Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Adolf Eichmann

| Adolf Eichmann |
| --- |
| Adolf Eichmann árið 1942. |
| Fæddur | 19. mars 1906 Solingen, þýska keisaraveldinu |
| Dáinn | 31. maí 1962 (56 ára) Ramla, Ísrael |
| Dánarorsök | Hengdur |
| Störf | Ofursti |
| Flokkur | Nasistaflokkurinn |
| Maki | Veronika Liebl (g. 1935) |
| Börn | Klaus, Horst Adolf, Dieter Helmut, Ricardo Francisco |
| Foreldrar | Adolf Karl Eichmann & Maria Schefferling |
| Undirskrift |
|  |

**Adolf Otto Eichmann** (þekktur sem Adolf Eichmann; 19. mars 1906 – 31. maí 1962) var háttsettur foringi í SS-sveitunum (SS-Obersturmbannführer eða ofursti) og Nasistaflokki Þýskalands í seinni heimsstyrjöldinni.
Hann var einn af helstu skipuleggjendum Helfararinnar.

Nasistar réðust inn í Sovétríkin í júní árið 1941 og hófust handa við að útrýma gyðingum á hernumdu svæðunum. Eichmann safnaði upplýsingum fyrir Reinhard Heydrich og var viðstaddur Wannsee-ráðstefnuna þann 20. janúar 1942 ásamt öðrum skipuleggjendum „lokalausnar“ nasistanna við „gyðingavandanum“. Vegna skipulagshæfileika Eichmanns fól Heydrich honum að sjá um nauðungarflutninga gyðinga í gettó og síðar í útrýmingarbúðir Austur-Evrópu þar sem þeir voru drepnir með eiturgasi. Þjóðverjar réðust inn í Ungverjaland í mars árið 1944 og Eichmann skipulagði nauðungarflutninga stórs hluta ungverska gyðingasamfélagsins. Gyðingarnir voru flestir fluttir til Auschwitz-fangabúðanna þar sem mikill meirihluti gyðinganna var drepinn við komu þeirra. Þegar nauðungarflutningunum var hætt í júlí árið 1944 höfðu 437.000 af 725.000 gyðingum Ungverjalands látið lífið. Undir lok stríðsins sagði Eichmann að hann myndi „stökkva í gröfina hlæjandi því tilhugsunin um að hafa líf fimm milljóna á samviskunni veitti [honum] mikla ánægju“.

Eftir að Þýskaland var sigrað árið 1945 flúði Eichmann til Austurríkis og bjó þar til ársins 1950, en þá flutti hann til Argentínu með fölsuðum skilríkjum. Hann var numinn brott af leyniþjónustu Ísraela, Mossad, árið 1960 og fluttur til Ísraels. Þar var hann ákærður fyrir glæpi gegn mannúð, sakfelldur og hengdur.

Hannah Arendt skrifaði um réttarhöldin yfir Eichmann og samdi bókina *Eichmann in Jerusalem: The Banality of Evil* um þau. Arendt þótti lítið til persónuleika Eichmanns koma og fannst sláandi hve hversdagslegur hann væri í útliti og fasi. Undirtitill bókarinnar, „hversdagsleiki hins illa“, vísaði til kenningar Arendt um að venjulegt og hversdagslegt fólk væri fært um að vinna mikil vonskuverk og þyrfti ekki að vera hatursfullt eða illgjarnt til þess.

## Tilvísanir
# Getty Center

Getty-stofnunin
**Getty Center** eða **Getty-miðstöðin** er menningarstofnun í Brentwood, Los Angeles í Kaliforníu. Hún hýsir Safn J. Paul Getty, Getty-rannsóknarstofnunina í sjónlistum og Getty-forvörslustofnunina. Upprunalega var Getty-safnið sýnt á heimili iðnjöfursins J. Paul Getty í Pacific Palisades í Los Angeles en 1996 flutti hluti þess í núverandi húsnæði. Forngripasöfnin með umdeildum forngripum frá Egyptalandi, Ítalíu og Grikklandi eru áfram hýst í Getty Villa í Pacific Palisades.

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Ríkisskuldabréf

**Ríkisskuldabréf** eru skuldabréf sem ríki gefur út í eigin gjaldmiðil til að fjármagnar rekstur sinn að hluta. Almennt er litið á ríkisskuldabréf sem áhættulitla fjárfestingu þar sem ríkisstjórninni er oftast fært að greiða fyrir skuldabréfin með því að prenta meiri peninga, nú eða hækka skatta. Sú áhætta sem felst í þeirri fjárfestingu lítur einna helst að mismuni milli gjaldmiðla (sé fjárfestirinn útlendur) eða að verðbólga verði til þess að verðmæti þeirra minnkar.Ríkisskuldabréf eru í dag kölluð ríkisbréf, sem ætluð eru til langs tíma og ríkisvíxlar, sem ætlaðir eru til skemmri tíma en eins árs. Þessi bréf eru óverðtryggð og bera ýmist fasta vexti á fyrirfram gefnu tímabili eða breytilega vexti, sem geta breyst á tímabilinu. Fyrirkomulag þessarar útgáfu hefur verið talinn góður kostur fyrir almenning sem sparnaðarleið, enda höfuðstóllinn ríkistryggður, en einnig hafa ríkisskuldabréf verið vænlegur kostur fyrir fjárfesta sem vilja ,,geyma“ fé sitt þar sem áhætta telst minni en á almennum hlutabréfamarkaði, á bankabók osfrv.

Ríkisbréf geta einnig gengið kaupum og sölum eftir að þau hafa verið keypt í fyrsta sinn. Þannig geta ný bréf á frummarkaði farið á eftirmarkað og miðast verðgildi þeirra þá við þróun- verðbólgu og vaxta hverju sinni. Almennt eru slík bréf eftirsótt á eftirmarkaði á óvissutímum, þegar ekki er um nýja útgáfu ríkisskuldabréfa að ræða og jafnvel þótt ríkið hafi ákveðið að lækka vexti af þessum bréfum, eða þegar ríkið ákveður að gefa út ný bréf á hagstæðum vöxtum miðað við almenna markaðinn. Skatttekjur ríkisins, almennt, standa straum af afborgun þessara bréfa á gjalddaga.

En vandi getur fylgt fjáröflun af þessu tagi. Í fjármálasögunni eru til fjölmörg dæmi (heimild vantar) þess að ríki hafi fjármagnað sig með útgáfu skuldabréfa, sem illmögulegt var að greiða til baka nema með róttækum aðhaldsaðgerðum í rekstri ríkisins, eða jafnvel alls ekki. Slíkt getur valdið miklu róti á fjármálamarkaði og jafnvel uppreisn þegnanna og að lokum falli ríkisins.

## Ísland

Útgáfa íslenskra ríkisskuldabréfa| Dagsetning | Upphæð |
| --- | --- |
| 22. maí 2008 | 25. milljarðar kr. |

Lög um ríkisskuldabréf voru sett 4. júní árið 1924, þegar Jón Magnússon var forsætisráðherra. Í þeim segir að ef ríkissjóður taki lán, þurfi hann að gefa út ríkisskuldabréf fyrir samsvarandi upphæð. Vextir eiga að vera greiddir út tvisvar á ári, 1. október og 1. apríl, að hálfu í hvort sinn. Líftími þeirra má vera 25 ár að hámarki. Lögin voru felld úr gildi árið 2018.

Í 24. gr reglugerðar um Seðlabanka Íslands segir að bankinn megi kaupa og selja ríkisskuldabréf og önnur trygg verðbréf í því augnamiði „að á komist skipuleg verðbréfaviðskipti.“

## Tilvísanir

## Tenglar og tengt efni

* Lög um ríkisskuldabréf
* Reglugerð fyrir Seðlabanka Íslands
* Verðbréf
* Skuldabréf

## Heimildir

* Landsbankinn 2015 - Ríkisskuldabréf[*óvirkur tengill*] sótt þann 12.05.2015

  *Þessi hagfræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Blandað hagkerfi

**Hagkerfi** kallast **blandað** þegar efnahagur lands er skipulagður með þeim hætti að á sumum sviðum eru gæði framleidd á frjálsum markaði en öðrum úthlutað af ríkinu. Á frjálsum markaði eru það fyrirtæki í einkaeigu, sem framleiða vörur og veita þjónustu. Á hinn bóginn framleiða opinberar stofnanir eða fyrirtæki í eigu ríkisins samkvæmt miðstýrðari framleiðsluháttum.

Strangt tekið eru öll hagkerfi blönduð, í mismiklum mæli þó.

## Tengill

* „Hvað er blandað hagkerfi?“. *Vísindavefurinn*.
# Rembrandt

Sjálfsmynd frá 1658.
**Rembrandt Harmenszoon van Rijn** (15. júlí 1606 – 4. október 1669) var hollenskur listmálari sem var uppi á tímabili sem kallað hefur verið *Gullöld Hollands*. Hann er einkum þekktur fyrir myndir af fólki, persónusköpun og sterkar andstæður ljóss og skugga. Hann fékkst einnig við gerð prentmynda með ætingu. Hann málaði næstum hundrað sjálfsmyndir sem gefa einstaka mynd af því hvernig hann leit út á ólíkum æviskeiðum.

## Æviskeið Rembrandts

Rembrandt var fimmta barn málarans Harmens Gerritz(son) van Rijn. Börn hans voru allt í allt níu talsins. Þann 20. maí 1620 innritaðist Rembrandt í bókmennta- og heimspekideild háskólans í Leyden, fæðingarborg sinni í Hollandi. Hann var þá sextán ára. Háskólavistin varð þó ekki löng, því þegar á árinu 1621 er Rembrandt skráður lærisveinn í málarastofu Jacobs Izaacs Swaneburg. Tveimur árum síðar hélt hann í framhaldsnám til Amsterdam hjá Pieter Lastmann og ef til vill einnig hjá Jan Pijnas.

Árið 1625 kom hann aftur til heimaborgar sinnar og opnaði málarastofu í félagi við jafnaldra sinn, Jan Lievens, og öðlaðist fljótt talsverðan frama. Árið 1632 sest hann að í húsi málarans, listaverkasalans og útgefandans Heyndricks Uylenburchs í Amsterdam. Tveimur árum seinna, eða árið 1634, kvænist hann Saskiu, auðgri dóttur Rombertus van Uylenbuchs, borgarráðsmans í Leewarden og mági Heyndricks. Þau höfðu þá verið trúlofuð frá því í júní árið áður. 1639 keypti Rembrandt stórglæsilegt íbúðarhús þar sem nú heitir Jodenbreestraat fyrir 13 þúsund flórínur. Húsið er enn til staðar og hýsir nú hið litla Rembrandtsafn, kallað Rembrandtshuis.

Árið 1642, þann 5. júní, lést eiginkona hans, Saskia, og lætur eftir sig soninn Titus, sem fæddist í september árið áður. Rembrandt lét gera grafhvelfingu yfir hana í Oude Kerk (Gömlu kirkju). Árið eftir, 1643, réð hann til sín Geerthge Dircx sem barnfóstru Títusar. Milli þeirra þróaðist síðan samband, sem lauk árið 1649. Sama ár hóf Hendrickjie Stoffels, 23 ára gömul þjónustustúlka störf hjá Rembrandt. Árið 1654 var Rembrandt margsinnis kvaddur fyrir rétt til að svara til saka fyrir að hafa tekið sér Hendrickjie fyrir ástkonu. Hún hlaut þungar áminningar og var bönnuð altarisganga. Um líkt leyti fór að halla undan fæti hjá Rembrandt og fjárhagskröggur að hrjá hann.

Á árunum 1656-7 lét Rembrandt selja eignir sínar á uppboði og fékk sér minna og yfirlætislausara húsnæði í Rosengraacht. Árið 1661 lést Hendrickje og átta árum síðar 1669 lést Rembrandt sjálfur, 63 ára gamall.

## Tenglar

* *Rembrandt*; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1963[*óvirkur tengill*]

  *Þetta æviágrip er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Ganges

Ganges
**Ganges** er stórfljót á Indlandi. Fljótið er 2510 km langt, það á upptök sín í Himalajafjöllum og rennur í Bengalflóa. Ganges er eitt helgasta fljót hindúa, sem trúa því að þeir geti hreinsað sig af syndum sínum með því að baða sig í fljótinu.

## Tenglar

* *Borgin helga við Gangesfljót*; grein í Morgunblaðinu 1952[*óvirkur tengill*]

  *Þessi landafræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Vitrúvíski maðurinn

Vitrúvíski maðurinn
Vitrúvíski maðurinn er fræg pennateikning ásamt athugasemdum eftir Leonardo da Vinci. Hann teiknaði myndina árið 1492 eins og kemur fram í dagbókum hans. Nafnið dregur teikningin af því að hún er tilraun til að sýna fullkomin hlutföll mannslíkamans í tengslum við grunnform byggingarlistar eins og rætt er um í verkinu *De Architectura* eftir rómverska arkitektinn Vitrúvíus. Verkið er varðveitt í Listaakademíunni í Feneyjum.

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Mænusótt

Fórnarlamb mænuveiki.
**Mænusótt** (e. polio), einnig nefnd **mænuveiki** og **lömunarveiki** er smitsjúkdómur af völdum veirusýkingar sem berst manna á milli einkum með saurgerlum sem komast í snertingu við munninn og meltingarveg, t.d. í gegnum mengað vatn eða gegnum einhverja aðra millileið. Um 90% þeirra sem smitast af mænusótt eru einkennalausir en ef veiran berst í blóðrásina getur hinn smitaði sýnt ýmis einkenni. Í innan við 1% tilvika berst veiran í miðtaugakerfið og herjar þá á og skaðar hreyfitaugunga og leiðir til lömunar. Algengast er að mænan bíði skaða.

Jakob Heine greindi lömunarveiki fyrstur árið 1840. Karl Landsteiner uppgötvaði veiruna sem veldur veikinni, poliovirus, árið 1908. Dr. Hilary Koprowski var fyrstur manna til að þróa mótefni við veirunni, Jonas Salk þróaði annað mótefni árið 1952 og Albert Sabin árið 1962 en bólusetning hefur komið í veg fyrir mörg hundruð þúsund dauðsföll.
Meðal einkenna er ljósfælni og stífleiki í hálsi.

## Heimildir

* Baldur Johnsen, Um mænuveikina, Vesturland, 47. Tölublað (30.11.1946), Blaðsíða 4
# Fernando Arrabal

Fernando Arrabal árið 2012
**Fernando Arrabal Terán** (f. 11. ágúst 1932) er spænskt leikskáld, kvikmyndaleikstjóri og rithöfundur. Hann fæddist í spænsku útlendunni Melilla á norðurströnd Afríku en hefur búið og starfað í Frakklandi frá 1955. Hann stofnaði listamannahópinn *Mouvement panique* ásamt Alejandro Jodorowsky og Roland Topor árið 1962 undir áhrifum frá leikhúsi grimmdarinnar. Hann er oft nefndur sem eitt af höfuðskáldum leikhúss fáránleikans.

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Roy Lichtenstein

Roy Lichtenstein
**Roy Lichtenstein** (27. október 1923 – 29. september 1997 í New York-borg) var bandarískur myndlistarmaður sem einkum tengist popplistastefnunni.

  *Þessi myndlistagrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Joseph Haydn

Joseph Haydn á mynd, málað af Thomas Hardy 1792
**Franz Joseph Haydn** (31. mars eða 1. apríl 1732 - 31. maí 1809), oftar kallaður einfaldlega **Joseph Haydn**, var austurrískt tónskáld á klassíska tímabilinu. Hann hefur meðal annars verið nefndur „faðir sinfóníunnar“ og „faðir strengjakvartettsins“. Hann bjó alla sína ævi í Austurríki og meirihluta starfsævi sinnar vann hann fyrir hina ríku Eszterházy fjölskyldu á hinu afskekkta setri þeirra. Sú einangrun frá umheiminum og öðrum tónskáldum mikinn hluta ferilsins, að hans eigin sögn, neyddi hann til þess að vera frumlegur. Meðal helstu áhrifavalda Haydns voru C.P.E. Bach og Gluck, en áhrif Haydns sjálfs náðu til nær allra tónskálda sem á eftir honum komu. Helst ber þó að nefna Beethoven, sem hann kenndi í nokkur ár og í raun má segja að í upphafi ferils síns hafi Beethoven hálfgert verið að herma eftir Haydn og Mozart. Þjóðsöngur Þýskalands, Þýskaland ofar öllu, má teljast hans þekktasta verk.
# Siðfræði

|  |
| --- |
| **Siðfræði** |
| Almennt |
|
Siðspeki
dygðasiðfræði / leikslokasiðfræði / skyldusiðfræði
samræðusiðfræði / umhyggjusiðfræði
Gott og illt / rétt og rangt / siðferði |
| Hagnýtt siðfræði |
|
siðfræði heilbrigðisvísinda / líftæknisiðfræði
markaðssiðfræði / viðskiptasiðfræði
umhverfissiðfræði
mannréttindi / réttindi dýra
fjölmiðlasiðfræði / lagasiðfræði
fóstureyðing / líknardráp / siðfræði stríðs  |
| Meginhugtök |
|
réttlæti / gildi / gæði
dygð / réttur / skylda / hamingja
jafnrétti / frelsi
frjáls vilji |
| Meginhugsuðir |
|
Sókrates / Platon / Aristóteles / Epikúros Konfúsíus / Tómas af Aquino
Hume / Kant / Bentham / Mill / Nietzsche Moore / Hare / Anscombe / MacIntyre / Foot Habermas / Rawls / Singer / Gilligan Christine Korsgaard |
| Listar |
|
Listi yfir viðfangsefni í siðfræði
Listi yfir siðfræðinga |

**Siðfræði** fjallar um tilgang, rétt og rangt, gott og illt, skipulagningu réttleika athafna og ákvarðana. Siðfræði telst vera grein heimspeki. Í siðfræði er ekki reynt að lýsa raunverulegri hegðun manna og breytni þeirra eða siðum þeirra og venjum né heldur ríkjandi hugmyndum um rétt og rangt eða gott og illt. Siðfræðin fjallar öllu heldur um hvað menn *eiga að gera*, það er hvernig þeim *ber að breyta*. Siðfræðin leitar að grundvelli og meginreglum siðferðisins og reynir að færa rök fyrir þessum reglum. Hún reynir að útskýra eðli og undirstöðu siðferðisins og þeim almennu lögmálum sem gilda um siðferðilega rétta eða góða breytni. Þeir sem fást við siðfræði kallast **siðfræðingar**.

Tala má um tvær megin greinar siðfræði, aðgerðasiðfræði og dygðasiðfræði, sem samsvara gróflega áherslum á hvað manni *beri að gera* annars vegar og hvernig maður *á að vera* hins vegar. Hvort tveggja er boðandi siðfræði en svokölluð lýsandi siðfræði lýsir ríkjandi siðferðishugmyndum innan menningar án þess að vera staðlandi.

## Tengt efni

* Athafnafræði
* Hagnýtt siðfræði
* Siðspeki

## Tenglar

* Siðfræðistofnun Háskóla Íslands
* *Á siðfræði erindi við vísindamenn?*; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1986[*óvirkur tengill*]
* *Stanford Encyclopedia of Philosophy:* „Ancient Ethical Theory“
* *Stanford Encyclopedia of Philosophy:* „The Definition of Morality“
* *Stanford Encyclopedia of Philosophy:* „Moral Realism“
* *Stanford Encyclopedia of Philosophy:* „Moral Relativism“
* *The Internet Encyclopedia of Philosophy:* „Ethics“
* „Hvað er siðferði? Og hvað er siðfræði?“. *Vísindavefurinn*.
* „Hvernig urðu siðareglur til?“. *Vísindavefurinn*.
* „Hvað getið þið sagt mér um siðfræði Kants og Mills?“. *Vísindavefurinn*.
* „Hvað er átt við með hugtakinu „siðferðileg heppni"?“. *Vísindavefurinn*.
* „Hver er siðferðilegur grundvöllur fyrir aftöku sakamanna?“. *Vísindavefurinn*.
* „Hver eru rök með og á móti beinu líknardrápi?“. *Vísindavefurinn*.
* „Hvers vegna er fólk á móti fóstureyðingum?“. *Vísindavefurinn*.

  *Þessi heimspekigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Siðspeki

|  |
| --- |
| **Siðfræði** |
| Almennt |
|
Siðspeki
dygðasiðfræði / leikslokasiðfræði / skyldusiðfræði
samræðusiðfræði / umhyggjusiðfræði
Gott og illt / rétt og rangt / siðferði |
| Hagnýtt siðfræði |
|
siðfræði heilbrigðisvísinda / líftæknisiðfræði
markaðssiðfræði / viðskiptasiðfræði
umhverfissiðfræði
mannréttindi / réttindi dýra
fjölmiðlasiðfræði / lagasiðfræði
fóstureyðing / líknardráp / siðfræði stríðs  |
| Meginhugtök |
|
réttlæti / gildi / gæði
dygð / réttur / skylda / hamingja
jafnrétti / frelsi
frjáls vilji |
| Meginhugsuðir |
|
Sókrates / Platon / Aristóteles / Epikúros Konfúsíus / Tómas af Aquino
Hume / Kant / Bentham / Mill / Nietzsche Moore / Hare / Anscombe / MacIntyre / Foot Habermas / Rawls / Singer / Gilligan Christine Korsgaard |
| Listar |
|
Listi yfir viðfangsefni í siðfræði
Listi yfir siðfræðinga |

**Siðspeki** er undirgrein siðfræðinnar sem fjallar um eðli siðferðislegra og siðfræðilegra fullyrðinga, viðhorfa og gildismats.

Siðspekin er eitt þriggja meginsviða siðfræðinnar en hin tvö eru forskriftarsiðfræði og hagnýtt siðfræði. Forskriftarsiðfræði og hagnýtt siðfræði fjalla um spurningar eins og „Hvað er rétt og rangt?“, „Hvað er gott og slæmt?“ og „Hvað ber mér að gera?“ en siðspekin leitar hins vegar skilnings á *eðli og afbrigðum* siðferðislegs gildismats og hvernig það verður til.

## Siðspekilegar spurningar

Dæmi um siðspekilegar spurningar eru:

* Hvað þýðir það að segja að eitthvað sé „gott“?
* Hvernig vitum við að eitthvað sé rétt eða rangt? Getum við vitað það?
* Með hvaða hætti er siðferðislegt gildismat ástæða til athafnar?
* Hvað eru gæði? Eru til hlutlæg eða algild gæði?
* Hvað er siðferðisregla? Og hvernig verða slíkar reglur til?

## Tengt efni

* Aristóteles
* Thomas Aquinas
* Forskriftarsiðfræði
* Hagnýtt siðfræði
* R.M. Hare
* Immanuel Kant
* J.L. Mackie
* G.E. Moore
* Siðfræði

## Tengill

* „Ethics“ á Internet Encylopedia of Philosophy

## Heimild

* Fyrirmynd greinarinnar var „*Meta-ethics*“ á ensku útgáfu Wikipedia. Sótt 12. nóvember 2005.

  *Þessi heimspekigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Eyðimörk

Sandöldur í Saharaeyðimörkinni í Líbýu
Atacama eyðimörk

**Eyðimörk** er í landafræði svæði þar sem úrkoma er minni en 250 mm á ári. Slík svæði einkennast af litlum gróðri og þekja nú um það bil einn þriðja af jörðinni. Köld svæði Suðurskautslandsins og Grænlands eru eyðimerkur vegna kulda. Orðið *eyðimörk* er þó oftar notað um svæði þar sem úrkoma er tvöfalt minni en uppgufun. Einnig geta jarðlög á ýmsum svæðum verið svo gropin að úrkoma nýtist ekki gróðri og þau verða gróðurvana af þeim sökum. Suðurskautslandið er langstærsta eyðimörk jarðar.

## Stærstu eyðimerkurnar

Taflan sýnir tíu stærstu svæði jarðarinnar sem flokkuð eru undir eyðimerkurhugtakið, annaðhvort vegna skorts á úrkomu eða vegna kulda, nema hvort tveggja sé.

**10 stærstu eyðimerkursvæði á jörðinni**| Eyðimörk | Flatarmál (km²) | Flatarmál (mi²) |
| --- | --- | --- |
| Suðurskautslandið (Antarktíka) | 14.000.000 | 5.405.430 |
| Sahara (Afríka) | 9.000.000 | 3.474.919 |
| Grænlandsjökull (Norður-Ameríka) | 2.000.000 | 772.204 |
| Góbí eyðimörkin (Asía) | 1.125.000 | 434.364 |
| Rub' al Khali eyðimörkin (Sádí-Arabía) | 650.000 | 250.966 |
| Kalaharíeyðimörkin (Afríka) | 580.000 | 223.939 |
| Sandauðnin mikla (Ástralía) | 414.000 | 159.846 |
| Karakúm eyðimörkin (Asía) | 350.000 | 135.135 |
| Taklamakan eyðimörkin (Asía) | 344.000 | 132.819 |
| Namíbeyðimörkin (Afríka) | 310.000 | 119.691 |

## Tenglar

* Ítarlegur fróðleikur um eyðimerkur jarðar á Stjörnufræðivefnum Geymt 22 júlí 2011 í Wayback Machine

  *Þessi landafræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Hrói höttur

Hrói Höttur.
**Hrói höttur** (enska: **Robin Hood**) er persóna úr enskum þjóðsögum frá miðöldum. Sögurnar gerast á Englandi, nánar til tekið í Skírisskógi í Nottinghamshire í Englandi. Flestir sagnfræðingar eru þó á því að Hrói hafi verið fæddur í Loxley í suðurhluta York-héraðs og að hann sé grafinn í Kirkleesklaustri í vesturhluta Yorkhéraðs.

Í nýrri útgáfunum af sögunum og þeim sem þekktari eru er Hrói mikil hetja sem berst gegn óréttlæti og harðstjórn og er þekktur fyrir að stela frá þeim ríku til að gefa þeim fátæku. Hrói höttur er því orðinn eins konar staðalímynd manneskju sem er tilbúin til að gera hvað sem er, meira að segja brjóta lögin, til að aðstoða þá sem minna mega sín.

Í sögunum hefur Hrói stóran hóp fylgismanna, útlaga sem berjast með honum og styðja hann. Í nýrri útgáfum sagnanna er fógetinn í Nottingham mikill harðstjóri sem misnotar stöðu sína til að bæta eigin hag t.d. með ólögmætum eignaupptökum á landi, ofursköttum og ofsóknum á hendur hinum fátæku. Í sumum útgáfum er Jóhann prins andstæðingurinn, sem situr að völdum á meðan bróðir hans Ríkharður ljónshjarta er í krossför í landinu helga. Jóhann prins var uppi á síðari hluta 12. aldar og byrjun þeirrar 13. (f. 24. desember 1166, d. 19. október 1216). Hann var yngri bróðir Ríkharðs og tók við ríkinu eftir dauða hans. Jóhann hafði viðurnefnið *lackland*, sem þýðir í raun landlaus, vegna þess að sem yngsti sonur átti hann ekki tilkall til valda og erfða. Hann hefur verið nefndur Jóhann landlausi á íslensku og er í raun ekki sá þorpari og skálkur sem margar sögurnar um Hróa hött gefa til kynna. Hann er nú á tímum ef til vill frægastur fyrir að hafa undirritað Magna Carta sem minnkaði völd konungsins í Englandi og margir telja fyrstu tilburði til þess að koma á lýðræðislegum stjórnunarháttum í konungsríki.

Í elstu útgáfunum er Hrói höttur lágstéttarmaður en í þeim síðari er honum yfirleitt lýst sem aðalsmanni og landeiganda. Sumar sögurnar segja að hann hafi barist í krossferðunum en þegar hann kom heim hafi fógetinn veri búinn að yfirtaka landareign hans.

## Félagar Hróa hattar

Í nýrri sögunum er Maríanna unnusta Hróa. Henni er yfirleitt lýst sem hugrakkri og sjálfstæðri konu af aðalsættum.

Litli-Jón er einn einn af dyggustu stuðningsmönnum Hróa. Honum er yfirleitt lýst sem risavöxnum og sterkbyggðum manni. Þegar þeir Hrói hittast í fyrsta sinn reynir Litli-Jón að koma í veg fyrir að Hrói komist yfir brú og þeir berjast um það með stöfum. Bardaginn endar á því að Litli-Jón vinnur og skellir Hróa út í ána. Eftir bardagann fellst hann hinsvegar á að ganga til liðs við Hróa og berjast með honum gegn ofríki fógetans.

Tóki munkur er einn af óvenjulegri fylgismönnum Hróa. Honum er yfirleitt lýst sem feitlögnum, kátum og vingjarnlegum munki sem er auk þess mikill sælkeri bæði á mat og vín.
# Siðblinda

**Siðblinda** (e. *psychopathy* eða *sociopathy*) er alvarleg persónuleikaröskun sem einkennist af skorti á samkennd, grunnu tilfinningalífi, sjálfhverfu og blekkingum. Siðblindir einstaklingar (stundum nefndir *síkkópatar*) eru gjarnan lygasjúkir, þá skortir samvisku og leiðast gjarnan út í glæpi, jafnt ofbeldisglæpi sem og svokallaða hvítflibbaglæpi. Siðblinda er ólæknandi. Einstaklingar með slíka röskun geta ekki átt í eðlilegu sambandi við aðra. Þeir eru kaldlyndir og sýnt hefur verið fram á tengsl á milli siðblindu og ofbeldis. Til að mynda eru 20% fanga siðblindir einstaklingar.

Rót siðblindu er er umdeild en stundum talin liggja hjá foreldrum og eiga rætur í uppeldi og mótun siðgæðisvitundar og sjálfsvitundar. Einstaklingur sem verður fyrir ströngum og ósveigjanlegum kröfum þroskar ekki eigin samvisku. Eins nær einstaklingur ekki þroska þar sem veikar fyrirmyndir eru til staðar sem gefa ekki nægilega leiðsögn. Útkoman verður sjálfmiðaður og tillitslaus einstaklingur, sem í flestum tilfellum fellur fyrir þrenns konar hvötum. Þessar hvatir eru kynlíf, peningar og völd

## Tengt efni

* Siðferði

## Heimildir

* Nanna Briem, „Siðblinda ritstjórnargrein“, *Læknablaðið* 96 (6): 2010.
* Gylfi Ásmundsson, „Af hverju stafar siðblinda?“, *Morgunblaðið* 13. júní 1998.
* Harpa Hreinsdóttir, „Siðblinda eða geðvilla“, *Vefur um siðblindu/geðvillu* 31. desember 2011.