Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kósovóstríðið

Myndir frá Kosóvóstríðinu.
**Kosóvóstríðið** voru vopnuð átök í Kosóvó milli hers Serbíu og Svartfjallands og uppreisnarmanna úr röðum Kosóvóalbana sem mynduðu Frelsisher Kosóvó. Orsök átakanna var vaxandi átök milli Frelsishersins og serbneskrar lögreglu frá 1995. Tilraun lögreglunnar til að ná Adem Jashari, leiðtoga uppreisnarmanna, 5. mars 1998 olli blóðbaði þar sem 60 albanar létu lífið, þar af 18 konur og 10 börn. Blóðbaðið var fordæmt víða um heim og er talið marka upphaf stríðsins. Þann 23. september 1998 gaf Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna út Ályktun öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna 1199 þar sem óhóflegt ofbeldi serbneskrar lögreglu og Júgóslavíuhers var fordæmt. NATO gaf leyfi til loftárása í október 1998 en 15. október var undirritað samkomulag um að Júgóslavía drægi herlið sitt til baka og friðargæsluliðar fengju aðgang að héraðinu. Þetta batt þó ekki enda á átökin og 15. janúar 1999 átti fjöldamorðið í Račak sér stað, þar sem 45 albanar voru drepnir af serbneskum öryggissveitum. Eftir það voru stjórninni í Belgrad settir úrslitakostir. Þegar viðræður sigldu í strand í lok mars hóf NATO loftárásir á Júgóslavíu. Meðal þess sem NATO skilgreindi sem skotmörk voru borgaralegir innviðir eins og brýr, vegir og fjarskiptamöstur. Sumar af þessum árásum, eins og árás á kínverska sendiráðið í Belgrad og sjónvarpsstöð í Novi Sad voru fordæmdar um allan heim. Þann 14. apríl gerðu flugvélar NATO árás á bílalest albanskra flóttamanna við Gjakova fyrir mistök með þeim afleiðingum að 73 létust.

Þann 3. júní samþykkti Slobodan Milošević friðarskilmála NATO. NATO samþykkti samkomulagið 10. júní og hætti hernaðaraðgerðum. Friðargæslulið Kosóvó tók til við friðargæslu í héraðinu 12. júní. Rússneskir friðargæsluliðar höfðu þá þegar náð flugvellinum í Pristína á sitt vald sem olli töluverðri spennu.

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Austin (Texas)

| Austin |
| --- |
| Fylkishöfuðborg |
| Miðbær Austin |
| FániSkjaldarmerki |
| AustinStaðsetning í TexasSýna kort af TexasAustinStaðsetning í BandaríkjunumSýna kort af Bandaríkin |
| Hnit: ﻿ / ﻿ |
| Land |  Bandaríkin |
| Fylki |  Texas |
| Sýsla | Travis, Hays, Williamson |
| Stjórnarfar |
|  • Borgarstjóri | Kirk Watson (D) |
| Flatarmál |
|  • Samtals | 845,66 km2 |
| Hæð yfir sjávarmáli | 185 m |
| Mannfjöldi (2020) |
|  • Samtals | 961.855 |
|  • Áætlað (2023) | 979.882 |
| Tímabelti | UTC−06:00 (CST) |
|  • Sumartími | UTC−05:00 (CDT) |
| Vefsíða | www.austintexas.gov |

**Austin** er höfuðborg Texas-fylkis í Bandaríkjunum og stjórnarsetur Travis-sýslu. Austin stendur í miðju Texas-fylki við Coloradoá og innan borgarmarkanna eru þrjú manngerð stöðuvötn, en það eru *Town Lake*, *Lake Austin*, og *Lake Walter E. Long*. Árið 2023 var áætlaður íbúafjöldi Austin 979.882 manns og telst því vera fjórða stærsta borg fylkisins. Íbúafjöldi höfuðborgarsvæðis Austins (Austin–Round Rock) reiknast vera um 1,5 milljónir manns og samkvæmt íbúatölfræði þá er *Austin-Round Rock* það borgarsvæði í Bandaríkjunum sem er í hvað örustum vexti.

Byggð hófst hér, að talið er, árið 1835 og var byggðarlaginu í fyrstu gefið nafnið *Waterloo* árið 1837. Það var svo tveimur árum síðar sem Mirabeau B. Lamar nefndi borgina eftir Stephen F. Austin; hún var þá orðin hluti af Lýðveldinu Texas.

Texasháskóli er hjartað í borgarlífinu og það er meðal annars honum að þakka að ýmis tæknifyrirtæki eru með mikilvægar starfsstöðvar í borginni (meðal annars IBM, Apple og Samsung). Austin hefur vegna þessa stundum verið kölluð *Silikonhæðir* (Silicon Hills).

Í borginni eru fleiri staðir til tónlistarflutnings að höfðatölu en í nokkurri annarri bandarískri borg, enda er borgin stundum nefnd *The Live Music Capital of the World* eða *Höfuðborg lifandi tónlistar alls heimsins*.

## Tilvísanir

## Tenglar

* Opinber vefsíða
# Wallpaper*

*Wallpaper\** handbók um Reykjavík.
Wallpaper\ er tímarit sem er gefið út af Time Inc. og fjallar einkum um list, hönnun, skemmtun, tísku, ferðalög og fjölmiðla. Það var stofnuð árið 1996 í London af kanadíska blaðamanninum Tyler Brûlé.

*Wallpaper\** gefur út líka handbækur um borgir, þar á meðal eina um Reykjavík.

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Hulu

Merki Hulus.
**Hulu** er bandarísk streymisveita. Hún er í eign Walt Disney fyrirtækisins sem rekur einnig streymisveituna Disney+. Hulu hefur um það bil 40 milljón notendur. Hulu hóf störf árið 2007. Þjónusta Hulu er ekki fáanleg á Íslandi eða öllu heldur í einhverju landi fyrir utan Bandaríkin en árið 2020 opnaði Disney+ á heimsvísu og Íslandi sem átti að koma í staðinn fyrir Hulu.

## Tilvísanir
# Chromium

Skjáskot af Chromium
**Chromium** er opinn vafri og þróunarverkefni sem deilir frumkóða með Google Chrome. Google Chrome bætir við ýmsum aukabúnaði sem ekki er dreift sjálfkrafa með Chromium, eins og PDF-lesara og stuðningi við Adobe Flash. Chromium er hannaður sem einfaldur flipavafri og kom fyrst út árið 2008.

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Esseyja

Esseyjur Michel de Montaigne frá 1588.
**Esseyja** (úr frönsku: *essai*, frá *essayer* „reyna“; stundum þýtt sem „tilraun“) er stutt ritverk þar sem höfundur kynnir ákveðna röksemdafærslu. Hugtakið nær yfir skrif sem gætu líka flokkast sem bréf, ritgerðir, smásögur, bæklingar eða blaðagreinar. Esseyistinn Aldous Huxley skilgreindi esseyjur sem bókmenntagrein þar sem hægt væri að segja næstum hvað sem er um hvað sem er.

Tökuorðið esseyja er notað á íslensku yfir þessa bókmenntagrein og er það orð sem er tiltekið í bókinni *Hugtök og heiti í bókmenntafræði*, en í titli verka hefur það stundum verið þýtt sem „tilraun“ (sbr. *Tilraun um manninn* eftir Alexander Pope), „hugleiðing“ eða „ritgerð“.

## Tilvísanir

  *Þessi bókmenntagrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Pong

Dæmi um það hvernig leikurinn var spilaður.
Spilakassi með Pong, hýstur á Neville Public Museum of Brown Country
**Pong** er spilakassaleikur framleiddur af Atari og upprunalega gefinn út árið 1972, en síðar hefur hann verið gefinn út í öðrum tegundum tölva. Í leiknum er spilaður tvívíður borðtennis séð ofan frá borðsins þar sem tveir spilarar keppast við að slá bolta þannig að hann fari framhjá spaða andstæðingsins.

  *Þessi tölvuleikjagrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Erfðatækni

**Erfðatækni** (**genatækni** eða **erfðaverkfræði**) er líftækni þar sem erfðafræðileg og sameindalíffræðileg þekking er hagnýtt til að framkalla breytingar á erfðamengi lífvera, og þar með á lífefnafræðilegum stjórnunarferlum þeirra og hvarfarásum. Tæknin felst í því að aðferðum sameindaklónunar er beitt til að eyða, bæta við eða breyta einu eða fleiri genum í erfðamengi viðfangslífverunnar, sem þá er sögð erfðabreytt.
Notagildi erfðatækni er mikið í grunnrannsóknum á starfsemi einstakra gena og genaafurða í lífverum, en tæknin hefur einnig verið hagnýtt utan rannsóknastofunnar, svo sem til framleiðslu lyfja í erfðabreyttum smiðjum, erfðabreyttra matvæla og jafnvel gæludýra.

## Heimildir

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Málmur

Rauðglóandi málmur.
**Málmur** í skilningi efnafræðinnar er frumefni, sem myndar auðveldlega jónir (katjónir) og hefur málmtengi. Málmar eru einn þriggja meginflokka frumefna sé flokkað eftir jónunar- og bindieiginleikum, ásamt málmungum og málmleysingjum. Í lotukerfinu skilur skálína sem dregin er frá bóri til pólons á milli málma og málmleysingja. Frumefni á þessari línu eru málmungar, stundum kallaðir hálfmálmar; frumefni neðar til vinstri eru málmar; frumefni ofar til hægri eru málmleysingjar.

Málmleysingjar eru algengari í náttúrunni en málmar þrátt fyrir að málmar séu aðaluppistaða lotukerfisins. Sumir vel þekktir málmar eru ál, blý, gull, járn, kopar, silfur, sink, títan og úran.

Fjölgervingar málma eiga það til að vera gljáandi, þjálir, sveigjanlegir og góðir leiðarar á meðan málmleysingjar (á föstu formi) eru yfirleitt stökkir, skortir gljáa og eru einangrarar.

## Efnislegir eiginleikar

Málmar hafa ákveðna efnislega eiginleika: þeir eru yfirleitt gljáandi (þeir „ljóma“), hafa háan eðlismassa, eru sveigjanlegir og þjálir, hafa yfirleitt hátt bræðslumark, eru yfirleitt harðir og leiða rafmagn og varma vel.

Þessir eiginleikar eru aðallega vegna þess að atómið hefur aðeins laust tak á ystu rafeindum (gildisrafeindum) sínum; af þessum sökum mynda gildisrafeindirnar eins konar „sjó“ í kringum málmjónin. Flestir málmar eru efnafræðilega stöðugir (óhvarfgjarnir), fyrir utan alkalímálma og jarðalkalímálma, sem finnast lengst til vinstri í lotukerfinu.

## Málmblöndur

Málmblanda er efnablanda með málmkennda eiginleika sem inniheldur að minnsta kosti eitt málmfrumefni. Dæmi um málmblöndur eru stál (járn og kolefni), látún (kopar og sink), brons (kopar og annars málms einkum tins), harðál (ál og kopar). Málmblöndur eru sérhannaðar fyrir þær aðstæður sem þær eiga að duga við. Blöð þotuhreyfils getur til dæmis innihaldið meira en tíu frumefni.

## Málmoxíð

Oxíð málma eru basísk; oxíð málmleysingja eru súr.
# Chicago-háskóli

Chicago-háskóli að hausti.
**Chicago-háskóli** eða **Háskólinn í Chicago** (**The University of Chicago**) er einkarekinn rannsóknarháskóli í Hyde Park hverfi Chicago-borgar. Skólinn var stofnaður árið 1890 af John D. Rockefeller. Fyrsta kennslustundin var haldin 1. október árið 1892. Chicago-háskóli var einn fyrsti háskóli Bandaríkjanna sem hefur allt frá stofnun verið blanda af hefðbundnum bandarískum háskóla og rannsóknarháskóla að þýskri fyrirmynd.

Chicago-háskóli er víða talinn einn besti háskóli Bandaríkjanna. 79 nóbelsverðlaunahafar er tengdir skólanum.

## Markverðir nemendur og kennarar

Meðal markverðra nemenda og kennara við skólann má nefna: Hönnuh Arendt, John Ashcroft, Ramsey Clark, Edward H. Levi, Lien Chan, Gary Becker, Milton Friedman, Friedrich Hayek, Robert Lucas, Saul Bellow og J.M. Coetzee, Subrahmanyan Chandrasekhar, John Dewey, T.S. Eliot, Enrico Fermi, Philip Glass, Seymour Hersh, Edwin Hubble, Robert Millikan, Mike Nichols, Mörthu Nussbaum, Paul Ricoeur, Jean-Luc Marion, Leo Strauss, Barack Obama, Bertrand Russell, Philip Roth, David Rockefeller, Carl Sagan, Marshall Sahlins, Kurt Vonnegut, Thornton Wilder, Michael Foote, Paul Wolfowitz.

* Enrico Fermi

### Skáldaðar persónur

Ýmsar skáldaðar persónur hafa einnig tengst skólanum. Meðal þeirra má nefna: Harry Burns og Sally Albright (leikin af Billy Crystal og Meg Ryan) í kvikmyndinni *When Harry Met Sally...*, Indiana Jones (leikinn af Harrison Ford), Robert og Hal (leiknir af Anthony Hopkins og Jake Gyllenhaal) í kvikmyndinni *Proof*, Jack McCoy (leikinn af Sam Watterson) í *Law & Order*, Dr. Josh Keyes (leikinn af Aaron Eckhart) í kvikmyndinni *The Core*, Eddie Kasalivich (leikinn af Keanu Reeves) í kvikmyndinni *Chain Reaction*, Brandon Shaw og Philip Morgan (leiknir af John Dall og Farley Granger) í kvikmynd Alfreds Hitchcock *Rope*, Dr. Lawrence Green (leikinn af Jeremy Piven) í kvikmyndinni *Runaway Jury* og Kate Forster (leikin af Sandra Bullock) í kvkmyndinni *The Lake House*.

## Tenglar

* Vefsíða skólans

  *Þessi skólagrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Blaðgull

Gullmoli sem er 5 mm í þvermál getur orðið að hálfum fermetra af blaðgulli.
**Blaðgull** er gull sem hefur verið hamrað og rúllað þar til það er aðeins um 0,1 μm á þykkt. Blaðgull er aðallega notað í gyllingar. Hægt er að fá blaðgull af ýmsum hreinleika og í ýmsum stærðum. Algengast er 22 karata gull, en ætigull sem er notað í mat og drykk (merkt E 175) þarf að vera minnst 23 karöt. Aðferðin við að gera blaðgull var fundin upp í Egyptalandi hinu forna fyrir um 5000 árum.

## Tilvísanir

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Pompeii

Kortið sýnir svæðið sem varð fyrir áhrifum frá gosinu í Vesúvíus í ágúst 79.
Bakarí í Pompei.
**Pompeii** var rómversk borg nálægt þar sem borgin Napólí stendur nú. Í ágúst árið 79 grófst borgin ásamt borginni Herculaneum undir ösku í kjölfar mikils eldgoss úr Vesúvíusi. Út af þessu varðveittist borgin á nákvæmlega sama veg og hún var þegar hún grófst undir.

Árið 1748 var byrjað að grafa borgina upp en úr þeim uppgreftri hefur komið mikið af þekkingu nútímans um líf á tímum Rómverja. Borgin er á heimsminjaskrá UNESCO.

  *Þessi fornfræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
  *Þessi sögugrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Lausn

Saltvatn er lausn sem inniheldur borðsalt og vatn. Vatnið er leysirinn og saltið er leysta efnið
**Lausn** eða **upplausn** er blanda saman tveggja efna svo um eitt efni virðist að ræða. Ekki verður til nýtt efni heldur blöndun efna í einsleita lausn. Eitt efni er þá vanalega leysirinn sem önnur efni, kölluð leyst efni, eru blönduð við.

Sagt er að leystu efnin leysist upp í leysinum. Leysirinn er þá aðalefnið í lausninni og einkenni hans einkenna lausnina. Dæmi er þegar borðsalt (leyst efni) er leyst upp í vatni (leysir) fæst lausn sem er blanda salts og vatns en hefur öll megineinkenni vatns.

Hugtakið styrkur lausnar vísar til þess hversu mikið af leysta efninu er uppleyst í lausninni.

## Einkenni lausna

Lausn er einsleit blanda, sem þýðir að hún er eins á að líta frá öllum áttum og efnin í henni eru jafndreifð um hana alla. Ekki er hægt að sjá agnir leysta efnisins með berum augum.

Algengasta form lausna er vökvi en gas og fast efni getur líka verið leysir.

### Dæmi

Vökvi sem leysir:

* Gas, vökvi og fast efni getur allt leyst upp í vökva.

Dæmi um gas sem er uppleyst í vökva:

* Súrefni í vatni sem fiskar nýta sér til öndunar.
* kolsýra í gosdrykkjum.

Dæmi um vökva sem er leystur upp í vökva.:

* Etanól í áfengum drykkjum.

Dæmi um fast efni sem er leyst upp í vökva:

* Sykur í vatni.
* Salt í vatni.

Gas sem leysir:
Ef leysirinn er gastegund geta einungis aðrar tegundir gass verið leysta efnið sem leysist upp í gasinu. Hvorki vökvi né fast efni geta leyst upp í gasi.
Dæmi um gas sem er leyst upp í gasi:

* Andrúmsloft jarðar þar sem segja má að súrefni, koltvísýringur og fleiri efni séu leyst upp í nitri.

Fast efni sem leysir:

* Ef leysirinn er fast efni getur gas, vökvi og fast efni leyst upp í honum.

## Heimildir

„Hvað er felling, botnfall og lausn?“. *Vísindavefurinn*.
# Graff

Graff í Reykjavík.
**Graff**, **graffítí** eða **veggjakrot** er áletrun eða mynd sem máluð er á veggi og aðra hluti í almannarými, oftast í leyfisleysi. Graff nær allt frá einföldum fangamörkum eða stílfærðum nöfnum (töggum) sem eru rist eða máluð á hluti, að stórum vegglistaverkum þar sem mikil hugsun og vinna liggur að baki.

Tögg hafa tíðkast frá fornu fari, en graff er umdeilt í samtímanum. Sumir vilja líta á áletranir í leyfisleysi sem skemmdarverk. Nútímagraff má rekja til úðabrúsalistamanna sem máluðu á veggi neðanjarðarlestarstöðva í New York-borg og Philadelphia á 8. áratug 20. aldar. Graffið breiddist svo út um allan heim, meðal annars með vinsældum hip hop- og rapptónlistar. Meðal þekktustu graffara samtímans má nefna Blade, Cornbread, Futura 2000, Dondi White, Blek le Rat og Banksy.

## Tilvísanir

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Listasafn

Guggenheim-safnið í Bilbaó á Spáni.
**Listasafn** er safn þar sem að listarverk eru geymd og eru oft til sýnis almenningi.

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Sviðslistir

Dans er dæmi um sviðslist.
**Sviðslistir** eru listir þar sem listamaðurinn notar rödd, eigin líkama, hljóðfæri, búninga, brúður og aðra leikmuni til listsköpunar. Íslenska hugtakið (og sambærilegt hugtak á ýmsum öðrum tungumálum) vísar til þess að slíkar listgreinar fara oft fram í rauntíma á leiksviði fyrir framan áhorfendur, en ýmis önnur mál kenna þessar listgreinar við flutninginn sem í þeim felst. Þótt sviðslistir fari oft fram á leiksviði eru greinar þeirra sem aðallega fara fram á götum úti, í sirkustjöldum, bænahúsum, galleríum eða á börum; og þótt sviðslistir séu oft rauntímalist koma sömu listgreinar við sögu í kvikmyndagerð, tónlistarútgáfu, myndbandagerð, útvarpsleikhúsi og sjónvarpsleikhúsi.

Helstu greinar sviðslista eru leiklist, dans og tónlist; en til eru fjölmargar listgreinar sem falla til hliðar við þær, eins og brúðuleikhús, spunalist, uppistand, eftirhermur, sirkuslistir, kabarett, revía, drag, búrleska, listdans á skautum, lúðrasveitir, klappstýrur, gjörningalist, töfrabrögð, búktal, sagnamennska, messugjörð, rímnakveðskapur og ljóðaupplestur. Leikstjórar, leikskáld, danshöfundar tónlistarstjórar, hljómsveitarstjórar, tónskáld, sviðshöfundar, handritshöfundar og framleiðendur koma stundum að uppsetningu sviðslistaverka. Hluti sviðslista eru greinar sem ganga út á hönnun leikmynda, leiklýsingar, hljóðmyndar, búninga og förðunar, auk tæknigreina sem tengjast sviðsetningu.

## Tegundir sviðslista

### Óperur

Í óperu blandar listamaðurinn saman munnlegri tjáningu, leik, söng. Í flestum óperum að þá eru tvær eða fleiri aðalpersónur þar sem þau eða þeir eða þær eru að leika og syngja um eitthvað sem er að gerast. Oftast eru óperur flokkaðar sem söngleikir en að vissu leyti eru þær ekki söngleikir. Óperur tjá og túlka tónverk og skala eftir tónlistarhöfund, þar sem tónlist er blandað ofan í leikverkið.

### Leiklist

Leikrit er mjög svipuð óperum nema að handrit kemur í stað tónverks og mælt mál í stað söngs. Upphaflega voru þó leikrit í bundnu máli og sungin í Grikklandi hinu forna. Listamaðurinn segir frá sögu eða sönnum atburði eða jafnvel sýnir rannsóknir.

### Söngleikir

söngleikir er nánast það sama og leikrit í smáatriðum, segja sögu eða lýsa sönnum atburði eða eitthvað annað sem listamanninum dettur í hug. Nema í söngleik er tjáð eins og í óperu, með tónlist söng og alls kyns brellum. Það sem er náskylt söngleik eru tónleikar nema að á milli laga í söngleik bætist við leikur og einhverju er komið fram. Munurinn á söngleik og óperu er sá að í söngleik er samið handrit og skrifaður er annaðhvort gamanleikur, drama eða hryllingur. Tökum sem dæmi ef gamaleikur er saminn er frekar valin lífleg og skemmtileg tónlist sem fer vel i eyru allra. En aftur á móti í óperu er fengið tónskáld og fær hann að semja heilt tónverk (óperu). Þegar tónverkið er tilbúið er samið handrit eftir tónverkinu; ef lagið er dapurt á sér stað dapur atburður í óperunni.

* Dans/freestyle/nútímadans
* Ballett
* Kabarett
* Sinfónía/konsert
* Uppistand
* Gamanleikir
* Gjörningar
# Arthur Schopenhauer

| Arthur Schopenhauer |
| --- |
| Arthur Schopenhauer (1788-1860) |
| Persónulegar upplýsingar |
| Fæddur | 22. febrúar 1788  |
| Svæði | Vestræn heimspeki |
| Tímabil | Heimspeki 19. aldar (Nýaldarheimspeki) |
| Skóli/hefð | Hughyggja |
| Helstu ritverk | *Heimurinn sem vilji og ímynd* |
| Helstu kenningar | *Heimurinn sem vilji og ímynd* |
| Helstu viðfangsefni | frumspeki, fagurfræði, fyrirbærafræði, siðfræði, sálfræði |

**Arthur Schopenhauer** (22. febrúar 1788 – 21. september 1860) var þýskur heimspekingur. Hann er frægastur fyrir rit sitt *Heimurinn sem vilji og ímynd*. Hann er vel kunnur sem heimspekilegur svartsýnismaður, sem sá lífið sem í eðli sínu illt, tilgangslaust og þjáningarfullt. Við nánari athugun kemur þó í ljós að í samræmi við austræn trúarbrögð, sem höfðu mikil áhrif á hann, einkum hindúismi og búddismi, sá hann frelsun eða lausn undan þjáningum í fagurfræðilegum hugleiðingum, samúð með öðrum og meinlætalifnaði. Hugmyndir hans höfðu mikil áhrif bæði í heimspeki og sálfræði og á tónlist og bókmenntir.

## Helstu ritverk

* *Um fjórfalda rót lögmálsins un nægjanlega ástæðu* (*Über die vierfache Wurzel des Satzes vom zureichenden Grunde*), 1813
* *Um sjón og liti* (*Über das Sehen und die Farben*), 1816
* *Heimurinn sem vilji og ímynd* (*Die Welt als Wille und Vorstellung*), 1818/1819
* *Um viljann í náttúrunni* (*Über den Willen in der Natur*), 1836
* *Um frelsi mannlegs vilja* (*Über die Freiheit des menschlichen Willens*), 1839
* *Um grundvöll siðferðisins* (*Über die Grundlage der Moral*), 1840
* *Hjáverk og vanrækt skrif* (*Parerga und Paralipomena*), 1851

## Heimild

* Fyrirmynd greinarinnar var „*Arthur Schopenhauer*“ á ensku útgáfu Wikipedia. Sótt 4. apríl 2006.

## Tenglar

* *Stanford Encyclopedia of Philosophy:* „Arthur Schopenhauer“
* *Arthur Schopenhauer*; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1965[*óvirkur tengill*]

  *Þessi heimspekigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Borgarskipulag

París var umbreytt á milli áranna 1850 og 1870 í gegnum stórfellt borgarskipulag Georges-Eugène Haussmann verkfræðings. Línurnar tákna nýjar götur sem urðu til í í kjölfar umbreytingarinnar.
**Borgarskipulag** á við meðvitaða stjórn og skipulag á útþenslu borgar eða þéttbýlis. Slík borgarskipulagning spannar allt frá hönnun torga og gatna til skipulagningar heillar borgar. Hún felur í sér meðal annars arkitektúr, uppbyggingu samgöngu- og fjarskiptakerfa, greiningu umhverfis, loftslags og landslags, og mannlega þætti.

Fyrsta fræðiritið á íslensku um skipulagsmál, *Um skipulag bæja,* var skrifuð af Guðmundi Hannessyni lækni og gefið út 1916. Bókin var endurútgefin árið 2017 ásamt aldarspegli, fimm ritgerðum um verk Hannesar. „Um skipulag bæja - Aldarspegill“.

Á Íslandi er skipulag gert í samræmi við skipulagslög sem taka bæði til þéttbýlis og dreifbýlis auk óbyggða. Skipulagsstigin eru eftirfarandi:

1. Landsskipulag
2. Svæðisskipulag
3. Aðalskipulag
4. Deiliskipulag

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# OpenStreetMap

OpenStreetMap|  |
| --- |
| OpenStreetMap kort af Reykjavík |
| Vefslóð |  |
| Slagorð | *The Free Wiki World Map* |
| Rekin í ágóðaskyni? | Nei |
| Gerð | Samvinnukortaverkefni |
| Skráning | Aðeins til að breyta gögnunum |
| Eigandi | OpenStreetMap stofnunin (enska: *OpenStreetMap Foundation*) |
| Stofnað af | Steve Coast |
| Hleypt af stokkunum | 1. júlí 2004 |

Steve Coast, 2009
**OpenStreetMap** (skammstafað **OSM**) er samvinnuverkefni með það að markmiði að búa til frjálst kort af heiminum. Verkefnið er wiki-verkefni (líkt og Wikipedia) sem hver-sem-er getur lagt fram gögn í og bætt þannig kortagrunninn, en bæði grunnurinn sjálfur og afleidd kort byggð á honum eru undir Open Database License hugverkaleyfinu.

OpenStreetMap grunnurinn er að mestu búinn til af sjálfboðaliðum sem ferðast um með GPS tæki í upptökuham og láta tækið skrá GPS *ferla* sem sýna hvert leiðin lá. Grunnkortagögnunum er svo breytt með hliðsjón að ferlunum. Einnig eru þó notuð annarskonar gögn við að halda við grunninum, t.d. kortagögn frá hinu opinbera enda hafi þau verið gefin út undir samhæfum leyfum. OpenStreetMap er til dæmis notað í ókeypis forritinu Marble.

## Tilvísanir

## Tenglar

* Aðal OpenStreetMap vefurinn með kortasjá
* OpenStreetmap wiki-síðan með upplýsingar fyrir notendur
* OpenStreetMap.is vefurinn á íslensku
# Arthur Miller

Arthur Miller
**Arthur Asher Miller** (17. október 1915 – 10. febrúar 2005) var bandarískt leikskáld og rithöfundur. Hann var áberandi í bandarísku bókmenntalífi og kvikmyndum í yfir 61 ár. Best þekktu verk Arthur Millers eru *Í deiglunni* og *Sölumaður deyr*, en þau hafa bæði verið sett upp í íslensku leikhúsi. Hann var einnig þekktur fyrir skammvinnt hjónaband sitt við leikkonuna Marilyn Monroe (1956-1961) sem snerist til gyðingdóms fyrir hann.
# Federico García Lorca

**Federico García Lorca** (5. júní 1898 – 19. ágúst 1936) var spænskt ljóðskáld, leikritahöfundur og leikhússtjórnandi. Hann var helsti liðsoddur og merkisberi ljóðskáldanna í *Generación del 27*. Hann var skotinn af Falangistum í byrjun spænsku borgarastyrjaldarinnar. Hann var skólabróðir og vinur Luis Buñuel og Salvador Dalí sem báðir urðu heimsfrægir listamenn sömuleiðis.

## Tenglar

* *Hve sælt að dvelja með þér dauði minn...*; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1989

  *Þessi æviágripsgrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*