Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Laó Tse

**Laó Tse**, **Laozi**, **Laó-tse**, **Laótse** eða **Laó Tzu** (kínverska: 老子) var mikilvægur kínverskur heimspekingur. Nafn hans merkir „gamli meistarinn“ en gæti einnig þýtt „gamla barnið“ sem vísar jafnt til visku hins aldna sem aðlögunarhæfni og sveigjanleika hins unga. Til eru ýmsar frásagnir af Laozi og samkvæmt kínverskri hefð var hann uppi á 6. öld f.Kr. Honum er eignuð *Bókin um veginn og dygðina* (*Dao de jing* 道德经) sem er grunnrit í daóisma, ritið er talið hafa verið sett saman á 4. öld f.Kr. á tímabili hinna stríðandi ríkja.

  *Þessi heimspekigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Uppreisn

**Uppreisn** er í almennum skilningi þegar fólk neitar að viðurkenna ríkjandi yfirvald og hefur andóf gegn því. Uppreisn getur spannað allt frá borgaralegri óhlýðni að skipulegum tilraunum til að kollvarpa ríkjandi öflum með valdi. Hugtakið er oft notað um skipulega andspyrnu gegn ríkjandi stjórn hvort sem það er ríkisstjórn, skipsstjórn, herstjórn eða annars konar stjórn.

## Tegundir uppreisnar

* Friðsamleg mótmæli, þar með talin borgaraleg óhlýðni
* Andspyrna, skipuleg barátta gegn erlendum yfirráðum
* Bylting, til að breyta ríkjandi stjórnarháttum

## Nokkrar frægar uppreisnir

* Boxarauppreisnin
* Kappuppreisnin
* Páskauppreisnin
* Vendéeuppreisnin

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Höll

Schwerin-höll í Þýskalandi, sögulegt heimili leiðtogans af Mecklenburg
**Höll** er mikilfenglegt setur og heimili fyrir þjóðhöfðinga eða aðra opinbera manneskju eins og biskup eða erkibiskup. Hallir er víða að finna í Evrópu en í mörgum þeirra býr aðallinn. Í dag eru margar hallir notaðar í öðrum tilgangi en heimili, til dæmis sem þinghús, söfn, hótel eða skrifstofur.

## Tengt efni

* Listi yfir hallir
* Kastali

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Málmfræði

Málmbræðsluofn með fýsibelg knúinn af vatnshjóli í Kína á 14. öld.
**Málmfræði** er sú grein efnafræðinnar sem rannsakar eiginleika málmkenndra frumefna og málmblendur.

Málmfræði hefur verið stunduð frá byrjun bronsaldarinnar má segja því þá lærðu menn að blanda saman tini og kopar til að mynda málmblenduna brons.

Í dag er hún aðallega stunduð til að læra að búa til nýjar og ódýrar málmblöndur sem vinna betur en þær málmblöndur sem við þekkjum í dag.

  *Þessi efnafræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Fuzhou Changle-alþjóðaflugvöllurinn

Fuzhou Changle alþjóðaflugvöllurinn við héraðshöfuðborgina Fuzhou í Kína.
 Brottfararsalur Fuzhou Changle alþjóðaflugvallarins.
Innritunaraðstaða í farþegamiðstöð Fuzhou Changle alþjóðaflugvallarins.
**Alþjóðaflugvöllur Fuzhou Changle** (IATA: **FOC**, ICAO: **ZSFZ**) *(kínverska:* 福州长乐国际机场*; rómönskun: Fúzhōu Chánglè Guójì Jīchǎng)* er flughöfn Fuzhou höfuðborgar Fujian héraðs í Alþýðulýðveldinu Kína. Þessi nútímaflugvöllur er meginflughöfn héraðsins sem býður upp á alþjóðlegar tengingar. Hann er ein mikilvægasta alþjóðlega flughöfnin í Austur-Kína og einn fjölfarnasti flugvöllur á suðausturströnd Kína.

Flugvöllurinn er staðsettur um 50 kílómetra austur af miðborg Fuzhou í Changle hverfi Zhanggang bæjar, sem gefur honum nafn. Hann er við strönd Taívansunds umkringdur hafi á þrjár hliðar.

## Saga

Flugvöllurinn sem tók til starfa árið 1997, hefur vaxið hratt. Árið 2019 afgreiddi flugvöllurinn í tveimur farþegamiðstöðvum um 14.8 milljónir farþega og um 130.000 tonn af farmi.

Líkt og með flesta alþjóðaflugvelli í Kína hefur flugvöllurinn verið margoft stækkaður, enda kominn yfir getu hvað varðar farþegafjölda. Árið 2010 var ráðist í mikla stækkun flughlaðs, nýrrar farþegamiðstöðvar og fleira. Enn var ráðist í stækkun árið 2014, og aftur árið 2018 sem átti að tryggja árlega getu til flutninga á 25 milljónum farþega. Árið 2020 var síðan ráðist í stækkun sem á að skila getu upp á 36 milljónum flugfarþega á ári og um 450.000 tonn af farmi. Stefnt er að því að ljúka þeim framkvæmdum fyrir árið 2030.

## Samgöngur við flugvöllinn

Snarlestar, strætisvagnar og gott vegakerfi tengja flughöfnina við miðborg Fuzhou og nærliggjandi svæði.

## Flugfélög

Flugvöllurinn er safnvöllur fyrir heimaflugfélögin *Fuzhou Airlines* og *XiamenAir* sem eru þar umsvifamest. Meðal annarra flugfélaga eru *Air China*, *China Eastern Airlines*, og *Hainan Airlines*. Alls starfa þar 37 flugfélög.

## Flugleiðir

Flugvöllurinn býður meira en 80 flugleiðir til um 50 innlendra og erlendra borga. Flestir áfangastaðir eru innan Kína, en einnig eru alþjóðaflug frá Bangkok, Kuala Lumpur, Singapúr, Taípei, Osaka, Hong Kong, Makaó, og fleiri staða.

## Tenglar

* Fuzhou borg.
* Fujian hérað.
* Kínverskur vefur alþjóðaflugvallarins Fuzhou Changle Geymt 5 ágúst 2020 í Wayback Machine
* Vefsíða Travel China Guide um Fuzhou Changle flugvöllinn.. Almennar upplýsingar, kort af flugvellinum, samgöngur almenningsvagna á flugvöllinn o.fl.

## Heimildir

* Fyrirmynd greinarinnar var „*Fuzhou Changle International Airport*“ á ensku útgáfu Wikipedia. Sótt 19. febrúar 2021.
# Sögupersóna

**Sögupersóna** er persóna sem kemur fram í sögu (t.d. í bókmenntum, myndasögum, teiknimyndum, kvikmyndum og tölvuleikjum). Þessar persónur geta oft á tíðum verið dýr sem hafa verið gædd mannlegum eiginleikum sem koma fram í ævintýrum.

## Tengt efni

* Spunaspil, þar sem fólk setur sig í hlutverk sögupersónu.

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Forsögulegur tími

Stonehenge í Bretlandi var reist á nýsteinöld fyrir um 4000 árum síðan.
**Forsögulegur tími** er tímabil í mannkynssögunni skilgreint sem sá tími sem ekki eru til ritaðar heimildir um. Sem dæmi eru risaeðlur stundum sagðar hafa verið uppi á forsögulegum tíma og hellisbúar eru sagðir forsögulegt fólk. Í víðum skilningi mætti segja að forsögulegur tími hafi byrjað þegar alheimurinn myndaðist eða þegar líf kviknaði á jörðinni, en almennt er miðað við það þegar fyrstu manntegundirnar tóku að nota steinverkfæri eða upphaf fornsteinaldar fyrir um 3,3 milljón árum.

Mannkynssögunni er skipt í sögulegan tíma og forsögulegan tíma. Skilin þar á milli miðast við upphaf ritaðra heimilda, sem komu ekki fram á sama tíma alls staðar. Því lýkur forsögulegum tíma í raun ekki alls staðar samtímis. Á Íslandi telst sá atburður forsögulegur sem gerðist fyrir landnám Íslands, það er að segja það var enginn til frásagnar um atburðinn og engar ritheimildir til um hann. Elstu rituðu heimildirnar, leirtöflur ritaðar með fleygrúnum, eru frá Súmer, eða Mesópótamíu, frá því um 3000-3500 f.Kr.

Þar sem forsagan er, samkvæmt skilgreiningu, tíminn fyrir ritaðar heimildir, notast menn við aðferðir fornleifafræði, mannfræði, steingervingafræði og sögulegra málvísinda, til að rannsaka forsögulegan tíma. Verkfæri, skartgripir og mannvirki eru dæmi um efnismenningu sem er notuð til að gera grein fyrir sögu manna fyrir komu ritmáls. Forsögulegum tíma er stundum skipt í fornsteinöld, miðsteinöld og nýsteinöld, koparöld, bronsöld og járnöld, eftir helsta efnivið til verkfæragerðar; en svo lýkur forsögulegum tíma og sögulegur tími tekur við við upphaf fornaldar.

## Tengt efni

* Þróun mannsins

## Tilvísanir
# Gullgerðarlist

**Gullgerðarlist** (eða **alkemía** (úr arabísku: *al-kimia*)) var athugun á eðli efna. Gullgerðarmenn (*alkemistar*) kepptust meðal annars við að umbreyta óæðri efnum í gull og finna lífselixír. Upphaf gullgerðarlistarinnar má rekja aftur til fornaldar, en helstu gullgerðarmenn voru upp á 16. og 17. öld. Tilraunir manna til að búa til gull, héldust þó alveg fram á 19. öld. Gullgerðarmenn voru að vissu leyti fyrirrennarar nútíma efnafræðinga en í dag er gullgerðarlist talin til gervivísinda.

## Frægir gullgerðarmenn

* Roger Bacon
* Tycho Brahe

## Tenglar

* *Alkemistar fortíðarinnar*; grein í Lesbók Morgunblaðsins 2000[*óvirkur tengill*]

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Ístöð

Forn norræn ístöð sem fundust í Upplandi í Svíþjóð
**Ístöð** eru sérstakar gjarðir sem tengdir við hnakka og ætlaðar til að setja fætur í þegar riðið er á hestbaki. Elstu ístöð frá Norðurlöndum eru frá 8. öld en þau voru þekkt í Asíu á 6. öld. Ístöð komu sér vel í hernaði, þá gátu riddarar hreyft sig frjálslegar á hestbaki.

## Heimild

* Gömul reiðver[*óvirkur tengill*]

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Dauði

Legsteinn yfir gröf í kirkjugarði.
**Dauði** eða **andlát** er endalok virkrar starfsemi lifandi veru. Ýmsar skilgreingingar eru til á dauða og þegar ekki er um að ræða læknisfræðileg inngrip fara þær í flestum tilvikum saman. Með tilkomu tækninnar hefur þó skilgreiningin á dauða orðið talsvert flóknari og mikilvægari.

Áður fyrr var oftast miðað við að dauði ætti sér stað þegar hjartsláttur og öndun voru ekki lengur til staðar. Með aðstoð læknisfræðinnar er nú oft hægt að endurræsa hjartað og öndunarfærin, svo nú eru þessi einkenni kölluð klínískur dauði.

Í nútímalæknavísindum er því oftast notað hugtakið heiladauði, sem er samsett mæling á því hvort heilastarfsemi er endanlega hætt og útilokað að koma henni af stað aftur.

Þegar allar lífverur af einhveri tegund deyja er talað um útdauða.

## Greining

### Merki dauða

Þegar dýr með jafnheitt blóð deyr gefa eftirfarandi merki til kynna að það sé dáið:

* Öndunarstopp: engin merki um öndun.
* Hjartastopp: engin merki um hjartslátt.
* Heiladauði: engin merki um taugavirkni.

Þegar dauði hefur átt sér stað gengur líkið í gegnum eftirfarandi stig:

* Náfölvi (*pallor mortis*) birtist 15-120 mínútum eftir andlátið.
* Líkkólnun (*algor mortis*) á sér stað yfir langan tíma þar til hitinn nær umhverfishita.
* Dauðastjarfi (*rigor mortis*) þar sem útlimir stífna og erfitt verður að hreyfa þá.
* Líkblettir (*livor mortis*) birtast þar sem blóð safnast fyrir í neðri hluta líksins.
* Úldnun hefst þegar örverur taka að brjóta vefi líkamans niður.
* Rotnun felur í sér upplausn líksins.
* Flensun þar sem allir vefir líkamans hafa leyst upp og aðeins beinagrindin er eftir.
* Steingerving þar sem úrfelling steinefna myndar mót af beinunum á löngum tíma.

Tímalína sem lýsir breytingum á mannslíkamanum eftir dauða.
## Tilvísanir

## Tengt efni

* Dauðinn, persónugervingur dauðans

## Tenglar

* Kate Holiday (15. janúar 1950). „Hvernig er að deyja?“. *Lesbók Morgunblaðsins*. bls. 20-24.
* Ævar R. Kvaran (5. febrúar 1983). „Er dauðinn endir allrar tilveru mannsins?“. *Lesbók Morgunblaðsins*. bls. 14-16.
* Magnús Magnússon (30. október 1977). „Helvegur, dauðinn og lífið eftir hann“. *Vísir*. bls. 14-15.

  *Þessi dauðagrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Fötlun

Alþjóðlegt tákn fötlunar.
**Fötlun** er varanlegt líkamlegt eða andlegt ástand einstaklings, sem veldur því að hann getur ekki beitt sér til fulls.

Dæmi um fatlanir eru m.a.: blinda, lesblinda, heyrnarleysi, geðklofi og þunglyndi. Hreyfihömlun er tegund fötlunar, sem stafar af lömun eða vansköpun á hluta líkamans. Sumir hreyfihamlaðir einstaklingar nota hjólastóla til að fara styttri vegalengdir.

## Tengill

  *Þessi heilsugrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Lén

**Lén** er aðstaða til fjáröflunar sem veraldlegur eða kirkjulegur valdsmaður veitir öðrum, sem gat farið með aðstöðuna sem sína eign á meðan hann hafði hana að léni.

Sá sem veitti lénið var yfirleitt konungur eða biskup.

## Tengt efni

* Lénsherra
* Lénsmaður
* Lénsskipulag
# Gautama Búdda

Búddastytta frá Pakistan 1. öld.

**Gautama Búdda** (um 563 f.Kr. – 483 f.Kr. á Indlandsskaga) (fæddur **Siddhārtha Gautama**) var andlegur kenningasmiður. Hann er viðurkenndur af búddistum sem hinn æðsti búdda (*hinn upplýsti*).

## Fæðing Gautama Búdda

Búdda var sonur konungs að nafni Suddhodana og drottningu að nafni Maya. Þau bjuggi í litlu ríki sem hét Saykas í norður Indlandi, þar sem nú er Nepal.

Þau bjuggu í höfuðborginni Kapilavattu, í stórri höll.

Sagan segir að móður hanns hafi dreymt hvítan fíl sem hélt á hvítu lotusblómi. Þegar hún vaknaði kallaði hún og maður hennar á fjóra vitringa til þess að ráða drauminn. Þeir sögðu þeim hjónum að hún ætti von á dreng og myndi hann verða merkur og góður maður.

Samkvæmt hefð á á Indlandi á þeim tíma lagði Maya af stað til foreldra sinna til þess að fæða son sinn þar, og var leiðin nokkuð löng. Á leiðinni fóru þau í gegnum garð við rætur Himalayafjalla sem hét Lumbini og Maya ákvað að hvíla sig þar undir tré og fæddi hún son sinn þar.

Stráknum var gefið nafnið Siddhara, sem þýðir sá sem fær óskir sínar uppfylltar.

Ein goðsögnin segir að vitur gamall maður hafi heimsótti Búdda og hafi farið að gráta þegar hann sá hann. Sagði maðurinn við foreldranna að sonur þeirra myndi verða mikill maður og öflugur leiðtogi, hann gréti vegna þess að hann var orðinn gamall og geti ekki lært neitt af honum.

## Heimildir

Námsgagnastofnun. (e.d.). *Fæðing Búdda*. Sótt 23. Nóvember 2017 af

  *Þetta æviágrip er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Zhengzhou

Staðsetning **Zhengzhou** í Henan héraði Kína.
**Zhengzhou** er höfuðborg Henan héraðs í Kína.

Árið 2020 þegar síðasta manntal var gert í Kína, var íbúafjöldi borgarkjarna Zhengzhou 9.879.029 en íbúafjöldi undir lögsögu borgarinnar voru 12.600.574.

  *Þessi landafræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
## Tilvísanir
# Sjóher

Indverski sjóherinn.
**Sjóher** (**flotalið** eða **sjólið**) er herlið sem er þjálfað og útbúið til að berjast á sjó, á herskipum. Undir sjóher flokkast mannskapur um borð í herskipum, kafbátum og einnig sá hluti flughers sem tekur á loft af flugmóðurskipum.

## Nokkur hugtök

*Stólaher* er haft um allan herskipaflota þjóðar eða einhverjar tiltekinnar einingar. *Sjóhernaður* er hernaður sem fer fram á sjó. *Sjóhermaður* er maður í sjóher. *Sjóliðsforingjar* (flotastjórar) eru nefndir *aðmírálar*. *Lautinant* er foringi herflokks (bæði á sjó og landi). Lautinantar eru stundum nefndir *luktafantar* á íslensku.

Til forna börðust víkingar oft á sjó. Nokkur hugtök eru tengd þeim tíma. *Frálaga* (sbr. atlaga) nefnist það að leggja frá í sjóorrustu, *hrjóða skip* nefndist það að fella eða hrekja menn af skipi, *stafnleggja skipi* var það nefnt að leggja stafni að öðru skip í sjóorrustu.

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Mingveldið

Ferð Minghuang keisara til Sesúan eftir Qiu Ying (1494-1552).
**Mingveldið** (kínverska: 明朝; pinyin: *Míng Cháo*) var ættarveldi sem ríkti yfir Kína frá 1368 til 1644. Mingveldið var síðasta keisaraættin sem tilheyrði hankínverjum. Það hófst með uppreisn gegn hinu mongólska Júanveldi og beið á endanum ósigur fyrir mansjúmönnum sem stofnuðu Kingveldið 1644 þótt Syðra Mingveldið héldi velli til 1662. Margir hópar hankínverja litu á Kingveldið sem erlend yfirráð og börðust fyrir endurreisn Mingveldisins.

Mingveldið kom sér upp herflota og fastaher sem taldi milljón hermenn. Á hátindi ríkisins voru íbúar þess 160 milljónir.

  *Þessi sögugrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Fólk

**Fólk** er menningarlegt hugtak, sem nær yfir hóp manna óháð aldri og kyni og er haft um þjóð eða almenning (sbr. *fólkið í Frakklandi* eða *fólkið í grasrótinni*). Það er einnig haft um ættingja eða skyldmenni (sbr. *hún lét fólkið hans vita af andláti hans*).

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Maltneska

| Maltneska *Malti* |
| --- |
| **Málsvæði** | Malta |
| **Heimshluti** | Miðjarðarhafið |
| **Fjöldi málhafa** | 522.000 |
| **Ætt** | Afró-asísk
 Semísk
  Miðsemísk
   Arabísk     **maltneska** |
| **Skrifletur** | Latneskt stafróf |
| Opinber staða |
| **Opinbert tungumál** |  Malta |
| Tungumálakóðar |
| **ISO 639-1** | `mt` |
| **ISO 639-2** | `mlt` |
| **ATH:** Þessi grein gæti innihaldið hljóðfræðitákn úr alþjóðlega hljóðstafrófinu í Unicode. |

**Maltneska** (*Malti*) er þjóðtunga Möltu og eitt opinbera tungumála Evrópusambandsins. Hún er töluð á Möltu, Kanada, Ástralíu, Bandaríkjunum, Bretlandi og Gíbraltar. Um það bil 522.000 manns tala maltnesku. Maltneska er semískt mál og eina málið í þeirri ætt sem er viðurkennt opinbert mál innan Evrópusambandsins. Maltneska á uppruna sinn í mállýsku arabísku sem var töluð á Sikiley. Því heyrir maltneska til arabískra mála og telst sérstakt tilbrigði sem hefur þróast á sjálfstæðan hátt á síðustu 800 árum.

Maltneska hefur orðið fyrir miklum áhrifum frá ítölsku og öðrum indóevrópskum málum. Um það bil helmingur orðaforðans á rætur sínar að rekja til sikileysku og ítölsku, og talið er að tökuorð úr ensku svari til 6% til 20% af orðaforðanum. Upprunalegi arabíski stofninn svarar til um 30% orðaforðans og nær yfir grundvallarorð og smáorð.

Maltneska hefur alltaf verið skrifuð með latneska stafrófinu og er einstætt meðal semískra mála að því leyti. Elsti textinn á maltnesku er frá miðöldum.

## Heimild

  *Þessi tungumálagrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Dante Alighieri

Helgríma Dantes í *Palazzo Vecchio* í Flórens.
**Dante Alighieri** (um 29. maí 1265 – 14. september 1321) var skáld frá borgríkinu Flórens á Ítalíuskaganum. Verk hans *Hinn guðdómlegi gleðileikur* (*La divina commedia*) er talið með merkustu bókmenntum sem skrifaðar voru á miðöldum. Verkið er einnig talið hafa myndað grundvöllinn að ítölsku ritmáli.

Dante fæddist inn í virðulega fjölskyldu í Flórens. Hann varð, líkt og fjölskylda hans, hallur undir málstað Gvelfa (sem voru hallir undir páfa) í átökum þeirra við Gíbellína (sem hölluðust að keisaranum. Hann barðist sjálfur í orrustunni við Campaldino (11. júní 1289) sem festi Gvelfa í sessi á valdastóli í Flórens. Eftir ósigur Gíbellína skiptust Gvelfar í tvær fylkingar (hvíta og svarta) þar sem Dante var í fyrrnefndu fylkingunni.

1301 var von á Karli af Valois sem Bónífasíus VIII hafði útnefnt sáttasemjara í Toskana til Flórens. Dante fór þá fyrir sendinefnd til Rómar til að komast að fyrirætlunum páfa. Páfi sendi hina sendimennina burt en skipaði Dante að vera um kyrrt. Á meðan hélt Karl inn í Flórens með her svartra Gvelfa sem tóku stjórn borgarinnar í sínar hendur og drápu flesta andstæðinga sína. Dante gat ekki snúið aftur og var dæmdur til ævilangrar útlegðar.

Dante tók þátt í nokkrum tilraunum til að koma hvítum Gvelfum aftur til valda í Flórens, en þær mistókust allar. Hann dó að lokum í útlegð í Ravenna.

## Verk

Dante, staddur milli fjalls Hreinsunareldsins (*Purgatorio*) og fæðingarborgar sinnar, sýnir hina frægu upphafslínu *Nel mezzo del cammin di nostra vita* í málverki Domenico di Michelino frá því 1465.
*Hinn guðdómlegi gleðileikur* er nokkurs konar leiðsla sem lýsir ferð Dantes um Víti (*Inferno*), Skírnarfjallið (*Purgatorio*) og Paradís (*Paradiso*), fyrst undir leiðsögn rómverska skáldsins Virgils og síðan í fylgd sinnar ástkæru Beatrís. Verkið er ritað á mállýsku heimabæjar Dantes, en með þessu meistaraverki staðfesti hann að ítalskan væri nothæf sem bókmenntamiðill og gerði það einnig að verkum að toskanska varð grundvöllurinn að ítölsku ritmáli.

Önnur verk hans eru meðal annars *De vulgari eloquentia* um bókmenntir á talmálinu og *La vita nuova*, sem er saga ástar hans á Beatrice Portinari.

## Ítarefni

Dante Alighieri; Einar Thoroddsen þýddi (2018). *Víti: fyrsti hluti Gleðileiksins guðdómlega*. Guðrún útgáfufélag ehf, Reykjavík.

Dante Alighieri; Einar Thoroddsen þýddi (2021). *Skírnarfjallið: annar hluti Gleðileiksins guðdómlega.* Guðrún útgáfufélag ehf, Reykjavík.

## Tenglar

* Verk eftir Dante Alighieri hjá Project Gutenberg
* *Dante - 700 ára afmæli*; 1. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1965[*óvirkur tengill*]
* *Dante - 700 ára afmæli*; 2. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1965[*óvirkur tengill*]
# Meginlandsheimspeki

|  |
| Saga vestrænnar heimspeki |
| **Fornaldarheimspeki** |
| Forverar Sókratesar |
| Klassísk heimspeki |
| Hellenísk heimspeki |
| Rómversk heimspeki |
| Heimspeki síðfornaldar |
| **Miðaldaheimspeki** |
| Skólaspeki |
| **Heimspeki endurreisnartímans** |
| Heimspeki 15. aldar |
| Heimspeki 16. aldar |
| **Nýaldarheimspeki** |
| Heimspeki 17. aldar |
| Heimspeki 18. aldar |
| Heimspeki 19. aldar |
| **Heimspeki 20. aldar** |
| Rökgreiningarheimspeki |
| Meginlandsheimspeki |
| **Heimspeki samtímans** |

**Meginlandsheimspeki** vísar til annarrar tveggja meginhefða í heimspeki á 20. öld. Meginlandsheimspekin blómstraði í fyrstu einkum á meginlandi Evrópu og hlaut þaðan nafnið. Hún var lengi ríkjandi heimspeki á meginlandinu en hin meginhefðin á 20. öld, rökgreiningarheimspekin, naut einkum vinsælda í hinum enskumælandi heimi.

Meginlandsheimspeki sótti einkum innblástur sinn til þýsku hughyggjunnar og til hugsuða á borð við Søren Kierkegaard (1813 – 1855), Friedrich Nietzsche (1844 – 1900), Franz Brentano (1838 – 1917) og Edmund Husserl (1859 – 1938). Hún er almennt talin ná utan um fyrirbærafræði, tilvistarspeki, túlkunarfræði, formgerðarstefnu, síð-formgerðarstefnu og póstmódernisma, afbyggingu, franska kvenhyggju, Frankfurt skólann, sálgreiningu (í heimspeki), heimspeki Friedrichs Nietzsche og Sørens Kierkegaard og flestar gerðir marxisma og marxískrar heimspeki.

## Heimildir

* Fyrirmynd greinarinnar var „*Continental philosophy*“ á ensku útgáfu Wikipedia. Sótt 2. maí 2006.
* Critchley, Simon, *Continental Philosophy: A Very Short Introduction* (Oxford University Press, 2001). ISBN 0-19-285359-7
* Cutrofello, A., *Continental Philosophy: A Contemporary Introduction* (Routledge, 2005).
* Prado, C., *A House Divided: Comparing Analytic and Continental Philosophy* (Prometheus/Humanity Books, 2003). ISBN 1-59102-105-7

## Tenglar

* „Hver er meginmunurinn á rökgreiningarheimspeki og meginlandsheimspeki?“. *Vísindavefurinn*.

  *Þessi heimspekigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Sung Jae-ki

| Sung Jae-ki |
| --- |
|  |
| Fæddur | Sung Jae-ki 8. ágúst 1967 Daegu, Suður-Kórea |
| Dáinn | 26. júlí 2013 (45 ára) Seoul, Suður-Kórea |
| Dánarorsök | Sjálfsmorð |
| Þekktur fyrir | aðgerðasinni |
| Maki | Park Eun-kyong |

**Sung Jae-ki** eða **Sung Jae-gi** (kóreska:성재기; hanja:成在基; 8. ágúst 1967 – 26. júlí 2013) var suðurkóreskur mannréttindafrömuður og frjálslyndur hugsuður. Viðurnefni hans var **Simheon**(심헌;審軒).

Árið 2013 svipti hann sig lífi.

## Tilvísanir

## Tenglar

* *Suicide performance and journalist ethics* News Dongah *(English)*
* Police continue search for missing men's rights activist yonhapnews (English)
* Body of Sung Jae-gi found in Han River Koreaherald 2013.07.29 (English)
* *South Korean channel films suicide* Geymt 1 ágúst 2013 í Wayback Machine (English)
* *Grabación de un suicidio en Corea del Sur abre el debate sobre la ética de los medios de comunicación* (Espranol)
* *Activista Sung Jae-ki se suicidó frente a las cámaras de televisión* (Espranol)

  *Þetta æviágrip  sem tengist stjórnmálum er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Suðaustur-Evrópa

Kort sem sýnir staðsetningu Evrópu.
Kort sem sýnir staðsetningu Suðaustur-Evrópu.
**Suðaustur-Evrópa** er heimshluti sem er tiltölulega nýlega farið að tala um í Evrópu. Orðið var upphaflega notað yfir Balkanlöndin þar sem nafn Balkanskagans þótti hafa neikvæðar tilvísanir. Síðan þá hefur þetta heiti verið víkkað út og nær nú einnig yfir Kýpur, Evrópuhluta Tyrklands, Rúmeníu og Moldóvu sem ekki var hefð fyrir því að tala um sem Balkanlönd áður.

Í þessari stækkuðu mynd nær Suðaustur-Evrópa yfir þau svæði sem Tyrkjaveldi réði í Evrópu þegar það var sem stærst.

Upphaflega skilgreiningin nær því aðeins yfir Balkanlöndin:

* Albanía
* Bosnía og Hersegóvína
* Búlgaría
* Grikkland
* *Kósovó*
* Króatía
* Norður-Makedónía
* Serbía
* Slóvenía
* Svartfjallaland

En síðustu ár hefur hún oft verið látin ná yfir eftirtalin lönd að auki:

* Kýpur
* Moldóva
* Rúmenía
* Tyrkland (að hluta)

Ungverjaland og Úkraína eru sjaldnar talin með í þessum heimshluta. Algengara er að telja Ungverjaland til Mið-Evrópu og Úkraínu til Austur-Evrópu. Kákasuslöndin eru líka yfirleitt talin til Austur-Evrópu fremur en Suðaustur-Evrópu.