# SA-sveitirnar

| Sturmabteilung |
| --- |
| Einkennismerki SA-sveitanna |
| Skammstöfun | SA |
| Stofnun | 5. október 1921 |
| Upplausn | 8. maí 1945 |
| Gerð | Hernaðarhreyfing |
| Lögfræðileg staða | Leyst upp |
| Meðlimir | 4 milljónir (apríl 1934) |
| *Stabschef* | Otto Wagener (1929–1930) Ernst Röhm (1931–1934) Viktor Lutze (1934–1943) Wilhelm Schepmann (1943–1945) |
| Móðurfélag | Nasistaflokkurinn |

**SA-sveitirnar** (þýska: Sturmabteilung; ísl. *Stormsveitirnar*), eða í daglegu tali **brúnstakkar** (*Braunhemden*), voru hinn upphaflegi hernaðararmur Nasistaflokksins í Þýskalandi. SA-sveitirnar léku lykilhlutverk í uppgangi og valdatöku Adolfs Hitler árið 1933. Á nótt hinna löngu hnífa árið 1934 lét Hitler hins vegar lífláta helstu leiðtoga SA-sveitana til þess að ávinna sér stuðning þýska hersins. Eftir það gegndi hreyfingin engu pólitísku hlutverki og SS-sveitirnar tóku að mestu við hlutverki hennar. SA-sveitirnar voru þó áfram til þar til nasistastjórnin leið undir lok árið 1945.

## Heiti

Hugtakið *Sturmabteilung* vísaði upphaflega til svokallaðra stormsveita (*Sturmtruppen*) sem stofnaðar voru innan þýska hersins á tíma fyrri heimsstyrjaldarinnar til að taka þátt í stórsóknum.

Stormsveitarliðar voru kallaðir „brúnstakkar“ í daglegu máli vegna brúnna einkennisbúninga sem þeir klæddust frá árinu 1925. Fríliðasveitarforinginn Gerhard Roßbach hafði undir lok ársins 1924 keypt afgangsfarm af brúnum hitabeltisbúningum. Þeir voru fáanlegir í miklu magni á lágu verði eftir stríðið því þeir höfðu verið ætlaðir til notkunar í þýska nýlenduveldinu, sem var leyst upp eftir fyrri heimsstyrjöldina.

Þegar Adolf Hitler endurstofnaði SA-sveitirnar, eftir að þær höfðu verið bannaðar vegna bjórkjallarauppreisnarinnar 1923, útbýtti hann þessum auðfengnu skyrtum meðal manna sinna og lét sauma saman aðrar flíkur til að klára einkennisbúningana (með brókum, bindum og hermannshúfum). Því var það einkum vegna fjárhagslegrar hagnýtni sem brúnn varð einkennislitur SA-sveitanna og Nasistaflokksins almennt.

## Stofnun og hlutverk

Stormsveitarliðar í Essen árið 1926.
Ernst Röhm, leiðtogi (*Stabschef*) SA-sveitanna frá 1931 til 1934.
SA-liði lokar á verslun gyðinga þann 1. apríl 1933 í Berlín.
Adolf Hitler stofnaði SA-sveitirnar í München þann 8. ágúst árið 1921 með því að safna saman uppgjafahermönnum, óánægðum herforingjum og meðlimum í fríliðasveitum (sem höfðu tekið þátt í að bæla niður kommúníska byltingarmenn í spartakistauppreisninni 1919). Við stofnun hreyfingarinnar varð Emil Maurice leiðtogi hennar, með titilinn *Oberster SA-Führer*.

Markmið þjóðernissinna með stofnun sjálfstæðra hernaðarhreyfinga var meðal annars að fara á sveig við hömlur sem settar höfðu verið á herafla Þýskalands í Versalasamningnum, en samkvæmt honum mátti þýski herinn ekki telja til sín fleiri en 100.000 hermenn.

Í upphafi voru tvær fylkingar innan SA-sveitanna. Önnur, sem Ernst Röhm leiddi, var and-kapítalísk og aðhylltist vinstrisinnaða verkalýðsstefnu. Hin síðari var ekki eins verkalýðssinnuð og stóð mun nær hugsjónum Hitlers. Það var síðari hreyfingin sem varð að lokum ofan á og gleypti hina fyrri. Sumir, þar á meðal þýski sagnfræðingurinn Joachim Fest, telja þó að fyrirheit SA-sveitanna um „aðra byltingu“ frá árinu 1933 allt fram að nótt hinna löngu hnífa hafi lítið haft með nasíska stefnu að gera og meira með „löngun einangraðra einstaklinga til að auðgast eða endurheimta stöðu í samfélaginu burtséð frá allri hugmyndafræði“.

SA-sveitirnar voru fyrsta nasíska hernaðarhreyfingin sem kom sér upp stöðuheitum að hætti herja og sæmdi meðlimi sína hertignum. Leiðtogi SA-sveitanna bar titilinn SA-*Stabschef*. Að nafninu til var Adolf Hitler titlaður *Oberster SA-Führer* frá árinu 1930 en áratuginn á undan höfðu ýmsir aðrir meðlimir sveitanna borið þennan titil. Ýmsar aðrar hreyfingar Nasistaflokksins tóku upp stöðuheiti og stigskiptingu SA-sveitanna, meðal annars SS-sveitirnar sem stofnaðar voru í apríl 1925.

Eftir að ungur SA-liði að nafni Horst Wessel var myrtur árið 1930 tóku SA-sveitirnar upp lagið *Horst-Wessel-Lied* sem opinberan baráttusöng sinn. Hann varð síðar opinber söngur Nasistaflokksins og var sunginn á eftir þýska þjóðsöngnum við flestar opinberar athafnir.

SA-sveitirnar voru í fyrstu aðallega öryggissveitir sem vísaði mótmælendum og pólitískum andstæðingum burt frá fjöldafundum nasista. Hreyfingin tók sér smám saman stærra hlutverk í valdapólitík flokksins. Sveitirnar stóðu fyrir fjölda ofbeldisverka á þriðja áratugnum, sér í lagi í götubardögum gegn kommúnistahreyfingum líkt og Rauðu framherjunum (*Roter Frontkämpferbund*), hernaðararmi þýska kommúnistaflokksins. Eftir bjórkjallarauppreisn Hitlers þann 9. nóvember 1923 voru SA-sveitirnar bannaðar með lögum en þær voru aftur leyfðar árið 1926 og juku áhrif sín jafnt og þétt allt fram til ársins 1934.

Eftir að nasistar komust til valda lentu SA-sveitirnar í valdabaráttu við fastaher Þýskalands (Reichswehr) sem boðberar hinnar nasísku þjóðfélagsbyltingar. Aukinn ágreiningur á milli Röhms og Hitlers um hlutverk og stjórn SA-sveitanna, sem töldu þá til sín um 400.000 manns, olli óeiningu innan nasistastjórnarinnar. Röhm og margir félagar hans á vinstri væng SA-sveitanna vildu gera „aðra byltingu“ þar sem íhaldsmenn skyldu hreinsaðir úr innsta hring Hitlers, en þeir töldu íhaldsöfl innan Nasistaflokksins standa í vegi allra nauðsynlegra þjóðfélagsumbóta. Spennan milli Röhm og Hitlers jókst enn frekar vegna orðróma, sem jafnvel heyrðust utan nasistahreyfingarinnar, um að Röhm léti frá sér sviksamleg ummæli gagnvart Hitler ásamt öðrum foringjum SA-sveitanna. Keppinautar Röhm í SS-sveitunum kyntu undir þessa orðróma með því að dreifa sögum af því að Röhm væri að undirbúa uppreisn ásamt öðrum gömlum samstarfsmönnum Hitlers. Hitler fór að endingu að ráðum Heinrichs Himmler, leiðtoga SS-sveitanna, sem vildi ólmur losna við keppinauta sína úr SA-sveitunum, og Josephs Goebbels og lét skipa hreinsun SA-sveitanna til þess að endurheimta stöðugleika innan nasistahreyfingarinnar.

Vorið 1934, á nótt hinna löngu hnífa, voru Röhm og aðrir foringjar SA-sveitanna myrtir eða handteknir. Hreinsunin var ekki einskorðuð við SA-sveitirnar heldur náði hún til íhaldssamra þjóðernissinna sem höfðu hjálpað Hitler að komast til valda. Meðal annars voru Kurt von Schleicher hershöfðingi, samstarfsmenn Franz von Papen og einn leiðtogi „vinstriarms“ Nasistaflokksins, Gregor Strasser, myrtir.

Eftir þetta léku SA-sveitirnar mun minna hlutverk í sögu Þriðja ríkisins. Sveitirnar tóku þó þátt í að skipuleggja ofbeldi gegn gyðingum á kristalsnóttinni árið 1938.

Viktor Lutze stýrði hinum „friðþægðu“ SA-sveitum frá árinu 1934 til dauðadags árið 1943. Wilhelm Schepmann tók við af honum og var foringi SA-sveitanna þar til seinni heimsstyrjöldinni lauk og sveitirnar voru leystar upp árið 1945. Áður hafði lítill hluti SA-sveitanna verið limaður inn í hina nýstofnuðu 18. SS Horst Wessel-herdeild í janúar 1944.

Réttað var yfir SA-sveitunum í Nürnberg-réttarhöldunum en ólíkt SS-sveitunum voru þær ekki lýstar glæpasamtök.

## Leiðtogar

Æðsti leiðtogi SA-sveitanna bar titilinn *Oberster SA-Führer*. Þeir sem báru þennan titil voru:

* Emil Maurice (1920-1921)
* Hans Ulrich Klintzsch (1921-1923)
* Hermann Göring (1923)
* *Enginn* (1923-1925)
* Franz Pfeffer von Salomon (1925-1930)
* Adolf Hitler (1930-1945)

Hinn eiginlegi leiðtogi sem fór með daglega stjórn SA-sveitanna var titlaður *Stabschef*. Þetta embætti var stofnað árið 1929 og þeir sem gegndu því voru:

* Otto Wagener (1929-1931)
* Ernst Röhm (1931-1934)
* Viktor Lutze (1934-1943)
* Wilhelm Schepmann (1943-1945)

## Tilvísanir