Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Tjingveldið

|  |
| --- |
| **Hið mikla Tjing** |
| *大清* |
|  |  |
| Fáni  | Skjaldarmerki  |
|  |
| **Þjóðsöngur:鞏金甌 („Kaleikur úr skíragulli“)* |
|  |
| **Höfuðborg** | Peking |
| **Opinbert tungumál** | * Mansjú
* Mandarín
 |
| **Stjórnarfar** | Einveldi
 |
| Keisari | Chongde-keisarinn 1636–1643 (fyrstur) Xuantong-keisarinn 1908–1912 (síðastur) |
| **Saga** |  |
|  • Stofnun | 1636  |
|  • Fyrra ópíumstríðið | 1839–1842  |
|  • Taiping-uppreisnin | 1850–1864  |
|  • Seinna ópíumstríðið | 1856–1860  |
|  • Fyrra stríð Kína og Japans | 1894–1895  |
|  • Boxarauppreisnin | 1900–1901  |
|  • Xinhai-byltingin | 1911–1912  |
|  • Einveldið lagt niður | 12. febrúar 1912  |
| **Flatarmál**  • Samtals |  14.700.000 km² |
| **Mannfjöldi**  • Samtals (1907)  • Þéttleiki byggðar |  426.000.000 /km² |
| **Gjaldmiðill** | * Reiðufé
* Þyngdareiningar
* Pappírspeningar
 |

**Tjingveldið** (kínverska: 清朝, *Qīng cháo*; mansjúmál:  *Daicing gurunð*; mongólska: *Манж Чин Улс*) einnig kallað **Mansjúveldið** var síðasta keisaraættin sem ríkti yfir Kína frá 1644 til 1912. Keisaraættin kom frá mansjúættbálkinum Aisin Gioro í Mansjúríu og hóf að leggja Kína undir sig 1644. Mansjúmenn gerðu uppreisn gegn hinu ríkjandi Mingveldi undir stjórn Nurhacis 1616 og lýstu yfir stofnun **Síðara Jinveldisins**. 1636 breyttu þeir nafninu í **Tjingveldið** og 1644 lögðu þeir Peking undir sig. Þeir náðu fullum yfirráðum yfir Kína 1683 en hankínverjar (sem eru meirihluti íbúa Kína) litu alla tíð á Tjingveldið sem erlend yfirráð.

Tjingveldinu tók að hnigna hratt eftir miðja 19. öld, ekki síst vegna þrýstings frá evrópsku nýlenduveldunum og Japan. Keisaraveldið var lagt niður í kjölfar Xinhai-byltingarinnar og keisaraekkjan Longyu sagði af sér fyrir hönd síðasta keisarans Puyi 12. febrúar 1912.

## Heimildir

* Norman, Jerry (1988). *Chinese*. Cambridge University Press. ISBN 0521228093.
* Söderblom Saarela, Mårten (2021). „Manchu Language“. *Oxford Research Encyclopedia of Asian History*. Oxford University Press. doi:10.1093/acrefore/9780190277727.013.447. ISBN 978-0-19-027772-7.

## Tilvísanir

  *Þessi sögugrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Ópera

*Orðið „Opera“ vísar hingað. Til að sjá netvafrann má skoða Opera (vafri).*
Bolsojleikhúsið.
**Ópera** er tónlistarform sem byggist á því að leikrit er flutt með söng og hljómsveitarundirleik og má því segja að leikritið sé sungið. Vestrænar óperur urðu til á Ítalíu um árið 1600, en kínversk ópera er mun eldri.

## Saga óperunnar

Listformið sem við þekkjum sem óperu á rætur sínar að rekja til Ítalíu á 16. og 17. öld, en til eru eldri tegundir af söngskemmtunum frá miðöldum og endurreisnartímanum.

Wolfgang Amadeus Mozart
Óperan varð fyrst vinsæl á Ítalíu en breiddist svo út um Evrópu. Ítölsk ópera hélt svo áfram að þróast og varð enn vinsælli á 18. öld og þá alls staðar í Evrópu nema í Frakklandi. Wolfgang Amadeus Mozart samdi margar þekktar óperur á 18. öld, meðal annars Brúðkaup Figaros, Töfraflautuna og  Don Giovanni.

Orðið ópera þýðir vinna á ítölsku og var fyrst notað í klassískri tónlist og í leikhúsum þar í landi. Á 17. öld færðist orðið yfir í önnur evrópsk tungumál. Fyrstu óperurnar voru nútímalegar miðað við aðra sungna endurreisnarlist. Með tímanum urðu óperur fágaðri og meira lagt upp úr því að þær væru heil sýning með söguþræði en ekki bara söngur.

Dafne eftir Jacopo Peri er sögð vera fyrsta óperan í þeirri mynd sem við þekkjum í dag. Þó voru einungis 5 hljóðfæri í verkinu og líktist það því meira kammeróperu. Hún var samin um árið 1597. Dafne var ætlað að vera einhvers konar tilraun til að endurvekja hina sígildu grísku dramatík og var það líka hluti af enn viðameiri endurlífgun fornaldar, en sú hugsun einkenndi endurreisnartímann. Mörg ítölsk tónskáld á þessum tíma töldu að forngrísk verk hefðu upphaflega verið sungin og því átti óperan að endurskapa það listform.

## Tenglar

* Vefur Íslensku óperunnar Geymt 5 mars 2010 í Wayback Machine

  *Þessi tónlistargrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Sögn

*Sögn getur líka þýtt sagnorð*
Vlad Tepes er dæmi um sögulega persónu sem er viðfangsefni fjölda sagna.
**Sögn** er frásögn sem segir frá sögulegum viðburðum og atvikum og bæði sögumaður og áheyrendur upplifa sem raunsanna þótt hún byggist oftast nær á hefðbundnum sagnaminnum. Kraftaverk og aðrir yfirnáttúrulegir atburðir sem eiga sér stað í sögnum eru þannig settir fram sem eitthvað sem raunverulega á að hafa gerst, ólíkt því sem gerist í ævintýrum. Sögutími sagna er mjög mismunandi. Þannig segja fornsagnir frá atburðum sem gerðust fyrir langa löngu, eins og dýrlingasagnir, sagnir um Artúr konung, William Tell og Hróa Hött, meðan samtímasagnir segja frá nýliðnum atburðum og nafngreindu fólki sem áheyrendur hafa jafnvel þekkt eða þekkja til. Flökkusagnir eru sögur sem ferðast milli staða og breytast eftir nýju samhengi. Dæmi um nútímaflökkusagnir eru sagan um köngulóna í jukkunni og köttinn í örbylgjuofninum, sem eru algengar víða um heim en birtast í ólíkum myndum.

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Evenkí

| Evenkí *Эвэды̄ турэ̄н* |
| --- |
| **Málsvæði** | Innri Mongólía |
| **Heimshluti** | Kína, Rússland |
| **Fjöldi málhafa** | 17.000 |
| **Skrifletur** | Kýrillískt stafróf Latneskt stafróf Mongólskt ritmál |
| Tungumálakóðar |
| **ISO 639-3** | `evn` |
| **ATH:** Þessi grein gæti innihaldið hljóðfræðitákn úr alþjóðlega hljóðstafrófinu í Unicode. |

**Evenkí** er stærst mansjú-túngískra mála og talað af nokkrum þúsundum í norðurhluta Mið-Síberíu. Evenkí er þjóðtunga Evenka. Málið hefur orðið fyrir miklum áhrifum frá rússnesku en árið 2002 töluðu 92,7% Evenka rússnesku. Evenkí er talið vera í bráðri útrýmingarhættu.

Nokkur ritkerfi hafa verið notuð til að rita evenkí. Árið 1931 urðu Sovétmenn fyrstir til að skrifa evenkí niður, í upphafi með latnesku stafrófi, en þeir skiptu yfir í kýrillískt stafróf árið 1937. Í Kína er evenkí ritað með mongólsku stafrófi.

  *Þessi tungumálagrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# INSEAD

**INSEAD** (*Institut européen d'administration des affaires*) er evrópskur verslunarskóli með aðsetur í Fontainebleau, Singapúr og Abú Dabí. Hann var stofnaður árið 1957. INSEAD var í 5. sæti meðal evrópskra verslunarskóla árið 2019 samkvæmt The Finanical Times. INSEAD býður einnig upp á doktorsnám (PhD nám), sem og ýmis meistaranám (Master programmes) í sérhæfðum stjórnsviðum, til dæmis markaðssetningu, fjármálasvið og frumkvöðlastarfsemi. Skólinn er viðurkenndur af hinum alþjóðlegu samtökum AMBA, EQUIS, and AACSB (Evrópskar og Norður-amerískar faggildingarnefndir (samtök) fyrir MBA gráður). Skólinn á yfir 50.000 hollvini (alumni) í verslun og stjórnmálum og þeirra á meðal er Halla Tómasdóttir.

## Tilvísanir

## Ytri tenglar

* Opinber vefsíða
# Massachusetts Institute of Technology

Massachusetts Institute of Technology
**Tækniháskólinn í Massachusetts** eða **Massachusetts Institute of Technology**, þekktur sem **MIT**, er einkarekinn háskóli í Cambridge í Massachusetts í Bandaríkjunum. MIT leggur mikla áherslu á raunvísinda- og verkfræðigreinar.

William Barton Rogers stofnaði skólann árið 1861. Skólinn byggði á fyrirmyndum frá Þýskalandi og Frakklandi. Eftir seinni heimsstyrjöldina hóf MIT einnig kennslu í félagsvísindum, þ.á m. hagfræði, málvísindum og stjórnmálafræði.

Kennarar við skólann eru tæplega 1 þúsund talsins en á 5. þúsund nemendur eru í grunnámi við skólann og á 7. þúsund nemar stunda þar framhaldsnám. Einkunnarorð skólans eru *mens et manus* sem þýðir „hugur og hönd“.

## Tenglar

* Heimasíða skólans
# Vetur

**Árstíðir**|

| *Tempraða beltið* |
| --- |
| Vor |
| Sumar |
| Haust |
| Vetur |

 |

| *Hitabeltið* |
| --- |
| Þurrkatími | Kaldtími |
| Heittími |
| Regntími |

 |

Goðafoss í klakaböndum að vetri.
**Vetur** er ein af árstíðunum fjórum. Hinar eru vor, sumar og haust. Á norðurhveli jarðar eru eftirtaldi mánuðir taldir til vetrarmánaða: desember, janúar, febrúar og mars, en þetta eru þeir fjórir mánuðir ársins sem að jafnaði hafa lægstan meðalhita. Þessu er öfugt farið á suðurhveli, en þar eru fyrrnefndir mánuðir sumarmánuðir.

Vetur er oft skilgreindur af veðurfræðingum sem þrír almanaksmánuðir með lægsta meðalhitann. Alþjóðaveðurfræðistofnunin fylgir þessu og telur vetrarmánuðina vera þrjá. Þetta samsvarar mánuðunum desember, janúar og febrúar á norðurhveli jarðar og júní, júlí og ágúst á suðurhveli jarðar.

## Tengill

* Fimbulvetur
# Yahoo!

Höfuðstöðvar Yahoo! í Sunnyvale, Kaliforníu.
**Yahoo!** er bandarískt fyrirtæki sem rekur samnefnda vefgátt og leitarvél á internetinu. Fyrirtækið var stofnað af Stanford-nemunum David Filo og Jerry Yang í janúar 1994 og fór á hlutabréfamarkað í mars 1995. Yahoo! er í dag ein af stærstu vefsíðum heims skv. Alexa.com

## Tilvísun

## Tengill

* Yahoo!

  *Þessi tölvunarfræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Sameindamassi

**Sameindamassi** er massi allra atóma í tiltekinni sameind. Fæst með því að leggja saman atómmassa allra frumeinda, sem mynda sameindina, í sömu hlutföllum og efnajafna sameindarinnar segir til um.

Sameindamassi er mældur í atómmassaeiningunni „u“ þar sem „u“ er þyngd einnar kjarneindar.

  *Þessi eðlisfræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Ryðfrítt stál

Steikarpanna úr ryðfríu stáli.
**Ryðfrítt stál** er stál, þ.e. málmblanda járns og kolefnis, með að minnsta kosti 11,5% króminnihald. Eins og nafnið gefur til kynna ryðgar ryðfrítt stál mjög lítið samanborið við venjulegt stál. Harry Brearley fann það upp árið 1913 í Brown-Firth-rannsóknastofunni í Sheffield á Englandi. Hann var að rannsaka leiðir til að draga úr tæringu í byssuhlaupum, þegar hann tók eftir því að prufa, sem hann hafði hent, ryðgaði ekki.

Hið mikla oxunarviðnám ryðfrís stáls í lofti við staðalhitastig fæst yfirleitt með því að hafa króminnihald þess meira en 12% (mælt í þyngd). Krómið myndar lag af króm(III)oxíði (Cr2O3) þegar það kemst í snertingu við súrefni. Þetta lag er of þunnt til að það sjáist, sem þýðir að málmurinn helst gljáandi. Það er hins vegar vatnshelt og loftþétt og verndar málminn undir laginu. Ef málmhluturinn rispast þannig að lagið rofnar myndast það tiltölulega fljótt aftur. Þetta fyrirbæri er kallað óvirknun og sést einnig í öðrum málmum, til dæmis áli. Þegar ryðfríir stálpartar eins og rær og boltar eru skrúfaðir saman, geta oxíðlögin skrapast af. Þegar oxíðið myndast aftur geta hlutirnir líkt og gróið saman og verða áhrifin þá svipuð því sem þeir hafi verið soðnir saman.

## Neðanmálsgreinar
# FM-útvarp

Tilraunastöð Edwin Armstrong í New Jersey í Bandaríkjunum.
**FM-útvarp** er útvarp sem notast við tíðnimótun (enska, *frequency modulation* eða FM) til útvarpsútsendinga á hliðrænu hágæðahljóði. Hljómur FM-útsendinga er af betri gæðum en næst með öðrum aðferðum, eins og styrktarmótun (AM) og tíðnimótun er ekki eins viðkvæm fyrir rafsegultruflunum. Hún er þannig vinsæl til útsendinga á tónlist. Tíðnimótun var fundin upp af bandaríska verkfræðingnum Edwin Armstrong árið 1933 og fyrsta FM-útvarpsstöðin var tilraunastöð hans með kallmerkið W2XMN. Evrópskar útvarpsstöðvar tóku að nota þessa tækni í stórum stíl eftir síðari heimsstyrjöld á metrabylgju, þar sem hernámslið bandamanna höfðu tekið miðbylgjuna yfir með öflugum sendum til að senda afþreyingarefni til hermanna og áróður yfir Járntjaldið.

Síðustu ár hefur stafrænt útvarp (DAB) smám saman tekið við af FM-útvarpi.

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Munhwa Broadcasting Corporation

**Munhwa Broadcasting Corporation** (**MBC**) er suðurkóreskt fjölmiðlafyrirtæki.

## Tenglar

* MBC

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Discord

|  |
| --- |
| Discord |
|  |
| Notkun | Samskipti |
| Vefsíða | discord.com |

**Discord** er hugbúnaður sem hægt er að nota til að eiga samskipti við aðra yfir netið. Hann var upphaflega gerður fyrir tölvuleikjanotendur, en er nú markaðsettur að öllum sem vilja eiga samskipti yfir netið. Árið 2020 voru yfir 300 milljón skráðir notendur.

Discord er með netþjóna (líka kallaðir „guilds“) sem hægt er að fara í eða búa til. Í þeim eru bæði talrásir og textarásir sem nota má til að eiga samskipti við aðra notendur sem tilheyra þeim netþjóni.

Hægt er að nota Discord í netvafraútgáfu, en einnig er Discord forritið fáanlegt á Windows, MacOS, Linux, Android og iOS.

## Tilvísanir
# Kyrrahafsjaðar

Ríki Kyrrahafssvæðisins
**Kyrrahafsjaðar** er hugtak sem vísar til landa og svæða sem staðsett eru í kringum Kyrrahaf. Svæðið samanstendur af 38 ríkjum og landsvæðum.

There ert margir efnahagslegum miðstöð á svæðinu, Auckland, Brisbane, Ho Chi Minh-borg, Hong Kong, Líma, Los Angeles, Maníla, Melbourne, Panamaborg, Portland, Busan, San Diego, San Francisco, Santíagó, Seattle, Seúl, Sjanghæ, Singapúr, Sydney, Taipei, Tókýó, Vancouver og Yokohama.

Honolulu er aðsetur nokkurra milliríkja- og félagasamtaka á svæðinu.

Svæðið hefur mikla fjölbreytni, með efnahagslegum gangverki Hong Kong, Singapúr og Taívan, tækniþekkingu Japans, Kóreu og vesturhluta Bandaríkjanna, náttúruauðlindir Ástralíu, Kólumbíu, Filippseyja, Kanada, Mexíkó, Perú, Rússlands fjær Austurlöndum og Bandaríkjunum, mannauði í Indónesíu og Kína og landbúnaðariðnaði í Ástralíu, Síle, Filippseyjum, Nýja-Sjálandi og Bandaríkjunum auk nokkurra annarra.

## Lönd á Kyrrahafssvæðinu

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * Austur-Asía
	+ Rússland
	+ Japan
	+ Norður-Kórea
	+ Suður-Kórea
	+ Kína
		- Hong Kong
		- Makaó
	+ Taívan
* Suðaustur-Asía
	+ Víetnam
	+ Kambódía
	+ Taíland
	+ Malasía
	+ Singapúr
	+ Brúnei
	+ Indónesía
	+ Filippseyjar
	+ Austur-Tímor
 | * Eyjaálfa (Fullvalda ríki)
	+ Ástralía
	+ Palá
	+ Míkrónesía
	+ Papúa Nýja-Gínea
	+ Salómonseyjar
	+ Naúrú
	+ Marshalleyjar
	+ Vanúatú
	+ Nýja-Sjáland
	+ Túvalú
	+ Fídjieyjar
	+ Kíribatí
	+ Tonga
	+ Samóa
	+ Niue
	+ Cooks-eyjar
 | * Eyjaálfa (Hjálenda)
	+ Ytra yfirráðasvæði Ástralíu
		- Norfolkeyja
	+ Ríki Nýja Sjálands
		- Tókelá
	+ Frönsk stjórnsýsla utan Evrópu
		- Nýja-Kaledónía
		- Wallis- og Fútúnaeyjar
		- Franska Pólýnesía
	+ Breska yfirráðasvæðið handan hafsins
		- Pitcairn
	+ Hjálendur Bandaríkjanna
		- Norður-Maríanaeyjar
		- Gvam
		- Bandaríska Samóa
	+ Bandaríkin
		- Hawaii
	+ Chile
		- Páskaeyja
 | * Norður-Ameríka
	+ Kanada
	+ Bandaríkin
	+ Mexíkó
* Mið-Ameríka
	+ Gvatemala
	+ El Salvador
	+ Hondúras
	+ Níkaragva
	+ Kosta Ríka
	+ Panama
* Suður-Ameríka
	+ Kólumbía
	+ Ekvador
	+ Perú
	+ Síle

  |

## Viðskipti

Kyrrahafssvæðið hefur nóg af alþjóðlegum skipum, með öllum 10 viðskipti gámahöfnum í Rim þjóðunum nema einn og heim til næstum þriggja fimmtu af viðskipti gámaskipahafna heims:

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * Suður-Kórea
	+ Busan (5. sæti)
* Japan
	+ Yokohama (36. sæti)
	+ Tókýó (25. sæti)
	+ Nagoya (47. sæti)
	+ Kobe (49. sæti)
* Taívan
	+ Kaohsiung (12. sæti)
* Hong Kong
	+ Hong Kong (3. sæti)
 | * Kína
	+ Sjanghæ (1. sæti)
	+ Shenzhen (4. sæti)
	+ Ningbo (6. sæti)
	+ Guangzhou (7. sæti)
	+ Qingdao (8. sæti)
	+ Tianjin (10. sæti)
	+ Xiamen (19. sæti)
	+ Dalan (21. sæti)
	+ Lianyungang (30. sæti)
	+ Yingkou (34. sæti)
 | * Filippseyjar
	+ Manila (37. sæti)
* Víetnam
	+ Saígon (28. sæti)
* Taíland
	+ Laem Chabang (22. sæti)
* Malasía
	+ Port Klang (13. sæti)
	+ Tanjung Pelepas (16. sæti)
* Singapúr
	+ Singapúr (2. sæti)
 | * Indónesía
	+ Jakarta (24. sæti)
	+ Surabaya (38. sæti)
* Kanada
	+ Vancouver (50. sæti)
* Bandaríkin
	+ Los Angeles (17. sæti)
	+ Long Beach (18. sæti)
	+ Seattle/Tacoma (48. sæti)
* Panama
	+ Balboa (43. sæti)

  |

## Tilvísanir
# Xinjiang

Kort af legu sjálfstjórnarhéraðsins Xinjiang í norðvesturhluta Kína.
**Xinjiang** (einnig nefnt **Sinkiang** eða Shingjang)*(kínverska:* 新疆*; rómönskun: Xīnjiāng)* er sjálfstjórnarhérað í norðvesturhluta Kína með landamæri að Afganistan, Rússlandi, Mongólíu, Kirgisistan og Tadsjikistan. Höfuðstaður héraðsins er Urumqi. Tungumál héraðsins er kínverska og úýgúríska. Opinberlega heitir það *Úígúrska sjálfstjórnarhéraðið Xinjiang*.

Héraðið var sjálfstætt og barist var um stjórn þess fram til 18 aldar. Árið 1884 keypti Kingveldið landið og innlimaði það inn í Kína og árið 1955 varð það að sjálfstjórnarhéraði. Stærsti þjóðfélagshópur fólks eru Úígúrar, þjóðarbrot tyrkískumælandi múslima. Um 60% tekna héraðsins kemur frá olíuiðnaði.

Samkvæmt manntali Kína sem framkvæmt var árið 2020 eru íbúar Xinjiang 25.852.345.

## Tenglar

* Greinin Sinkiang, Verkamaðurinn - 39. Tölublað, 28.09.1940.

## Tilvísanir
# Wu Zetian

Mynd af Wu Zetian.
**Wu Zetian** (624 – 16. desember 705), einnig kölluð **Wu Zhao**, **Wu Hou** og síðar **Tian Hoi**, var kínverskur einvaldur sem réð yfir Kína, fyrst óformlega sem kona og ekkja kínverska keisarans, og síðar formlega sjálf sem ráðandi keisaraynja Kína (皇帝). Valdatíð hennar var kölluð síðara Zhou-veldið (周) og entist frá 684–705. Wu var eina konan sem réð formlega yfir Kína sem keisaraynja í meira en 2000 ára sögu kínverska keisaraveldisins.

Wu var frilla Taizong-keisara Tangveldisins. Eftir dauða hans giftist hún níunda syni hans og eftirmanni á keisarastól, Gaozong-keisaranum og varð keisaraynja hans árið 655. Hún naut þegar talsverðra valda áður en hún giftist keisaranum. Eftir að Gaozong-keisarinn lamaðist vegna heilablóðfalls árið 660 gerðist Wu umsjónarmaður keisarahirðarinnar og naut því valda til jafns við keisarann. Keisarinn lést þann 20. desember 683 og Wu réð í eigin nafni sem keisaraynja Zhou-veldisins frá 690 til 705.

Wu þandi landamæri kínverska keisaraveldisins langt út fyrir fyrrverandi endimörk þess, djúpt inn í Mið-Asíu. Hún háði einnig nokkur stríð á Kóreuskaga, fyrst í bandalagi við konungsríkið Silla gegn konungsríkinu Goguryeo og síðan gegn Silla vegna hernáms á fyrrum landsvæðum Goguryeo. Innan Kína hafði valdabarátta Wu talsverð áhrif á samfélagsskipulag, sér í lagi með ríkisstuðningi við taóisma, búddisma, menntun og bókmenntir. Wu lét einnig byggja og bæta við ýmis mannvirki, þar á meðal stytturnar í Longmen-hellunum og minnismerki í Qianling-grafhýsinu.

Wu Zetian eignaðist fjóra syni og þrír þeirra urðu síðar sjálfir keisarar.

## Tilvísanir
# Hertogi

Aðalstitlar|  |
| Keisari og keisaraynja

---

 |
| Kóngur og drottning

---

 |
| Stórhertogi og stórhertogaynja Stórfursti og stórfurstynja

---

 |
| Fursti og furstynja

---

 |
| Prins og prinsessa

---

 |
| Erkihertogi og erkihertogaynja

---

 |
| Hertogi og hertogaynja

---

 |
| Markgreifi og markgreifynja

---

 |
| Greifi / jarl og greifynja

---

 |
| Vísigreifi og vísigreifynja

---

 |
| Barón / fríherra og barónessa |
| Þessi tafla: * skoða
* ræða
* breyta
 |

**Hertogi** og **hertogaynja** (úr fornlágþýsku: *hėritogo* „herforingi“; sbr. fornháþýsku: *hėrizogo*, „herforingi“) eru aðalstitlar sem oft hafa verið æðstu aðalstitlar landa, næst á eftir konungi og drottningu. Upphaflega var titillinn notaður af Rómverjum yfir herforingja (latína: *Dux Bellorum*). Á miðöldum var hertogi aðalsmaður sem ríkti yfir sveitahéraði, hertogadæmi, og var æðri greifum sem ríktu í borgum. Með einveldinu varð titill hertoga að heiðurstitli án yfirráða yfir landi með þeirri undantekningu að Lúxemborg var gerð að stórhertogadæmi í kjölfar Napóleonsstyrjaldanna.

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Kommúnistaflokkur Kína

|  |
| --- |
|  |
| **Kommúnistaflokkur Kína中国共产党 Zhōngguó Gòngchǎndǎng* |
|  |
|  |
| **Aðalritari** | Xi Jinping |
|  |
| **Stofnár** | 23. júlí 1921 (1921-07-23) |
| **Höfuðstöðvar** | Zhongnanhai, Beijing |
| **Félagatal** | 91.914.000 (2020) |
|  |
| **Stjórnmálaleg hugmyndafræði** | Kommúnismi, marx-lenínismi, sósíalismi með kínverskum einkennum, kínversk þjóðernishyggja |
| **Einkennislitur** | Rauður   |
|  |
| **Sæti á Alþýðuþinginu** |  |
| **Sæti í fastanefnd Alþýðuþingsins** |  |
|  |
| **Vefsíða** | cpc.people.com.cn |

**Kommúnistaflokkur Kína** er eini stjórnarflokkur Alþýðulýðveldisins Kína en auk hans eru átta stjórnmálaflokkar starfandi í landinu. Flokkurinn var stofnaður árið 1921, aðallega af Chen Duxiu og Li Dazhao. Kommúnistaflokkurinn vann sigur í kínversku borgarastyrjöldinni (1927-1949) og stofnaði Alþýðulýðveldið Kína 1. október 1949. Þá var flokkurinn undir stjórn Maó Zedong sem var leiðtogi flokksins þar til hann lést árið 1976.

Flokkurinn er í grunninn marx-lenínískur flokkur byggður á hugmyndum Vladimírs Leníns sem fela í sér opnar umræður um stefnumál en síðan einingu um samþykkta stefnu. Hugmyndafræði flokksins og ríkisins í dag byggir jafnframt á „sósíalisma með kínverskum einkennum“, sem felur í sér blöndu á kenningum Leníns, Marx og Engels, Konfúsíusar og á kapítalisma.

Æðsta ráð flokksins er þjóðþingið sem kemur saman á fimm ára fresti. Þess á milli fer miðnefnd flokksins með völdin. Þar sem miðnefndin kemur aðeins saman einu sinni á ári eru völdin í reynd í höndum stjórnmálaráðs og fastanefndar þess. Leiðtogi flokksins er aðalritari hans auk þess að vera forseti herráðsins og forseti ríkisins (sem er táknræn staða). Núverandi leiðtogi flokksins er Xi Jinping.

Kommúnistaflokkurinn telur til sín um 91 milljónir meðlima og er því næstfjölmennasti stjórnmálaflokkur í heimi á eftir Bharatiya Janata-flokknum á Indlandi.

## Tilvísanir

  *Þessi stjórnmálagrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Blásturshljóðfæri

Erke
**Blásturshljóðfæri** er hljóðfæri sem að blásið er í gegnum til að mynda hljóð. Þau mynda hljóðið með titringi loftsúlu innan í þeim. Tíðni bylgjunnar sem kemur fer eftir lengd loftsúlunnar og lögun hljóðfærisins, á meðan hljómblær hljóðsins fer eftir byggingu hljóðfærisins og hvernig hljóðið er framkallað. Þessum flokki hljóðfæra er venjulega skipt niður í Tréblásturshljóðfæri og Málmblásturshljóðfæri.

Dæmi um blásturshljóðfæri eru okkarínan og flautan.

  *Þessi tónlistargrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Vænisýki

**Vænisýki** (einnig kallað **ofsóknarbrjálæði**, **-æði**, **-kennd**, **-sýki**) er geðsjúkdómur, sem einkennist af ranghugmyndum, kvíða og ótta.

  *Þessi sálfræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Rush Hour 3

| Rush Hour 3 |
| --- |
|  |
| Leikstjóri | Brett Ratner |
| Handritshöfundur | Jeff Nathanson (kvikmyndahandrit) Ross LaManna (persónur) |
| Framleiðandi | Robert Birnbaum Andrew Z. Davis Jonathan Glickman Athur M. Sarkissian Jay Stern |
| Leikarar | * Jackie Chan
* Chris Tucker
* Yvan Attal
* Tzi Ma
* Noémie Lenoir
* Hiroyuki Sanada
* Max von Sydow
* Jingchu Zhang
* Youki Kudoh
* Roman Polanski
 |
| Dreifiaðili | New Line Cinema |
| Frumsýning | 10. ágúst 2007 |
| Lengd | 91. mín |
| Tungumál | enska |
| Ráðstöfunarfé | US$ 140.000.000 |
| Undanfari | *Rush Hour 2* |
| Framhald | *Rush Hour 4* |

Rush Hour 3 er grín- og hasarmynd frá árinu 2007. Brett Ratner leikstýrði myndinni. Myndin er 91 mínútur og er framhald af kvikmyndunum *Rush Hour* og *Rush Hour 2*.

Myndin fjallar um löggurnar Lee og Carter. Þegar reynt er að drepa þingmanninn Han elta þeir morðingjan til Frakklands. Þar hitta þeir Kenji, sem er höfuðpaur glæpagengis. Þeir byrja að leyta að Shy Shen sem er listi yfir fleiri höfuðpaura. Þeir hitta Geneviève. Shy Shen listin er húðflúraður aftan á henni. En þegar þeir finna það út komast þeir að svikara og verða að berjast við Kenji á endanum.

## Leikarar

* Jackie Chan sem Lee
* Chris Tucker sem James Carter
* Noémie Lenoir sem Geneviève
* Hiroyuki Sanada sem Kenji

  *Þessi kvikmyndagrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*