Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Taksonomi (biologi)

**Taksonomi**, saka tembung basa Griki: *tassein* kang tegesé *kanggo nglasifikasi* lan *nomos* kang tegesé *aturan*. Taksonomi bisa diarani klasifikasi mawa hirarki, utawa prinsip kang ndhasari klasifikasi. Mèh kabèh—barang obah, barang meneng, panggonan, lan kadadéan—bisa kapantha miturut sawatara skéma taksonomi.

## Taksonomi sajeroning biologi

*Pirsani Tatajeneng biologi*

Sajeroning biologi, taksonomi minangka cawang èlmu dhéwé, kang diarani uga **klasifikasi** utawa **sistematika**. Sistem kang dianggo yaiku pawèwèh jeneng kanthi rong sebutan, kang dikenal minangka tatajeneng binomial utawa *binomial nomenclature*, kang diusulaké déning Carl von Linne (Latin: Carolus Linnaeus), wong naturalis kabangsan Swèdhen.

Linneaus ngenalaké enem hierarki kanggo nglompokaké kabèh organisme urip. Kaenem hierarki (kang diarani takson) iku wiwit saka kang paling dhuwur (istilah sajeroning tandha kurung iku usulan kanggo panggunaan sajeroning basa Indonesia):

* Filum (kéwan), Divisio/Divisi (tumbuhan)
* Kelas,
* Bangsa/Ordo,
* Kulawarga/Familia/Famili/Suku (Suku),
* Genus/Marga, lan
* Spesies (Jinis).

Kanggoné tetuwuhan, istilah Divisio kerep dianggo ngganti Filum.

## Deleng uga

* Klasifikasi èlmiah
* Taksonomi tetuwuhan
* Taksonomi kéwan
* Taksonomi lemah
* Taksonomi tujuan pendhidhikan
# Tetanduran wewiji

| Tetanduran wewiji Kalamangsa: Devonian? |
| --- |
|  |
| *Welwitschia mirabilis* a member of the Gnetophyta |
| Klasifikasi ngèlmiah  |
| Karajan: | Plantae
 |
| *Klad*: | Tracheophyta |
| *Klad*: | **Spermatophyta**
 |
| **Dhivisi dan Klad** |
| * Pinophyta
* Cycadophyta
* Ginkgophyta
* Gnetophyta
* Magnoliophyta
* Bennettitales†
 |

**Tetuwuhan wewiji** utawa **Spermatophyta** (Basa Yunani: sperma=wiji , phyton=tetuwuhan) minangka golongan tetuwuhan kang duwé ciri khas, yaiku anané sawiji organ wujud wiji. Wiji minangka pérangan kang asalé saka bakal wiji lan ing jeroné ngandhut calon individu anyar, yaiku lembaga. Lembaga bakal ana sawisé panyerbukan utawa persarian kang diterusaké déning pambuahan.

## Deleng uga

* Wiji
* Tetuwuhan
* Angiospermae
* Gimnospermae
# Carolus Linnaeus

Lukisan Carolus Linnaeus
**Carolus Linnaeus** (utawi, **Carl von Linné**) (23 Mèi 1707 - 10 Januari 1778) punika ngèlmuwan Swèdhen ingkang ndamel pondhasi kanggé sistém klasifikasi taksonomi modèrn. Piyambakipun ugi salah satunggiling bapak ékologi modèrn.

Linnaeus punika ahli botani ingkang dipunmulèni ing jamanipun. Sasanèsipun punika, piyambakipun ugi baud ing kathah basa. Linnaeus sasanèsipun dados ahli botani ugi ngrangkep dados ahli zoologi saha dhokter.
# Terna

*Salvia lyrata*, sajenis terna.
**Terna** iku tetuwuhan kang batangé empuk amarga ora mbentuk kayu. Tetuwuhan kang kaya mangkénéiki bisa wujud tetuwuhan sausum, tetuwuhan rong usum, utawa uga tetuwuhan taunan. Sing bisa diarani terna lumrahé ya iku kabèh tetuwuhan mawa pambuluh (*tracheophyta*). Lumrahé sebutan iki mung dipigunakaké kanggo tetuwuhan kang ukurané cilik (kurang saka rong mèter) lan ora dipigunakaké ing tetuwuhan non-kayu kang mrambat (digolongaké tetuwuhan mrambat).

Ing laladan tropika akèh ditemoni terna kang taunan, sauntara ing laladan kanthi iklim sedheng terna racaké banget asifat musiman: pérangan aerial (kang tuwuh sadhuwuring lemah) luruh lan mati ing usum kang kurang selaras (racaké usum adhem) lan tuwuh manèh ing usum kang selaras.

Sok-sok terna uga ngasilaké jaringan kayu (kalignifikasi) ing pérangan bongkot batang utama.

Istilah "herba" ing botani ngrujuk marang terna, nanging ing babagan pangobatan "herba" ateges pérangan tetuwuhan segar utawa ngandhut banyu dhuwur kang kanggo bahan panyeger (topunikam), pangobatan, utawa bahan panyulingan kanggo dijupuk lenga atsiriné.

## Pirsanana uga

* Liana
* Wit

## Pranala njaba

*  Archived 2011-02-07 at the Wayback Machine.
* (ing basa Malayu)  Archived 2008-09-28 at the Wayback Machine.
# Afrika Bagéyan Kidul

*Kanggo nagara ing tlatah iki, pirsani Afrika Kidul.*

     Afrika pérangan kidul (subregion PBB))
     géografis
     Southern African Development Community (SADC)
**Afrika Kidul** iku tlatah sing dumunung ing paling kidul bawana Afrika. Miturut PBB, limang nagara sing kalebu Afrika pérangan kidul yaiku:

* Botswana
* Lesotho
* Namibia
* Afrika Kidul
* Swaziland
# Wikispecies

Logo Wikispecies.
**Wikispecies** iku proyek sing dijurung déning Yayasan Wikimedia kanthi tujuan nggawé portal isi bébas bab spésies-spésies. Wikispecies nyakup kéwan, tetuwuhan, jamur, bakteri lan kabèh makluk urip liyané lan bakal dikembangaké kanthi mirunggan ing Wikipedia.

## Pirsanana uga

* Proyèk Wikimedia liyané
	+ Wikipedia
	+ Wikiquote
	+ Wikibooks
	+ Wiktionary
	+ Wikisource
	+ Wikinews
	+ Wikimedia Commons

## Pranala njaba

* Kaca Utama Wikispecies
# Tata jeneng binomial

**Tata jeneng binomial** (*binomial nomenclature*) iku sistem formal pawèwèh jeneng spésies (mligi ing lingkup zoologi), tata jeneng binèr utawa *binary nomenclature* (mligi ing lingkungan botani), utawa sistem klasifikasi binomial (*binomial classification system*). Intisari saka sitem iki yaiku saben spésies dijenengi ing basa Latin lan dumadi saka rong pérangan, saéngga populèr minangka **jeneng Latin** utawa **jeneng saintifik**.

## Deleng uga

* Tata jeneng trinomial
* Taksonomi

## Pranala njaba

* Curiosities of Biological Nomenclature
* The Language of Horticulture Archived 2005-03-06 at the Wayback Machine.
# Korsika

| {{{name}}} Collectivité territoriale de Corse |
| --- |
| Wewengkoning Prancis |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Gendéra |  Logo |

 |
|  |
| Nagara |  Prancis |
| Préfèktur | Ajaccio |
| Laladan |
|  • Gunggung | 8,680 km2 (3,350 sq mi) |
| Zona wektu | CET (UTC+1) |
|  • Usum panas (DST) | CEST (UTC+2) |

**Korsika** (basa Perancis: *Corse*; basa Korsika: *Corsica*) iku siji pulo gedhé dhéwé kapapat ing Sagara Tengah. Korsika dumunung ing sisih kulon Italia, 160 km sisih kidul-wétan Perancis Dharatan, lan sisih lor Sardinia.

Korsika minangka salah siji saka 26 *région* Perancis, sanadyan kanthi *de jure* nduwé status komunitas teritori (*collectivité territoriale*). Kanthi status iki, Korsika dianggep luwih wigati tinimbang *région*-*région* liyané, nanging status iki sabeneré relatif padha karo status *région* sajeroning akèh prakara. Korsika kerep digolongké "*région*". Sanadyan kapisah saka Perancis Dharatan déning Sagara Liguria, Korsika kanthi administratif kalebu sajeroning kawasan Perancis Metropolitan.

Korsika dadi pérangan Perancis wiwit taun 1768. Sajeroning siji referendum kang dianakaké ing tanggal 6 Juli 2003, watara 191.000 pemilih nulak status otonomi terbatas kang ditawakké pamaréntah Perancis kanthi béda persentase 1,96%.

Korsika kawentar minangka panggonan kalairan Napoleon Bonaparte.

## Pranala njaba

* Corsica-Isula
* (ing basa Prancis) Galeri foto Archived 2007-09-27 at the Wayback Machine.
* Cithakan:Cs Peta Korsika Archived 2007-12-05 at the Wayback Machine.
* PhotoGlobe - Corsica
* "Corsica rejects autonomy offer by Paris", *CNN*

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Région-régionPerancis** |  |

 |
|
Alsace | Aquitaine | Auvergne | Bourgogne | Bretagne | Centre | Champagne-Ardenne | Franche-Comté | Île-de-France | Korsika | Languedoc-Roussillon | Limousin | Lorraine | Midi-Pyrénées | Nord-Pas-de-Calais | Basse-Normandie | Haute-Normandie | Pays de la Loire | Picardie | Poitou-Charentes | Provence-Alpes-Côte d'Azur | Rhône-Alpes |
|
Region jaban rangkah: Guadeloupe | Guyana Perancis | Martinique | Reunion |
# Azores

**Kapuloan Azores** (basa Portugis: Açores) iku kapuloan gunung geni kang dumunung ing tengah Samodra Atlantik lan minangka wewengkon otonomi Portugal. Let-é watara 1.500 km saka Lisabon lan 3.900 km saka wétan pasisir Amérika Lèr.

## Uga delengen

* Pratélan nagara
* Pratélan nagara miturut bawana

## Pranala njaba

* (ing basa Portugis) Badan Turisme Azores
# Kapuloan Canaria

**Comunidad Autónoma deCanarias**|

|  |  |
| --- | --- |
|  Gendera Dhaerah | Lambang Dhaerah |
|  |
| Kutha krajan | Santa Cruz de Tenerife,Las Palmas de Gran Canaria |
| Wewengkon – Total – % dari wewengkon Sepanyol | Urutan angka 13 7.447 km² 1,5% |
| Padunung – Total (2003) – % saka kang ndunungi Sepanyol – Kapadhetan | Urutan angka 8 1.843.755 4,4% 247,58/km² |
| Status otonomi | 16 Agustus 1982 |
| Parlemenperwakilan – Kursi Konggrès – Kursi senat |  14 2 |
| Présidhèn | Adan Martin Menis (CC) |

**Kapuloan Canary** dumadi saka pitung pulo vulkanik kang dumunung ing Samodra Atlantik, sisih lor-kulon pasisir Afrika (Maroko lan Sahara Kulon). Kapuloan iki kalebu sajeroning wewengkon Sepanyol lan minangka salah siji komunitas otonomi nagara iku. Kapuloan Canary uga didhaku déning Maroko.
Pranala njaba
* (ing basa Spanyol) Situs resmi
* (ing basa Spanyol) Foto tua Kepulauan Canaria dan penduduknya Archived 2005-04-10 at the Wayback Machine.
* (ing basa Spanyol) Galeri foto Kepulauan Canaria
* "Tidal wave threat 'over-hyped'" - *BBC*
* Warga Kepulauan Canaria yang bermukim di Louisiana
 |
# Pulo Ascènsion

**Pulo Ascension** iku sawijining pulo ing Samodra Atlantik sisih kidul antara Amérika Kidul lan Afrika. Pulo iki nduwé pedunung kurang luwih 1.000 jiwa lan jembaré ana 88 km2. Pulo iki jajahané Britania Raya.
# Alkohol

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Aksara Latin |   | ꦗꦮ |   |   |

**Alkohol** sajrone kimia yaiku senyawa organik kang duwé gugus fungsional hidroksil (-OH) kaiket ing atom karbon. Sacara mirunggan, pusat karbon kudu jenuh, duwé ikatan tunggal karo telu ikatan taom kang liya.

## Cathetan sikil
# Malaria

Sel getih abang sing kainfèksi déning *P.vivax*
**Malaria** iku sajinis lelara nular sing ngakibataké watara 350-500 yuta wong kainfèksi lan punjul 1 yuta mati saben taun, mligi ing laladan tropis lan ing Afrika.

Kanggo panemuan ngenani jalaran malaria, siji dhokter militèr Prancis Charles Louis Alphonse Laveran dianugerahi Bebungah Nobel kanggo Fisiologi lan Medis ing taun 1907.

## Sebab lan tandha-tandha

Malaria disebabaké déning parasit protozoa. *Plasmodium* (salah siji Apicomplexa) lan panularan vèktor kanggo parasit malaria manungsa ya iku lemut Anopheles. Rupa saka Plasmodium falciparum saka parasit iki tanggung jawab marang 80% kasus lan 90% pepati.

Tandha-tandha malaria kalebu demam, nggreges, arthralgia (lara sendhi), muntah-muntah, anemia, lan kejang.

## Pangobatan

Pangobatan malaria gumantung marang jinis parasit lan résistènsi parasit marang klorokuin.

Kanggo siji serangan malaria falciparum akut kanthi parasit sing résisten marang klorokuin, bisa diwènèhi kuinin utawa kuinidin kanthi intravena. Sajeroning jinis malaria liyané arang kadadéan résistènsi marang klorokuin, amarga saka iku racaké diwènèhi klorokuin lan primakuin.

Prinsip pananganan malaria kanthi umum ya iku yèn tanpa komplikasi diwènèhi peroral artesunat kombinasi karo amodiakuin (artesdiakuin) utawa coartem utawa duo-cotexcin, déné malaria kanthi komplikasi diwènèhi artesunat 2,4 mg/kgbb ing jam ka 0 - 12 - 24 - 72 lan saterusé nganti pasien bisa diterapi kanthi oral utawa digunakaké artemeter 3,2 mg/kgbb diterusaké nganggo 1,6 mg/kgbb.

## Réferènsi

* Ito J, Ghosh A, Moreira LA, Wimmer EA, Jacobs-Lorena M. *Transgenic anopheline mosquitoes impaired in transmission of a malaria parasite*. Nature 2002;417:387-8. PMID 12024215

## Pranala njaba

* WHO site on malaria
* CDC site on malaria
* Medline Plus site on malaria
* LookSmart - *Malaria* directory category
* Open Directory Project - *Malaria* Archived 2005-09-11 at the Wayback Machine. directory category
* Yahoo! - *Malaria* Archived 2006-01-17 at the Wayback Machine. directory category
* *Medicastore malaria* Archived 2011-08-20 at the Wayback Machine. directory category

### Vaksin lan riset liyané

* Malaria Vaccine Initiative Archived 2005-05-19 at the Wayback Machine.
* Malaria Atlas Project Archived 2015-03-30 at the Wayback Machine.
* Wellcome Trust against Malaria Archived 2006-06-13 at the Wayback Machine.
* New Scientist - *New Malaria Vaccine Raises High Hopes* 15 October 2004
* BBC - *Hopes of Malaria Vaccine by 2010* 15 October 2004
* Malaria. The UNICEF-UNDP-World Bank-WHO Special Programme for Research and Training in Tropical Diseases
* story of the discovery of the vector of the malarial parasite Archived 2006-06-14 at the Wayback Machine.
* History of discoveries in malaria Archived 2014-06-19 at the Wayback Machine.
* History of Malaria in Spain Archived 2005-03-15 at the Wayback Machine.
* BBC - *Science shows how malaria hides* 8 April 2005

### DDT

* The DDT Ban Myth

### Animasi, gambar, lan foto

* Burden of Malaria, BBC pictures relating to malaria in northern Uganda
* Malaria: Cooperation among Parasite, Vector, and Host (Animation)
# Mutasi

**Mutasi** ya iku owahé tatanan matéri génetik kang rupané gén utawa kromosom saka indhividhu lan diwarisna mara génerasi sawisé. Mutasi iku bisa kadadéan ing gén kang diarani mutasi gén, mutasi uga bisa kadadéan ing kromosom kang diarani mutasi kromosom. Mutasi kang kadadéan ing sél-sél gamét bakal menurun sifaté, nanging yèn mutasi iku kadadéan mung ing sél-sél somatik makaperubahan iku bakal mung kadadéan ing indhividhu iku lan ora menurun. Herman Yoseph Muller iku duwé pendhapat déné mutasi kang kadadéan ing sél-sél somatik ora bakal nggawa pangowahan ing keturunané. Mutasi kang kadadéan ing sél-sél gamét akèh-akéhé iku sél létal sedurungé dilairna utawa sedurungé gedhé (diwasa).
Mutagénesis iku prosés kedadéyané mutasi. Indhividhé kang ngalami mutasi iku diarani mutan. Faktor kang nyebabna anané mutasi ya iku mutagen. Kasil saka mutasi iku angél diamati amarga:
1.Gén kang ngalami mutasi ing indhividhu tartamtu ora &&&&
2. Gén kang ngalami mutasi lumrahé sifaté letal saéngga ora bisa diamati. Lumrahé indhividhu iku bakal mati sadurungé diwasa.
3. Gén kang ngalami mutasi lumrahé duwé sipat resesif saéngga ing kondhisi héterozigot durung bisa katon.

## Cathetan suku
# Selèksi alam

**Selèksi alam** utawi ing basa Inggris: (*natural selection*) inggih punika prosès alam milih utawi nyelèksi individu-individu ingkang gadhah sipat-sipat adhaptasi ingkang saé piyambak wonten ing lingkungan tinamtu.
# Adhaptasi

**Adaptasi** punika caranipun organisme supaya saged nyesuaikaken kaliyan lingkungan ingkang ngandap. Fungsinipun adhaptasi punika:

1. Kanggé pikantuk banyu, hawa, lan nutrisi
2. Supados saged adhaptasi kaliyan kondisi fisik, kajaba temperatur, cahya lan panas.
3. Supaya saged bertahan saking musuhipun kaliyan saged reproduksi
4. Saged ngerespon owah-owahan ing lingkungan ngandap.

## Jenisipun Adaptasi

Adaptasi jenisipun wonten 3, inggih punika:

## Adaptasi Morfologi

Adaptasi morfologi punika, bentukipun salira ingkang nyesuaiken kanggé kebutuhanipun urip. Kajaba:

#### Cucuk

Garudha gadhah cucuk ingkang kiyat lan uwang ngandhap mlengkung kaliyan tajem kanggé nyengkrem mangsanipun.

#### Oyod

Oyod ing ara-ara punika, kageman oyod ingkang kiyat kanggé nyerep toya. Manawi oyod hawa kanggé ambegan.

#### Waja mirunggan

Waja kéwan karnivora utawi ingkang nedha daging, adaptasinipun dadosaken waja dados sekawan waja siyung ingkang gedhé lan lancip. Fungsinipun kanggé nangkep mangsa, lan waja bam ingkang landhep ing pucuk kanggé ngoyak mangsanipun.

## Adhaptasi Fisiologi

Adhaptasi fisiologi punika, fungsi fisiologis ingkang 'nyami' kanggé kabetahanipun urip. Kaya ta:

#### Klanjer badheg

Sigung punika saged miyosaken ganda ingkang badheg saking cuwèran ingkang disemprotaken saking bolongan sisihé silit.

#### Kanthong mangsi

Cumi kanggé kanthong mangsi punika supados saged nglindhungi awak saking mungsuh utawi prédhator.

## Adaptasi Tingkah Laku

Adaptasi tingkah laku punika adapatasi uatawi penyesuaian tingkah laku. Tuldhanipun:

#### Pura-pura tidur atau mati

Kéwan ingkang ngelakoaken adhaptasi punika tupai Virginia. Tupai punika tilem lan nutup soca, meanwi wonten predator ingkang nyedhak. Dados ketinggalipun tupai punika sampun mati.

#### Migrasi

Ikan Salem ing Amérika utara, migrasi kanggé endhog-endhog ikan salem. Ikan salem uripé punika ing laut. Ikan salem ingkang ageng, umur 4 ngantos 7 taun, kempal ing pasisir barat Amérika Utara lan sareng-sareng nuju kali. Ing kali punika Ikan salem kang lanang, ngetoaken sperma ing nduwuripun endhog-endhog punika. Ikan salem ingkang sampun ngetoaken sperma limrahipun mati. Endog-endhog punika urip ing banyu tawar, manawi sampun ageng sareng-sareng nuju laut.

## Pranala njaba

* Pengertian Adaptasi Archived 2012-12-05 at the Wayback Machine. (dipunundhuh tanggal 24 November 2012)
* Adaptasi Archived 2012-08-19 at the Wayback Machine. (dipunundhuh tanggal 24 November 2012)
# Spesies cures

Macan Jawa sing wis cures taun 1980-an.
**Spesies cures** sajeroning biologi ateges ilangé sawiji spésies utawa saklompok takson. Wektu kacuresan spésies ditandhani kanthi matiné indhividhu pungkasan spésies mau, lan kamampuan kanggo kembang biak ora ana manèh.

## Spesies cures ing Indonésia

### Wis cures

* Macan Jawa
* Macan Bali

### Spesies sajeroning bebaya cures

* Warak jawa
* Warak Sumatra
* Macan Sumatra
* Orang utan

### Spesies sajeroning kaanan mutawatiri

* Jakatuwa Maluku

Wiktionary
Pirsani informasi ngenani Spesies cures ing KamusWiki.
# Charles Darwin

| Charles Robert Darwin |
| --- |
|  |
| Lair | (1809-02-12)12 Fèbruari 1809 Shrewsbury, Shropshire, Inggris |
| Pati | 19 April 1882(1882-04-19) (umur 73) Downe, Kent, Inggris |
| Padunungan | Inggris |
| Bangsa | Karajan Manunggal |
| Alma mater | Univèrsitas Edinburgh Univèrsitas Cambridge |
| Kondhang ing | The Origin of Species Natural selection |
| Bebungah | Royal Medal (1853) Wollaston Medal (1859) Copley Medal (1864) |
| **Karièr ngèlmiah** |
| Babagan | Naturalis |
| Institutions | Royal Geographical Society |
|  |
| Tandha tangan |
|  |

**Charles Darwin** (12 Fèbruari 1809 – 19 April 1882), punika satunggiling ngèlmuwan ing widhang biologi saking Britania Raya. Piyambakipun misuwur sanget amargi ingkang kaping pisan mamanggihaken téyori ngèlmu Evolusi. Piyambakipun mangembangaken téyorinipun satelasipun numpak baita *The Beagle* kanggé panlitèn ing kapuloan Galapagós.

Karyanipun ingkang misuwur asesirah *On the Origin of Species* (1859) saha *The Descent of Man*, (1871).

## Cathetan

Charles Darwin dipunwiyosaken ing dinten ingkang sami kaliyan Abraham Lincoln

## Deleng uga sanèsipun

* Pratélan Tokoh Profesi
* Harriet-bulus Galápagos, dipunkinten naté dados kagunganipun Darwin, mati tanggal 24 Juni 2006 watara umur 176 taun
* Patrick Matthew
* Charles Darwin Archived 2006-07-14 at the Wayback Machine.
# Filogeni

Sajeroning biologi, **Filogeni' *utawa* Filogenetika** iku minangka studi gayutan évolusionèr ing antarané manéka warna golongan organisme (conto: spésies, sing ndunungi), liwat panelitèn data urutan molekulèr lan matriks data morfologi. Istilah filogenesis asal saka tembung Basa Yunani sing tegesé "suku, ras", lan *genetikos* sing tegesé magepokan karo kelairan.

## Uga delengen

* Kladistika
* Sistematik

## Pranala njaba

* The Tree of Life
* Interactive Tree of Life
* PhyloCode Archived 2005-05-07 at the Wayback Machine.
* UCMP Exhibit Halls: Phylogeny Wing
* Willi Hennig Society
* Filogenetica.org in Spanish
* PhyloPat, Phylogenetic Patterns Archived 2007-06-30 at the Wayback Machine.
* Phylogenetic inferring on the T-REX server Archived 2020-09-18 at the Wayback Machine.
* Mesquite Archived 2013-12-28 at the Wayback Machine.
* NCBI - Systematics and Molecular Phylogenetics
# Sèlèksi gawéan

Sèlèksi gawéan bisa transformasi suket téosinté ing sisih kiwa dadi jagung ing sisih tengen
**Sèlèksi gawéan** iku sawijining prosès ing ngendi manungsa mbudidayakaké sato kéwan lan tetuwuhan supaya ndarbèni ciri khas fénotipe kang disenengi. Carané iki mawa milih spèsimèn kang disenengi, banjur diréproduksi. Turunané iki dikarepaké bakal ndarbèni ciri khas kang disenengi , iku. Menawa prosès iki dibolan-balèni turunané iku rupané bisa séjé banget saka leluhuré kang urip ing alas. Conto ing sato kéwan iku asu kang rupané bisa séjé banget saka sregala, leluhuré lan conto ing tetuwuhan iku jagung kang rupané uga séjé banget saka tuwuhan suket kang dadi leluhuré.

## Deleng uga

* Sangkan paraning asu
# Paléontologi

**Paléontologi** iku ngèlmu kawruh sing nyinaoni tetilasan kéwan saka jaman purbakala. Tembung iki asalé saka basa Yunani, yaiku *paleon* kang tegesé tuwa utawa apa-apa kang ana gayutané karo jaman biyèn, *ontos* kang tegesé kauripan, lan *logos* kang tegesé ngèlmu utawa pasinaon. Bisa uga dingerteni manawa paléontologi iku padha karo paléobiologi (*paleon* = tuwa, *bios* = urip, *logos* = ngèlmu), mula bisa dijupuk kasimpulan, paléontologi iku ngèlmu kang nyinaoni utawa ngèlmu kang njlèntrèhaké babagan sajarah kauripan kang ana ing bumi, tuladhané kaya ta kéwan lan tetuwuhan jaman biyèn kang wis dadi fosil. Paléontologi kagolong ing salah sawijining cabang ngèlmu saka Biologi. Wong kang nyinaoni babagan iki karan paléontolog.
# Paricara èlmiah

**Métodhe èlmiah** utawa **prosès èlmiah** iku siji prosès kaèlmuan kanggo ngetukaké kawruh kanthi sistematis dhedhasar bukti fisis. èlmuwan ngayahi pangamatan sarta mbentuk hipotèsis sajeroning upaya njelasaké fénoména alam. Predhiksi kang digawé didhasaraké marang hipotèsis mau diuji kanthi ngayahi eksperimen. Yèn sawiji hipotèsis lolos uji makaping-kaping, hipotèsis mau bisa dadi siji téyori èlmiah.

## Unsur metode èilmiah

Unsur utama métodhe èlmiah ya iku pengulangan patang langkah ing ngisor iki:

1. Karakterisasi (pangamatan lan pangukuran)
2. Hipotesis (wedharan teoretis kang wujud dugaan marang asil pangamatan lan pangukuran)
3. Predhiksi (dédhuksi logis saka hipotèsis)
4. èksperimèn (pangujian kabèh bab ing ndhuwur)

## Pranala njaba

* An Introduction to Science: Scientific Thinking and a scientific method Archived 2005-11-24 at the Wayback Machine. olèh Steven D. Schafersman.
* Introduction to a scientific method
# Organisme

Ing èlmu biologi lan ékologi, **organisme** (basa Yunani *organon* kang tegesé **piranti/piranti**) iku sajatiné bandha kang urip utawa kanthi èlmiah yaiku kumpulan sèl kang silih prabawa nganti duwé fungsi kang stabil lan duwé sipat urip. Mila organisme asring uga ingaran

Diarani **organisme kompleks** yèn kasusun saka akèh sèl.

## Titikan

Titikan umum kang ana ing organisme yaiku:

* Perlu panganan
* Ambegan
* Obah
* Tuwuh
* Tangkar-tumangkar
* Peka

Nanging titikan iku ora universal. Mikroorganisme upamané baktèri ora ambegan, nanging ngganggo jalur kimiawi liya. Akèh organisme kang ora obah, uga akèh organisme kang ora tangkar-tumangkar, sanajan spésiesé bisa tangkar-tumangkar.
# Augustin Pyramus de Candolle

| **A. P. de Candolle** |
| --- |
| A. P. de Candolle |
| Lair | 4 Fèbruari 1778 Jenewa, Switserlan |
| Pati | 9 September 1841  |
| Kabangsan | Switserlan |
| Babagan | Botani |
| Notable awards | Royal Medal(1833) |

**Augustin Pyramus de Candolle** uga diéja **Augustin Pyrame de Candolle** (lair ing Jenewa, Switserlan, 4 Fèbruari 1778 – pati 9 Sèptèmber 1841 ing umur 63 taun) iku sawijining ahli botani. Cithakan pangarang dipigunakaké yèn ngutip jeneng tentanduran sing diterbitaké yakuwi aksara "DC.".

Panjenengané nemu gagasan "perang alam" ("Nature's war") sing mengaruhi, Charles Darwin.

## Rujukan

* Desmond, Adrian; Moore, James (1991), *Darwin*, London: Michael Joseph, Penguin Group, ISBN 0718134303
* Artikel iki ngamot tèks saka sawijining babaran kang sapréné ana ing dhomain publik: Chisholm, Hugh, èd. (1911). *Encyclopædia Britannica* (ing basa Inggris) (édhisi ka-11). Cambridge University Press. `{{cite encyclopedia}}`: Missing or empty `|title=` (pitulung)

## Pranala njaba

* Plantarum historia succulentarum, online Archived 2006-09-02 at the Wayback Machine.
* Les liliacées, online Archived 2011-05-19 at the Wayback Machine.
* Biography Archived 2007-03-10 at the Wayback Machine.
* View digitized titles by and a short biography of Candolle in *Botanicus.org* Archived 2007-09-30 at the Wayback Machine.