Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Paðreimur

Lega paðreimsins í Konstantínópel
**Paðreimur** (gríska: *Ἱππόδρομος τῆς Κωνσταντινουπόλεως*, umritað: *Hippódromos tēs Kōnstantinoupóleōs*) var leikvangur í Konstantínópel, höfuðborg Austrómverska keisaradæmisins. Í dag er torg á lóð paðreimsins sem heitir *Sultanahmet Meydanı* („Ahmet sóldans torg“) en aðeins einhverjar rústir eru eftir af leikvangnum.

  *Þessi sögugrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Afstæðishyggja

**Afstæðishyggja** er hver sú kenning og sérhvert viðhorf sem kveður á um að eitthvað sé afstætt við eitthvað annað eða velti á einhverju öðru. Til dæmis telja sumir afstæðishyggjumenn að siðferðið sé afstætt við samfélag og tíma, þannig að það sem er siðferðilega rétt eða rangt velti á því hvaða samfélag er miðað við og hvaða tímabil er miðað við. Stundum vísar afstæðishyggja til *afstæðishyggju um sannleikann*, þ.e. til þess viðhorfs að sannleikurinn sé afstæður við einhvern tilvísunarramma, t.d. tungumál, menningu eða einstaklinginn.

## Tengt efni

* Menningarleg afstæðishyggja
* Sjálfdæmishyggja

## Tenglar

* *Stanford Encyclopedia of Philosophy:* „Relativism“
* *The Internet Encyclopedia of Philosophy:* „Relativism“
* „Oft er sagt að allt sé afstætt, en er svo í raun?“. *Vísindavefurinn*.
# Antonín Dvořák

Antonín Dvořák
**Antonín Dvořák** (8. september 1841 – 1. maí 1904) var tékkneskt rómantíkurtónskáld. Hann var þekktur meðal annars fyrir notkun sína á þjóðlagastefjum í sinfóníu– og kammertónlist sinni. Hann byrjaði að læra tónlist um leið og hann byrjaði í skóla sex ára gamall. Síðar lærði hann í eina orgelskólanum í Prag og varð á endanum þekktur fiðlu- og víóluleikari. Dvořák hóf starfsferil sinn í tónlist sem víóluleikari í leikhúshljómsveit undir stjórn Bedřich Smetana en fór smám saman að snúa sér að tónsmíðum. Hann bjó í Bandaríkjunum í þrjú ár, 1892 – 1895, og kenndi tónsmíð í New York en á meðan dvöl hans stóð samdi hann sum af sínum þekktustu verkum svo sem Sinfóníu frá nýja heiminum, Ameríkukvartettinn og sellókonsert í h-moll. Dvořák hafði tvímælalaust mikil áhrif á bandaríska tónlist, enda var það yfirlýst stefna hans að reyna að búa til einskonar þjóðlegan bandarískan „hljóm“ handa hinni nýju þjóð. Mikil og augljós áhrif af verkum hans má heyra í kvikmyndatónlist nútímans.
# Skjaldarmerki Tékklands

Skjaldarmerki Tékklands
**Skjaldarmerki Tékklands** samanstendur af fjórum minni skjöldum. Tveir þeirra eru eins, efst til vinstri og neðst til hægri en það er hvíta ljónið í skildi Bæheims. Efst til hægri er hvíti örn Mæri en neðst til vinstri er svarti örn Slesíu. Skjaldarmerkið var innleitt í Tékklandi 1993.

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Surrey

Surrey á Englandi.
**Surrey** er sýsla á Suðaustur-Englandi á Bretlandi. Höfuðborg Surrey er Guildford.

  *Þessi landafræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Oxford

Oxford.
**Oxford** (sjaldan nefnt **Öxnafurða** eða **Uxavað**) er borg í Oxfordshire á Englandi. Fólksfjöldi 152.527 (2012). Hún er annáluð fyrir Oxford-háskóla, sem er elsti háskólinn í enskumælandi landi. Borgin er einnig þekkt fyrir byggingarlist. Thames rennur um borgina og heitir þar Isis. Úthverfið Cowley er þekkt fyrir bílaframleiðslu og þar er nú framleiddur BMW MINI.

Borgin var fyrst byggð á Saxaöld og kölluð „Oxnaford“.

  *Þessi Englandsgrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# 1429

Jóhanna af Örk í umsátrinu um Orléans.
Árið **1429** (**MCDXXIX** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Klaustrið og kirkjan á Munkaþverá brunnu og tveir munkar fórust.
* Jón Vilhjálmsson Craxton Hólabiskup kom til landsins.
* Jón biskup vígði Helgafellsklaustur að nýju en það hafði verið vanhelgað 1425. Hann vígði jafnframt Njál Bárðarson ábóta.
* Þorgils var vígður ábóti í Munkaþverárklaustri.

Fædd
Dáin
## Erlendis

* 30. apríl - Umsátrið um Orléans: Jóhanna af Örk kom til Orléans með varalið.
* 7. maí - Fall Tourelles, síðasta umsátursvirkis Englendinga við Orléans, Jóhanna af Örk varð hetja fyrir að leiða lokaáhlaupið þótt hún hefði særst.
* 8. maí - Englendingar fóru frá Orléans.
* 17. júlí - Karl 7. krýndur konungur Frakklands í Reims.
* 8. september - Jóhanna af Örk leiddi misheppnað áhlaup á París og særðist.
* Eyrarsundstollinum komið á. Í honum fólst að öll skip sem ekki tilheyrðu Kalmarsambandinu skyldu greiða toll þegar þau fóru um Eyrarsund. Til að fylgjast með skipaferðum var virkið Krókurinn reist á Helsingjaeyri.

Fædd
* 23. mars - Margrét af Anjou, Englandsdrottning, kona Hinriks 6. (f. 1482).

Dáin
* Giovanni di Bicci de' Medici, stofnandi Medici-ættarveldisins (f. 1360).
# Blettatígur

| Blettatígur Tímabil steingervinga: Seinnihluti plíósen – í dag |
| --- |
|   |
| Ástand stofns |
|  Viðkvæmt
(IUCN)  |
| Vísindaleg flokkun |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Ríki: | Dýraríki (*Animalia*)  |
| Fylking: | Seildýr (*Chordata*)  |
| Flokkur: | Spendýr (*Mammalia*)  |
| Ættbálkur: | Rándýr (*Carnivora*)  |
| Ætt: | Kattardýr (*Felidae*)  |
| Ættkvísl: | Acinonyx Brookes, 1828 |
| Tegund: | **Blettatígur** (*A. jubatus*)  |

 |
| Tvínefni |
| Acinonyx jubatus (Schreber, 1775) |
| Einkennistegund |
| Acinonyx venator Brookes, 1828 (= *Felis jubata*, Schreber, 1775) by monotypy |
|  Heimkynni blettatígurs |
| Samheiti |
| * *Felis jubata* Schreber, 1775
* *Felis venatica* Smith
* *Acinonyx venator* Brookes, 1828
 |

Blettatígur
**Blettatígur** (fræðiheiti: *Acinonyx jubatus*) er kattardýr og hraðskreiðasta dýr á jörðu. Hann getur hlaupið stuttan spöl á 115 km hraða á klukkustund enda er líkaminn allur sniðinn að hraðanum. Víðar nasir geta dregið mikið súrefni inn í lungun og loppurnar eru lagaðar að spretthlaupi. Nú lifa flestir blettatígrar í austan- og sunnanverðri Afríku en nokkrir eru í Asíu — í Íran og Pakistan. Þeir hafast við í margs konar umhverfi, allt frá trjálausum gresjum að þéttu kjarri eða jafnvel þurrum auðnum. Blettatígurinn er rándýr og lifir á gasellum.

## Tilvísanir

## Tenglar

* „Getið þið sagt mér allt um blettatígur?“. *Vísindavefurinn*.
* „Hversu hratt getur blettatígur (Cheetah) hlaupið?“. *Vísindavefurinn*.
* „Hvað getur blettatígur haldið hámarkshraða lengi?“. *Vísindavefurinn*.
* „Hvers vegna drepa ljón blettatígra?“. *Vísindavefurinn*.
* „Geta tígrisdýr og blettatígur eignast afkvæmi og hvað kallast það þá? Geta mismunandi kattardýr eignast afkvæmi?“. *Vísindavefurinn*.
* „Hve margir blettatígrar eru á Íslandi?“. *Vísindavefurinn*.

  *Þessi líffræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Sund

Kona syndir bringusund.
**Sund** er íþrótt sem fellst í því að hreyfa sig með ýmsum aðferðum í vatni, án þess þó að snerta botn eða að nota vélarafl. Sjósund er stundað í stöðuvötnum, ám og sjó, en með tilkomu sundlauga var fyrst hægt að stunda sund í stöðluðu umhverfi sem var minna háð veðurfari og árstíðum.

Fólk byrjaði að keppa í sundi um árið 1830. Í fyrstu var ekki mikið um sund sem keppnisíþrótt heldur frekar sem almenna heilsubót. Eftir að fjölgun sundlauga átti sér stað fór sund að verða vinsælla í keppni og hefur tíðkast síðan. Í sundmótum er keppt í fjórum mismunandi sundaðferðum en þær eru flugsund, baksund, bringusund og skriðsund. Einnig er keppt í fjórsundi en þá er notast við allar fjórar aðferðirnar, þá er vegalengdinni deilt jafnt niður á hinar fjórar aðferðirnar. Þegar keppt er í sundi reyna keppendur að synda sem hraðast tiltekna vegalengd, en ýmsar aðrar sundíþróttir eru stundaðar. Sundknattleikur er liðakeppni þar sem keppendur bæði synda og troða marvaða. Þá er líka keppt í listsundi, sundfimi, dýfingum og hindrunarsundi. Alþjóða sundsambandið fer með yfirstjórn mótahalds í sundíþróttum um allan heim. Sund er nokkuð stór íþrótt á Íslandi og nýtur sífellt meiri vinsælda, til eru sundlið um allt land.

Ýmsar aðrar sundaðferðir eru til sem ekki er keppt í að staðaldri. Meðal þeirra eru hundasund, skólabaksund, björgunarsund og köfun.

## Reglur í sundkeppnum

Í sundkeppnum verða keppendur að fylgja ýmsum reglum. Ef reglunum er ekki fylgt er keppnisfólk dæmt ógilt.

Sem dæmi má nefna:

* Í bringusundi og flugsundi er mjög mikilvægt að báðar hendur snerti bakkann á sama tíma og í sömu hæð.
* Í öllu sundi gildir að bannað er að draga sig áfram með línunni.
* Það má ekki gera nein önnur sundtök en flokkast undir sundið sem keppt er í.
* Það ber að stinga þér af stað um leið og ráshljóð er gefið. Ef keppandi stingur sér til sunds broti úr sekúndu áður er sundið talið ógilt.

## Tenglar

* *Sundmennt Íslendinga*; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1936[*óvirkur tengill*]
# Thames

| Thames |
| --- |
|  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Staðsetning |
| Land | Bretland |
| Einkenni |
|  |
| Uppspretta | Kemble |
|  |
| Hnit | ﻿ / ﻿ |
| Árós |   |
|  • staðsetning | Norðursjór |
| Lengd | 334±1 kílómetri |
| Vatnasvið | 15.300 ferkílómetri |
|  |
| Rennsli |   |
|  • miðlungs | 65,8 m3/sek |
|  |
| breyta upplýsingum |

**Thames**, **Tempsá** eða **Temsá** (enska: **River Thames**, [ˈtemz]) er helsta á Suður-Englands. Hún rennur um London, en einnig í gegnum borgirnar Oxford, Reading og Windsor. Hún önnur stærsta á Bretlands og stærsta áin sem rennur eingöngu um England.

Tempsdalur dregur nafn sitt af ánni og umlykur hana milli Oxford og Vestur-London. Tempsárósinn er austan megin við London þar sem hún rennur í Norðursjó. Fleiri en 80 eyjar eru í ánni.

  *Þessi Lundúnagrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*