# Boðháttur

**Boðháttur** (skammstafað sem *bh.*) er einn af mörgum háttum sagna sem gefur til kynna skipun, bann eða boð.

## Í íslensku

Í íslensku er boðhátturinn alltaf í annarri persónu og stendur alltaf fremst í setningu. Tvær leiðir eru til að mynda boðhátt í íslensku: stýfður boðháttur og viðskeyttur boðháttur.

### Stýfður boðháttur

Fyrsta leiðin er að finna stofn sagnorða (sem er gert með því að taka nafnháttinn (að hoppa, að elska) og fjarlægja endinguna *-a* nema þetta sé veik sögn sem endar á *-aði* í þátíð eins og *skrifa*) og kallast þetta stýfður boðháttur og er hann í annarri persónu eintölu.

#### Dæmi

* *Tak* sæng þína og *gakk*!
* *Les* þú þessar bækur drengur!
* *Vinn* núna verk þín!
* *Hlæ* þú ekki að mér stúlka!

### Viðskeyttur boðháttur

Viðskeyttur boðháttur er þegar fornafni (*þú* eða *þið*) er skeytt aftan á stofn sagnar og tekur breytingum í samræmi við grannhljóð. Boðháttur annarrar persónu fleirtölu hefur sama form og framsöguháttur nútíðar. Persónufornafninu *þið* er ýmist sleppt eða haft á eftir boðhættinum.

Dæmi: *Farið* (þið) út! (Samanber „Þið farið út“ þar sem sögnin er í framsöguhætti.)

Hægt er að mynda boðhátt af sögninni *að vinna* (stýfður *vinn*, viðskeyttur fleirtölu *vinnið*) en hann er sjaldan notaður.

#### Dæmi

* *elska* (stýfður) + *þið* (fornafn) → *elsk**iðElskið* friðinn börnin góð.
* *flyt* (stýfður) + *þú* (fornafn) → *flyt**tuFlyttu* allt draslið út.
* *lem* (stýfður) + *þú* (fornafn) → *lem**duLemdu* ekki bróður þinn Elsa.
* *keyr* (stýfður) + *þú* (fornafn) → *keyr**ðuKeyrðu* mig út í búð.

## Boðháttur í öðrum tungumálum

### Í ensku

Í ensku hafa boðháttur („Jump!“ (hoppaðu)) og nafnháttur (to jump (að hoppa)) sama form.
Dæmi:

* „Paul, *do* your homework now!“ (enska)
„Páll, *sinntu* heimanáminu þínu núna!“ (íslenska)
* „*Go* to Stella's place and get some sugar.“ (enska)
„*Farðu* heim til Stellu og náðu í sykur.“ (íslenska)

Boðháttur fyrstu persónu fleirtölu (us, „við“) er gefinn til kynna með orðasambandinu *let's* (bókstaflega *lof okkur* en samsvarar frekar *við skulum*).
Dæmi:

* „*Let's* go.“ sem er stytting á „*Let* us go.“ (enska)
„*Förum*.“ (íslenska)

### Í latínu

Í latínu er boðháttur notaður.
Dæmi:

* „*Festina!* Cibus defrigescet.“
(á íslensku: *Flýttu* þér. Maturinn mun kólna.)
* „*Cave* canem!“
(á íslensku: *Varastu* hundinn!)
* „*Vade* retro me!“
(á íslensku: *Farðu*/*Vík* [burt] frá mér!)

Þegar boðháttur í latínu er settur í fleirtölu bætist oftast *-te* við boðháttinn í fleirtölu.

* „*I* adverso flumine.“
(á íslensku: *Gakktu* [á] móti strauminum.)
* „*Ite* adverso flumine.“
(á íslensku: *Gangið* [á] móti strauminum.)
* „*Plaudite*, amici, comedia finita est.“
(á íslensku: *Klappið*, vinir, því gamanleiknum er lokið.)

## Heimildir

## Tenglar

* Umfjöllun um viðtengingarháttinn á Málfræðivef Eyþórs. Geymt 21 mars 2005 í Wayback Machine
* Guðrún Kvaran (17.8.2000). „Hvort er réttara að segja "kauptu" eða "keyptu"“. *Vísindavefurinn*.
* Guðrún Kvaran (19.12.2005). „Hvernig finn ég stofn sagnorða?“. *Vísindavefurinn*.
* Guðrún Kvaran (15.4.2002). „Hvers vegna er ekki hægt að beygja sögnina 'að vinna' í boðhætti?“. *Vísindavefurinn*.
* „Má ég segja „Farðu út í búð og keyptu fyrir mig..." eða á að segja kauptu?“. *Vísindavefurinn*.
* „Hver er uppruni og bygging pólsku?“. *Vísindavefurinn*.

  *Þessi málfræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*