Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Zhejiang

**Zhejiang(kínverska:* 浙江*; rómönskun: Zhèjiāng)* er hérað á austurströnd Alþýðulýðveldisins Kína. Sem strandhérað liggur Zhejiang við Austur-Kínahaf en handan þess liggja Ryukyu-eyjar. Það er síðan afmarkað af héruðunum Fujian í suðri, Jiangxi í suðvestri, Anhui í norðvestri og Jiangsu í norðri, og borghéraðinu Sjanghæ í norðaustri. Héraðið nær yfir 101.800 ferkílómetra.

Nafn héraðsins er dregið af aðalfljóti þess Qiantang-fljóti sem rennur að ósum Hangzhou-flóa. Fljótið hér áður Zhe Jiang („Krókótt áin“) og gaf héraðinu nafn.

Um aldir hefur Zhejiang verið ein af stóru menningar- og bókmenntamiðstöðvum Kína. Landslag héraðsins er þekkt fyrir mikla fegurð.

Landsvæði Zhejiang var stjórnað af konungsríkinu Yue. Qin keisaraveldið innlimaði það síðar árið 222 f.Kr. Á tímum Ming og Tjingveldanna urðu hafnir Zhejiang mikilvægar miðstöðvar alþjóðaviðskipta. Stærsti hluti héraðsins var hernuminn af Japan í seinna kínverska-japanska stríðinu (1937–1945). Eftir ósigur Japans og valdatöku Maó Zedong staðnaði efnahagur Zhejiang mjög.

En eftir efnahagsumbætur síðari ára í Kína, hefur Zhejiang dafnað og er nú talið eitt af auðugustu héruðum Kína. Þrátt fyrir að vera ein minnsta stjórnsýslueiningin meðal héraða Kína, er héraðið engu að síður eitt af þeim þéttbýlli og efnaðri. Það er stundum sagt „burðarás Kína“ þar sem það er stór driffjöður í kínverska hagkerfinu.

Hagkerfi Zhejiang byggist á raf- og efnaiðnaði, framleiðslu textíls, matvæla og byggingarefnis. Héraðið þykir mjög framarlega í framleiðni landbúnaðar og er leiðandi í teframleiðslu og fiskveiða í Kína.

Íbúar Zhejiang héraðsins eru 57 milljónir. Höfuðborg þess og stærsta borgin er Hangzhou. Meðal annarra athyglisverðra borga héraðsins eru Ningbo og Wenzhou.

Héraðið er einnig fæðingarstaður nokkurra athyglisverðra einstaklinga, þar á meðal leiðtoga kínverska þjóðernissinna Chiang Kai-shek og athafnamannsins Jack Ma.

## Myndir

* Yandangfjöll í Zhejiang.
* Vesturvatn við höfuðborgina Hangzhou.
* Buddha líkneski Puji hofinu á eyjunni Mount Putuo í Zhejiang.
* Fiskþurrkun við Pacao höfn í Cangnan sýslu í suðurhluta Zhejiang.
* Frá höfuðborginni Hangzhou.
* Verðbréfamarkaður Zhejiang er í viðskiptahverfinu Qianjiang í Hangzhou.
* Höfuðstöðvar Alibaba Group eru í Hangzhou
* Shuiting hliðið að borgarmúrum Quzhou.
* Bílaframleiðandinn Geely (sem ma. á Volvo og hluta af Daimler Benz) er frá Zhejiang. Hér er bílaframleiðsla Geely í Ningbo.
* Dashan pagóðan í Shaoxing borg.

## Tenglar

* Vefsíða Britannica um Zhejiang. Inniheldur ýmsar upplýsingar um héraðið t.d. sögu, landslag, skipulag og markverða staði.
* Héraðsstjórn Zhejiang. Inniheldur margvíslegar upplýsingar t.d. um sögu, skipulag, fréttir og ferðaþjónustu

## Heimildir

* Fyrirmynd greinarinnar var „*Zhejiang*“ á ensku útgáfu Wikipedia. Sótt 14. janúar 2021.

## Tilvísanir
# Stóra stökkið fram á við

Sveitafólk var hvatt til að framleiða stál í litlum málmbræðsluofnum.
**Stóra stökkið fram á við** (einnig nefnt **stóra stökkið**, **framfarastökkið mikla**, og **kínverska framfarastökkið**) var efnahags- og þjóðfélagsáætlun sem stuðst var við í Alþýðulýðveldinu Kína frá 1958 til 1961. Tilgangur hennar var að breyta bændasamfélagi á meginlandi Kína í nútíma iðnvætt kommúnistaríki á sem stystum tíma. Maó byggði þessa áætlun á kenningu um framleiðsluöflin.

Eftir að kommúnistastjórnin tók við í Kína 1949 var voru landareignir strax gerðar upptækar og úthlutað til fátækra bænda. Innan kommúnistaflokksins var deilt um hvort best væri að ríkið iðnvæddist fyrst og breytingar væru gerðar á landbúnaðarfyrirkomulagi smám saman, eða hvort að best væri að fjármagna inðvæðinguna með því að ríkið tæki strax yfir allan landbúnað (sem var álit Maós). Frá árunum 1949–58 var samyrkjubúskap smám saman komið á í sístækkandi einingum. Árið 1958 var þá búið að afnema allan eignarrétt í Kína.

Kínastjórn vann eftir fimm ára áætlunum líkt og Sovétríkin. Önnur fimm ára áætlunin var kynnt til sögunnar 1958–63, *framfarastökkið mikla*. Stefnt var að gríðarlega örum breytingum og framförum í landbúnaði og iðnaði. Þetta átti að gerast með fólksflutningi í stórum stíl, félaglegum jöfnuði, og minna skrifræði.

Árið 1958 var öllum landbúnaðarhéröðum gert að gerast samyrkjubú *(kommúnur)* og þeim sett háleit markmið í framleiðni. Kína lagði mikla áherslu á að ríkið yrði sjálfu sér nægt um stál, verandi nauðsynlegt fyrir mannvirkjagerð og annan iðnað. Öll samyrkjubú og hvert þéttbýlishverfi var því hvatt til þess að byggja litla málmbræðsluofna í bakgarðinum hjá sér sem nota átti til að framleiða hágæðastál úr brotajárni. Maó vissi sjálfur ekkert um málmvinnslu og þaggað hafði verið niður í menntafólki. Þegar Maó lærði loks að ekki væri hægt að framleiða gott stál nema með stórum verksmiðjum vildi hann ekki draga úr barráttuanda fólksins, en hætti þó við bakgarða-málmbræðsluofna-verkefnið í lok árs 1959.

Kínastjórn hætti við framfarastökks-áætlunina árið 1961.

Framfarastökkið er núna talið bæði innan Kína og utan hafa mistekist hrapallega og valdið hungursneyð og hörmungum. Í þokkabót höfðu þurrkar geisað á svæðinu og saman leiddi þetta til þess að á milli 18 til 55 milljón manns létust úr hungri.

## Tilvísanir

  *Þessi sögugrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Einkatölva

IBM PC 5150 frá 1981 keyrir MS-DOS 5.0.
**Einkatölva** er tölva sem er ætluð einum notanda í einu andstætt stórtölvu sem þjónar mörgum samtímanotendum í gegnum útstöðvar. Stærð, verð og geta einkatölva miðast þannig við milliliðalaus einkanot. Með tilkomu örgjörva um miðjan 8. áratuginn varð mögulegt að hanna minni tölvur, sem upphaflega voru kallaðar örtölvur. Undir lok 8. áratugarins var síðan farið að markaðssetja tölvur sem heimilistæki og heimilistölvan varð til samfara minnkandi framleiðslukostnaði.

Með tilkomu einkatölva og notendavænna stýrikerfa og forrita hefst tölvubyltingin. Orðið *einkatölva* á yfirleitt við tölvu sem inniheldur móðurborð, örgjörva, staðbundna gagnageymslu líkt og harðan disk, tölvuskjá og lyklaborð. Sumar einkatölvur hafa sambyggðan tölvukassa og skjá, t.d. Macintosh 128K og flestar eru búnar tölvumús. Einkatölvur geta til dæmis verið borðtölvur, fartölvur eða spjaldtölvur.

  *Þessi tölvunarfræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Ungbarnadauði

Heimskort sem sýnir tíðni ungbarnadauða í ólíkum löndum.
**Ungbarnadauði** er dauði barns á fyrsta aldursári. Tíðni ungbarnadauða er skilgreind sem fjöldi látinna barna 12 mánaða og yngri á hver 1.000 börn sem fæðast lifandi. Vöggudauði, óútskýrt skyndilegt andlát barns undir 12 mánaða aldri, er ein orsök ungbarnadauða. Barnadauði er dauði barna undir fimm ára aldri, og burðarmálsdauði er dauði fósturs eða nýbura, eftir 22 vikna meðgöngu og áður en barnið er 28 daga gamalt.

Ástæður ungbarnadauða eru margvíslegar og tengjast meðal annars sjúkdómum, umhverfisþáttum og efnahagslegum þáttum. Algengar orsakir ungbarnadauða eru köfnun í fæðingu, lungnabólga, fæðingargallar, vandamál í meðgöngu eða við fæðingu, nýburasýking, niðurgangur, malaría, mislingar og vannæring. Skortur á læknisþjónustu á meðgöngu, áfengisneysla, reykingar og eiturlyfjaneysla, eru meðal áhrifaþátta. Tíðni ungbarnadauða tengist mörgum öðrum breytum eins og menntunarstigi móður, umhverfisaðstæðum, samfélagslegum innviðum og heilbrigðisþjónustu. Aðgerðir eins og bætt hreinlætisaðstaða, aðgangur að hreinu drykkjarvatni, bólusetningar gegn algengum smitsjúkdómum og aðrar lýðheilsuráðstafanir draga úr tíðni ungbarnadauða.

Árið 1990 létust 8,8 milljón börn undir 12 mánaða aldri í heiminum. Árið 2015 var þessi tala komin niður í 4,6 milljónir. Tíðni ungbarnadauða minnkaði úr 65 í 29 andlát á 1.000 fæðingar á heimsvísu á sama tíma. Árið 2017 létust 5,4 milljón börn fyrir fimm ára aldur, en árið 1990 var þessi tala 12,6 milljónir. Talið er að hægt væri að fyrirbyggja 60% þessara andláta með tiltölulega einföldum aðgerðum eins og samfelldri brjóstagjöf, bólusetningum og bættri næringu.

## Tíðni ungbarnadauða

Samkvæmt Sameinuðu þjóðunum voru eftirtalin fimm lönd með hæsta tíðni ungbarnadauða 2015-2020:

| Land eða landsvæði | Tíðni ungbarnadauða 2015-2020 |
| --- | --- |
|  Mið-Afríkulýðveldið | 81,90 |
|  Síerra Leóne | 80,77 |
|  Tjad | 74,50 |
|  Sómalía | 69,31 |
|  Miðbaugs-Gínea | 66,13 |

Samkvæmt sömu heimild voru eftirtalin fimm lönd með lægsta tíðni ungbarnadauða 2015-2020:

| Land eða landsvæði | Tíðni ungbarnadauða 2015-2020 |
| --- | --- |
|  Ísland | 1,25 |
|  Hong Kong | 1,32 |
|  Singapúr | 1,63 |
|  Finnland | 1,71 |
|  Japan | 1,76 |

## Tilvísanir
# The New York Times

Forsíða *The New York Times* frá 29. ágúst 1914.
The New York Times er dagblað gefið út í New York-borg í Bandaríkjunum og dreift um allan heim. Blaðið er í eigu **The New York Times Company** sem gefur út fimmtán önnur dagblöð, þar á meðal *International Herald Tribune* og *The Boston Globe*. Blaðið er stærsta borgarblað Bandaríkjanna. Það var stofnað 18. september 1851 og hét þá *New-York Daily Times* en skipti yfir í núverandi nafn sex árum síðar.

  *Þessi dagblaðs eða tímaritagrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*