Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Biokimia

**Biokimia** iku kimia mahluk urip. Sauntara biokimiawan nyinaoni molekul lan réaksi kimia terkatalisis déning enzim sing dumadi ing kabèh organisme. Diagram lan dhèskripsi gegandhèngan antarané biokimia, biologi molekular, lan génétika bisa dipirsani ing artikel biologi molekular

Biokimia wujud èlmu sing nyinaoni struktur lan fungsi komponèn selular, kaya déné protèin, karbohidrat, lipid, asem nukleat, lan biomolekul liyané. Saiki biokimia luwih fokus kanthi mirunggan ing kimia réaksi angka mediasi enzim lan sipat-sipat protèin.

Saiki, biokimia metabolisme sel wis akèh disinaoni. Babagan liya ing biokimia antarané sandi génétik (DNA, RNA), sintesis protèin, angkudan membran sel, lan transduksi sinyal.

## Perkembangan biokimia

Bangkité biokimia diwiwiti kanthi panemonan sepisanan molekul enzim, diastase, ing taun 1833 déning Anselme Payen. Taun 1828, Friedrich Wöhler nerbitaké sawijining buku ngenani sintesis urea, sing mbuktèkaké yèn senyawa organik bias digawé kanthi mandhiri. Panemon iki tulak wuri kaliyan pamahaman umum ing wektu iku sing yakin yèn senyawa organik mung bisa digawé déning organisme. Istilah *biokimia* sepisanan ditelakaké taun 1903 déning Karl Neuber, sawijining kimiawan Jerman|Jerman. Wiwit wektu iku, biokimia tansaya ngrembaka, mligi wiwit tengahing abad kaping 20, kanthi tinemu tèknik-tèknik anyar kaya déné kromatografi, difraksi sinar X, èlèktroforesis, RMI (*nuclear magnetic resonance*, NMR), palabèlan radioisotop, mikroskop èlèktron, lan simulasi dinamika molekular. Tèknik-tèknik iki mungelaké panemon lan analisis sing luwih jero ngenani manéka warna molekul lan jalur métabolik sel, kaya déné glikolisis lan siklus Krebs. Perkembangan èlmu anyar kaya bioinformatika uga akèh mbiyantu ing paramalan lan pamodhèlan struktur molekul raksasa.

Saiki, panemon-panemon biokimia dipigunaaké ing manéka warna babagan, wiwit saka génétika nganti biologi molekular lan saka tetanèn nganti kadhokteran. Panrapan biokimia sing sepisanan mbok manawa ya iku ing panggawéan roti migunakaké khamir, watara 5000 taun kapungkur.

## Subdisiplin

Biokimia kanthi prinsip wujud kimia zat-zat sing bisa digolongaké dadi sapérangan kategori utama:

* karbohidrat,
* lipid,
* protèin lan asem amino,
* asem nukleat (DNA, RNA).

## Pirsanana uga

|  |  |
| --- | --- |
|  | Portal Kimia |

* Pratélan topik biokimia
* Biologi molekular
* Pratélan biomolekul
* Ékologi kimia

## Pranala njaba

* Perpustakaan Maya Biokimia lan Biologi Sel
# Alat kelamin

Organ seks alga ijo  *Chara*  yaiku lanang antheridia (abang) lan wadon archegonia (coklat).
**Piranti kelamin** utawa **organ sèksual** iku kabèh pérangan anatomi awak makluk urip kang magepokan karo reprodhuksi sèksual lan dadi péranganing sistem reprodhuksi ing sawijining organisme komplèks.

Jinis piranti kelamin kerep dadi panentu kelamin saka sawijining jinis organisme. Sajeroning sistem kelamin lanang-wadon, kang paling akrab karo manungsa, kaloka piranti kelamin kang fungsiné mrodhuksi spermatozoid (sèl kelamin lanang) lan piranti kelamin kang sèl endhog (sèl kelamin wadon). Sajeroning organisme lanang, organ kang magepokan antarané penis utawa hemipenis lan skrotum, déné organisme wadon duwé vulva, vagina, utawa kloaka.

| Anatomi |
| --- |
| **Sistem Utama** |
| Sistem sirkulasi . Sistem pancernan . Sistem endokrin . Sistem pambuwangan . Sistem imun . Sistem integumen . Sistem limfatik . Sistem otot |
| Sistem saraf . Sistem reproduksi . Sistem ambegan . Sistem rangka |
| **Organ** |
| Anus . Diafragma . Faring . Ginjel . Ati . Irung . Jantung . Kelenjar adrenal . Kelenjar prostat . Kelenjar tiroid . Kulit . Lambung . Laring . Ilat . Limpa . Mata . Otot . Ovarium . Pankreas . Paru-paru . Payudara . Penis . Plasenta . Rahim . Rektum . Kuping . Testis . Umbai cacing . Usus gedhé . Usus alus . Vulva . Vesikula seminalis |
| **Balung** |
| Balung selangka (clavicula) . Balung pupu (femur) . Balung lengen ndhuwur (humerus) . Balung uwang (mandibula) . Balung dhengkul (patella) . Balung pengumpil (radius) . Tengkorak (cranium) . Balung gares (tibia) . Balung lengen (ulna) . Iga (costae) . Balung geger (vertebra) . Balung pinggul (pelvis) . Balung dhadha (sternum) |
| **Kelenjar** |
| Kelenjar payudara . Kelenjar idu . Kelenjar tiroid . Kelenjar paratiroid . Kelenjar adrenal . Kelenjar pituitari . Kelenjar pineal |
| **Jaringan** |
| Jaringan panyambung . Jaringan otot . Jaringan epitel . Jaringan saraf . Kelenjar |
| **Bagéyan Awak** |
| Badan . Bokong . Dhadha . Untu . Kemaluan . Sirah . Kulit . Gulu . Ilat . Mata . Tutuk . Geger . Sendhi . Kuping . Tungkai atas . Tungkai bawah . Ubun-ubun . Rai |
| **Istilah liyané** |
| Arteri . Lambé . Diafragma . Peritoneum . Rambut . Saraf . Vena |
# Fisiologi

**Fisiologi**, iku asal saka tembung Yunani *physis* = 'alam' lan *logos* = 'carita'/(èlmu?), yaiku èlmu kang nyinaoni **fungsi** mekanik, fisik, lan biokimia saka makluk urip.

Fisiologi dipérang dadi fisiologi tetuwuhan lan fisiologi kéwan nanging prinsip saka fisiologi sifaté universal, ora gumantung marang sajinis organisme kang disinaoni. Upamané, apa kang disinaoni sajeroning fisiologi sèl khamir bisa uga dicakaké ing sèl manungsa.

Fisiologi kéwan diwiwiti saka metode lan peralatan kang dipigunakaké sajeroning pambelajaran fisiologi manungsa kang banjur sumrambah marang spésies kéwan saliyané manungsa. Fisiologi tetuwuhan akèh migunakaké teknik saka kaloro babagan iki.

Cakupan subjek saka fisiologi kéwan iku kabèh makluk urip. Akèhé subjek njalari panelitèn ing babagan fisiologi kéwan luwih kakonsèntrasi marang pemahaman owahing ciri fisiologis sadawaning sajarah evolusi kéwan.

Cabang ngèlmu liya kang tuwuh saka fisiologi iku biokimia, biofisika, biomekanika, lan farmakologi.

## Sajarah

Fisiologi eksperimental diawali ing abad kaping-17, nalika ahli anatomi William Harvey njelasaké anané sirkulasi getih. Herman Boerhaave kerep sinebut bapak fisiologi amarga karyané wujud buku teks mawa judhul *Institutiones Medicae* (1708) lan cara mulangé kang cemerlang ing Leiden.

## Babagan fisiologi

Fisiologi duwé sawatara subbidhang. Elektrofisiologi magepokan karo cara kerja saraf lan otot; neurofisiologi nyinaoni fisiologi utek; fisiologi sèl nunjuk marang fungsi sèl kanthi individual.

Akèh babagan kang magepokan karo fisiologi, ing antarané yaiku Ekofisiologi kang nyinaoni efek ekologis saka ciri fisiologi kéwan utawa tetuwuhan lan suwaliké. Genetika dudu siji-sijiné faktor kang mengaruhi fisiologi kéwan lan tetuwuhan. Tekanan lingkungan uga kerep njalari karusakan ing organisme eukariotik. Organisme kang ora urip ing habitat akuatik kudu nyimpen banyu sajeroning lingkungan sèlulèr. Ing organisme mau, dehidrasi bisa dadi masalah gedhé.

Dehidrasi ing manungsa bisa kadadéan nalika ana paningkatan aktivitas fisik. Sajeroning babagan *exercise physiology*, wis dilakoni manéka panelitèn ngenani èfèk dehidrasi marang homeostasis.

## Deleng uga

* Kedhokteran

Cithakan:Kadhokteran
# Métabolisme

Santorio Santorio (1561-1636) diyakini dadi kang pisanan ngayahi èksperimen ngenani metabolisme.
**Métabolisme** minangka modhifikasi senyawa kimia kanthi biokimia ing sajeroning organisme lan sèl. Metabolisme nyakup sintesis (anabolisme) lan panguraian (katabolisme) molekul organik komplèks. Metabolisme racaké dumadi saka tahapan-tahapan kang nglibataké enzim, kang dikenal uga minangka jalur metabolisme. Metabolisme total wujud kabèh prosès biokimia ing sajeroning organisme. Metabolisme sèl nyakup kabèh prosès kimia sajeroning sèl. Tanpa metabolisme, makluk urip ora bakal bisa tahan urip.

Produk metabolisme karan *metabolit*. Cawang biologi kang nyinaoni komposisi metabolit kanthi sakabèhané sajeroning sawiji tahap perkembangan utawa ing sawiji pérangan awak dijenengaké metabolomika.

## Jalur metabolisme

Jalur-jalur metabolisme wigati nyakup:

### Jalur umum

* Metabolisme karbohidrat
* Metabolisme lemak
* Metabolisme protéin
* Metabolisme asem nukleat

### Katabolisme

Jalur katabolisme kang ngurai molekul komplèks dadi senyawa prasaja nyakup:

* Respirasi sèl, jalur metabolisme kang ngasilaké ènergi (sajeroning wangun ATP lan NADPH) saka molekul-molekul bahan bakar (karbohidrat, lemak, lan protéin). Jalur-jalur metabolisme respirasi sèl uga mèlu sajeroning pencernaan panganan.
	+ Katabolisme karbohidrat
		- Glikogenolisis, pangowahan glikogen dadi glukosa.
		- Glikolisis, pangowahan glukosa dadi piruvat lan ATP tanpa mbutuhaké oksigèn.
		- Jalur pentosa fosfat, pambentukan NADPH saka glukosa.
	+ Katabolisme protéin, hidrolisis protéin dadi asem amino.
* Respirasi aerobik
	+ Transpor elektron
	+ Fosforilasi oksidatif
* Respirasi anaerobik,
	+ Daur Cori
	+ Fermentasi asem laktat
	+ Fermentasi
	+ Fermentasi etanol

### Anabolisme

Jalur anabolisme kang mbentuk senyawa-senyawa saka prekursor prasaja nyakup:

* Glikogenesis, pambentukan glikogen saka glukosa.
* Glukoneogenesis, pambentukan glukosa saka senyawa organik liya.
* Jalur sintesis porfirin
* Jalur HMG-CoA reduktase, miwiti pambentukan kolesterol lan isoprenoid.
* Metabolisme sekunder, jalur-jalur metabolisme kang ora esensial tumrap pertumbuhan, perkembangan, lan reproduksi, nanging racaké duwé fungsi kanthi ékologis, upamané pambentukan alkaloid lan terpenoid.
* Fotosintesis
* Siklus Calvin lan fiksasi karbon

## Uga delengen

* Metabolomika
* Metabolom
* Metabolit
* Laju metabolisme basal
* Thermic effect of food
* Biodegradasi

## Pranala njaba

* Eksperimen-eksperimen Santorio Santorio
* Interactive Flow Chart of the Major Metabolic Pathways Archived 2006-02-18 at the Wayback Machine.
# Biologi molekular

Biologi molekular
**Biologi molekular** utawi ingkang dipunsebat ugi **biologi molekul** inggih punika salah satunggaling èlmu ingkang ngrembag babagan pagesangan makluk urip ing skala molekul. Punika ugi kalebet panalitèn bab interaksi molekul wonten ing bandha urip lan lingkunganipun, mliginipun bab interaksi saking manéka warna sistem wonten ing salebeting sèl, kalebet interaksi DNA, RNA, lan sintesis protéin, lan kados pundi interaksi kasebat dipunatur. Babagan punika ugi tumpang tindhih kaliyan babagan biologi (lan kimia) sanèsipun, mliginipun bab genetika lan biokimia.

## Sajarah Biologi Molekular

Sanajan ta sampun kathah nonjol ing babagan èlmu pengetauan kontèmporèr, biologi molekuler inggih kalebet dhisiplin èlmu ingkang taksih kalebet enèm, ingkang asalipun saking taun 1930-nan lan 1940-nan lan dipunbentuk lembaganipun ing taun 1950-nan lan taun 1960-nan. Kedahipun sampun boten damel tiyang penasaran, bilih kathahipun masalah filosofis wonten ing èlmu biologi molekuler wonten gegayutanipun sanget kaliyan sujarah. Ing ngandhap punika wonten skètsa sekawan aspèk ngrembakanipun biologi molekuler punika, inggih punika ingkang kapérang saking asal-usulipun, prakawis-prakawis klasik, migrasi salajengipun dhumateng domain biologis sanèsipun, lan giliranipun langkung énggal kanggé génomik lan *pasca génomik*. Hisioriografi kasugihaning biologi molekuler namung saged dipun-ginakaken kanthi singkat wonten ing sujarah singkat. (Saged dipuntingali wonten ing, Abir-Am 1985, 1987, 1994, 2006; Burian 1993; de Chadarevian 2002, 2003, de Chadarevian dan Gaudilliere 1996, de Chadarevian dan Strasser 2002, Holmes 2001, Judson 1980, 1996, Kay 1993; Morange 1998; Olby 1979, 1990, 1994, 2003; Rheinberger 1997, Sapp 1992, Sarkar 1996a, Witkowski 2005;. Zallen 1.996 Ugi mirsani account otobiografi déning ahli biologi, kados déné Brenner 2001, Cohen, 1984; Crick 1988; Echols 2001, Yakub 1988; Kornberg 1989, Luria, 1984; Watson 1968, 2002, 2007;. Wilkins 2003).

## Gayutanipun kaliyan èlmu hayati "skala-molekul" sanèsipun

Para panaliti biologi molekular ngginakaken tèknik-tèknik kusus ingkang dados kasipun biologi molekular, nanging sapunika saged kanthi nggathukaken tèknik-tèknik kasebat kanthi tèknik lan gagasan-gagasan saking genetika lan biokimia. Kanthi umum gayutanipun babagan-babagan kasebat saged dipungambaraken kados makaten:

* Biokimia, inggih punika nliti dat-dat kimia lan prosès-prosès vital ingkang kadadosan wonten ing makluk gesang.
* Genetika, inggih punika nliti saking èfèk pabédan bab genetik wonten ing makluk gesang (tuladhanipun ngaji bab mutan).
* Biologi molekulat, inggih punika nliti wonten ing skala molekul saking prosès réplikasi, transkripsi, lan translasi bahan genetik.

## Cathetan suku
# Géografi

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Aksara Latin |   | ꦗꦮ |   |   |

Kaca samak Geographia cetaan taun 1535 .

**Géografi** iku asal katané saka basa Yunani yaiku *gê* utawa Bumi lan *graphein* utawa nulis/njelasaké. Géografi iku èlmu bab enggon utawa lokasi ing planit bumi sing dikaitké karo wangun-wangun fisik ing lumah bumi lan manungsa. Lokasi lan wangun-wangun fisik lumah bumi iku gampang dipirsani saka peta, mulané akèh duwé pamahaman (ciut) yèn géografi iku padha karo èlmu peta kamangka peta iku mung salah siji prangkat ing géografi.

Wangun-wangun fisik lumah bumi sing dikaitké karo èlmu-èlmu géologi, géodesi, oceanografi lan atmosfer iku dadi salah siji cabang èlmu géografi yaiku ngèlmu bumi.

## Sajarah

Géografi dikenal dadi èlmu iku wiwit abad kaping 18, dhasaré yaiku saka cathetan-cathetan lan pangalaman-pangalaman para panjlajah bumi. Banjur èlmu iku ngrembaka lan kenceng gandhèng cènèngé karo èlmu-èlmu géologi, botani, ékonomi, sosiologi lan demografi.

## Mangga pirsani

* Kartografi
* Indonésia
* Suriname
* Kaledonia Baru

## Pranala njaba

* Badan Koordinasi Survei dan Pemetaan Nasional (Bakosurtanal) Archived 2008-12-10 at the Wayback Machine.
* Lembaga Antariksa dan Penerbangan Nasional (Lapan) Archived 2011-04-21 at the Wayback Machine.
* Badan Meteorologi dan Geofisika (BMG) Archived 2004-04-29 at the Wayback Machine.
* Ensiklopedia Geografi Online - SekolahVirtual Archived 2010-10-17 at the Wayback Machine.
* Buana Katulistiwa (BK) Lembaga Aplikasi Geografi Indonésia Archived 2003-11-28 at the Wayback Machine.
* Geografiana - Situs Geografi Populer Indonésia Archived 2023-06-07 at the Wayback Machine.
* Fakultas Geografi UGM
* Fakultas Geografi UMS

Cithakan:Cabang ngèlmu sosial
# Ékologi

**Ékologi** iku èlmu kang nyinaoni interaksi antarané organisme karo lingkungan lan liya-liyané. Asalé saka tembung Yunani *oikos* ("habitat") lan *logos* ("èlmu").

Ékologi, biologi lan èlmu kauripan liyané silih nglengkapi karo zoologi lan géografi kang nggambaraké babagan yèn ékologi nyoba ngira-ira, lan ékonomi ènèrgi kang nggambaraké akèh-akèhé rantai panganan manungsa lan tingkat tropik.

Ékowewengkon bumi lan risèt owah-owahan iklim yaiku rong wewengkon fokus ekolog (wong kang nyinaoni ékologi) saiki.

## Ékologi ing pulitik

Ékologi nimbulaké akèh filsafat kang kuwat banget lan perobahan pulitik – kalebu obahan konservasi, kaséhatan, lingkungan, lan ékologi kang awaké dhéwé kenal saiki. Nalika kabèh digabungaké karo obahan perdamaian lan Enem Asas, karan obahan ijo. Lumrahé, njupuk kasehatan ékosistem kang sepisanan ing pratélan moral manungsa lan prioritas pulitik, kaya dalan kanggo nuju kasehatan manungsa lan kaharmonisan sosial, lan ékonomi kang luwih becik.

Wong kang nduwé kapercayan-kapercayan iku karan ékolog pulitik. Sapérangan wis ngatur ing sajeroning Golongan Ijo, nanging ana bener-bener ékolog pulitik ing sakèhing parté pulitik. Asring banget saka wong-wong mau migunakaké argumen saka ékologi kanggo nerusaké kawicaksanan, mligi kawicaksanan alas lan ènèrgi. Asring argumen-argumen iku tetentangan siji lan sijiné, kadidéné akèh dilakokaké déning akadhemisi uga.

## Ékologi ing ékonomi

Akèh ékolog nggandhèngaké ékologi karo ékonomi manungsa:

* Lynn Margulis nelakaké yèn studi ékonomi priyé manungsa nggawé kauripan. Studi ékologi priyé saben kéwan liyané nggawé kauripan.
* Mike Nickerson nelakaké yèn "ékonomi teli pralimané ékologi" wiwit ékosistem nyiptaaké sumber lan mbuwang sampah, ing ngendi ékonomi nganggep dilakoni "supaya bébas".

Ékonomi ékologi lan téyori perkembangan manungsa nyoba misahaké pranyatan ékonomi karo liyané, nanging angèl. Akèh wong menggalih ékonomi lagi waé dadi pérangan ékologi, lan ékonomi ngirwakakaké salah. "Modhal alam" yaiku 1 conto 1 téyori kang nggabungaké 2 prakara iku.

## Ékologi ing kacatingal antropologi

Sok-sok ékologi dibandhingaké karo antropologi, sebab kaloroné migunakaké akèh métodhe kanggo nyinaoni sawijining prakara kang awake dhéwé ora bisa ninggal tanpa iku mau. Antropologi yaiku ngenani priyé awak lan pikiranné awake dhéwé diprabawai lingkungan, ékologi yaiku ngenani priyé lingkungané awake dhéwé diprabawai awak lan pikiranné awaké dhéwé.

Sapérangan wong menggalih wong-wong mau mung sawijining èlmuwan, nanging paradigma mékanistik puguh nyèlèhaké subyèk manungsa ing kontrol obyèk ékologi — masalah subyèk-obyèk. Nanging ing psikologi évolusionèr utawa psikoneuroimunologi upamané cetha yèn kamampuan manungsa lan tantangan ékonomi ngrembaka bebarengan. Kanthi becik dikukuhaké Antoine de Saint-Exupery: "Bumi ngajaraké awake dhéwé luwih akèh ngenani dhiri awaké dhéwé tinimbang kabè buku. Amarga iku nulak awake dhéwé. Manungsa nemu dhiriné dhéwé nalika mbandhingaké diriné marang rerendhet."

## Pranala njaba

* Ekologi Adalah Ilmu Pengetahuan Archived 2008-05-28 at the Wayback Machine.
* Prinsip-prinsip Ekologi Archived 2008-04-30 at the Wayback Machine.
# Antoine Laurent de Jussieu

| **Antoine Laurent de Jussieu** |
| --- |
|  |
| Lair | (1748-04-12)12 April 1748 Lyon, Prancis |
| Pati | 17 Sèptèmber 1836(1836-09-17) (umur 88)  |
| Padunungan |  Prancis |
| Kabangsan |  Prancis |
| Babagan | Botani |
| Institusi | Jardin des Plantes |
| Misuwur amarga | Klasifikasi tetuwuhan ngembang |
| Cekakan pengarang (botani) | Juss. |

**Antoine Laurent de Jussieu** (12 April, 1748 - 17 September, 1836) iku ahli botani saka Prancis, misuwur minangka sing sapisanan ngusulaké klasifikasi tetuwuhan ngembang; sing akèh-akèhé isih dianggo nganti saiki.

Jussieu lair ing Lyon, keponakan saka ahli botani Bernard de Jussieu. Dhèwèké lunga menyang Paris kanggo sinau kadhokteran, lulus taun 1770. Dhèwèké iku dosèn (profesor) botani ing Jardin des Plantes wiwit taun 1770 nganti 1826. Anak lanangé Adrien-Henri uga dadi ahli botani.

## Karya

* Jussieu, Antoine Laurent de (1789). *Genera Plantarum, secundum ordines naturales disposita juxta methodum in Horto Regio Parisiensi exaratam*. Paris. OCLC 315729. Dibukak ing 2007-02-19.
* Jussieu, Antoine Laurent de. *Antonii Laurentii de Jussieu Genera plantarum:secundum ordines naturales disposita, juxta methodum in Horto regio parisiensi exaratam, anno M.DCC.LXXIV*. Dibukak ing 2009-08-19.
* Jussieu, Antoine Laurent de. *Opuscules de botanique*. Dibukak ing 2009-08-19.

Cithakan:Botanist

## Rujukan

* Duane Isely, *One hundred and one botanists* (Iowa State University Press, 1994), pp. 118–120
* Artikel iki ngamot tèks saka sawijining babaran kang sapréné ana ing dhomain publik: Chisholm, Hugh, èd. (1911). "De Jussieu". *[[Encyclopædia Britannica Eleventh Edition|Encyclopædia Britannica]]* (ing basa Inggris) (édhisi ka-11). Cambridge University Press. `{{cite encyclopedia}}`: URL–wikilink conflict (pitulung)
* "De Jussieu". *Catholic Encyclopedia*. New York: Robert Appleton Company. 1913.

*Artikel puniki njangkep teks saking* Catholic Encyclopedia *ingkang arupi ranah publik.*
# Griki Kuna

Parthenon minangka simbul budaya Yunani kuna
**Yunani kuna** tegesé pèriode Sajarah Yunani ing Èra Klasik, kang yakuwi wiwit saka 750 SM (pèriode archaic) nganti 146 BC (panaklukan Romawi). Jaman iki dianggep dadi budaya *seminal* (nggawa owah-owahan) kang dadi dhasaré peradaban bangsa kulon. Budaya Yunai duwé prabawa kang kuwat tumrap Kakaisaran Romawi, kang nggawa kabudayan iki menyang Éropa.

Peradaban Yunani kuna duwé prabawa wigati marang basa, pulitik, sistem pendhidhikan, filsafat, sains, lan seni, mbangkitaké Renaissance ing Éropa Kulon lan kabangkitan ing sajeroning mangsa Neoklasik ing abad ka-18 lan ka-19 ing Éropa lan Amérika.

## Uga delengen

* Seni Yunani kuna
* Agama Yunani kuna
* Musik Yunani kuna

haha

## Bibliografi

* Charles Freeman (1996). *Egypt, Greece and Rome*. Oxford University Press.
* Paul MacKendrick (1962). *The Greek Stones Speak: The Story of Archaeology in Greek Lands*. St. Martin's Press.

* The Canadian Museum of Civilization - Greece Secrets of the Past
* Ancient Greece website from the British Museum
* Economic history of ancient Greece Archived 2006-05-02 at the Wayback Machine.
* The Greek currency history
* Limenoscope Archived 2011-05-11 at the Wayback Machine., an Ancient Greek Ports database
* The Ancient Theatre Archive, Greek and Roman theatre architecture

Cithakan:Èra klasik
# Avertebrata

Gegremet iku conto invertebrata.
**Avertebrata** utawa **Invertebrata** iku istilah sing dicakaké déning Chevalier de Lamarck kanggo nuduhaké sato kéwan sing ora ndarbèni balung mburi. Invertebrata nyakup kabèh kéwan kajaba kéwan vertebrata (pisces, reptil, amfibia, manuk, lan mammalia. Conto invertebrata yaiku gegremet, uwur-uwur, hydra, nus, lan cacing. Invertebrata nyakup watara 97 persèn saka kabèh anggota kingdom Animalia.

Lamarck mérang invertebrata sajeroning rong golongan yaiku *Insecta* (gegremet) lan *Vermes* (cacing). Nanging saiki, invertebrata kapantha ing 30 sub-fila punjul wiwit saka organisme sing simpel kaya porifera lan cacing pipih nganti organisme sing luwih komplèks kaya mollusca lan arthropoda.

Ana 9 filum sajeroning klafisikasi avertebrata yaiku:

* Annelida
* Arthropoda
* Coelenterata
* Echinodermata
* Mollusca
* Nemathelminthes
* Platyhelminthes
* Porifera
* Protozoa

Panelitèn luwih jero ngenani taksonomi nuduhaké yèn akèh kéwan invertebrata sing kerabat luwih cedhak karo vertebrata tinimbang karo sapadha-padha invertebrata.