa gugusan Lintang

## Pranala njaba

* Departemen Astronomi Institut Teknologi Bandung Archived 2007-04-25 at the Wayback Machine.
* Observatorium Bosscha
* Lembaga Penerbangan dan Antariksa Nasional Archived 2011-04-21 at the Wayback Machine.
* International Astronomical Union
* American Association of Variable Star Observers
* Durham Region Astronomical Association
* National Optical Astronomy Observatories Archived 1997-01-29 at the Wayback Machine.
* North York Astronomical Association Archived 2021-02-13 at the Wayback Machine.
* Royal Astronomical Society of Canada Archived 2004-06-22 at the Wayback Machine.
* Royal Astronomical Society (UK)
* Czech Astronomical Society
* Herzberg Institute of Astrophysics Archived 2004-01-24 at the Wayback Machine.
* Saint Louis Astronomical Society
* Cassini Imaging Laboratory Archived 2006-04-03 at the Wayback Machine.
* Open Encyclopedia Project Archived 2004-06-29 at the Wayback Machine.

## Réferènsi

* Encyclopedia of Astronomy and Astrophysics Archived 2004-06-29 at the Wayback Machine.
* Los Alamos Astrophysics e-Print Database Archived 2020-01-23 at the Wayback Machine.
* Astronomy Picture of the Day
* Bruce Medalists (annual astronomical award since 1898)
* Islamic and Arab Astronomy Archived 2006-06-15 at the Wayback Machine.
* Kamus Istilah Astronomi Archived 2006-09-01 at the Wayback Machine.

Cithakan:Cabang ngèlmu alam