Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Tamílska

| Tamílska *தமிழ்* |
| --- |
| **Málsvæði** | Indland, Srí Lanka, Singapúr |
| **Fjöldi málhafa** | 77 milljónir |
| Opinber staða |
| **Opinbert tungumál** | Indland, Srí Lanka, Singapúr |
| Tungumálakóðar |
| **ISO 639-1** | `ta` |
| **ISO 639-2** | `tam` |
| **SIL** | `tam` |
| **ATH:** Þessi grein gæti innihaldið hljóðfræðitákn úr alþjóðlega hljóðstafrófinu í Unicode. |

Tamílska á Indlandi og Srí Lanka (1961)

Tamíl eða **Tamílska** (தமிழ் tamiḻ; [t̪ɐmɨɻ]) er dravidískt tungumál talað á Indlandi, Srí Lanka og Singapúr. Þau tvö síðarnefndu, Srí Lanka og Singapúr eiga tamílsku sem opinbert tungumál. Það er eitt af tuttugu og tveim skipulögðum tungumálum Indlands og það fyrsta til að verða lýst yfir sem klassískt tungumál af stjórnvöldum Indlands árið 2004. Tamil er einnig talað af verulegum minnihlutahópum í Malasíu, Mauritius og Réunion ásamt því að vera töluð í innflytjendahverfum um allan heim.

Bókmenntir á tamil hafa verið til í yfir tvöþúsund ár. Elsti hluti Tamil bókmennta, Sangam bókmenntir, eru dagsettar frá 300 fyrir krist til 300 eftir krist. Áletranir á tamil frá fyrstu öld fyrir krist og frá annari öld eftir krist hafa fundist í Egyptalandi og Tælandi. Samkvænt könnun frá árinu 2001, voru 1,863 dagblöð gefin út á tamil, og 353 þeirra daglega.

## Flokkun

Tamil telst til dravídamála.

## Saga

Fræðimenn flokka sögu Tamil í þrjá flokka. Gamla Tamil (300 fyrir krist - 700 CE), Mið Tamil (700-1600) og Modern Tamil (1600-dagsins í dag).

## Landfræðileg dreifing

Í Malasíu, Singapore, Mauritius, Réunion, Suður Afríku, Indónesíu, Tælandi, Búrma, Víetnam, Gana, Fiji, Suriname og Trinidad og Tobago er þó nokkuð af fólki af tamilsku ætterni en fáir tala málið.

## Réttarstaða

Tamil er opinbera tungumál Tamil Nadu fylkisins á Indlandi. Tamil er einnig eitt af opinberu tungumálum Sri Lanka og Singapore. Í Malasíu eru 543 ríkisreknir grunnskólar sem notast við Mið Tamil.

## Ritmál

Tamílska ritmálið (tamílska: தமிழ் அரிச்சுவடி, tamílskt „stafróf“) er ritmál notað til að skrifa tamílsku og einnig önnur minna útbreidd tungumál, svo sem; Badaga, Irulas og Paniya. Einnig notað af Tamílum við ritun á sanskrít. Ritmálið samanstendur af 12 sérhljóðum, 18 samhljóðum og einum sérstökum karakter, āytam. Tamil er skrifað með riti sem kallast vaṭṭeḻuttu. Sérhljóðarnir og samhljóðarnir sameinast og mynda 216 blandaða stafi, sem búa til 247 stafi.

Tamil sérhljóðarnir eru kallaðir uyireḻuttu (uyir – life, eḻuttu – stafir).

Tamil samhljóðarnir eru þekktir sem meyyeḻuttu (mey—body, eḻuttu—stafir).

## Númer og tákn

Fyrir utan venjulega tölustafi hefur tamil einnig tölutákn fyrir 10, 100 og 1000. Tákn fyrir dag, mánuð, ár, debit, kredit, eins og, fyrir ofan, rúpía og numeral.

## Heimildaskrá

Greinin „Tamil language“ á ensku útgáfu Wikipedia. Sótt febrúar 2010.
# A cappella

**A cappella** er ítalskt tónlistarhugtak sem þýðir „í stíl kirkjunnar“ og er notað um söng án undirleiks, þ.e. einraddaðan eða fjölraddaðan flutning samsettrar tónsmíði án hljóðfæra.

A capella stílinn má rekja aftur til tíma tónskáldsins Josquin des Prez undir lok fimmtándu aldar, en náði vinsældum með verkum Palestrina undir lok þeirrar sextándu. Á sautjándu öld var a cappella að víkja fyrir andstæðu sinni, cantata, en það er samið fyrir bæði raddir og hljóðfæri.

## Trúarlegar hefðir

A cappella tónlist var upprunalega notuð í trúarlegri tónlist, og er ennþá. Bæði kristnir og gyðingar eiga langa sögu af a cappella tónlist.

### Kristni

Upprunaleg merking a cappella, „í stíl kirkjunnar“, endurspeglar þá staðreynd að hljóðfæri voru ekki notuð í kristilegu bænahaldi í margar aldir. Einnig er auðveldlega hægt að túlka hluta Gamla Testamentsins sem svo að notkun hljóðfæra sé bönnuð við tilbeiðslu.

Enski klerkurinn Joseph Bingham hélt því fram að hljóðfæraleikur í kirkjum hefði ekki komið fram fyrr en um miðja þrettándu öld. Í bók sinni Instrumental Music in Public Worship styður John L. Girardeau þessa hugmynd. Orgelið virðist hafa verið fyrst fram á sjónarsviðið og önnur hljóðfæri hafa svo fylgt í kjölfarið. John McClintock og James Strong héldu því fram að Marteinn Lúther ásamt öðrum hefði mótmælt notkun hljóðfæra við tilbeiðslu.

### Gyðingdómur

Á sjö vikna tímabilinu milli Páskahalds gyðinga og Shavout gilda mörg boð og bönn. Meðal annars liggur strangt bann við því að spila eða hlusta á hljóðfæri. Hinsvegar er mannsröddin ekki álitin hljóðfæri og því spilar a capella stórt hlutverk á tímabilinu. Hefðbundin tónlist gyðinga inniheldur almennt engan hljóðfæraleik.

## Í Bandaríkjunum

Nútíma a cappella varð til á níunda áratug síðustu aldar, og nær nú yfir margar tónlistarstefnur eins og rokk, popp, hipp-hopp, country, jazz og fleira.

### Listamenn

Margar hljómsveitir nota raddir til þess að ná fram hljómum svipuðum þeim sem hljóðfæri gefa frá sér, til dæmis með beatboxi. Sem dæmi má nefna sveitirnar The House Jacks, Rockapella og M-pact. Kristin tónlist er einnig höll undir a cappella, og margar kirkjur nota vísvitandi alls engin hljóðfæri. Í vinsælli tónlist lýsir a cappella sér venjulega þannig að ein rödd syngur í forgrunni, önnur syngur bassalínu og restin bætir upp fyrir önnur hljóðfæri.

Hundruð a cappella albúma hafa komið út síðasta áratuginn. The Recorded A Cappella Review Board (RARB) hefur gagnrýnt 1092 a cappella albúm síðan 1994.

### Söngleikir

A cappella söngleikurinn Avenue X hóf sýningar þann 28. janúar 1994. Verkið var aðallega í Doo-Wop stíl enda snerist sagan um hóp Doo-Wop söngvara á sjöunda áratugnum.

DRAGAPELLA! var sett upp í Studio 54 í New York árið 2001 og var tilnefnt til Lucille Lortel verðlauna.

In Transit var frumsýnt 2010 og gerist í neðanjarðarlestarkerfi New York borgar. Í verkinu má heyra blöndu af hinum ýmsu tónlistarstefnum, meðal annars jazz, hipp-hopp, rokk og country. Einnig má heyra beatbox í sýningunni. Í desember 2016 varð hann fyrsti a capella söngleikurinn á Broadway.

## Heimildir
# Tamil Nadu

Kort sem sýnir Tamil Nadu
**Tamil Nadu** er fylki syðst á Indlandi. Höfuðstaður er Chennai áður Madras. Fylkið á landamæri að alríkisfylkinu Pudhucherry í vestri og fylkjunum Andhra Pradesh í norðri, Karnataka í norðvestri og Kerala í vestri. Það á strönd að Bengalflóa í austri, Mannarflóa og Palksundi í suðaustri og Indlandshafi í suðri. Handan Palksunds í aðeins um 50km fjarlægð er eyríkið Sri Lanka.

Fylkið dregur nafn sitt af því að meirihluti íbúa eru Tamílar og tamílska er opinbert tungumál þess. Í Tamil Nadu var miðstöð hinna ýmsu Chola-velda sem höfðu mikil áhrif á Indlandi og í Suðaustur-Asíu. Hollendingar, Danir og Frakkar stofnuðu nýlendur á strönd Tamil Nadu á 17. öld. Breska Austur-Indíafélagið lagði héraðið að mestu leyti undir sig í upphafi 19. aldar og hernam svo eða keypti nýlendur annarra ríkja á svæðinu. Þegar Indland hlaut sjálfstæði 1947 varð Tamil Nadu hluti af Madrasfylki sem síðar var skipt upp.

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Hyderabad

Myndir frá Hyderabad
**Hyderabad** er höfuðborg og stærsta borg indverska fylkisins Telangana og sú fjórða stærsta á Indlandi; íbúar eru tæplega sjö milljónir og tæpar tíu á borgarsvæðinu . Borgin var stofnuð af Muhammad Quli Qutb Shah árið 1591. Hyderabad var áður þekkt sem miðstöð fyrir perlu- og demantaverslun. Hyderabad er á bökkum Musi árinnar sem er ein stærst hliðará Krishna-fljótsins, þess þriðja stærsta á Indlandi. Borgin ein af matgæðaborgum (e.: gastronomy city) UNESCO og sækir matarhefðir sínar meðal annars til Frakka og Araba.

Um tveir þriðju íbúa eru hindúar og um einn þriðji múslimar. Telugu, sem er talað af um 60% íbúa og úrdú, sem er talað af um 30% íbúa, eru bæði opinber tungumál í borginni. Telugu er dravídatungumál og úrdú er skylt hindí og einnig viðskiptatungumál í Pakistan.

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Telúgú

**Telúgú** er dravídamál talað af um 50 milljónum á Suðaustur-Indlandi einkum í Andra Pradess þar sem það hefur opinbera stöðu.

Telúgú er ritað með sérstöku stafrófi sem heimidir eru til um frá 7. öld en eiginlegar bókmenntir hafa varðveist á því frá 11. öld.

  *Þessi tungumálagrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Chennai

**Chennai** (áður **Madras**) er höfuðstaður fylkisins Tamil Nadu á Indlandi. Borgin stendur við Kórómandelströndina við Bengalflóa. Borgin er hafnarborg og sjötta stærsta borg Indlands með yfir 4,5 milljón íbúa.

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Frumsýning

**Frumsýning** er fyrsta sýning á verki fyrir almenningi. Iðulega er hugtakið notað í samhengi við leikrit en á þó engu að síður við fleiri greinar.

Oft eru forsýningar á undan frumsýningu, sem eru fyrir vini og vandamenn listræns teymis leiksýningarinnar.

Margar hefðir er að finna í kringum frumsýningar, og þar má m.a. nefna að bannað er að óska leikurum góðs gengis (segja skal *toj-toj*), og ef leikarar eða meðlimir listræna teymisins skulu fá blóm skulu þau vera gul, appelsínugul, bleik eða rauð.

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*