Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ábóti

**Ábóti** er yfirmaður í kristnu munkaklaustri. Heitið er dregið af arameíska orðinu *abba* sem þýðir faðir. Ábótinn er valin af munkum klaustursins og er vígður til embættisins.

Upphaflega var ábóti heiðurstitill sem gefinn var öllum eldri munkum. Frá 5 öld kemst ný regla á klausturstarfsemina og yfirmenn klaustranna fá þá aukin völd og geta krafist algjörrar hlýðni af munkunum. Frá þeim tíma er titill yfirmannanna ábóti. Það er þó ekki fyrr en á 6 öld sem þess er krafist að ábótar séu prestvígðir. Sjöunda ökumeníska kirkjuþingið (í Nicæa, 787) veitti þeim rétt að vígja munka sem *lesara* innan klausturs síns, en það var ein af hinum lægri kirkjulegu vígslum. Ábóti er ætíð undirmaður biskups.

## Tilvísanir
# Al Hilal

|  |
| --- |
|  |
| **Al Hilal Saudi Football Club** |
|  |
|  |
| **Fullt nafn** | Al Hilal Saudi Football Club |
| Gælunafn/nöfn | Al-Za'eem (Leiðtoginn)
Blue Waves (Bláar bylgjur) |
| Stytt nafn | Al Hilal |
| Stofnað | 16. október 1957 |
| Leikvöllur | Prince Faisal bin Fahd Stadium |
| Stærð | 58,398 |
| Knattspyrnustjóri | Jorge Jesus |
| Deild | Efsta deild í Sádi-Arabíu |
| 2024-2025 | 2. sæti |
|

|  |  |
| --- | --- |
|

**Heimabúningur** |

**Útibúningur** |

 |

**Al Hilal Saudi Football Club** er sádískt knattspyrnufélag í Riyadh sem spilar í efstu deild landsins. Félagið er sigursælasta félagið í Asíu og hefur hlotið 66 verðlaun. Félagið var stofnað þann 16. október 1957 og er eitt af þremur félögum sem hafa leikið í öllum tímabilum efstu deildarinnar í Sádi-Arabíu frá stofnun hennar árið 1976.

  *Þessi knattspyrnugrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Claudia Sheinbaum

| Claudia Sheinbaum |
| --- |
| Sheinbaum árið 2025. |
|  |
| Forseti Mexíkó |
| **Núverandi** |
| **Tók við embætti**  1. október 2024 |
| Forveri | Andrés Manuel López Obrador |
|  |
| Persónulegar upplýsingar |
| Fædd | 24. júní 1962 (1962-06-24)
Mexíkóborg, Mexíkó |
| Stjórnmálaflokkur | Morena |
| Maki | Carlos Ímaz Gispert (g. 1987; sk. 2016) Jesús María Tarriba (g. 2023) |
| Börn | 2 |
| Háskóli | Universidad Nacional Autónoma de México (BS, MS, PhD) |
| Undirskrift |  |

**Claudia Sheinbaum Pardo** (f. 24. júní 1962) er mexíkósk vísinda- og stjórnmálakona og núverandi forseti Mexíkó. Hún tók við embætti þann 1. október 2024. Sheinbaum er meðlimur í vinstriflokknum Morena (Þjóðendurnýjunarhreyfing), flokki forvera síns í forsetaembætti, Andrés Manuel López Obrador. Hún er bæði fyrsta konan og fyrsti Gyðingurinn til að gegna forsetaembætti í Mexíkó.

Sheinbaum var borgarstjóri Mexíkóborgar frá 2018 til 2023. Hún er með doktorsgráðu í orkuverkfræði.

Sheinbaum bauð sig fram í forsetakosningum Mexíkó árið 2024 með stuðningi fráfarandi forsetans Andrés Manuel López Obrador. Hún vann afgerandi sigur í kosningunum þann 3. júní með tæplega sextíu prósentum atkvæðannna.

## Tilvísanir

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Fyrirrennari: **Andrés Manuel López Obrador** |

|  |
| --- |
| **Forseti Mexíkó** |
| (1. október 2024 –) |

 | Eftirmaður: **Enn í embætti** |

  *Þetta æviágrip  sem tengist stjórnmálum er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Oliver Bierhoff

Oliver Bierhoff, 2011
**Oliver Bierhoff** (1. maí 1968 í Karlsruhe) er þýskur knattspyrnumaður og markaskorari. Hann spilaði 70 landsleiki fyrir Þýskaland og skoraði alls 37 mörk. Hann er fyrsti knattspyrnumaðurinn sem skoraði „gullna markið“ í framlengingu á stórmóti.

## Leikferill

Oliver Bierhoff fæddist í Karlsruhe en fluttist á unga aldri til Essen. Fimm ára byrjaði hann að æfa með Essener SG 99/06 en 1978 skipti svo yfir í unglingalið Schwarz-Weiss Essen. Þar spilaði hann saman með Jens Lehmann, sem seinna varð landsliðsmarkvörður. Árið 1985 flutti Bierhoff til Krefeld og spilaði með unglingaliði Bayer Uerdingen. Ári síðar komst hann í aðalliðið, en náði sér ekki sem skildi sem sóknarmaður. Hann spilaði næstu árin með ýmsum félögum, svo sem HSV, Borussia Mönchengladbach og Austria Salzburg en það var ekki fyrr en á Ítalíu sem hann sló í gegn. Árið 1991 spilaði hann með Ascoli og skoraði 48 mörk á fjórum leiktíðum. 1995 skipti hann yfir í Udinese Calcio. Á þremur árum skoraði hann 57 mörk og varð eftirsótt stjarna. Ári síðar var hann svo valin í þýska landsliðið og spilaði sinn fyrsta leik gegn Portúgal í febrúar 1996 (sem Þjóðverjar unnu 2:1). Það ár tók hann þátt í sínu fyrsta stórmóti, EM 1996 í Englandi. Í úrslitaleiknum gegn Tékklandi afrekaði hann það að skora fyrsta „gullmarkið“ (Golden Goal) og varð þar með Evrópumeistari. Það var eini meistaratitillinn sem Bierhoff hlaut á ferli sínum. 1998 var hann keyptur til AC Milan og spilaði þar í þrjú ár. Eftir fyrsta árið sitt þar var hann kjörinn knattspyrnumaður ársins í Þýskalandi. Á EM í Hollandi og Belgíu árið 2000 var hann fyrirliði þýska landsliðsins. Eftir það reyndi hann fyrir sér í Frakklandi og lék eitt tímabil með AS Monaco, en sneri aftur til Ítalíu 2002, þar sem hann lék sína síðustu leiktíð fyrir Chievo Verona. Eftir að hafa lagt skóna á hilluna var Bierhoff til skamms tíma knattspyrnuþulur í sjónvarpi. 2004 var hann ráðinn sem framkvæmdastjóri þýska landsliðsins og starfaði sem slíkur í þjálfaratíð Jürgen Klinsmann og Joachim Löw (Jogi Löw).

## Félög Bierhoffs

| Félag | Ár | Leikir | Mörk |
| --- | --- | --- | --- |
| Bayer Uerdingen | 1986-1988 | 31 | 4 |
| Hamburger SV | 1988-1990 | 34 | 6 |
| Borussia Mönchengladbach | 1990 | 8 | 0 |
| Austria Salzburg | 1990-1991 | 32 | 23 |
| Ascoli | 1991-1995 | 117 | 48 |
| Udinese | 1995-1998 | 86 | 57 |
| AC Milan | 1998-2001 | 91 | 38 |
| AS Monaco | 2001-2002 | 18 | 5 |
| Chievo Verona | 2002-2003 | 26 | 7 |

## Stórmót Bierhoffs

| Mót | Staður | Árangur |
| --- | --- | --- |
| EM 1996 | England | Meistari |
| HM 1998 | Frakkland | 8 liða úrslit |
| EM 2000 | Holland / Belgía | Riðlakeppni |
| HM 2002 | Suður-Kórea / Japan | 2. sæti |

## Annað markvert

* Oliver Bierhoff er með gráðu í viðskiptafræðum frá Háskólanum í Hagen.
* 22. júní 2001 kvæntist Bierhoff Clöru Szalantzy. Þau eiga eina dóttur.

## Heimildir

* Fyrirmynd greinarinnar var „*Oliver Bierhoff*“ á þýsku útgáfu Wikipedia. Sótt janúar 2010.
# 1374

Francesco Petrarca.
Árið **1374** (**MCCCLXXIV** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Jón skalli Hólabiskup sigldi til Noregs á skipinu *Maríubollanum*, sem hann hafði látið smíða fyrir Hólastól, en konungur eignaði sér skipið.
* Ormur Snorrason varð lögmaður sunnan og austan öðru sinni.
* Skrá var gerð um lausafé Hólastóls.

### Fædd

* (líklega) Vatnsfjarðar-Kristín Björnsdóttir (d. 1458).

### Dáin

* Árni Einarsson, bóndi í Auðbrekku og staðarhaldari á Grenjaðarstað.

## Erlendis

* 23. apríl - Játvarður 3. Englandskonungur veitti rithöfundinum Geoffrey Chaucer gallón (um 3,8 lítra) af víni á dag það sem hann ætti eftir ólifað. Síðar var skáldalaununum breytt í peningagreiðslu.
* Dansæði greip um sig í Þýskalandi.

### Fædd

* 11. apríl - Roger Mortimer, jarl af March, ríkiserfingi Englands (útnefndur arftaki Ríkharðs 2.)(d. 1398).

### Dáin

* 19. júlí - Francesco Petrarca, ítalskur rithöfundur (f. 1304).
* 1. desember - Magnús Eiríksson smek, konungur Noregs og Svíþjóðar (f. 1316).
* (líklega) Heiðveig af Slésvík, drottning Danmerkur, kona Valdimars atterdags.
# 1862

Árið **1862** (**MDCCCLXII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Júní - Lestrarfélag Vestmannaeyja var stofnað.
* 29. ágúst - Akureyri hlaut kaupstaðarréttindi.
* 1. október - Barnaskóli Reykjavíkur tók til starfa með 50 börnum í 3 bekkjum.

### Ódagsett

* Þjóðsögur Jóns Árnasonar komu fyrst út. Þar komu fyrst fyrir nöfn jólasveinanna 13.
* Bryggjuhúsið var reist á Vesturgötu 2 í Reykjavík.
* Glasgow, verslunarhúsnæði á Vesturgötu 5a var byggt. Það var þá stærsta hús á Íslandi.

### Fædd

* 26. janúar - Ólafur Davíðsson, þjóðfræðingur (d. 1903).

### Dáin

* 28. maí - Sæunn Jónsdóttir, vinnukona (f. 1790)

## Erlendis

* 6. janúar - Innrás Frakka í Mexíkó: Franskar, spænskar og breskar hersveitir komu til Veracruz.
* 21. janúar - Opel-bílaframleiðandinn var stofnaður.
* 4. febrúar - Bacardi vínframleiðandinn var stofnaður á Kúbu.
* 22. febrúar - Bandaríska borgarastríðið: Jefferson Davis varð forseti Suðurríkjasambandsins.
* 17. mars - Fyrsta lestarleiðin í Finnlandi opnaði milli Helsinki og Hämeenlinna.
* 31. mars - Vesalingarnir (franska: Les Misérables), söguleg skáldsaga eftir franska rithöfundinn Victor Hugo, kom út.
* 5. maí - Innrás Frakka í Mexíkó: Frakkar biðu ósigur í orrustunni við Puebla. Dagurinn verður þjóðhátíðadagur í Mexíkó.
* 15. maí - Landbúnaðarráðuneyti Bandaríkjanna var stofnað.
* 17. september - Bandaríska borgarastríðið: Orrustan við Antietam: 22.000 létust.
* 28. nóvember - Knattspyrnuliðið Notts County var stofnað.
* 31. desember - Vestur-Virginía varð til þegar Virginíu var skipt í tvennt.

### Fædd

* 29. ágúst - Maurice Maeterlinck, belgískt leikskáld og Nóbelsverðlaunahafi (d. 1949).
* 15. nóvember - Gerhart Hauptmann, þýskur rithöfundur og Nóbelsverðlaunahafi (d. 1946).

### Dáin

## Tilvísanir
# 898

|  |  |
| --- | --- |
| Árþúsund: | 1. árþúsundið |
| Aldir: | * 8. öldin
* **9. öldin 10. öldin
 |
| Áratugir: | * 871–880
* 881–890
* **891–900 901–910
* 911–920
 |
| Ár: | * 895
* 896
* 897
* **898 899
* 900
* 901
 |

**898** (**DCCCXCVIII** í rómverskum tölum) var 98. ár 9. aldar og hófst á sunnudegi samkvæmt júlíska tímatalinu.

## Atburðir

## Fædd

## Dáin
# Sönglag

Djasssöngkonan Billie Holiday var fræg sem bæði söngkona og textahöfundur.
**Sönglag** er lag með texta sem er ætlað til söngs, andstætt hljóðfæratónlist (instrúmental tónlist). Sönglag hefur þannig oft einkennandi laglínu og söngtexta sem getur verið sérstaklega saminn fyrir lagið af textasmið, eða notast við ljóð sem hefur verið samið áður af ljóðskáldi. Lagið getur verið hugsað fyrir einsöng með bakraddasöngvurum, dúett eða tríó, eða margradda hópsöng. Hugtakið sönglag er samt yfirleitt ekki notað yfir klassísk kórverk, óperulög eða óratoríur. Sönglag getur verið flutt án undirleiks (a capella) eða með stuðningi hljóðfæraleiks eða hljómsveitar. Djasssöngur getur til dæmis farið fram við undirleik á eitt píanó eða gítar eða heillar stórsveitar.

Mikið af þjóðlagatónlist og dægurtónlist eru sönglög. Þjóðlög hafa mótast í flutningi alþýðufólks í langan tíma, en dægurlög eru oft samin af atvinnulagahöfundum fyrir stóra markaði. Þau eru bæði flutt sem lifandi tónlist og gefin út. Sönghefti er safn sönglaga þar sem oft er vísað í lagboða (þekkt lag sem sungið er við söngtextann). Sönglög koma víða fyrir sem hluti af leikritum, söngleikjum, kvikmyndum og sjónvarpsþáttum.

Ólíkar hefðir hafa skapast í kringum flutning á ólíkum tegundum sönglaga, eins og ljóðasöng, sagnadansa, gamanvísur, vinnusöngva, vögguvísur og messusöng. Rödduð sönglög sungin af litlum hópi söngvara, eins og keðjusöngvar og madrígalar, urðu vinsæl á barokktímanum. Farandsöngvarar sem ferðast á milli staða og flytja sönglög eiga sér ríka hefð víða um heim. Hópsöngvar eru sungnir í veislum, á krám, íþróttaleikjum og í skrúðgöngum.

Dæmigert sönglag er þáttaskipt og hefur tiltekna uppbyggingu sem er ólík eftir því um hvers konar tónlist er að ræða. Mörg nútímasönglög byggjast á erindum sem skiptast á við endurtekið viðlag með krók. Erindin eru sungin við sama lag, en stundum er annað lag notað í brú eða millikafla á milli annars og þriðja erindis, þannig að lagið fær bygginguna AABA (þar sem B er brúin). Stundum er inngangskafla og niðurlagi bætt við upphaf og enda lagsins.

## Tengt efni

* Kvæði
* Vísa

  *Þessi tónlistargrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Pönk

Sex Pistols í Paradiso klúbbnum í Amsterdam með söngvara hljómsveitarinnar, Johnny Rotten, í fararbroddi og gítarleikarann Steve Jones í bakgrunni (1977).
**Pönk**, einnig kallað **ræflarokk** eða **paunk** á íslensku, er tónlistarstefna sem fram kom á 8. áratug 20. aldar. Pönk tónlistin einkennist af mjög hrárri og einfaldri spilamennsku, jafnvel falskri. Í kringum tónlistina þróaðist mjög andfélagsleg menning sem fram kom í klæðnaði og lifnaðarháttum. Klæðnaðurinn samanstóð aftast af rifnum, sundurlausum og oft notuðum fatnaði en lifnaðarhættirnir niðurrífandi og áhangendur tónlistarinnar almennt andfélagslegir.

## Pönktónlistin

Iggy Pop á tónleikum 1977, en hann hefur oft verið kallaður guðfaðir pönksinns.
### Ræturnar

Rætur pönktónlistarinnar liggja í bandarískum hljómsveitum og tónlistarmönnum sem fram komu í kringum 1970, eins og The Velvet Underground, Iggy Pop and the Stooges og Patti Smith sem dæmi.

### Upphafið

En almennt er talað um að pönkið komi fram fyrir alvöru á árunum 1974 - 1976 með hljómsveitum eins og Sex Pistols, The Clash and The Damned í London og Television og the Ramones í New York.

Meðal þekktra íslenskra pönkhljómsveita eru Fræbbblarnir, Utangarðsmenn, Tappi tíkarrass, Purrkur Pillnikk og Q4U.

## Pönk menningin

Pönk menningin var ekki bara andfélagsleg því eitt hennar aðaleinkenni var að *gera hlutina sjálfur* (e. *do it your self* eða *DIY*) frekar en láta þjóðfélagið og stórfyrirtæki stýra hlutunum. Það spruttu upp einyrkja plötu-, bóka- og tímaritaútgáfur, klúbbar og verslanir sem áhangendur tónlistarinnar stýrðu sjálfir. Á Íslandi var það plötuverslunin Grammið og útgáfufyrirtæki með sama nafni sem var helsta driffjöðurinn í starfsemi. Margir pönkarar aðhylltust stefnur eins og anarkisma þótt almennt væri pönkið ópólitísk, nema með því að vera á móti öllu því kerfi sem uppi var þegar stefnan kemur fram og því sem tónlistarbransinn stóð fyrir þá.

## Tenglar

* Hvað er pönk? - Vísindavefurinn
* Punk - Allmusic

  *Þessi tónlistargrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Roger Waters

Roger Waters
**George Roger Waters** (f. 6. september 1943) er enskur tónlistarmaður, þekktastur fyrir að hafa verið í og skrifað mörg frægustu lög hljómsveitarinnar Pink Floyd.

Waters fæddist í Great Bookham í Surrey á Englandi. Faðir hans dó í seinni heimsstyrjöldinni þegar Waters var 5 mánaða og hefur föðurmissirinn haft mikil áhrif á skrif hans.

Árið 1985, eftir tæp tuttugu ár með Pink Floyd, ákvað Waters að hætta í hljómsveitinni og vildi þá meina að hljómsveitin og hinir meðlimir hennar myndu einnig leggja upp laupana, þar sem hann væri að eigin sögn aðallagahöfundur hljómsveitarinnar. Svo fór þó ekki þar sem meðlimirnir sem eftir urðu, David Gilmour og Nick Mason, vildu ekki hætta með hljómsveitina. Hófust þá harðvítugar deilur, þar sem Waters reyndi að koma í veg fyrir að Gilmour og Mason gætu notað nafnið Pink Floyd. Sættir um þetta náðust þó á endanum, en ekki var hægt að segja það sama um vinskap meðlimanna. Í júlí 2005 komu þeir félagar saman á svið í fyrsta sinn í 24 ár, en það var á Live 8 tónleikunum.

## Fjölskylda

Waters er þrígiftur og á þrjú börn.

## Neðanmálsgreinar

  *Þetta æviágrip  sem tengist tónlist er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Jimmy McCulloch

| Jimmy McCulloch |
| --- |
| McCulloch með hljómsveitinni Wings árið 1976 |
| Upplýsingar |
| Fæddur | James McCulloch 4. júní 1953(1953-06-04) Dumbarton, Skotland |
| Dáinn | 25. september 1979 (26 ára) London, England |
| Störf | * Tónlistarmaður
* lagahöfundur
 |
| Ár virkur | 1967–1979 |
| Stefnur | * Rokk
* harðrokk
 |
| Hljóðfæri | * Gítar
* rödd
* bassi
 |
| Áður meðlimur í | * One in a Million
* Wings
* Thunderclap Newman
* Stone the Crows
* Small Faces
* The Dukes
* Blue
 |

**James McCulloch** (4. júní 1953 – 25. september 1979) var skoskur tónlistarmaður sem var best þekktur fyrir að vera gítarleikari í hljómsveit Paul McCartney, Wings á árunum 1974 til 1977. McCulloch var einnig meðlimur hljómsveitanna Small Faces, One in a Million (áður the Jaygars), Thunderclap Newman og Stone the Crows.

McCulloch kom fram á mörgum plötum, þar með talið á plötum The Who-meðlima: Á John Entwistle, *Whistle Rymes* (1972), og plötu Roger Daltrey, *One of the Boys* (1977).

## Æska

McCulloch var fæddur í Dumbarton en alinn upp í Clydebank og Cumbernauld, þar sem hann gekk í Kildrum Primary School í Skotlandi. Hann byrjaði að spila á hljóðfæri á unga aldri. Þegar hann var fimm ára spilaði hann á píanó, trommur og saxófón og söng líka í skólakór. Þegar hann fékk gítar æfði hann sig mjög mikið bróðir hans Jack McCulloch sagði að hann hafði æft alveg frá því að hann vaknaði og þar til að hann fór í skóla. Í hádeginu fór hann heim til þess að æfa sig meira og tók oft vin sinn James McKenzie með. Jimmy var alinn upp með tónlist og faðir hans Jimmy Sr. spilaði í hljómsveit á trompet. Django Reinhardt var áhrifavaldur McCullochs.

  *Þetta æviágrip  sem tengist tónlist er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Cameo-hlutverk

**Kameo** eða **kameo-hlutverk** kallast stutt framkoma frægrar manneskju í kvikmynd, leikriti, tölvuleik, eða í sjónvarpi. Oftast kemur frægur leikari, leikstjóri, stjórnmálamaður, íþróttamaður, eða dægurstjarna fram sem hann sjálfur/hún sjálf eða sem skálduð persóna.

  *Þessi kvikmyndagrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Sænsk-norska sambandið

Sambandsfáninn
**Sænsk-norska sambandið**, formlega **sameinuð konungsríki Noregs og Svíþjóðar**, var ríki sem var myndað eftir að Noregur og Svíþjóð gengu í konungssamband árið 1814. Einu sameiginlegu stofnanir ríkjanna voru konungur og utanríkisþjónustan en þau voru að öllu öðru leyti tvö aðskilin ríki með sín eigin þing og ríkisstjórnir. Þegar leið á 19. öldina óx verslunarfloti Norðmanna sem leiddi til aukinnar kröfu um sérstaka utanríkisþjónustu. Sænski konungurinn hafði auk þess neitunarvald sem leiddi til nokkurra stjórnarkreppa í Noregi. Norðmenn brugðust við með því að styrkja norska herinn. Árið 1905 samþykkti norska stórþingið lög um sérstaka norska ræðismenn en Óskar 2. konungur beitti neitunarvaldi gegn lögunum. Norska ríkisstjórnin sagði þá af sér en konungur neitaði að samþykkja uppsögnina þar sem ekki væri hægt að mynda aðra stjórn. Stórþingið lýsti því þá yfir að Óskar hefði fyrirgert konungstign sinni í Noregi með því að neita að uppfylla skyldur sínar og mynda nýja stjórn. Í þjóðaratkvæðagreiðslu sem boðað var til í ágúst kaus yfirgnæfandi meirihluti Norðmanna aðskilnað frá Svíþjóð. Þingin tvö samþykktu upplausn sambandsins 16. október og Óskar lagði í kjölfarið niður tilkall sitt til norsku krúnunnar fyrir sína hönd og afkomenda sinna.

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*