Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# albert. ainctain

|  |
| --- |
| la .albert. .ainctain |
|  |
| .i jbena de'i | li 14 pi'e 3 pi'e 1879 |

.i la'o dy. **Albert Einstein** .dy. goi ko'a jbena fi li pavo pi'e ci pi'e pabizeso .i so'i le prenu cu jinvi le du'u ko'a traji lo ka vajni kei lo ka zmadu lo paso moi na'acto saske prenu .i ko'a finti le si'o saskrxotnositelnosti .i ko'a se cnemu fi la'e di'u la'o dy. 1921 Nobelpriset i fysik dy.

.i ba le nu ca le nu detri fa li 1919 kei ku snada cipra le nu lo dizlo bapli pe le solri cu muvdu lo gusni kei kei ko'a terdi misno .i ca le nu ko'a dzena kei ko'a traji lo ka misno kei lo ka zmadu lo saske pe lo citri

.i le cmene be ko'a cu kulnu se smuni lo mencre

## lifri

### citno

.i ko'a jbena fi li 14 pi'e 3 pi'e 1879 fo la'o dy. Ulm, Württemberg, Deutsches Kaiserreich dy. .i la'o gy. Hermann Einstein gy. patfu ko'a .i la'o gy. Pauline Koch gy. mamta ko'a .i vi la'o gy. Stuttgart-Bad Cannstatt gy. la paulin. speni la xerman. .i le lanzu be ko'a cu xebro .i ko'a zvati le xrisrkatolika ckule .i ko'a tadni le nu zgiterca'a le jgita .i ko'a na nelci le tadni be tu'a lo jgita .i ku'i baku ko'a gleki le zgike be le nu la'o dy. Wolfgang Amadeus Mozart dy. zgiterca'a le jgita

.i ba le nu le nanca be li mu cu temci le te jbena be fa ko'a kei le patfu be ko'a cu jarco le makfartci ko'a .i ko'a djuno le du'u da bapli le nu le jesni cu muvdu .i baku ko'a cusku le nu go'i se manci ko'a .i ko'a jarco le nu mutce xamgu le ka kakne le cmaci kei .i ku'i ko'a masno cilre .i so'o le prenu cu jinvi le du'u ko'a sezga'o kei .a le du'u ko'a kaknrdislexo

.i ca le detri be li 1889 ku le mikce tadni poi zoi gy. Max Talmud gy. cmene ku'o cu jarco ko'a le se ciska be le pijyske se tcidu .e le saske se tcidu .i la'o dy. Kritik der reinen Vernunft dy. poi la'o dy. Immanuel Kant dy. ciska ku'o me pa le pijyske se tcidu poi la maks.talmud. jarco ko'a .i re le bruna be le rirni be ko'a cu xlura ko'a le nu lo za'i mencre cu cinri ko'a kei le nu vo'a stidi le cukta be lo cmaci .e lo saske .e lo pijyske ko'a

.i ko'a zvati la'o gy. Luitpoid Gymnasium gy. .i ba le nu le nanca be li pare cu temci le te jbena be fa ko'a kei ko'a cilre lo cmaci

.i ca le se detri be li 6 pi'e 1 pi'e 1903 ko'a speni la'o sy. Mileva Marić sy.
# 1906moi

|  |
| --- |
| **ctona'a:**  |
| 18xyxymoi - **19xyxymoi** - 20xyxymoi |
| **dekna'a:** |
| 188xymoi 189xymoi - **190xymoi** - 191xymoi 192xymoi |
| **nanca:** |
| 1903moi 1904moi 1905moi - 1906moi - 1907moi 1908moi 1909moi |

## fasnu

ni'o di'e cu liste le fasnu de'i lo 1906moi .i

* de'i lo 18moi lanma'i bo djedi tedydesku tu'i la'o gy. San Francisco gy. .i piso'e ri cu daspo gi'e balvi cikre selve'u li cimunoki'oki'o ke merko rupnu .ije le morsi poi lenu ke'a cabna lenu tedydesku cu klani ciki'o .ije ji'a le reremuki'o bi'o cinonoki'o prenu cu binxo cauzda

## jbena

ni'o di'e cu liste le jbena de'i lo 1906moi .i

* de'i lo 14moi kanbyma'i bo djedi la'o gy. William Bendix gy. noi ke'a cu merko skina xeldraci cu jbena to mrobi'o de'i lo 1964moi toi .i
* de'i lo 15moi kanbyma'i bo djedi la'o gy. Edna Staebler gy. noi ke'a cu kadno ckufi'igau cu jbena to mrobi'o de'i lo 2006moi toi .i
* de'i lo 22moi kanbyma'i bo djedi la'o gy. Robert E. Howard gy. noi ke'a cu merko ckufi'igau cu jbena to mrobi'o de'i lo 1936moi toi .i

* de'i lo 4moi jaurbeima'i bo djedi la'o gy. Clyde Tombaugh gy. noi ke'a cu merko kesyskegau cu jbena to mrobi'o de'i lo 1997moi toi .i
* de'i lo 26moi jaurbeima'i bo djedi la'o gy. Madeleine Carroll gy. noi ke'a cu brito skina xeldraci cu jbena to mrobi'o de'i lo 1997moi toi .i

## mrobi'o

ni'o di'e cu liste le mrobi'o de'i lo 1906moi .i

* de'i lo 19moi lanma'i bo djedi la'o fy. Pierre Curie fy. noi ke'a cu fraso termu'eskegau cu mrobi'o to jbena filo 1859moi toi .i

* de'i lo 20moi matsi'uma'i bo djedi la'o gy. John Clayton Adams gy. noi ke'a cu brito larcygau cu mrobi'o to jbena filo 1840moi toi .i

* de'i lo 22moi ci'urma'i bo djedi la'o fy. Paul Cézanne fy. noi ke'a cu fraso cinta bo larcygau cu mrobi'o to jbena filo 1839moi toi
# gurni

ni'o lo **gurni** cu tsiju lo srasu gi'e cidja .i fi'o larsmura'a lo spaske lo gurni cu rutrkariopsi jenai tsiju

## ni'o nilcupra

di'e cartu le ni cupra le ralju gurni ja norgru ca'o le 1961moi .e le 2005moi se po'i le 2005moi nilcupra .i lo xrixruba .e lo spatrkinua cu norgru .ije le drata cu gurni.

| Grain | Mg de'i li 2005 | Mg de'i li 1961 |
| --- | --- | --- |
| zumri | 711,762,871 | 205,004,683 | lo zumri cu jicmu je remna cidja ne'i lo bemtu'a .e lo ketytu'a .e lo frikytu'a .ije le go'i cu cidja lo cange tolcilce danlu ne'i lo terdi |
| maxri | 630,556,602 | 222,357,231 | lo ralju gurni cu cidja ne'i lo citsi tumla |
| rismi | 621,588,528 | 284,654,697 | lo ralju gurni cu cidja ne'i lo midju terdi sefta |
| bavmi | 139,220,431 | 72,411,104 | banro fi'o cpana lo tumla poi ke'a cu nalbanli bo ferti jake dukse lenku lonu banro maxri tepi'o lonu djacu cokcu kei .e lo cange tolcilce danlu |
| sorgus | 59,722,088 | 40,931,625 | lo jicmu gurni cu cidja ne'i lo zdotu'a .e lo frikytu'a .ije le go'i cu cidja lo cange tolcilce danlu ne'i lo terdi |
| cunmi | 30,302,450 | 25,703,968 | lo gurni girzu cu banro ne'i lo zdotu'a .e lo frikytu'a |
| mavji | 24,032,521 | 49,588,769 | pu ralju cidja ne'i lo sicko'ogu'e .ijecabo le go'i cu cidja lo cange tolcilce danlu ne'i lo terdi |
| mraji | 15,202,142 | 35,109,990 | banro ne'i lo lenku tumla |
| xrimraji | 12,962,777 | 0 | ginxre lo maxri .e lo mraji .ije simsa lo mraji |
| xrixruba | 2,127,823 | 2,478,596 | cidja ne'i lo rontu'a .e lo zdotu'a .i terpli vasru la'o gy. pancake gy. .e la'o gy. groat gy. |
| cunmrfonio | 284,578 | 178,483 | banro ne'i lo frikytu'a |
| spatrkinua | 58,443 | 32,435 | tolsau jibni gurni gi'e banro ne'i lo ketygu'e cmana |

## ni'oni'o pinka gi'e sitna selci'a
# 1989moi

|  |
| --- |
| **ctona'a:**  |
| 18xyxymoi - **19xyxymoi** - 20xyxymoi |
| **dekna'a:** |
| 196xymoi 197xymoi - **198xymoi** - 199xymoi 200xymoi |
| **nanca:** |
| 1986moi 1987moi 1988moi - 1989moi - 1990moi 1991moi 1992moi |

## fasnu

ni'o di'e cu liste le fasnu de'i lo 1989moi .i

* de'i lo 20moi kanbyma'i bo djedi la'o gy. George H. W. Bush gy. cu selyli'e la'o gy. Ronald W. Regan lo merja'a

## jbena

ni'o di'e cu liste le jbena de'i lo 1989moi .i

* de'i lo 20moi kanbyma'i bo djedi la'o gy. Nadia Di Cello gy. noi ke'a cu gento skina xeldraci cu jbena .i
* de'i lo 26moi xlima'i bo djedi la'o gy. Emma Rigby gy. noi ke'a cu brito skina xeldraci cu jbena

## mrobi'o

ni'o di'e cu liste le mrobi'o de'i lo 1989moi .i

* de'i lo 11moi kanbyma'i bo djedi la'o gy. George O'Hanlon gy. noi ke'a cu merko skina xeldraci je trogau cu mrobi'o to jbena filo 1912moi toi .i

* de'i lo 10moi mlajukma'i bo djedi la'o gy. Mel Blanc gy. noi ke'a cu merko voksa xeldraci cu mrobi'o to jbena filo 1908moi toi