Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Oulu

Oulu.Skjaldamerki
**Oulu** (sænska: **Uleåborg**) er borg og sveitarfélag með um 217.000 (2025) íbúa í Norður-Austurbotni í Finnlandi. Oulu er stærsta og mikilvægasta borg Norður-Finnlands og sjötta stærsta borg landsins. Fólksfjölgun í borginni er næstum sambærileg við stórþéttbýlissvæði Helsinki.

  *Þessi landafræðigrein  sem tengist Finnlandi er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Stríð Rússlands og Úkraínu

Hernaðarástand í febrúar 2022
**Rússnesk-úkraínska stríðið** er viðvarandi og langvinn átök sem hófust í febrúar 2014, þar sem einkum Rússar og herir hliðhollir Rússum tóku þátt annars vegar og Úkraínu hins vegar. Stríðið hefur snúist um stöðu Krímskaga, hluta Donbas og síðar önnur héruð sem eru að mestu alþjóðlega viðurkennd sem hluti af Úkraínu.

## Aðdragandi stríðsins

Petró Pórósjenkó talar fyrir Evrómajdan árið 2013
Þann 21. nóvember 2013 hófst áframhaldandi kreppa í Úkraínu þegar þáverandi forseti landsins Víktor Janúkovytsj frestaði undirbúningsvinnu á samningi við Evrópusambandið um efnahagslegt samstarf. Hópur andstæðinga þessarar ákvörðunar, þekktur sem Evrómajdan, byrjaði að mótmæla í verulegum mæli. Eftir nokkurra mánuða mótmæli var Janúkovytsj komið frá völdum af mótmælendum 22. febrúar 2014, þegar hann flúði Kænugarð, höfuðborg Úkraínu. Flótta fyrrverandi forsetans fylgdi ókyrrðartími í austur- og suðurhéruðum Úkraínu, þar sem meirihlutinn er rússneskumælandi. Þar voru líka helstu stuðningsmenn Janúkovytsj. Svo var stjórnmálakreppa á Krímskaga sem Rússland gerði tilkall til þann 18. mars. Því næst hefur ókyrrð sem var í Donetsk og Lúhansk breyst í stríð á milli ríkisstjórnar Úkraínu eftir byltinguna og uppreisnarmanna sem styðja Rússland.

## 2021–2023

Í mars og apríl 2021 byrjuðu Rússar að safna þúsundum hermanna og búnaðar nálægt landamærum sínum að Úkraínu, sem var mesta herliðsöflun þeirra síðan innlimun landsins á Krímskaga árið 2014. Þetta olli alþjóðlegri kreppu og vakti áhyggjur af hugsanlegri innrás. Gervihnattamyndir sýndu hreyfingar hermanna, eldflauga og þungavopna. Hermennirnir voru fjarlægðir að hluta í júní. Kreppan var endurnýjuð í október og nóvember 2021, þegar yfir 100.000 rússneskum hermönnum var aftur safnað nálægt landamærunum í desember.
Þegar um 200.000 hermenn höfðu safnast að landamærum Úkraínu í febrúar létu Rússar til skarar skríða og réðust inn í landið.

## Tengt efni

* Innlimun Rússlands á Krímskaga
* Úkraínska byltingin 2014

## Tilvísanir

  *Þessi sögugrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Kazuo Imanishi

|  |
| --- |
| Kazuo Imanishi |
| Upplýsingar |
| **Fullt nafn** | Kazuo Imanishi |
| **Fæðingardagur** | 12. janúar 1941 (1941-01-12) |
| **Fæðingarstaður**    | Hiroshima-hérað, Japan |
| **Leikstaða** | Varnarmaður |
| Meistaraflokksferill1 |
| **Ár** | **Lið** | **Leikir (mörk)** |
| 1963-1970 | Toyo Industries |  |
| Landsliðsferill |
| 1966 | Japan | 3 (0) |
| 1 Leikir með meistaraflokkum og mörk talið í aðaldeild liðsins.
  |

**Kazuo Imanishi** (fæddur 12. janúar 1941) er japanskur fyrrverandi knattspyrnumaður. Hann spilaði 3 leiki með landsliðinu.

## Tölfræði

| Japan karlalandsliðið |
| --- |
| Ár | Leikir | Mörk |
| 1966 | 3 | 0 |
| Heild | 3 | 0 |

## Tenglar

* National Football Teams
* Japan National Football Team Database

  *Þessi knattspyrnugrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Oscar Schmidt

Oscar Schmidt| Schmidt árið 2006 |
| Persónulegar upplýsingar |
| Fæðingardagur | 16. febrúar 1958(1958-02-16) Natal, Rio Grande do Norte, Brasilía |
| Dánardagur | 17. apríl 2026 (68 ára) |
| Hæð | 6 ft 9 in (2,06 m) |
| Þyngd | 240 lb (109 kg) |
| Körfuboltaferill |
| Landslið |  Brasilía |
| Nýliðaval NBA | 1984: 6. umferð, 131. valréttur |
| Valin af New Jersey Nets |
| Leikstaða | Framherji |
| Liðsferill |
| 1974–1978 | S.E. Palmeiras |
| 1978–1982 | E.C. Sírio |
| 1982 | América do Rio |
| 1982–1990 | JuveCaserta |
| 1990–1993 | Pavia |
| 1993–1995 | Valladolid |
| 1995–1997 | S.C. Corinthians Paulista |
| 1997–1999 | Bandeirantes / Mackenzie |
| 1999–2003 | C.R. Flamengo |
|  |
| **Tölfræði á Basketball Reference**  |

**Oscar Daniel Bezerra Schmidt** (16. febrúar 1958 – 17. apríl 2026) var brasilískur körfuknattleiksmaður. Schmidt, sem var 2,06 m á hæð og vó 109 kg, spilaði aðalega sem framherji á ferli sínum. Auk heimalands síns spilaði Schmidt einnig á Ítalíu fyrir JuveCaserta og Pavia, og á Spáni fyrir Valladolid.

Hann var almennt talinn vera stigahæsti leikmaður í sögu körfuboltans með 49.973 stig skoruð samanlagt á atvinnumanna- og landsliðsferli þar til LeBron James braut metið þann 2. apríl 2024. Hann á enn metið fyrir lengsta atvinnumannaferilinn í körfubolta, 29 ár. Auk þess er hann stigahæsti leikmaðurinn í sögu Sumarólympíuleikanna og HM í körfubolta.

Schmidt lést 17. apríl 2026 eftir að hafa glímt við heilaæxli í 15 ár.

## Titlar

### Félagslið

* **Brasilíska meistaramótið**
	+ Meistari (3): 1977, 1979, 1996
* **Ítalska bikarkeppnin**
	+ Meistari: 1988

### Landslið

* **Heimsmeistaramót**
	+ Brons: 1978
* **Ameríkumeistaramót karla**
	+ Gull (2): 1984, 1988
	+ Brons (2): 1989, 1995
* **Pan Ameríku leikarnir**
	+ Gull: 1987
	+ Brons: 1979
* **Suður-Ameríkumeistaramótið**
	+ Gull (3): 1977, 1983, 1985
	+ Silfur (2): 1979, 1981

## Tilvísanir
# 1893

Árið **1893** (**MDCCCXCIII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

Kort skoska landfræðingsins Alexander Keith Johnston af Íslandi, 1893.
* 7. janúar - Skautafélag Reykjavíkur var endurvakið (stofnað fyrst 1873 en lagðist af).
* 30. janúar - Stefanía Guðmundsdóttir hóf leikferill sinn aðeins 16 ára gömul.
* 10. júlí - Skúlamál: Skúli Thoroddsen, sýslumaður á Ísafirði, var sakfelldur fyrir vanrækslu í starfi.

### Ódagsett

* Elliðaár voru brúaðar.
* Ný vegalög voru sett á Alþingi og þar var gert ráð fyrir svokölluðum flutningabrautum á helstu leiðum og skyldu þær lagðar þannig, að þær væru færar vögnum (s.s. póstvögnum). Það er þó fyrst á Alþingi 1897, að því er hreyft að nota þurfi hina nýju vegi og brýr betur í þágu almenns flutningakerfis.
* Fjallahreppur og Öxarfjarðarhreppur voru stofnaðir í N-Þingeyjarsýslu.

Fædd
* 23. febrúar - Dóra Þórhallsdóttir forsetafrú (d. 1964)

Dáin
## Erlendis

* 17. janúar - Bandaríkin steyptu af stóli konungsdæminu Havaí.
* 23. febrúar - Rudolf Diesel fékk einkaleyfi á díselvélinni.
* 10. mars - Fílabeinsströndin varð frönsk nýlenda.
* 8. apríl - Fyrsti skjalfesti körfuboltaleikurinn fór fram í Pennsylvaníu.
* 1. maí - Kólumbusarheimssýningin opnaði í Chicago.
* 23. maí - Mahatma Gandhi flutti til Suður-Afríku.
* 22. júní - HMS Victoria, stærsta herskip breska flotans, sökk við Trípólí þegar það rakst á annað breskt herskip.
* 25. júlí - Kórinþuskurðurinn opnaði í Grikklandi, hann tengdi Eyjahaf og Jónahaf.
* 14. ágúst - Fyrstu konurnar fengu ökuskírteini í Frakklandi.
* 13. október - Síam gaf eftir land til Frakklands austan Mekong-fljóts sem býr til nýtt svæði: Laos.
* 7. nóvember - Konur fengu kosningarétt í Colorado.

### Ódagsett

* Málverkið *Ópið* var málað af norska listmálaranum Edvard Munch.
* Bornúveldið var lagt niður í mið-Afríku.
* Evrópsku knattspyrnufélögin: FC Basel, Dundee F.C., FC Porto og Genoa CFC voru stofnuð.

Fædd
* 2. ágúst - Ángel Romano úrúgvæskur knattspyrnumaður (d. 1972).

Dáin
* 2. febrúar - Carl Christoffer Georg Andræ danskur forsætisráðherra (f. 1812).
# Takmarkaða afstæðiskenningin

**Takmarkaða afstæðiskenningin** er kenning um samband tíma og rúms. Takmarkaða afstæðiskenningin er annar af meginhlutum afstæðiskenningarinnar, sem Albert Einstein setti fram árið 1905. Einstein setti kenninguna fram í greininni „Zur Elektrodynamik bewegter Körper“ („Um rafsegulfræði hluta á hreyfingu“). Kenningin byggist á tveimur forsendum:

1. Lögmál eðlisfræðinnar eru óbreytur í öllum tregðukerfum (viðmiðunarkerfi án hröðunar). Þetta er þekkt sem afstæðislögmálið.
2. Ljóshraði í lofttæmi er sá sami fyrir alla athugendur, óháð hreyfingu ljósgjafans eða athugandans. Þetta er þekkt sem lögmálið um óbreytanleika ljóshraða.

Fyrri forsendan var fyrst sett fram af Galileo Galilei.

## Sjá einnig

* Almenna afstæðiskenningin

## Tilvísanir

  *Þessi eðlisfræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Síbería

Síberíuhluti Rússlands sýndur með dekkri rauðum lit. Dökkrauði liturinn merkir rússneska sambandssvæðið Síberíu.
**Síbería** eða **Síbiría** (rússneska: Сиби́рь, *Síbír*) er víðáttumikið landflæmi sem nær yfir allan austur- og norðausturhluta Rússneska sambandsríkisins. Síbería er í Norður-Asíu sem markast af Úralfjöllum í vestri að Kyrrahafinu í austri, og frá Norður-Íshafinu í norðri að landamærum Kasakstans, Mongólíu og Kína í suðri. Síbería nær yfir 77% af flatarmáli Rússlands en hýsir einungis 27% af íbúafjölda landsins (39 milljónir).

## Landafræði

Síbería nær yfir nær alla Norður-Asíu frá Úralfjöllum í vestri að Kyrrahafinu í austri, og frá Norður-Íshafinu í norðri að hæðunum í norðvesturhluta Kasakstans og landamærum Rússlands við Mongólíu og Kína í suðri. Síbería er nær 13,1 milljón ferkílómetra.

Vesturhluti Síberíu er votlendi, skógi vaxin slétta, en austurhlutinn er háslétta, sundurskorin af miklum árdölum og girt fjallgörðum. Nyrst er túndra.

Meginlandsloftslag ríkir að mestu í Síberíu. Fimbulkuldi er í norðri en lítil og stopul úrkoma í suðri. Veðráttan rýrir möguleika til landbúnaðar og atvinnuþróun hefur einkum byggst á miklum auðlindum, aðallega olíu, gasi, kolum, járngrýti, gulli og timbri.

Um 155.000 vatnsföll eru í Síberíu. Þau stærstu eru Ob, Jenísej og Lena.

Til að bæta samgöngur hefur verið unnið að lagningu járnbrauta (Baikal-Amúr járnbrautin) og gerð nýrra skipaskurða.

## Saga

Rússar lögðu undir sig Síberíu 1580–1680 en þar bjuggu þá einkum þjóðflokkar hirðingja og veiðimanna. Allt frá 1593 voru afbrotamenn fluttir þangað en frá 18. öld aðallega pólitískir fangar.

Málmvinnsla hófst í Síberíu á 18. öld. en einnig fengust þaðan verðmæt loðskinn.

Rússar voru hvattir til landnáms, einkum eftir að byrjað var á lagningu Síberíujárnbrautarinnar árið 1892 og er nú er allur þorri íbúa Síberíu af rússneskum uppruna. Á stjórnarárum Stalíns hófst mikil iðnvæðing Síberíu sem byggði að miklu leyti á þrælavinnu, enda voru milljónir manna fluttir í fangabúðir Síberíu.

  *Þessi landafræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Nótt hinna löngu hnífa

Ernst Röhm, Heinrich Himmler og Kurt Daluege.
**Nótt hinna löngu hnífa** kallast röð pólitískra morða sem hófust í Þýskalandi á miðnætti 30. júní 1934 og var lokið u.þ.b. þremur dögum síðar, 2. júlí. Þau voru vandlega skipulögð af Hitler og þýsku nasistastjórninni og tilgangurinn var að ryðja úr vegi óþægilegum andstæðingum innan nasistaflokksins. Fjöldi meðlima Stormsveita nasista (Brúnstakkar, Sturmabteilung, SA) voru myrtir, m.a. leiðtogi þeirra Ernst Röhm og fleiri þekktir nasistar.

Morðin voru framin af SS og Gestapo. Staða Hitlers innan Þýskalands styrktist til muna eftir þau.
# Ernst Röhm

| Ernst Röhm |
| --- |
| Ernst Röhm árið 1933. |
| Fæddur | 28. nóvember 1887 München, þýska keisaraveldinu |
| Dáinn | 1. júlí 1934 (46 ára) München, Þýskalandi nasismans |
| Störf | Hermaður |
| Flokkur | Nasistaflokkurinn |
| Foreldrar | Guido Julius Josef Röhm & Sofia Emilie |
| Undirskrift |
|  |

**Ernst Julius Günther Röhm** (28. nóvember 1887 – 1. júlí 1934) var þýskur herforingi sem var einn af fyrstu meðlimum Nasistaflokksins. Sem meðlimur í Þýska verkamannaflokknum, forvera Nasistaflokksins, hafði Röhm vingast við Adolf Hitler og orðið einn helsti bandamaður hans. Röhm stofnaði hernaðarvæng Nasistaflokksins, *Sturmabteilung*, og varð seinna leiðtogi hans. Árið 1934 var þýski herinn farinn að óttast áhrif Stormsveitanna og Hitler var farinn að líta á Röhm sem keppinaut. Röhm var því handtekinn og tekinn af lífi á nótt hinna löngu hnífa.

## Æviágrip

Ernst Röhm fæddist til þýskrar alþýðufjölskyldu árið 1887 og gekk ungur í þýska keisaraherinn. Hann kleif metorðastigann innan hersins og var orðinn höfuðsmaður undir lok fyrri heimsstyrjaldarinnar.

Röhm gekk í Nasistaflokkinn eftir að styrjöldinni lauk og varð snemma fylgismaður Adolfs Hitler. Röhm stofnaði stormsveitir ofbeldismanna, svokallaðar SA-sveitir eða brúnstakka, til að ganga erinda foringjans og trufla starfsemi annarra stjórnmálahreyfinga. Röhm og stormsveitir hans tóku þátt í bjórkjallarauppreisninni í München árið 1923 ásamt Hitler. Röhm tókst að hertaka nokkrar stjórnarbyggingar en uppreisnin fór út um þúfur og Röhm var handtekinn ásamt öðrum uppreisnarmönnum. Hann dvaldi um hríð í Stadelheim-fangelsi en var síðan sleppt.

Röhm var einn af fáum nasistum sem þúuðu Hitler og átti til að andmæla honum opinskátt þegar honum þótti ástæða til. Þeir Hitler voru lengi nánir vinir en vinslit urðu á milli þeirra vegna ólíkra hugmynda þeirra um það hver framtíð stormsveitanna ætti að verða og vegna þess að Röhm var samkynhneigður og því álitinn „kynvillingur“.

Röhm varð áfram höfuðsmaður í þýska hernum eftir að hann hlaut frelsi sitt en stýrði auk herdeildar sinnar sínum eigin her brúnstakka. Þegar Hitler var skipaður kanslari Þýskalands árið 1933 fóru yfirmenn hersins, sem óttuðust að Röhm gæti framið valdarán ef hann vildi, á fund Hitlers og fóru fram á að stormsveitirnar yrðu leystar upp og leiðtogar þeirra fangelsaðir í skiptum fyrir að herinn styddi stjórn Hitlers. Hitler féllst á kröfurnar og skipulagði hreinsun á stuðningsmönnum Röhms úr röðum brúnstakka. Hreinsununum var hrint í framkvæmd í lok júní árið 1934 á nótt hinna löngu hnífa. Röhm var handtekinn ásamt um 200 leiðtogum SA-sveitanna, sakaður um svikráð og síðan tekinn af lífi í Stadelheim-fangelsi í München.

## Tilvísanir
# Wikimedia Foundation

Merki Wikimedia
**Wikimedia** (enska *Wikimedia Foundation*) eru bandarísk almannaheillasamtök með höfuðstöðvar í San Francisco í Bandaríkjunum. Hlutverk samtakanna er að halda utan um rekstur fjölmargra wiki-verkefna eins og Wikipediu, Wiktionary, Wikiquote, Wikibooks, Wikisource, Wikimedia Commons, Wikispecies, Wikinews, Wikiversity, Wikimedia Incubator, Meta-Wiki og samtökin eiga réttinn að Nupedia-verkefninu, fyrirrennara Wikipediu.

Þekktasta verkefni samtakanna er Wikipedia sem er einn af tíu vinsælustu vefunum í heiminum. Jimmy Wales tilkynnti um stofnun Wikimedia þann 20. júní 2003, hann hefur setið í stjórn samtakanna síðan þá.

## Tenglar

* Opinber vefur Wikimedia
* Opinbert blogg Wikimedia

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Serbneska

| Serbneska *српски језик srpski jezik* |
| --- |
| **Málsvæði** | Serbía, Bosnía og Hersegóvína, Svartfjallaland og Króatía |
| **Heimshluti** | Mið-Evrópa, Suður-Evrópa |
| **Fjöldi málhafa** | Rúmar 12 milljónir
sæti=Sjötta |
| **Ætt** | Indóevrópskt         Slavneskt         Suðurslavneskt
        Suðvesturslavneskt
                **Serbneska** |
| Opinber staða |
| **Opinbert tungumál** | Serbía, Bosnía og Hersegóvína, Svartfjallaland og sumstaðar í Makedóníu |
| **Stýrt af** | Serbneska tungumálaráðinu |
| Tungumálakóðar |
| **ISO 639-1** | `sr` |
| **ISO 639-2** | `scc` |
| **SIL** | `SRP` |
| **ATH:** Þessi grein gæti innihaldið hljóðfræðitákn úr alþjóðlega hljóðstafrófinu í Unicode. |

**Serbneska** (**српски језик,** með latnesku stafrófi **srpski jezik**) er serbókróatísk mállýska töluð í Serbíu.

## Tilvísun

  *Þessi tungumálagrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Albanska

| Albanska *Shqip* |
| --- |
| **Málsvæði** | Albanía, Kosóvó, Norður-Makedónía, Svartfjallaland, Grikkland, Serbía, Ítalía |
| **Heimshluti** | Balkanskaginn |
| **Fjöldi málhafa** | 7,5 milljónir (2017) |
| **Ætt** | Indóevrópsk tungumál
 Albönsk mál
  **Albanska** |
| **Skrifletur** | Latneskt stafróf |
| Opinber staða |
| **Opinbert tungumál** |  Albanía  Kosóvó  Norður-Makedónía  Svartfjallaland |
| Tungumálakóðar |
| **ISO 639-1** | `sq` |
| **ISO 639-2** | `alb` |
| **SIL** | `SQI` |
| **ATH:** Þessi grein gæti innihaldið hljóðfræðitákn úr alþjóðlega hljóðstafrófinu í Unicode. |

**Albanska** (albanska: *shqip*) er indóevrópskt tungumál og eina málið sem eftir er af grein albanskra mála (líka kölluð illyrísk mál) sem teljast til fornbalkanmála. Albanska er þjóðtunga Albana. Stöðluð albanska er opinbert mál í Albaníu og Kosóvó. Albanska nýtur auk þess opinberrar stöðu í Svartfjallalandi og Norður-Makedóníu, og hefur stöðu minnihlutamáls á Ítalíu, í Króatíu, Rúmeníu og Serbíu. Albanska er móðurmál albanskra innflytjenda víða um heim. Málnotendur eru taldir vera allt að 7,5 milljónir.

Greinist í 2 megin mállýskur; norður (geg) og suður (tosk), en þessar tvær greinast aftur í margar undirmállýskur sem illa skiljast sín á milli. Elstu textar frá 15. öld. Þrjú málfræðileg kyn. Óákveðni greinirinn er undansettur en sá ákveðni eftirskeyttur. Nafnorð hafa 6 föll og í sumum mállýskunum 7. Nafnorð eru sett í fleirtölu með annars vegar sjö eftirskeytum (-ë, -a,-e, -ër, -ra -t, -nj) og hins vegar þremur stofn-breytingum þar sem -a er skipt út fyrir -e, -k fyrir -q og -g fyrir gj. Lýsingarorð venjulega eftirsett líkt og í rómönskum málum og beygjast eftir kyni og tölu en ekki falli. Í spurnarsetningum er ekki snúið við orðaröð, heldur er smáorðið a sett framan við setninguna, sem verður við það að spurningu.
Einu stafirnir í albanska stafrófinu sem ekki er að finna í því enska er setillu-sé og tvípunkts-e. 40 % orðaforðans tökuorð frá latínu. Ennfremur þúsundvís af tökuorðum frá tyrknesku enda albanir undirsátar tyrkjaveldis um aldir.

## Nokkrar setningar og orð

Fyrstu töluorðin eru:
një, dy, tre, katër, pesë, gjashtë, shtatë, tetë, nëntë, dhjetë. —

| Shqip | Íslenska |
| --- | --- |
| Tungjatjeta | Halló |
| Mirëdita | Góðan dag |
| Si jeni? | Hvað segirðu gott? |
| Mirë | Ég segi allt gott |
| Falemenderit shumë | Takk |
| Po | Já |
| Jo | Nei |
| A flisni islandisht? | Talarðu íslensku? |
| Flas vetëm pak shqip | Ég tala bara smá albönsku |

## Tilvísanir

Wikipedia
Wikipedia: Albanska, frjálsa alfræðiritið

## Tenglar

* Ethnolouge: Albanska (á ensku)

| **Albansk tungumál** Indóevrópsk tungumál |
| --- |
| Albanska | Arvaníska | Tósk |

  *Þessi tungumálagrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*