Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Nasistaflokkurinn

|  |
| --- |
|  |
| **Þjóðernissósíalíski þýski verkamannaflokkurinnNationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei* |
|  |
|  |
| **Leiðtogi** | Adolf Hitler (1921–1945) |
| **Formaður** | Anton Drexler (1920–1921) |
|  |
| **Stofnár** | 24. febrúar 1920 |
| **Lagt niður** | 10. október 1945 |
| **Höfuðstöðvar** | Braunes Haus, München, Þýskalandi |
| **Félagatal** | 8,5 milljónir (1945) |
|  |
| **Stjórnmálaleg hugmyndafræði** | Nasismi, þjóðernishyggja |
| **Einkennislitur** | Svartur, rauður og hvítur |
|  |
|  |

Fáni flokksins með hakakrossi
**Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei** (þýska; *Þjóðernissósíalíski þýski verkamannaflokkurinn* eða *Þjóðernisjafnaðarstefnuflokkurinn*), betur þekktur sem **Nasistaflokkurinn**, var stjórnmálaflokkur í Þýskalandi sem var virkur frá 1920 til 1945. Forveri hans, Þýski verkamannaflokkurinn (*Deutsche Arbeiterpartei* eða *DAP*), var til frá 1919 til 1920. Orðið *nasisti* á rætur sínar að rekja til þýska orðsins *Nazi*, sem er stytting á *Nationalsozialist*.

Flokkurinn varð til úr hópum þjóðernissinna, rasista og popúlista sem gengu undir nafninu *Freikorps*. Þessir hópar börðust gegn uppreisnum kommúnista í Þýskalandi eftir lok fyrri heimsstyrjaldarinnar. Hægrisinnaðir stjórnmálamenn og hreyfingar börðust fyrir einhvers konar sósíalisma eftir lok stríðsins sem hafði áhrif á nasisma. Arthur Moeller van den Bruck sem var virkur í Íhaldsbyltingarhreyfingunni fann upp hugtakið „Þriðja ríkið“ og studdi nýja hugmyndafræði sem sameinaði þjóðernishyggju og sósíalisma.

Annar meðlimur Íhaldsbyltingarhreyfingunnar, Oswald Spengler, setti fram hugmynd um „prússneska sósíalisma“ sem var áhrifamikil meðal nasista. Flokkurinn var stofnaður í þeim tilgangi að laða fólk frá kommúnisma að þjóðernishyggju. Í upphafi einbeitti flokkurinn sér að áróðri gegn stórfyrirtækjum, borgarastéttinni og kapítalisma en seinna var dregið úr þeim áherslum til að fá stuðning iðnjöfra. Fyrir fjórða áratuginn hafði stefna flokksins breyst og var meiri áhersla lögð á gyðingahatur og andstöðu við marxisma.

Til að halda ímynduðum hreinleika og styrk „aríanna“ uppi reyndu nasistar að útrýma ákveðnum „úrkynjuðum“ og „andfélagslegum“ hópum eins og gyðingum, samkynhneigðum, rómafólki, svörtu fólki, fötluðum, vottum Jehóva og pólitískum mótherjum. Ofsóknir náðu hámarki með Helförinni þegar þýska ríkið fyrirskipaði kerfisbundin morð á um það bil sex milljón gyðingum og fimm milljónum annarra úr fyrrnefndu hópunum.

Paul von Hindenburg forseti skipaði Adolf Hitler, leiðtoga flokksins frá árinu 1921, í embætti kanslara Þýskalands árið 1933. Hitler var fljótur að koma á alræði sem nefndist Þriðja ríkið. Í kjölfar ósigurs Þriðja ríkisins undir lok seinni heimsstyrjaldarinnar afnámu Bandamennirnir flokkinn „fullkomlega og endanlega“ og tilkynntu að hann væri ólöglegur.

## Heimild

* Fyrirmynd greinarinnar var „*Nazi Party*“ á ensku útgáfu Wikipedia. Sótt 21. ágúst 2014.

## Tilvísanir

  *Þessi sögugrein  sem tengist stjórnmálum og Þýskalandi er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Wikivitnun

**Wikivitnun** (á ensku **Wikiquote**) er samstarfsverkefni sem svipar til Wikipediu. Verkefnið hefur það markmið að safna saman tilvitnunum.

## Tengill

* Íslenska Wikivitnun

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# 1751

Árið **1751** (**MDCCLI** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* 17. júlí - Innréttingarnar, hlutafélag um eflingu iðnaðar á Íslandi, stofnaðar á Þingvöllum.

### Fædd

### Dáin

* Kristján Luxdorf, landfógeti á Íslandi.

### Opinberar aftökur

* Þrír drengir, þar af tveir bræður, hálshoggnir í Eyjafjarðarsýslu, fyrir morð á þriðja bróðurnum. Hinir hálshoggnu eru taldir hafa nefnst Jón yngri og Helgi Sigurðssynir og Bjarni Árnason.
* Sigurður Guðmundsson hengdur á Svalbarðsströnd fyrir þjófnaði og flótta.

## Erlendis

* 31. júlí - Eldsvoði eyðilagði 1.000 hús í Stokkhólmi.
* 26. nóvember - Adolf Friðrik var krýndur Svíakonungur eftir að Friðrik 1. lést.
* 29. nóvember - Sérókar skrifuðu undir friðarsamninga við Breta í Suður-Karólínu.
* Adam Smith varð rökfræðiprófessor í Glasgowháskóla. Einnig var stofnuð læknadeild þar.

### Fædd

* 16. mars - James Madison, einn af landsfeðrum Bandaríkjanna.
* 22. júlí - Karólína Matthildur, drottning Danmerkur og Noregs.
* 29. júlí - Johan Bülow, hirðmarskálkur og aðstoðarmaður Friðriks 6. (d. 1828)

### Dáin

## Tilvísanir
# Útvarp

Útvarpstæki frá því um 1937.
**Útvarp** eða **hljóðvarp** er tækni sem notast við útvarpsbylgjur til að miðla upplýsingum þráðlaust. Orðið getur einnig átt við stofnun eða félag sem miðlar upplýsingum þannig, til dæmis Ríkisútvarpið.

Í daglegri notkun er algengt að orðið útvarp sé notað um útvarpsviðtæki. Slíkt tæki getur tekið við hljóðvarpsútsendingum á ýmsum bylgjulengdum og kóðunartækni. Algengt er að útvarpstæki geti tekið við FM, AM, stuttbylgjuútsendingum og langbylgjuútsendingum.

Útvarpstækni er einnig notuð við sjónvarpsútsendingar.

## Tengt efni

* Listi yfir útvarpsstöðvar á Íslandi

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Írönsk tungumál

| Írönsk tungumál |
| --- |
| **Ætt** | Indóevrópskt  Indóíranskt   **Íranskt** |
| **Frummál** | Frumíranska |
| **Undirflokkar** | Vesturíranskt Miðíranskt Austuríranskt |
| **ISO 639-5** | ira |
|  |
| Svæði þar sem íranskt mál er opinbert tungumál eða meirihluti talar íranskt mál |

**Írönsk tungumál** eru annar af tveim undirflokkum indóíranskra mála, og sá smærri, hinn verandi indóarísk mál. Um 150–200 milljón manns tala mál þessi og eru flestir mælendur í Íran og Afganistan. Einnig eru þeir í aðliggjandi svæðum næstu landa.

Elstu þekktu mál þessarar greinar eru avestíska og fornpersneska. Þau uppistandandi mál þessa málaflokks sem flesta eiga sér mælendurna eru persneska, tadsikíska, pastú, ossetíska, kúrdíska og balúkíska.

  *Þessi tungumálagrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Flöguberg

Eiginlegt flöguberg er oft notað í þakplötur
Flöguberg skorið niður
**Flöguberg** er berg sem hefur myndast þannig að deigt berg eða seigfljótandi bergkvika aflagast í spennusviði þannig að efnið skríður til eftir ákveðnum skriðflötum og klofnar niður í flögur.

Eiginlegt flöguberg er setberg sem hefur umkristallast og klofnað eftir flötum sem venjulega er þakið glimmer kristöllum. Slíkt berg er t.d. notað í þakplötur. Flöguberg sem hefur myndast á þannig hátt finnst ekki á Íslandi.

Flögótt berg á Íslandi er yfirleitt líparít (rýólít) en bráð þess er svo seigfljótandi að það myndar flæðimynstur sem klofna í flögur. Mikið af slíku bergi er í Drápuhlíðarfjalli á Snæfellsnesi og Hellnum á Snæfellsnesi. Sumar tegundir af blágrýti brotna í flögur þegar í berginu er flæðimynstur sem myndaðist þegar hálfstorkin bráð var á hreyfingu.

Eiginlegt flöguberg og flögótt rýólít eru þannig að skriðfletirnir sem bergið klofnar um eru vatnsríkari en aðrir hlutar bergsins. Þar myndast glimmer sem er mjög lint og kleyft og inniheldur vatn.

Íslenska flögubergið var fyrrum notað í þök torfbæja í sumum landshlutum og í seinni til að klæða veggi og arna í húsum.

## Heimild

* „Hvar á landinu er helst að finna flöguberg?“. *Vísindavefurinn*.

## Tenglar

* AditNow - Photographic database of mines
* History of the Welsh slate industry Geymt 29 september 2008 í Wayback Machine
* John T F Turner - A Familiar Description of the Old Delabole Slate Quarries, 1864 Geymt 27 febrúar 2006 í Wayback Machine
* History of the Scottish Slate Islands Geymt 3 október 2008 í Wayback Machine
* Granville Slate Museum
# 1821

Bjarni Thorsteinsson amtmaður.
Krýning Georgs 4. Málverk eftir Sir Thomas Lawrence.
Árið **1821** (**MDCCCXXI** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* 19. desember - Eldgos í Eyjafjallajökli. Úr gosinu dró fljótt eftir nýár en þó varð öðru hverju vart við öskufall allt næsta ár. Gosinu er talið hafa lokið endanlega í ársbyrjun 1823.
* Bjarni Thorsteinsson varð amtmaður í Vesturamti.
* Fyrsta bindið af *Árbókum Espólíns* kom út.
* Fyrst haldið sundnámskeið á Íslandi.
* Arnarstapi missti kaupstaðaréttindi.

### Fædd

### Dáin

* 5. apríl - Sæmundur Magnússon Hólm, prestur á Helgafelli.

## Erlendis

* 4. mars - James Monroe hóf annað kjörtímabil sitt sem forseti Bandaríkjanna.
* 25. mars - Grikkland lýsti yfir sjálfstæði frá Ottómanaveldinu. Gríska frelsisstríðið hófst.
* 24. júní - Venesúela varð sjálfstætt ríki.
* 19. júlí - Georg 4. var krýndur konungur Bretlands.
* 28. júlí - Perú lýsti yfir sjálfstæði.
* 10. ágúst - Missouri varð 24. fylki Bandaríkjanna.
* 30. ágúst - Lýðveldið Stóra Kólumbía (nú Venesúela, Kólumbía, Panama og Ekvador) var stofnað. Simón Bólivar varð forseti þess. Panama gekk í lýðveldið í nóvember.
* 11. september - Grískir uppreisnarmenn stráfelldu alla Tyrki og Gyðinga í bænum Trípólí í Grikklandi.
* 15. september – Gvatemala, El Salvador, Hondúras, Níkaragva og Kosta Ríka fengu sjálfstæði frá Spáni.
* 27. september - Mexíkó fékk sjálfstæði.
* Louis Braille hóf að þróa blindraletur.
* Ríkið Líbería stofnað af bandarískum þrælum sem höfðu fengið frelsi.
* Enska dagblaðið *The Guardian* var stofnað.

### Fædd

* 3. febrúar - Elizabeth Blackwell, fyrsta bandaríska konan sem lauk læknisprófi (d. 1910).
* 17. febrúar - Lola Montez, írsk-spænsk dansmær og hjákona Lúðvíks konungs af Bæjaralandi (d. 1861).
* 14. mars - J. J. A. Worsaae, danskur fornleifafræðingur og sagnfræðingur (d. 1885).
* 19. mars - Richard Francis Burton, breskur landkönnuður og rithöfundur (d. 1890).
* 9. apríl - Charles Baudelaire, franskt ljóðskáld (d. 1867).
* 8. maí - Gustave Flaubert , franskur rithöfundur (d. 1880).
* 8. maí - William Henry Vanderbilt, bandarískur viðskiptajöfur (d. 1885).
* 21. ágúst - Louis Vuitton, franskur tískuhönnuður (d. 1892).
* 11. nóvember - Fjodor Dostojevskíj, rússneskur rithöfundur (d. 1881).
* 25. desember - Clara Barton, fyrsti forseti bandaríska Rauða krossins. (d. 1912).

### Dáin

* 23. febrúar - John Keats, enskt skáld (f. 1795).
* 5. maí - Napóleon Bónaparte, fyrrverandi keisari Frakklands (f. 1769).