Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Saratovfylki

Saratovfylki innan Rússlands
**Saratovfylki** (rússneska: *Сара́товская о́бласть*) er fylki (oblast) í Rússlandi. Höfuðstaður fylkisins er Saratov. Íbúafjöldi var 2,521,892 árið 2010.

  *Þessi Rússlandsgrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Aleksandr Púshkín

Málverk af Púshkín eftir Vasilíj Trópinín 1827.
**Alexandr Sergejevítsj Púshkín** (rússneska: *Александр Сергеевич Пушкин*) (6. júní 1799 – 10. febrúar 1837) var rússneskt rómantískt skáld og rithöfundur og frumkvöðull rússneskra nútímabókmennta. Hann átti upphafið að notkun þjóðtungunnar sem bókmenntamáls. Hann var af gömlum rússneskum aðalsættum en aðhylltist róttækar umbótahugmyndir sem aflaði honum lítilla vinsælda hjá stjórnvöldum. Skoðanir hans ollu því að hann átti erfitt með að fá verk sín gefin út. Hann lést af sárum sem hann hlaut í einvígi við meintan ástmann eiginkonu sinnar, Natalíu.

## Tengill

* *Púsjkin og samsærismennirnir*; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1981 Geymt 5 mars 2016 í Wayback Machine

  *Þessi bókmenntagrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Norðausturleiðin

Norðausturleiðin sýnd með rauðum lit.
**Norðausturleiðin** (rússneska: *Се́верный морско́й путь*) er siglingaleið milli Atlantshafsins og Kyrrahafsins meðfram norðurströnd Rússlands. Stærstur hluti leiðarinnar er í ísi lögðu Norður-Íshafinu og hlutar hennar eru aðeins lausir við ís tvo mánuði á ári.

Norðausturleiðin var, ásamt Norðvesturleiðinni, eftirsótt skipaleið þar sem hún styttir mjög ferðatímann frá Evrópu til Kína og Indlands, sérstaklega áður en Súesskurðurinn og Panamaskurðurinn voru opnaðir. Fyrstu könnunarleiðangrar á Norðurslóðum voru tilraunir til að finna þessar leiðir. Pómorar höfðu áður notað siglingaleið sem náði að ósum Jenisejfljóts. Meðal þeirra sem könnuðu Norðurslóðir í leit að Norðausturleiðinni voru Willem Barents, Henry Hudson, Semjon Desnjev og Vitus Bering en tveir þeir síðarnefndu náðu að sigla alla leiðina með hléum vegna íss.

Með tilkomu útvarpssenda, gufuskipa og ísbrjóta varð fyrst mögulegt að nýta Norðausturleiðina til reglulegra siglinga. Sovétríkin lögðu mikla áherslu á notkun hennar og formleg opnun skipaleiðar norður fyrir Rússland var 1935. Þessari skipaleið hefur hnignað frá upplausn Sovétríkjanna 1990.

## Hafnir

Nokkrar hafnir á leiðinni eru íslausar allt árið. Þær eru (frá vestri til austurs): Múrmansk á Kólaskaga, Petropavlovsk á Kamtsjatka og Magadan, Vanino, Nakodka og Vladivostok í Kyrrahafinu. Aðrar hafnir eru yfirleitt nothæfar frá júlí fram í október eða er haldið opnum af kjarnorkuknúnum ísbrjótum.

## Tengt efni

* Norðvesturleiðin
# Amnesty International

**Amnesty International** eru alþjóðleg samtök sem berjast fyrir mannréttindum um allan heim. Samtökin voru stofnuð árið 1961 af breskum lögfræðingi, Peter Benenson. Samtökin hafa skoðun á pólitík, trúmálum eða hugmyndafræði. Árið 1963 urðu samtökin fyrst alþjóðleg. Samtökin fengu friðarverðlaun Nóbels árið 1977. Merki samtakana er gaddagirðing sem umlykur kerti og var hannað af Diana Redhouse.

## Saga

Upphaf Amnesty varð þegar stofnandi samtakana, Peter Benenson, breskur lögfræðingur, hóf átak fyrir mannréttindum, 1961. Fyrsta mál hans var fangelsisvist Portúgalskra nemenda sem höfðu verið fangelsaðir fyrir að hafa skálað fyrir frelsi. Ári síðar fór Amnesty í sína fyrstu rannsóknarferð, til Ghana. Á sama áratug fékk Amnesty ráðgjafarhlutverk hjá UNESCO og hafa unnið náið með Sameinuðu þjóðunum síðan þá.

## Íslandsdeild Amnesty International

Íslandsdeild Amnesty International var stofnuð árið 1974 í Reykjavík.

Hún tekur að sér málefni sem aðalskrifstofa Amnesty International hefur rannsakað.

Íslandsdeildin býr einnig yfir öflugri Ungliðahreyfingu fyrir 14 til 25 ára.

## Tilvísanir

## Tenglar

* Heimasíða Aðalstöðva Amnesty International
* Heimasíða Íslandsdeildar Amnesty International Geymt 14 mars 2026 í Wayback Machine
# Khersonfylki

Kort sem sýnir staðsetningu Khersonfylki í Úkraínu.
**Khersonfylki** (Á úkraínsku: Херсо́нська о́бласть - með latnesku stafrófi: Khersónska óblastʹ) er fylki í suður-Úkraínu. Höfuðborgin er Kherson.

## Tilvísanir
# Fet

**Fet** (skammstafað **ft** eða táknað með **‘** ) er lengdareining í nokkrum mismunandi mælieiningakerfum. Kerfi sem nota fet eru meðal annars enskar mælieiningar, breskar mælieiningar og bandarískar mælieiningar. Lengd fets í metrum er mismunandi, en er yfirleitt í kringum fjórðungur eða þriðjungur úr metra. Þrjú fet eru í stiku og tólf tommur í fetinu.

Upphaflega var fetið aðeins lengd mannsfótar frá hæl að stóru tá. En þar sem mannsfætur eru mjög misstórir var slík viðmiðun óhentug til lengdar.

Algengasta viðmiðið í dag er alþjóðlegt fet sem Bandaríkin og Breska samveldið komu sér saman um árið 1958. Með því var hin alþjóðlega stika skilgreind sem 0,9144 metrar og fetið þriðjungur af henni, eða 0,3048 metrar.
# Wuhan

Wuhan-borg í Hubei héraði. Árið 2020 bjuggu á stórborgarsvæði Wuhan um 12,3 milljónir manna.
Staðsetning Wuhan borgar í Hubei héraði í Kína.
**Wuhan** er höfuðborg Hubeihéraðs í Kína. Hún er mikilvæg borg við Jangtsefljót.

Árið 2020 þegar síðasta manntal var gert í Kína, var íbúafjöldi borgarkjarnans 10.392.693 en íbúafjöldi undir lögsögu borgarinnar var 12.326.518.

Wuhan gerðist vinabær Kópavogs í tengslum við kínverska menningarhátíð 2007.

Heitið Wuhan er svipað og Búdapest leitt af tveimur borgum, sitt hvorum megin við fljótið Jangtse sem uxu saman: Wu (Wuchang; 武昌) sunnan megin og Han (Hankou; 汉口) norðan megin.

## Tilvísanir

  *Þessi landafræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Einræði

**Stjórnarfar**

|  |
| --- |
|
Listi yfir tegundir stjórnarfars
* Stjórnleysisstefna
* Borgríki
* Samstjórn
* Lýðræði
* Einræði
* Yfirstjórn
* Sambandsríki
* Lénsskipulag
* Blandað stjórnarfar
* Verðleikaræði
* Konungsríki
* Þingræði
* Forsetaræði
* Lýðveldi
* Ráðherraþingræði
* Forsetaþingræði
* Klerkaveldi
 |

Þessi tafla: * skoða
* ræða
* breyta

**Einræðisríki**, ólíkt lýðræðisríkjum, byggja ekki á grundvallargildum líkt og umburðarlyndi, viðurkenningu grundvallarréttinda og jöfnum rétt allra fyrir lögum. Í slíkum ríkjum er tiltekin valhópur í stað kjósendahóps, sem veitir valdhafa umboð til að stjórna. Því myndast umboðskeðja milli valdhópsins og valdhafans en fólkið, almenningur, heyrir undir beint boðvald valdahafans og hefur því ekkert að gera með stjórn landsins, það veitir engum umboð en er samt undir valdsviði hans. Einræðisríki eru flokkuð eftir gerð valdhópsins. Dæmi um einræðislegt stjórnarform eru:

* Konungsríki þar sem fjölskyldan er valdhópurinn
* Theokratía þar sem stigveldi kirkjunnar er valdhópurinn (Íran)
* Eins flokks ríki þar sem flokksstrúktúrinn er valdhópurinn (Kína)
* Persónustjórn þar sem fjölskylda valdahafa er valdhópurinn
* Herstjórn þar sem formgerð hersins er valdhópurinn (Egyptalandi)

Valdhafar einræðisríkja eru einungis ábyrgir gagnvart valdhóp sínum svo almenningur hefur ekkert að segja um stjórn ríkisins og hefur valdhafi því vald yfir almenningi sem ekki er lögmætt af honum sjálfum.

Alræðisríki hafa einræðislegt stjórnarform en eru ekki einræðis ríka af því að:

* Þau beita mikilli hugmyndafræði og beina henni með öflugum hætti að almenningi
* Þau reyna ítrekað að stjórna háttsemi almennings og nýta það sem kúga hann til að þjóna ríkinu
* Þau banna algjörlega alla samfélagslega margræðni, það er tilvist hagsmuna samtaka sem dæmi.

## Tilvísanir

## Tengt efni

* Einveldi

## Tenglar

* „Hvað er einræðisríki?“. *Vísindavefurinn*.
# Richard Strauss

Richard Strauss
**Richard Strauss** (11. júní 1864 í München – 8. september 1949 í Garmisch-Partenkirchen) var þýskt tónskáld. Hann var þekktur fyrir óperur sínar en einnig fyrir önnur tónverk og kórverk. Strauss gat sér einnig gott nafn sem hljómsveitarstjóri. Richard Strauss var hvorki skyldur né tengdur Strauss fjölskyldunni í Vínarborg, sem einnig var mikið tónlistarfólk.

## Æviágrip

Richard Strauss fæddist 1864 í München. Faðir hans var einnig tónlistarmaður og lék á horn í hljómsveit konungshirðarinnar, auk þess að vera tónlistarkennari. Aðeins sex ára byrjaði Strauss að semja sín fyrstu tónverk og leika á píanó. Árið 1882 hóf Strauss nám í heimspeki og listasögu í háskólanum í München. En sama ár fór hann með föður sínum til borgarinnar Bayreuth, þar sem faðirinn tók þátt í tónlistarhátíð. Strauss yngri var svo hrifinn af tilstandinu og tónleikunum, að hann ákvað að hætta námi og verða tónskáld. Strax á næsta ári voru verk eftir hann frumflutt. Hann sneri sér einnig að hljómsveitarstjórnun. Árið 1884 varð Strauss hljómsveitarstjóri í Meiningen. Þar kynntist hann tónskáldinu Johannes Brahms og frænku Richards Wagner. Við það breyttist stíll Strauss í þungan Wagners-stíl. Næstu árin starfaði Strauss sem hljómsveitarstjóri í München og í Weimar. Á síðarnefnda staðnum uppfærði hann verk eftir Wagnar, svo sem *Tannhäuser*, *Lohengrin* og *Tristan og Ísoldi*. Árið 1894 kvæntist hann söngkonunni Pauline, sem sungið hafði í verkum undir hans stjórn. Eftir það starfaði Strauss sem hljómsveitarstjóri í Berlin og Vín, en uppfærði einnig ýmis verk annars staðar. Allan þann tíma samdi hann óperur og ýmis önnur tónverk.

Gröfin árið 2024.
Árið 1933 féll Strauss í ónáð hjá nasistum og var neyddur til að hætta tónlistarstörfum. En það breyttist skjótt. Hitler fannst mikið til Strauss koma og fól honum að semja tónverk fyrir upphafshátíð Ólympíuleikanna í Berlín 1936. Hitler lét setja Strauss á lista yfir mestu listamenn þriðja ríkisins og taldi hann vera meðal þriggja helstu tónlistarmanna ríkisins. Sem slíkur þurfti Strauss ekki að þjóna í hernum.

Richard Strauss lést 1949 heima hjá sér í Garmisch-Partenkirchen og var lagður til hvíldar í þeim bæ. Líkamsleifar Strauss voru brenndar. Duftkerið er grafið í Garmisch kirkjugarðinum í Garmisch-Partenkirchen í gröf þar sem eiginkona hans Pauline, sonur þeirra Franz (1898–1980) og kona hans Alice (1904–1991), barnabarn Richard (1927–2007) og eiginkona hennar Gabrielle , fædd Hotter (1939–2020), og barnabarnið Christian og eiginkona hans Brigitte, fædd Eckhardt (1925–1988), voru grafin.

## Tónlist

Strauss samdi alls 15 óperur. Þeirra helstu voru *Salóme* (1905) og *Elektra* (1909), sem nutu mikilla vinsælda. Fyrir þær öðlaðist hann heimsfrægð. Af öðrum óperum Strauss má nefna *Aríadne á Naxos*, *Helenu hina egypsku*, *Arabellu*, *Daphne* og *Capriccio*. Strauss samdi níu kórverk en í mörgum þeirra var textinn eftir þekkt skáld. Auk þess samdi Strauss 16 symfóníur, tónverk við leikrit (s.s. *Don Kíkóti*, *Macbeth* og *Don Juan*) og ýmsa aðra tónlist.

## Heimildir

* Fyrirmynd greinarinnar var „*Richard Strauss*“ á þýsku útgáfu Wikipedia. Sótt janúar 2010.
# Carl Friedrich Gauss

Carl Friedrich Gauß
**Johann Carl Friedrich Gauß** (stundum ritað **Gauss**), (30. apríl 1777 — 23. febrúar 1855) var þýskur stærðfræðingur og vísindamaður. Framlag hans til ýmissa fræða telst mjög mikilvægt, ekki síst í talnafræði, stærðfræðigreiningu, rúmfræði, jarðfræði, eðlisfræði, stjörnufræði og sjónglerjafræði. Gauß hefur verið nefndur merkasti stærðfræðingur frá lokum fornaldar.

Gauss var undrabarn og margar sögur fara af undraverðum afrekum hans þegar í barnæsku. Hann gerði margar uppgötvanir í stærðfræði á táningsárum og var einungis 21 árs gamall þegar hann lauk við rit sitt *Disquisitiones Arithmeticae*, enda þótt það kæmi ekki út fyrr en 1801.

Lögmál Gauss er kennt við hann.

  *Þetta æviágrip er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Heilbronn

| Heilbronn |
| --- |
| Skjaldarmerki |
|  |
| Sambandsland | Baden-Württemberg |
| Flatarmál |
|  • Samtals | 99,88 km2 |
| Hæð yfir sjávarmáli | 157 m |
| Mannfjöldi (2019) |
|  • Samtals | 126.600 |
|  • Þéttleiki | 1.183/km2 |
| Vefsíða | www.heilbronn.de |

**Heilbronn** er borg í sambandslandinu Baden-Württemberg í Þýskalandi. Hún er þekkt fyrir iðnað og vínframleiðslu. Íbúar eru 127 þúsund (2019).

## Lega

Heilbronn liggur við ána Neckar nokkuð norðarlega í Baden-Württemberg. Næstu borgir eru Stuttgart fyrir sunnan (40 km) og Heidelberg fyrir norðvestan (50 km).

## Orðsifjar

Upphaflegt heiti borgarinnar er *Heiligbrunno*, sem merkir *helgur brunnur*. Hér er átt við heilsulindir. Heilbronn er einnig þekkt undir gælunafninu *Käthchenstadt*, eftir að rithöfundurinn Heinrich von Kleist samdi leikritið *Das Käthchen von Heilbronn* 1807/08.

## Skjaldarmerki

Skjaldarmerki borgarinnar er svartur örn á gulum grunni. Örninn er ríkistáknið og er kominn fram á innsigli borgarinnar 1265. Árið 1556 kom litli skjöldurinn innan í erninum fram. Ekki hefur tekist að skýra út tilurð hans.

## Söguágrip

Heilbronn 1617
Miðborg Heilbronn í rústum eftir stríð 1945
Bærinn kom fyrst við skjöl 741 og kallaðist þar Villa Heilibrunna. 1281 veitti konungurinn Rúdolf I af Habsborg Heilbronn borgarréttindi. Veitingaskjalið með innsigli konungs er enn til. Árið 1371 verður Heilbronn ríkisborg að tilskipan Karls IV keisara. Í 30 ára stríðinu börðust Svíar, Frakkar og keisaraher um borgina í um eitt ár (1633-34). Í erfðastríðinu í Pfalz hertaka Frakkar borgina 1688 en þeir brenna hana ekki niður eins og þeir gerðu við margar aðrar borgir. 1819-21 er Wilhelm-skipaskurðurinn lagður. Þar með hefst iðnbylting borgarinnar. Á næstu árum er borgin með flestar verksmiðjur allra borga í Württemberg og kallast sváfíska Liverpool (*schwäbisches Liverpool*). Flutningar fara fram um höfnina í Neckar. Járnbrautartengingu fær Heilbronn ekki fyrr en byltingarárið 1848. Árið 1892 tekur orkuverið Lauffen til starfa og er Heilbronn fyrsta borg heims með fjarrafmagnstengingu. Borgin varð fyrir gífurlegum loftárásum bandamanna í heimstyrjöldinni síðari. Nær öll miðborgin eyðilagðist. Heilbronn var á bandaríska hernámssvæðinu en síðustu bandarísku hermennirnir yfirgáfu borgina ekki fyrr en 1992.

## Vinabæir

Heilbronn viðheldur vinabæjatengslum við eftirfarandi borgir:

|  |  |
| --- | --- |
| * Béziers í Frakklandi, síðan 1965
* Neath Port Talbot í Bretlandi, síðan 1966
* Solothurn í Sviss, síðan 1981
 | * Stockport í Bretlandi, síðan 1982
* Frankfurt (Oder) í Þýskalandi, síðan 1988
* Slubice í Póllandi, síðan 1998
 |

## Byggingar og kennileiti

**Kiljanskirkjan í Reutlingen** er frá 11. öld. Turn hennar er elsta mannvirki endurreisnar norðan Alpa. Á 15. öld var hún stækkuð og fékk þá hærra þak öðru megin og tvo miðturna. Kirkjan er eftir það ákaflega undarleg ásýndum að utan.

## Myndasafn

* Kiljanskirkjan er sérkennileg í útliti
* Ráhúsið (til hægri) og markaðstorgið
* Kirkjuturn Kiljanskirkjunnar með ufsagrýlum og öðru skrauti
* Gamall kirkjuturn

## Heimildir

* Fyrirmynd greinarinnar var „*Heilbronn*“ á þýsku útgáfu Wikipedia. Sótt janúar 2010.
# Títíkakavatn

Bærinn Copacapana á Bólivíuströnd Titikakavatns.
**Titikakavatn** er stærsta stöðuvatn Suður-Ameríku og hæsta stóra stöðuvatn heims, í 3.851 m hæð yfir sjávarmáli. Yfirborð þess er um 8.300 ferkílómetrar að stærð. Vatnið er á hásléttu í Andesfjöllum á landamærum Bólivíu og Perú. Það er 280 metra djúpt þar sem það er dýpst, en meðaldýpt þess er á milli 140 og 180 metrar.

  *Þessi landafræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Aðskilnaðarstefnan í Suður-Afríku

Baðströnd sem er aðeins fyrir hvíta með skilti á ensku, afrikaans og súlú
**Aðskilnaðarstefnan í Suður-Afríku** eða **Apartheid** var stefna í Suður-Afríku (og þar sem nú er Namibía) sem fólst í því að þarlend stjórnvöld héldu svörtu fólki og hvítu aðskildu, hvortveggja pólitískt og í hinu daglega lífi. Það mætti halda því fram að aðskilnaðarstefnan hafi átt upptök sín í þeim friðarsamningaviðræðum sem gerðar voru eftir seinna Búastríðið. Það átti sér stað milli Breta sem vildu ná yfirráðum í Suður-Afríku og afkomenda hollenska landnema sem höfðu stigið á land syðst í Afríku í byrjun 19. aldar.

Hvítir höfðu öll völd (undir lokin tveir aðrir hópar líka), og Bantu fólk („svartir”; sem er í miklum meirihluta) engin, en það var reyndar meiri skipting en það, fjórskipt, hið minnsta, með t.d. Indverja á eftir hvítum á undan svörtum, og þingið með þrískiptingu, þar sem Indverjar fengu líka setu en ekki svartir.

Aðskilnaðarstefnan leið undir lok 17. júní 1991, og Suður-Afríka var síðasta landið þar sem svoleiðis lög voru þá numin úr gildi, þó tók stjórn ekki við fyrr en árið 1994 sem byggði á nýju kerfi.

Aðskilnaðarstefnan sjálf var tvískipt í e. *petty apartheid*, þ.e. aðskilnað á milli almenningssvæða og viðburða og e. *grand apartheid*, sem snéri að alskilnaðnaði í búsetu og varðandi störf eftir litarafti.

Fyrstu lögin voru sett 1949, sem bönnuðu hjónabönd milli hópa og bann á kynlífi, óháð hjónabandi, fylgdi fast á eftir með lögum 1950. Milli 1960 og 1983, voru um 3,5 milljónir svartra fluttir af heimilum sínum, yfir á sér svæði út af lögum, sem er ein mesta tilfærsla á fólki í (nýlegri) mannkynssögu.

Tugir þúsunda létu lífið vegna stefnunnar, og var t. d. Nelson Mandela settur í fangelsi i 27 ár, en andófið hafði árangur og varð hann fyrsti (svarti) forseti Suður-Afríku árið 1994. Fyrir 1994 var titillinn ríkisforseti (afríkanska: *Staatspresident*), en ekki forseti, en þannig forsetar höfðu aðeins verið hvítir fyrir 1994 (einnig forsætisráðherrar), og F. W. de Klerk var síðasti þannig, hvítur eins og allir á undan (hann og Nelson Mandela fengu friðarveðlaun Nóbels árið 1993 fyrir að enda aðskilnaðarstefnuna).

## Tenglar

* „Ísland gegn Apartheid“; grein í Alþýðublaðinu 1961

  *Þessi sögugrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Persaflóasamstarfsráðið

Fáni Persaflóasamstarfsráðsins.
**Persaflóasamstarfsráðið** (á arabísku مجلس التعاون لدول الخليج الفارسی) er alþjóðastofnun sex arabaríkja við Persaflóa. Samstarfið innan stofnunarinnar lýtur aðallega að efnahagslegum þáttum s.s. milliríkjaviðskiptum. Þann 1. janúar 2008 var sameiginlegur markaður aðildarríkjanna opnaður. Áætlað er að þetta muni verða til þess að auka viðskipti landanna á milli. Ennfremur stendur til að innan ráðsins verði tekinn upp sjálfstæður gjaldmiðill.

Stofnunin var sett á laggirnar 25. maí 1981 að frumkvæði Barein, Kúveit, Óman, Katar, Sádí-Arabíu og Sameinuðu arabísku furstadæmanna. Samningur milli þessara landa sem kvað á um efnahagslega samvinnu þeirra á milli var undirritaður 11. nóvember sama ár í Ríad, höfuðborg Sádí-Arabíu. Ekki eru öll lönd við Persaflóann aðildarríki að ráðinu, Íran og Írak eru útundan auk Jemen sem gerir sér vonir um að fá inngöngu á næstu árum.

## Tilvísanir

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Olíukreppan 1979

Biðröð við bensínstöð í Maryland í Bandaríkjunum í júní 1979
**Olíukreppan 1979** eða **önnur olíukreppan** kom til vegna minnkandi olíuframleiðslu í Íran eftir Írönsku byltinguna í febrúar 1979. Þótt heimsframleiðsla á olíu hafi aðeins minnkað um ~4% olli það miklu umróti á mörkuðum með þeim afleiðingum að verð hráolíu fór úr $15,85 í $39,50 á tólf mánuðum. Samtök olíuframleiðsluríkja ákváðu í mars að hækka verð um 14,5%. Þau stórgræddu tímabundið á kreppunni. Á endanum varð kreppan til þess að stórauka framboð á olíu frá Alaska, Norðursjó og Sovétríkjunum, sem urðu stærsti olíuframleiðandi heims. Til lengri tíma varð kreppan því til að draga enn úr áhrifum OPEC-ríkjanna, líkt og olíukreppan 1973.

Olíukreppan átti þátt í að hrinda af stað alvarlegri efnahagskreppu í Bandaríkjunum og víðar í upphafi 9. áratugar 20. aldar.

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Greiningardeild

**Greiningardeild** er deild eða stofnun sem hefur það hlutverk að safna upplýsingum og greina þær til þess að geta veitt ráðgjöf við stefnumótun. Opinberar greiningardeildir sem starfa í þágu þjóðaröryggis kallast leyniþjónustur.

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Belgorodfylki

Kort sem sýnir staðsetningu Belgorodfylkis í Rússlandi.
**Belgorodfylki** (rússneska: Белгоро́дская о́бласть, *Belgorodskaja oblast*) er fylki (oblast) í Rússlandi. Fylkið er í suðvesturhluta Rússlands við landamærin að Úkraínu. Höfuðstaður fylkisins er Belgorod. Íbúafjöldi var ein og hálf milljón árið 2010.

Í Stríði Rússlands og Úkraínu hafa verið gerðar árásir á Belgorod af hendi Úkraínumanna. Úkraínskir hermenn hafa einnig ráðist þar inn.

  *Þessi landafræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
## Tilvísanir
# Nettröll

**Nettröll** er „sá eða sú sem vísvitandi móðgar eða ögrar öðrum netnotendum“ (samkvæmt íslenskri nútímamálsorðabók á vefsíðu Árnastofnunar).

## Notkun orðsins

Nettröll hafa haft víðtæk áhrif á umræðu hér á landi sem og víðar. Vefmiðillinn *Kjarninn* greinir frá að í Facebook pistli sem Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, fyrrverandi forsætisráðherra, skrifaði í upphafi árs 2016 hafi hann sagt að „...nettröll eru hvorki þekkt fyrir einbeitingu né yfirvegun“.

Í september 2018 birtist grein á vef Blaðamannafélags Íslands þar sem sagt var frá því að yfir 100 fréttir sem birst hafi í Bretlandi byggi á Twitterfærslum frá rússneskum nettröllum.

## Tilvísanir
# Þjófnaður

Paul-Charles Chocarne-Moreau, *The Cunning Thief*, 1931
Framhjól eftir að reiðhjólinu var stolið.
Í lögfræði er **þjófnaður** skilgreindur sem glæpur og telst vera þegar einhver tekur ólöglega eignir annars manns. Þjófnaður getur verið mjög margvíslegur: innbrot, fjárdráttur, göturán, átroðningur, búðarþjófnaður og fjársvik. Sá sem fremur þjófnað nefnist *þjófur* eða *ræningi* og þeir munir sem viðkomandi stelur *þýfi*.

## Tengt efni

* Hvinnlykill
# Salman Rushdie

| Salman Rushdie |
| --- |
| Rushdie árið 2024. |
| Fæddur | 19. júní 1947 (1947-06-19) Bombay, breska Indlandi |
| Ríkisfang | Indland (til 1964) Bretland (frá 1964) Bandaríkin (frá 2016) |
| Menntun | Cambridge-háskóli (BA) |
| Störf | Rithöfundur, prófessor |
| Stefna | Töfraraunsæi, ádeila, eftirlendustefna |
| Maki | * Clarissa Luard (g. 1976; sk. 1987)
* Marianne Wiggins (g. 1988; sk. 1993)
* Elizabeth West (g. 1997; sk. 2004)
* Padma Lakshmi (g. 2004; sk. 2007)
* Rachel Eliza Griffiths (g. 2021)
 |
| Börn | 2 |
| Vefsíða | salmanrushdie.com |

**Salman Rushdie** (fæddur: **Ahmed Salman Rushdie**, أحمد سلمان رشدی á arabísku (þann 19. júní 1947 í Bombay) er bresk-bandarískur rithöfundur af indverskum uppruna. Rushdie blandar gjarnan töfraraunsæi við sagnfræðilegar staðreyndir og gerast flestar skáldsögur hans á Indlandi og í Pakistan.

Salman ólst upp í miðstéttarfjölskyldu í Bombay á Indlandi. Á unglingsaldri fluttist hann ásamt fjölskyldu sinni til Pakistan og seinna til Bretlands. Margar af bókum hans hafa verið þýddar og gefnar út á íslensku.

Vegna meints guðlasts í bókinni *Söngvum Satans* eftir Salman hefur klerkastjórn Írans lýst Salman réttdræpan meðal múslima.

Árið 2022 var ráðist á Rushdie og hann stunginn í hálsinn og á fleiri staði þegar hann var að flytja fyrirlestur í New York. Rushdie lifði árásina af en missti sjón á öðru auga og allan mátt í annarri hendi vegna áverka eftir hnífsstungurnar.

Rushdie hlaut bókmenntaverðlaun Halldórs Laxness árið 2024.

## Verk

* *Grimus* (1975)
* *Midnight's Children* (Miðnæturbörn, 1981 (kom út í íslenskri þýðingu Árna Óskarssonar 2003))
* *Shame* (1983)
* *The Jaguar Smile: A Nicaraguan Journey* (1987)
* *The Satanic Verses* (Söngvar satans, 1988)
* *Haroun and the Sea of Stories* (Harún og sagnahafið, 1990)
* *Imaginary Homelands: Essays and Criticism, 1981–1991* (1992)
* *East, West* (1994)
* *The Moor's Last Sigh* (Síðasta andvarp Márans, 1995)
* *The Ground Beneath Her Feet* (Jörðin undir fótum hennar, 1999 (kom út í íslenskri þýðingu Árna Óskarssonar 2001))
* *Fury* (2001)
* *Step Across This Line: Collected Nonfiction 1992–2002* (2002)
* *The East is Blue* (ritgerð, 2004)
* *Shalimar the Clown* (2005)
* *Two Years Eight Months and Twenty-Eight Nights* (2015)
* *The Golden House* (2017)
* *Quichotte* (2019)
* *Victory* (2023)

## Heimildir