Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Aborsi

**Aborsi** utawa **bruwati** ya iku rampunging metengé wong déning ngilangi sawiji janin utawa èmbrio sadurungé janin iku mau panggah bisa urip ing njaba rahim. Sawiji aborsi kang kedadéan kanthi spontan uga diarani keluron. Aborsi bisa sengaja kedadéan lan banjur diarani induced abortion, utawa arangé diarani "induced miscarriage" / (keluron kanthi sengaja). Tembung *aborsi* iku asringé digunakaké mung kanggo negesi induced abortion. Procedur kang persis sawisé janin isih bisa panggah bisa urip ing njaba rahim diarani "ngakiri meteng tuwa".

Nalika diolèhaké déning ukum lokal, aborsi ing nagara maju iku salah sawijining prosedur paling aman ing donya kedokteran. Metodhe-metodhe modhèren nggunakaké usada utawa operasi kanggo aborsi. Obat kang jenengé mifepristone dicampur karo prostaglandin dadi obat kang padha aman lan èfèktifé kaya operasi nalika meteng ing trimèster kapisan, kapindho, lan paling akir. Pil KB, kang awujud kaya ta kapsul utawa piranti intrauterine, bisa digunakaké langsung sawisé aborsi. Nalika dilkuaké kanthi sah lan aman, induced abortions ora munggahaké résiko masalah fisik utawa mental jangka suwé. Kuwalikané, aborsi kang ora aman njalari matiné 47,000 manungsa lan 5 yuta manungsa lumebu rumah sakit saben taun. World Health Organization (WHO) nyaranaké aborsi kang aman lang sah supaya bisa dianakaké kanggo kabèh wong wédok.

Kira-kia ana 56 yuta aborsi kedadéan saben taun ing donya, kang kurang saka setengahé dilakuaké kanthi ora aman. Angka aborsi owah sithik antara taun 2003 lan 2008, kang sadurungé mudhun paling ora rong dékade kapungkur amarga aksès kanggo kulawarga berencana lan pil kb munggah. Ing taun  2008
, 40% saka wong wédok ing donya iki dhuwé aksès kanggo aborsi kang sah tanpa winatesan alesan. Nagara-nagara kang ngolèhaké aborsi dhuwé watesan-watesan kang béda-béda gumantung marang enom-tuané metengé wong supaya aborsi bisa dilakuaké.

## Rujukan

### Cathetan
# Primata

| Primata |
| --- |
|  |
| Klasifikasi ngèlmiah |
| Karajan: | Animalia |
| Filum: | Chordata |
| Klas: | Mamalia |
| Subklas: | Eutheria |
| Superordho: | Euarchonta |
| Unranked: | Euarchontoglires |
| Ordho: | **Primates** Linnaeus, 1758 |
| Familia |
| * 15, lihat tèks
 |

Sawijining gambar taun 1927 sipanse, gibbon (ndhuwur) lan loro orangutan (tengah lan tengah ngisor). Sipanse ing gambar ndhuwur lagi gelantungan; orangutan ing gambar tengah ngisor lagi mbrangkang.
*Homo sapiens*, anggota ordho Primata
**Primata** iku anggota saka ordo biologi, grup iki dumadi saka kabèh lemur, kethèk, lan manungsa. Primata asal saka tembung Latin *Primates*, kang tegesé "salah siji kang pisanan, paling apik, *noble*". Colin Groves ndata watara 350 spésies primata sajeroning *Primate Taxonomy*. Èlmu kang nyinaoni primata dijenengaké *primatologi*. Kabèh primata duwé limang driji (pentadactyly), wangun untu kang umum lan rencana awak primitif (ora spesial). Prabédan liya saka primata yakuwi kuku driji. Kabèh primata, mala kang ora duwé sipat kang biyasa saka primata liyané (kaya loris), duwé karakteristik orbit mata kang mbédakaké saka order taksonomi liyané. Karakter primata antarané pandangan kang duwé sipat stereoskopik (binocular vission), postur awak tegak.

## Klasifikasi primata

Ing ngisor iki pratélan warna-warna famili primata:

* **Order Primates**
	+ **Suborder Strepsirrhini**: *non-tarsier prosimians*
		- Infraorder Lemuriformes
			* Famili Cheirogaleidae: lemur kurcaci lan lemur tikus (32 species)
			* Famili Daubentoniidae: Aye-aye (1 species)
			* Famili Lemuridae: lemurs (22 species)
			* Famili Lepilemuridae: sportive lemur (26 species)
			* Famili Indriidae: woolly lemurs lan allies (19 species)
		- Infraorder Lorisiformes
			* Famili Lorisidae: lorises, pottos lan allies (9 species)
			* Famili Galagidae: galagos (19 species)
	+ **Suborder Haplorrhini**: tarsiers, monkeys lan apes
		- Infraorder Tarsiiformes
			* Famili Tarsiidae: tarsiers (9 species)
		- Infraorder Simiiformes
			* Parvorder Platyrrhini: *New World monkeys*
				+ Famili Callitrichidae: marmosets lan tamarins (42 species)
				+ Famili Cebidae: capuchins lan squirrel monkeys (17 species)
				+ Famili Aotidae: kethèk wengi utawa kethèk beluk (douroucoulis) (10 species)
				+ Famili Pitheciidae: titis, sakis lan uakaris (42 species)
				+ Famili Atelidae: howler, spider lan kethèk wulu (28 species)
			* Parvorder Catarrhini
				+ Superfamili Cercopithecoidea
					- Famili Cercopithecidae: Old World monkeys (135 species)
				+ Superfamili Hominoidea
					- Famili Hylobatidae: gibbons utawa "lesser apes" (13 species)
					- Famili Hominidae: great apes (7 species)
# Singa

| Singa |
| --- |
|  |
| Setatus konservasi |
|  Mutawatiri  (IUCN 3.1) |
| Klasifikasi ngèlmiah |
| Karajan: | Animalia |
| Filum: | Chordata |
| Klas: | Mammalia |
| Ordho: | Carnivora |
| Famili: | Felidae |
| Génus: | *Panthera* |
| Spésies: | P. leo |
| Jeneng binomial |
| Panthera leo (Linnaeus, 1758) |
|  |

Video singa betina lan anak-anake ing Phinda Reserve
**Singa** (Sansekreta: *Siṃha*) inggih punika sato ingkang kagolong kulawargi *Felidae* utawi jinis kucing. Ing basa Latin singa dipunwastani *Panthera leo*. Singa gesangipun wonten kelompok. Limrahipun kasusun saking satunggal singa jaler mawi kathah singa èstri. Kelompok puniki banjur njagi teritoriumipun. Awratipun kirang langkung antawis 180 ngantos 250 kilogram. Yuswanipun antawis 10 ngantos 15 warsa ing alas. Nanging manawi dipunopèni saged ngantos 20 warsa.

## Habitat singa

Kala rumiyin, singa gesang ing saubenging tlatah Afrika, Wétan Tengah kaliyan siti Hindhustan. Nanging sapunika habitatipun namung wonten ing sapérangan alit Afrika kaliyan Indhia.

Singa
## Singa wonten cariyos

Singa punika dipunanggep sato ingkang megah piyambak kaliyan ugi asring dipunanggep ingkang ngratoni sato-kéwan sanèsipun. Dados asring dipunwastani "Raja Singa" ing cariyos-cariyos.

## Pralambang

Singa ugi asring dipundamel pralambang wonten ing sakathing nagari, pralambang wonten ing horoskop, lan sapanunggalanipun.

## Nami-nama kitha

Singa ugi kathah dipunanggé nami kitha. Ing andhap punika conthonipun:

* Singapura
* Singaparna, Tasikmalaya
* Leeuwarden wonten Negari Walandi.
* Lviv, ugi dipunwastani **Lwów**, **Lemberg** utawi **Leopolis** wonten Ukraina.

## Cathetan suku
# Tikus Polinésia

| Tikus Polinésia |
| --- |
|  |
| Setatus konservasi |
|  Ora Nyamari  (IUCN 3.1) |
| Klasifikasi ngèlmiah |
| Karajan: | Animalia |
| Filum: | Chordata |
| Klas: | Mammalia |
| Ordho: | Rodentia |
| Famili: | Muridae |
| Génus: | *Rattus* |
| Spésies: | R. exulans (Peale, 1848) |
|  |
| Kisaran asli tikus Polinésia ing Asia Tenggara (warna abang) |

**Tikus Polinésia**, **tikus Pasifik** utawa **tikus cilik** (*Rattus exulans*), sing dikenal wong Māori minangka *kiore*, minangka spesies tikus nomer telu sing paling nyebar ing donya sawise tikus coklat lan tikus ireng. Tikus Polinésia asalé saka Asia Kidul-Wétan, lan kaya seduluré wis nyebar, migrasi menyang sebagian besar Polinésia, kalebu Selandia Baru, Pulo Paskah, lan Hawaii. Iku nuduhake kemampuan adaptasi sing dhuwur karo spesies tikus liyane sing ana ing pirang-pirang lingkungan, saka padang rumput nganti alas.
# Irian

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Aksara Latin |   | ꦗꦮ |   |   |

Irian| Divisi pulitik Irian |
| Géografi |
| Pernah | Pulo lor Wanwa Australian |
| Koordhinat | 5°20′S 141°36′E |
| Titik dhuwur dhéwé | Puncak Jaya |
| Administrasi |
| **Indonésia** |
| Provinsi | Irian Irian Kulon |
| **Papua Nugini** |
| Provinsi | Tengah Simbu Dhataran dhuwur wétan Sepik Wétan Enga Gulf Madang Morobe Oro Dhataran dhuwur kidul Kulon Dhataran dhuwur kulon Sepik Kulon Lempongan Milne Distrik Kutha krajan Nasional |
| Dhémografi |
| Cacah jiwa | 6.4 yuta (2000) |

**Irian** (Basa Inggris: *New Guinea*) iku pulo gedhé dhéwé nome loro ing donya sing papané ing sisih lor Australia.

Pulo iki dibagi dadi rong wewengkon sing ya iku pérangan kulon sing karan Papua dikuwasani déning Indonésia lan pérangan wétan kang wujud nagara Papua Nugini.

Istilah **Papua** uga digunaaké kanggo ngrujuk pulo iki kanthi kaseluruhan. Nugini iku istilah *New Guinea*, jeneng sing diwènèhi déning wong Kulon, sing diindonésiaké. Wong-wong Barat mbiyèn duwé pendhapat yèn tlatah Papua mèmper *Guinea*, sawijining wewengkon ing Afrika. Dadi wong-wong mau nyebut Guinea anyar.

Ing pulo iki ana gunung paling dhuwur ing Indonésia, ya iku Puncak Jaya (5.030 m).
# Bison Amérika

Bison Amérika
Bison Amérika
**Bison Amérika** (*Bison bison*) iku sawijining kéwan mamalia sajenis sapi saka kulawarga bison sing uga diarani *American buffalo* utawa "kebo Amérika". Tembung *buffalo* ing kéné sajatiné salah, amarga kéwan iki naming kerabat adoh "kebo sajati" ya iku "kebo banyu" saka Asia Kidul-Wétan lan kebo Afrika. Bison tau manggoni laladan prairie (*Great Plains*) ing Amérikah Sarékat lan Kanada nganti mayuta-yuta cacahé nganti tekan Meksiko. Nanging ing pungkasan abad kaping 19 mèh cures.

## Dèskripsi

Sawijining Bison Amérika cedhak *Fumarole* (sumber panas) ing Taman Nasional Yellowstone.
Bison nduwé kulit wulu sing dhiwut-dhiwut lan ing mangsa adhem warnané coklat tuwa lan ing mangsa panas coklat enom. Bison dhuwuré bisa nganti 2 mèter lan dawané nganti tekan 3 mèter sarta aboté 400 nganti 1.000 kg. Spésimèn sing gedhé dhéwé naté tinemu aboté nganti 2.500 kg. Endhas lan bauné iku padhet banget lan bison lanang utawa wadhon loro-loroné nduwé sungu cendhak, bèngkok sing dienggo padhu nalika kerah.

Bison iku kéwan hèrbivor sing mangani suket lan tuwuhan *Cyperaceae* ing laladan prairi Amérika Lor. Bison mangan wayah ésuk lan wengi. Ing wayah awan kabèh padha lèrèn. Bison kawin ing sasi Agustus lan September; suwéné meteng ya iku 285 dina.
# Éropa

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Aksara Latin |   | ꦗꦮ |   |   |

Péta donya kang nuduhaké papané Éropa
Linguistik
Regione
1000
**Éropa** (Ind: Eropa) iku nuswabaga (Ind: benua) kang paling cilik kapindho sadonya. Ing Tanah Éropa iku pedhunungé ana kira-kira 741 yuta jiwa.

Tanah Éropa iku kapérang dadi sawatara tlatah kang luwih cilik:

## Éropa Lor

* Skandinavia
	+ Dhènemarken
	+ Nurwègen
	+ Swèdhen
* Finlan
* Lètlan
* Litowen
* Karajan Manunggal
* Républik Irlan
* Èslan

## Éropa Kulon

* Andorra
* Bèlgi
* Prancis
* Jerman
* Liechtenstein
* Luksemburg
* Monako
* Ostenrik
* Walanda
* Switserlan

## Éropa Kidul

* Portugal
* Spanyol
* Itali
* San Marino
* Vatikan

## Éropa Kidul Wétan

* Albani
* Bosnia lan Hèrcégovina
* Bulgari
* Grikenlan
* Kosovo
* Kroasia
* Républik Makédonia
* Rumeni
* Malta
* Montenegro
* Moldova
* Sèrbi
* Slovèn

## Éropa Wétan

* Bélarus
* Ruslan
* Ukraina

## Éropa Tengah

* Cékia
* Éstlan
* Honggari
* Polen
* Slowak

## Uga delengen

* Pratélan nagara miturut bawana
* Pratélan nagara
# Cuwut

**Cuwut** iku anggota saka famili **Sciuridae**, famili sing kalebu ing rodents ukuran cilik utawa sedheng. Famili cuwut kalebu cuwut wit, cuwut lemah, chipmunk, marmut (kalebu woodchucks), cuwut mabur, lan asu ara-ara ing antarané rodent liyané. Cuwut  iku asalé saka Amérika, Éurasia, lan Afrika, lan ditepangaké menyang Australia. Ing wiwitan, cuwut dingertèni ing jaman Eocene lan sing cedhak sesambungané karo berang-berang gunung lan dormouse tinimbang sato rodent liyané.

## Cathetan
# Klade

Panglompokan reptilia lan manuk lumrahé dianggep monofiletik.
**Klad** utawa **klade** iku golongan taksonomi kang duwé siji leluhur bebarengan lan kabèh katurunané uga asal saka moyang mau. Golongan kaya ngéné iku diarani golongan monofiletik, kang bisa digambaraké liwat analisis filogenetika, kaya kacetha sajeroning diagram pohon utawa siji kladogram.

Yèn siji klad kanthi konsisten tansah muncul sajeroning manéka analisis kladistika kanthi migunakaké manéka himpunan data, klad mau bisa diadopsi sajeroning taksonomi lan bisa dadi siji takson. Sanadyan mangkono, ora kabèh takson kang diakoni wektu iki bisa dianggep klad. Reptilia, umpamané, minangka golongan parafiletik amarga ora nglebokaké aves (manuk) kang uga dianggep ngalami évolusi saka leluhur kang padha karo reptilia.

Sajeroning kladistika, siji klad kang ana ing sawiji klad liya diarani "tersarang" sajeroning klad mau. Klad kang *tersarang* mau duwé sawatara kagunaan, umpamané bisa mènèhi cakupan èkspansi ing sawiji wewengkon géografis kang kaisolasi.

## Pranala njaba

* Evolving Thoughts: Clade Archived 2012-04-28 at the Wayback Machine.
* A poster-sized cladogram showing the Tree of Life (Evolution) Archived 2015-02-10 at the Wayback Machine.
* DM Hillis, D Zwickl & R Gutell: ~3000 species Tree of Life
* Phylogenetic systematics, an introductory slide-show on evolutionary trees
# Atol Midway

Gambar satelit Atol Midway
**Atol Midway** (basa Inggris: *Midway Atoll*) iku sawijiné atol kang dumunung ing Samodra Pasifik pérangan lor (cedhak ujung kidul-kulonKapuloan Hawaii), watara saprotelon *jarak* antara Honolulu lan Tokyo. Wates pananggalan internasional dumunung ing sisih kuloné. Atol kang sing ndunungi 40 jiwa (2004, (nanging ora ana sing ndunungi pribuminé) iki dumadi saka karang penghalang awangun ali-ali lan sawatara pulo cilik saka wedhi. Loro dharatan utama, Pulo Sand lan Pulo Eastern, minangka habitat kanggoné atusan éwon manuk sagara.

Minangka péranganing Kapuloan Kapencil Minor, Atol Midway kalebu sajeroning wewengkon kang ora kagabung (*unincorporated territory*), kang diklola déning Dinas Perikanan lan Margasatwa, ing ngisoré otoritas Departemen Dalam Negeri Amérika Sarékat. Atol iki dikukuhaké minangka Papan Perlindungan Nasional (*National Wildlife Refuge*) wiwit tanggal 22 April 1988.

Atol Midway luwih misuwur minangka lokasi *Pertempuran Midway* kang kadadéan nalika Perang Donya II tanggal 4 Juni 1942. Angkatan Sagara Amérika Sarékat kasil ngusir serangan prajurit Jepang. Insiden iki dadi titik balik paperangan ing kawasan Pasifik.

Prasarana transportasi ing Atol Midway wujud 32 km dalan, 7,8 km pipa saluran, siji pelabuhan (ing Pulau Sand, katutup kanggo umum), lan loro landasan pacu aspal.

## Pranala njaba

* Midway Atoll National Wildlife Refuge Archived 2005-06-18 at the Wayback Machine.
* MidwayIsland.com
* "Where the Gooney Birds Are", *Smithsonian*
# Krajan Inka

|  |
| --- |
| Krajan Inka |
| Tawantinsuyu |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **1438-1533** |  |

 |
|
Flag

Coat of arms

 |
| Pernahé Kekaisaran InkaKrajan Inka kang amba (sek. 1525) |
| Pernahé Kekaisaran InkaKrajan Inka wiwit kanti pungkasan |
| **Kutha krajan** | Cusco |
| **Pamaréntahan** | monarki absolut |
| **Sapa Inka** |  |
|  •  | 1438-1471
  | Pachacuti |
|  •  | 1471-1493 | Túpac Inca Yupanqui |
|  •  | 1493-1527 | Huayna Capac |
|  •  | 1527 | Ninan Cuyochi |
|  •  | 1527-1532 | Huáscar |
|  •  | 1532-1533 | Atahualpa |
| **Sajarah** |  |
|  •  | Established | 1438 |
|  •  | Paprangan Cajamarca | 16 November 1532 |
|  •  | Dijajahi Spanyol | 1533 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Sadurungé** | **Sawisé** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Krajan Cuzco |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Virreinato Peru |  |
| Nagari Neo-Inka |  |

 |

 |
| **Saiki dadi péranganing** |  Peru |
| **Warning**: *Value specified for "continent" does not comply*

 |

**Krajan Inka** iku Krajan kang dumunung ing wewengkon kang saiki Peru wiwit taun 1438 nganti 1533. Inka sinebut peradaban "pra-Columbus, tegesé wis ana wiwit jaman sadurungé tekané Christopher Columbus. Sajeroning periode mau, Inka nguwasani sapérangan gedhé wewengkon Amérika Kidul pérangan kulon kang pusaté ing pagunungan Andes nganti 1533, wektu bangsa Spanyol nyerbu nagari iku. Atahualpa kang dadi raja Inka pungkasan, karan uga kanthi istilah Sapa Inca, tiwas kaprejaya déning panjelajah Spanyol kang jenengé Francisco Pizarro, kang uga nandhani wiwitan mangsa kuwasané Spanyol ing tlatah mau.

Krajan Inka dumadi saka papat *suyu*. Basa resmi Krajan ya iku basa Quechua, sanadyan ana watara 700 basa lokal kang dipigunakaké. Suku Inka ngayahi pamujan marang déwa-déwa, kanthi Inti minangka déwa srengéngé kang dadi déwa utama.

Kutha krajané dumunung ana ing Cuzco, utawa Qosqo, ing kidul Peru.

Sesawangan Machu Picchu, kutha bangsa Inka kang ilang, saiki situs arkéologi.
## Pranala njaba

* Inca Land olèh Hiram Bingham (diterbitkan 1912-1922)
* Tupac Amaru, the Life, Times, and Execution of the Last Inca.
* Inca Artifacts, Peru, and Machu Picchu Archived 2007-01-29 at the Wayback Machine. filem 360 derajad mengenai artefak Inka dan sesawangan Peru.
* Peradaban Inka dan peradaban kuna lainnya olèh Genry Joil.
* Inca stone cutting techniques: terori bagaimana dinding-dinding Inka berdiri begitu kokoh.
* Ancient Civilizations - Inca Archived 2007-02-04 at the Wayback Machine. Tempat panalitèn besar buat anak.
# Cusco

Gréja La Compañia ing Plaza de Armas, Cusco

Sana Warisan Donya UNESCO| Kutha Cusco |
| --- |
| Janeng ing Pratélan Warisan Donya |
| Jinis | Kutha Cusco |
| Wewaton | iii, iv |
| Rujukan | 273 |
| Tlatah UNESCO | Amérika Latin lan Karibia |
| Sujarah prasasti |
| Prasasti | 1983 (Sési Ka-7) |

**Cusco** (diarani uga **Cuzco**, **Qosqo**, utawa **Qusqu**) iku kutha ing pérangan kidul-wétan Peru, ing cerak lembah Urubamba ing pagunungan Andes. Kutha iki wujud kutha krajan saka *departemento* Cusco lan uga propinsi Cusco. Cusco duwé gunggung pendhudhuk watara 300.000 jiwa (sensus 2002) lan manggon ing kadhuwuran 3.500 m ing sandhuwuring lumahing laut. Kutha iki wujud kutha krajan krajan Inka lan nalika taun 2006 ditélakaké minangka panggonan sing duwé tingkat radhiasi ultraungu (UV) paling dhuwur ing bumi.

## Kutha kembar

* La Paz, Bolivia
* Baguio City, Filipina
* Samarkand, Usbekistan
* Ciudad de México, Meksiko
* Kyoto, Jepang
* Kraków, Polen
* Jersey City, Amérika Sarékat
* Chartres, Prancis
* Athena, Yunani
* Kaesong, Koréa Lor
* Moskwa, Ruslan
* Santa Barbara, Amérika Sarékat
* Betlehem, Palestina
* Yerusalem, Israèl
* Copán, Honduras
* Xi'an, Républik Rakyat Cina
* Potosí, Bolivia
* Cuenca, Ekuador
* Montevideo, Uruguay
* Rio de Janeiro, Brasil

## Pranala njaba

* (ing basa Spanyol) Cusco Province Municipal Council Archived 2007-10-25 at the Wayback Machine.
* Inca trails to Machu Picchu Archived 2006-07-15 at the Wayback Machine.
* (ing basa Spanyol) Football Club of Cusco
* Tour Inca trail to Machu Picchu Archived 2006-07-17 at the Wayback Machine.
* (ing basa Spanyol) Infocusco - news, info, photo gallery and forums
* Cuzco News Archived 2006-01-11 at the Wayback Machine.
* (ing basa Spanyol) All Cusco - Cuzco Magazine, maps, photo gallery and Travel Agency
* Cuzco travel guide, presentation of attractions Archived 2007-10-16 at the Wayback Machine.
* Inca Trail, Tour Agency, Manu, Travel AgencyCusco Cuzco Archived 2006-07-18 at the Wayback Machine.
# Genetika

Cithakan:Genetika sidebar

DNA minangka basis molekuler saka èlmu pawarisan.
**Génétika** iku cabang biologi kang nyinaoni gen, variasi genetis, lan hereditas ing organisme urip. Iku dianggep lapangan biologi, nanging kereb nugel akèh karo èlmu kauripan lan banget sambungané karo sinau saka sistem informasi.

Bapak saka génétika ya iku Gregor Mendel, ilmuwan abad-19 pungkasan lan friar Agustinian. Mendel nyinaoni 'pawarisan sipat', pola ing carané sipat tumurun saka tuwané kanggo turunane. Dhèwèké ngamati yèn organisme (tetuwuhan polong) warisan sipat kanthi cara "unit warisan" kang diskrét. Istilah iki, isih digunakaké saiki, iku dhéfinisi kang luwih ambigu saka kang diarani gen.

Pawarisan sipat lan mékanisme pawarisan molekul gen isih prinsip utama saka génétika ing abad ke-21, nanging génétika modern wis ngluwihi pawarisan nganti sinau fungsi lan prilaku gen. Struktur lan fungsi, jinis, lan distribusi gen disinaoni ing kontèks saka sèl, organisme (tuladhané dominasi) lan ing kontèks saka populasi. Génétika wis mènèhi munggah kanggo sawatara sub-babagan kalebu epigénétika lan génétika populasi. Organisme sing disinaoni ing lapangan kang amba iki nyakup domain gesang, kalebu baktèri, tetuwuhan, kéwan, lan manungsa.

Prosès genetik ing kombinasi karo lingkungan lan pengalaman kanggo mengaruhi perkembangan lan prilaku organisme, asring diarani alam mungsuh piwulang. Lingkungan intra- utawa ekstra-sèlulèr saka sèl utawa organisme bisa nguripké utawa matèni transkripsi gen. Tuladha klasik iku loro wiji saka jagung kang gèné podho rupo, siji diselehake ing iklim sedheng lan siji ing iklim garing. Nalika dhuwur rata-rata ing loro jagung uga ditemtokake gen dadi padha, kang ing iklim garing mung mundak setengah saka dhuwuré sijiné ing iklim sedheng amarga kurang banyu lan gizi ing lingkungan.

## Réferènsi

## Wacan luwih lanjut

## Pranala njaba

|  |
| --- |
| Wikibooks
Wikibooks gadhah buku kanthi sesirah
*Genetics* |

|  |
| --- |
| Cithakan:Library resources box |

|  |
| --- |
| Cithakan:WVD |

* Genetics di In Our Time diBBC. (listen now)
* Genetics ing Curlie

Cithakan:Genetika
Cithakan:Genetika kromosom
Cithakan:Biologi
# Onkologi

**Onkologi** iku sub-babagan medhis kang nyinaoni lan ngrawat kanker. Dhokter kang nekuni onkologi karan onkolog. Istilah iki asal saka basa Yunani: *onkos* (ονκος), kang tegesé masa utawa tumor l panambang *-ology*, kang tegesé "nyinaoni".

Onkologis bisa dipérang miturut jinis perawatan kang disadiakaké.

* Onkologi radhiasi: orang kang mligi ngenani perawatan kanker nganggo radhiasi, siji prosès kang karan radhioterapi.
* Bedhah Onkologi iku kang ahli sajeroning pambuangan tumor, kang ana ing pérangan:

1. Bedhah
2. THT-KL
3. Obsgyn
4. Mata

* Onkologi medhis iku kang migunakaké pangobatan utawa kemoterapi kanggo ngrawat kanker.

Onkologi ngayahi bab ig ngisor iki:

* diagnosis kanker
* Terapi (ya iku operasi, kemoterapi, radhioterapi lll)

## Uga delengen

* Terapi Gen
* Pengobatan Anti-angiogenesis
* Perawatan kanker eksperimental

## Pranala njaba

* Rumah Kanker - Informasi Pengobatan dan Perawatan Kanker
* National Cancer Institute Archived 2005-03-08 at the Wayback Machine.
* American Cancer Society
* Canadian Cancer Society
* BC Cancer Agency
* International Agency for Research on Cancer
* Cancer Research UK
* Cancerbackup Archived 2008-08-04 at the Wayback Machine.
* MacMillan cancer relief
* Panduan Quackwatch untuk terapi kanker alternatif
* Oncowiki: A Wiki based repository of Cancer Chemotherapy Regimens Archived 2007-03-10 at the Wayback Machine.
* People Living With Cancer South Africa Archived 2021-02-25 at the Wayback Machine.
* Articles on the scientific basis of popular alternatives.

Cithakan:Kadhokteran