Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Broadway-leikhús

*Konungur ljónanna* í New Amsterdam árið 2003.
**Broadway-leikhús** er notað um 39 leikhús sem staðsett eru á og í kringum Broadway breiðgötuna á Manhattan í New York-borg.

  *Þessi dægurmenningagrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Internet Archive

Merki Internet Archive.
**Internet Archive** er stafrænt gagnasafn sem geymir ýmis konar stafræn gögn, þar á meðal vefsíður, hugbúnað, hljóðskrár, kvikmyndir og milljónir stafrænna endurgerða af bókum. Internet Archive er sjálfseignarstofnun staðsett í Richmond í San Francisco, Kaliforníu. Stofnunin berst líka fyrir frjálsu og opnu Interneti. Í janúar 2023 voru yfir 36 milljón bækur og 780 milljarðar vefsíðna varðveitt hjá stofnuninni. Aðgangur að vefsíðum sem stofnunin varðveitir er í gegnum hugbúnaðinn Wayback Machine sem stofnunin hefur þróað.

Internet Archive var stofnað árið 1996 af bandaríska tölvunarfræðingnum Brewster Kahle sem þá vann fyrir leitarvélina Alexa Internet. Sama ár hóf Internet Archive að safna og varðveita vefsíður í miklu magni. Safnið varð aðgengilegt almenningi árið 2001. Árið 2003 stóð Internet Archive að þróun sérhæfðrar vefköngulóar (skriðils) til að safna vefsíðum í samstarfi við norrænu landsbókasöfnin, sem fékk heitið Heritrix. Sama ár voru samtökin International Internet Preservation Consortium stofnuð af 12 landsbókasöfnum í kringum varðveislu á vefsíðum.

Landsbókasafn Íslands hóf að safna vefsíðum með Heritrix-hugbúnaðinum árið 2004 fyrir Vefsafnið. Internet Archive gaf síðan safninu afrit af þeim íslensku vefsíðum sem stofnunin hafði safnað frá 1996.

## Tenglar

* Vefur Internet Archive

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Alþjóðastofnun

**Alþjóðastofnun** eða **alþjóðasamtök** er samtök fullvalda ríkja sem hafa ákveðin markmið og reglur sem aðilar að þeim þurfa að fullnægja og fylgja eftir. Sem dæmi má nefna Evrópusambandið, Rauða krossinn eða Alþjóðagjaldeyrissjóðinn.

Alþjóðleg félagasamtök, sem á ensku útleggst sem „international non-governmental organization (NGO)“, eru samtök sem fyrir einstaklinga sem starfa þvert á landamæri. Nokkuð er um að þessi hugtök séu notuð frjálslega og þeim ruglað saman en almennt er notast við alþjóðastofnun um samtök ríkja og alþjóðasamtök eða alþjóðleg félagasamtök um frjáls félagasamtök.

Margar alþjóðastofnanir eru bundnar við ákveðin svæði eða jafnvel heimsálfur, t.d. Samband Suðaustur-Asíuríkja. Aðrar stofnanir eru hnattrænar, t.d. Sameinuðu þjóðirnar. Flestar alþjóðastofnanir og alþjóðasamtök eiga sér stofnsáttmála. Sem aðildarríki þurfa að samþykkja og, í sumum tilvikum, binda í lög.

## Tengill

* Heimasíða alþjóðastofnunar alþjóðastofnana
* Upplýsingar um alþjóðastofnanir sem Ísland er aðili að hjá utanríkisráðuneytinu

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Fjarskipti

Ljósleiðari er ódýr fjarskiptalausn ef miðað er við bandbreidd.
**Fjarskipti** eru sending merkja um langan veg með hjálp fjarskiptakerfis. Tilgangurinn með fjarskiptum er að eiga samskipti yfir miklar fjarlægðir. Áður fyrr voru fjarskipti útfærð með reykmerkjum, trommum, fánum, vitum eða speglum. Í nútímanum fela fjarskipti í sér notkun rafknúinna senditækja og viðtækja eins og síma, sjónvarps, útvarps og tölva. Frumkvöðlar á sviði rafrænna fjarskipta eru t.d. Alexander Graham Bell, Guglielmo Marconi og John Logie Baird.

Grunnþættir fjarskiptakerfis eru:

* Sendir sem tekur upplýsingar og breytir þeim í merki
* Fjarskiptamiðill sem ber merkið milli staða og
* Viðtæki sem tekur við merkinu og breytir því aftur í upplýsingar

## Tenglar

* *Úr sögu fjarskiptanna*; grein í DV 1984

  *Þessi tæknigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Instagram

|  |
| --- |
| Instagram |
|   |
| Höfundur | * Kevin Systrom
* Mike Krieger
 |
| Hönnuður | Meta Platforms |
| Fyrst gefið út | 6. október 2010 (2010-10-06) |
| Stýrikerfi | * iOS
* Android
* Fire OS
* Microsoft Windows
 |
| Tungumál í boði | 32+ |
| Notkun | Smáforrit |
| Leyfi | Séreignarhugbúnaður |
| Vefsíða | www.instagram.com |

**Instagram** er samfélagsmiðill stofnaður árið 2010 af Kevin Systrom og Mike Krieger, sem seinna var keyptur af Facebook, Inc.. Forritið gerir notendum kleift að deila myndum og myndböndum sem hægt er að breyta með síum (*e. filter*). Færslum er flokkað eftir myllumerkjum eða staðsetningu, og er þeim deilt fyrir fylgjendur á lokuðum eða opnum aðgangi.

## Tilvísanir

## Tenglar

* Opinber vefsíða
* Instagram á Facebook
* Instagram á Instagram
* Instagram á samfélagsmiðlinum X

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Nefskattur

**Nefskattur** er skattur sem leggst jafnt á alla einstaklinga, óháð tekjum eða eignum hvers og eins. Ólíkt tekjuskatti eða eignaskatti, þar sem ákveðið prósentuhlutfall tekna eða eigna er tekið til skatts, þá greiða allir einstaklingar fasta fjárupphæð.

Kostir nefskatts eru þeir að álagning er einföld í sniðum og auðvelt er að fylgjast með skattgreiðslum. Auk þess er álagning nefskatts ekki vinnuletjandi líkt og oft er með tekjuskatt. Ókostir nefskatts eru hins vegar þeir að greiðslukvaðir leggjast misþungt á einstaklinga, þannig að þeir tekjulægstu greiða hæst hlutfall tekna og eigna. Vegna þessa misræmis í hlutfallslegri skattgreiðslu þeirra tekjulægstu og tekjuhæstu er sjaldgæft að skattayfirvöld leggi á nefskatt.

Nefskattar voru innheimtir í mörgum ríkjum á 19. öld en hafa nú lagst af að mestu. Frægt dæmi um nefskatta eru til dæmis skattur sem áður var innheimtur af kjósendum í sumum hlutum Bandaríkjanna sem leynt eða ljóst var ætlaður til að fæla efnalítið fólk frá því að kjósa. Í Bretlandi eru tvö fræg dæmi um álagningu nefskatts sem í bæði skiptin leiddi til mikils óróa og jafnvel uppþota. Annar var lagður á í tíð Ríkharðs II á 14. öld og hinn í forsætisráðherratíð Margaret Thatcher á 20. öld.

## Tengt efni

* Jizya
# Hlaðvarp

Hlaðvarpið *Serial* er hér spilað á iPhone.
**Hlaðvarp** er útvarps- eða sjónvarpsþáttaröð sem gefin er út á netinu. Hlaðvarp hefur oft svipaða uppbyggingu og útvarpsþættir en er ekki sent út í beinni. Þess í stað hleður hlustandi þeim niður og spilar í síma eða tölvu. Hlaðvarp er svipað streymimiðlun en munurinn er sá að hlaðvarpsforrit notandans sækir sjálfkrafa nýja þætti. Hlaðvarp er vanalega gefið út sem hljóðskrár eða myndbandsskrár.

Hlaðvarpsþættir náðu fyrst mikilli útbreiðslu með tilkomu tónhlaða á borð við iPodinn.

Hlaðvarpsveita er vefsíða sem tekur saman og tengir við marga hlaðvarpsþætti og verður þannig ígildi útvarps- eða sjónvarpsstöðvar á Netinu.

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# SVT

SVT merki.
**Sveriges Television** eða **SVT** er ríkisrekinn fjölmiðill í Svíþjóð sem rekur sjónvarpsstöðvar. Höfuðstöðvar SVT eru í Stokkhólmi.

## Tenglar

* SVT

  *Þessi sjónvarpsgrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Kalaallit Nunaata Radioa

Kalaallit Nunaata Radioa.
**Kalaallit Nunaata Radioa** eða **KNR** er ríkisrekinn fjölmiðill á Grænlandi sem rekur bæði sjónvarps- og útvarpsstöð. KNR sendir út fréttir bæði á dönsku og grænlensku.

## Tenglar

* Heimasíða KNR (Grænlenska) (Danska)

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Nálægðarreglan

**Nálægðarreglan** er ein af grunnreglum Evrópusambandsins. Hefur hún það markmið að takmarka völd Evrópusambandsins og stofnana þess.

Nálægðarreglan mælir fyrir um að Evrópusambandið geti eingöngu aðhafst í máli, sem fellur utan einkalögsögu þess (e. *exclusive competence*), ef hvert Evrópusambandsland eða svæði þess lands getur ekki á fullnægjandi máta náð þeim markmiðum sem stefnt er að. Vegna umfangs eða áhrifa málsins á Evrópusambandið sé sambandið því betur til þess fallið að koma að málinu. Með öðrum orðum þurfa tvö skilyrði að vera fyrir hendi: í fyrsta lagi nást markmið sambandsins ekki með atbeina einstakra ríkja og í öðru lagi nást markmiðin betur vegna umfangs þeirra eða áhrifa á Evrópusambandið.

Með Lissabonsáttmálanum var komið á fót ferli sem gerir þjóðþingum aðildarríkjanna kleift að koma á framfæri athugasemdum sínum telji þau lagafrumvarp framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins brjóta gegn reglunni. Hvert þjóðþing hefur átta vikna frest frá því því var kynnt lagafrumvarpið til að koma athugasemdum sínum á framfæri. Ef athugasemd berst frá einhverju þjóðþingi fer í gang sérstakt ferli. Hvert þjóðþing aðildarríkjanna þarf þá að taka afstöðu til þess hvort það telji umrætt lagafrumvarp brjóta gegn nálægðarreglunni. Hefur hvert þjóðþing tvö atkvæði. Ef einfaldur meirihluti þinganna greiðir atkvæði með því að lagafrumvarpið brjóti gegn nálægðarreglunni er framkvæmdastjórnin skyldug til að endurskoða afstöðu sína til þess hvort lagafrumvarpið samræmist nálægðarreglunni. Getur framkvæmdastjórnin tekið frumvarpið til baka, breytt því eða haldið því óbreyttu. Haldi hún lagafrumvarpinu óbreyttu þarf hún að rökstyðja mál sitt. Að lokum taka þá Ráðherraráðið og Evrópuþingið afstöðu til málsins. Ef 55% Ráðherraráðsins eða einfaldur meirihluti þingmanna Evrópuþingsins þeirrar skoðunar að lagafrumvarpið samræmist ekki nálægðarreglunni, er lagafrumvarpið úr sögunni.

Þá hefur Evrópudómstóllinn vald til að endurskoða ákvarðanir stofnana sambandsins með tilliti til nálægðarreglunnar.

## Saga reglunnar innan Evrópusambandsins og tilgangur

Nálægðarreglan kom fyrst inn í rétt Evrópusambandsins með Maastricht-sáttmálanum árið 1992. Hana er nú að finna í 3. mgr. 5. gr. sáttmála um Evrópusambandið. Tillaga að setningu reglunnar var upphaflega sett fram af Þjóðverjum en Bretar urðu ákafir stuðningsaðilar hennar.

Hugmyndin að baki nálægðarreglunni er sú að vinna gegn evrópskri miðstýringu og færa ákvarðanatöku enn frekar til héraða sambandsins. Reglan á að stuðla að varðveislu menningarlegra og sögulegra mismuna og varðveita þjóðarímyndir og venjur.

Önnur regla sem hefur einnig það markmið að draga úr völdum Evrópusambandsins er hin svokallaða meðalhófsregla. Samkvæmt henni má Evrópusambandið ekki grípa til víðtækari ráðstafana en nauðsynlegar eru til að ná því markmiði sem stefnt er að.

## Athugasemdir og heimildir
# David Baszucki

| David Baszucki |
| --- |
| Baszucki árið 2018 |
| Fæddur | 20. janúar 1963 Kanada |
| Störf | verkfræðingur, frumkvöðull |
| Ár virkur | 1989–núna |
| Þekktur fyrir | Meðstofnandi  *Roblox*  |
| Titill | Forstjóri Roblox Corporation |
| Börn | 4 |

**David Baszucki** (fæddur 20. janúar 1963), einnig þekktur af Roblox-notendanafninu hans **Builderman**, er kanadísk-bandarískur verkfræðingur og frumkvöðull. Hann er best þekktur sem meðstofnandi og forstjóri Roblox Corporation. Hann áður stofnaði og starfaði sem forstjóri *Knowledge Revolution*, sem MSC Software keypti í desember 1998.

## Tilvísanir
# Intel Corporation

|  |
| --- |
| Intel Corporation |
|  |
| Rekstrarform | Fyrirtæki |
| Slagorð | „Leap ahead“ (eldra „Intel inside“) |
| Stofnað |  Kaliforníu (1968) |
| Staðsetning |  Santa Clara, Kaliforníu |
| Starfsemi | Örgjörvar, hálfleiðarar |
| Vefsíða | www.intel.com |

**Intel Corporation** (NASDAQ: INTC; SEHK: 4335) er bandarískt fyrirtæki sem framleiðir örgjörva og aðra hálfleiðara. Fyrirtækið var stofnað árið 1968 sem **Int**egrated **E**lectronics **C**orporation í Santa Clara, Kaliforníu, af Robert Noyce og Gordon Moore. Einnig framleiðir Intel móðurborð, kísilflögur, netkort, skjákísilflögur og önnur tölvutæki.

Í upphafi framleiddi Intel eingöngu vinnsluminni (DRAM og SRAM), síðar örgjörva, s.s. Intel 4004 og örgjörva úr x86 fjölskyldunni sem Intel er nú þekktast fyrir hanna og framleiða, og hætti framleiðslu vinnsluminnis. Enn síðar hóf Intel framleiðslu á m.a. „flash“ minni, og annað svipað afrigði af þannig minni, sem þeir kalla Optane.

## Sagan

Intel var stofnað af Robert Noyce og Gordon Moore, sem hættu hjá Fairchild Semiconductor. Þriðji starfsmaður Intel var Andy S. Grove, sem lengst af vann sem forstjóri.

Með þriðju vöru sinni árið 1970, Intel 1103, vinnsluminniskubbi (DRAM) kom Intel sér á kortið, fyrsta vinnsluminnið á einni flögu (IC). Árið 1971 kom Intel fram með sinn fyrsta örgjörva Intel 4004 (var í áratugi talinn sá fyrsti, en stuttu áður hafði örgjörvi verið gerður með leynd fyrir herflugvélar), hannaðan af Federico Faggin, sem hafði líka unnið hjá Fairchild (og stofnaði síðar Zilog örgjörvafyrirtækið sem bjó til dæmis til Z80 örgjörvann sem var t.d. notaður í Sinclair ZX Spectrum tölvur og fyrir Pac-Man skilakassa, og bæði var vinsælt hér á landi).

Helstu örgjörvar frá Intel eru, sá fyrsti (4-bita) Intel 4004 (fyrsti örgjörvi á markað, en tölvur voru samt til áður) frá 1971 með 2250 smára, Intel iAPX 432 (sem gekk illa á markaðinum), og Itanium (sem er ekki lengur framleiddur, gekk mun verr en til stóð á markaðinum; var hannaður í samstarfi með HP) og úr x86 fjölskyldunni sem gengur vel. Í þeirri fjölskyldu eru sá fyrsti, Intel 8086 (16-bita) frá 1978, með 29 þúsund smára. Intel 8088 sem kom út ári seinna er samhæfður og ódýari og var notaður í IBM PC. Intel 8087 var hjálparkubbur fyrir 8086 sem sumar tölvur notuðu með, fyrri fleytitölureikninga, sem leiddi af sér IEEE 754-1985 staðalinn. Intel 80386 (32-bita uppfærsla) með 275 þúsund smára kom út árið 1985. Núorðið framleiðir Intel 64-bita örgjörva sem eru samhæfðir við þeirra eldra x86.

Intel framleiddi nokkrar fjölskyldur af örgjörvum sem ekki eru samhæfðar við x86 fjölskylduna, t.d. Intel i860 (32/64-bita, með 128-bit SIMD) sem hafði milljón smára frá árinu. Sama ár kom Intel 80486 út með 1.180.235 smára. Núverandi örgjarvar frá Intel og öðrum telja milljarða af smárum eða tugi.

Míkrókontrollerar frá Intel voru mjög vinsælir: Intel 8051 (8-bita) frá árinu 1980 með 50,000 smára (og þeirra fyrsti Intel 8048 frá 1976). Intel hefur hætt framleiðslu þeirra fyrir löngu, en sá fyrrnefni er enn mjög vinsæll og mörg fyrirtæki hafi búið til eftirlíkingar.

  *Þessi fyrirtækjagrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Windows 3.1x

**Windows 3.1x** er röð myndrænna notendaskila (skelja) fyrir einkatölvur sem búnar voru 16-bita útgáfu af stýrikerfinu MS-DOS. Hvorki eru neinar af þessum skeljum (né MS-DOS) lengur studdar, aðeins nýrri útgáfur af Windows, sem eru ekki skeljar ofan á MS-DOS. Skelin var þróuð af Microsoft sem arftaki notendaskilanna Windows 3.0 og sett á markað 6. apríl árið 1992 (sala á henni hófst raunar nokkrum vikum fyrr). Fyrsta útgáfan var Windows 3.1 og í kjölfarið fylgdu Windows 3.1 fyrir Mið- og Austur-Evrópu (með stuðningi fyrir kýrillískt letur) og Windows 3.1J (með stuðningi fyrir japönsku) og sérútgáfan Modular Windows fyrir Tandy Video Information System. Netútgáfa Windows 3.1, Windows for Workgroups 3.1 kom út í október 1992. Hún notaðist við SMB-samskiptareglurnar yfir NetBIOS-tengingu.

Árið 1993 kom út uppfærsla sem var kölluð Windows 3.11. Sama ár kom út útgáfa af Windows 3.11 með stuðningi fyrir einfaldaða kínversku sem var kölluð Windows 3.2. Windows for Workgroups 3.11 kom út 11. ágúst 1993. Skömmu áður hafði Microsoft gefið út nýja 32ja bita netþjónsútgáfu stýrikerfisins með stuðningi fyrir fjölnotendavinnslu, Windows NT.

Stuðningur við Internetið var ekki innbyggður í kerfið fyrr en í ágúst 1994 þegar Microsoft gaf út viðbót fyrir stuðning við TCP/IP-samskiptareglurnar í Windows for Workgroups 3.11. Þessi sama viðbót varð síðar staðalbúnaður í Windows 95 sem tók við af Windows 3.1x-línunni árið 1995.