Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Málverk

Mona Lisa er eitt þekktasta málverk hins vestræna heims
**Málverk** er flötur sem hefur verið settur litum, annaðhvort með penslum eða öðrum verkfærum, jafnvel höndum. Flöturinn getur verið veggur, léreft, gler eða pappír o.s.frv. Málverk í listrænum tilgangi er samsetning sem líkist fyrirmyndinni eða er byggt upp af hinum ýmsu formum eða formleysum. Talað er um hlutbundna og óhlutbundna list. Hvortveggja getur verið gert eftir ákveðinni listastefnu til að tjá þá sýn eða hughrif sem listamaðurinn ætlar að framkalla. Með elstu málverkum sem vitað er um eru hellamálverkin í Grotte Chauvet í Frakklandi sem eru frá steinöld.

## Um orðaforða málara fyrri alda

Eldri sagnir yfir að mála eru meðal annars „að steina“ („steint skip“), „skrifa“ („salurinn var skrifaður innan“) eða „að fá“ (oft haft um rúnir), en málverk af manni var nefnt „mannfái“.[*heimild vantar*] Latneskættaða sögnin „að penta“ var höfð um að mála á miðöldum, og þýskættaða sögnin „að farfa“, en farfi er nefndur í Íslendingasögunum. Altarismálverk hafa oft verið nefndar töflur (sbr. altaristafla) úr latínu *tabula* „spjald“ yfir málverk máluð á viðarspjöld.

Halldór Laxness minnist á orðanotkun fyrri alda í ritgerð sinni, „Myndlist okkar forn og ný“, sem birtist í bókinni *Sjálfsagðir hlutir*, en þar segir hann:

Þess skal til getið að í fornu máli merkti „skrifa“ sama og mála; „marka“ þýddi einnig sama og mála. „Smíð“ táknaði hverskyns „fabricatio“ og mátti hafa um málverk einsog vér nú segjum tónsmíð.“

— .

## Tenglar

* *Hvert er elsta málverk sem vitað er um og er ennþá til í heiminum, og hve gamalt er það?*; Vísindavefurinn

  *Þessi myndlistagrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Melbourne

Aðaljárnbrautarstöð Melbourne.
**Melbourne** er höfuðborg ástralska fylkisins Victoriu. Á stór-Melbourne svæðinu búa um fimm milljónir manna sem gerir hana að stærstu borg landsins. Svæðið er hinsvegar mjög mörg sveitarfélög og í Melbourne-borg sjálfri (sem er miðborgin) búa einungis 46.000 manns. Í gegn um borgina liggur áin Yarra.

## Saga

Borgin var stofnuð árið 1835 af tveimur hópum frjálsra manna (ólíkt mörgum öðrum áströlskum borgum sem flestar voru stofnaðar sem fanganýlendur). Til að byrja með var hún einungis smábær, en þegar gull uppgötvaðist í Victoriu og hún var gerð að sjálfstæðri nýlendu með Melbourne sem höfuðborg, óx borgin hratt og á níunda áratug nítjándu aldar varð hún næst-stærsta borg breska heimsveldisins. Þegar Samveldið Ástralía var stofnað árið 1901 var Melbourne gerð höfuðborg hins nýja samveldis og hélt hún því hlutverki til stofnunar Canberra 1927.

Borgin er nefnd eftir Melbourne lávarði, sem var tvisvar forsætisráðherra Bretlands (1834 og 1835–1841).

## Menning

Melbourne er ein helsta menningarborg Ástralíu. Þar er árlega haldin kvikmyndahátíð, þaðan koma margir heimsfrægir tónlistarmenn og hljómsveitir (m.a. Nick Cave og AC/DC) og hún er ein helsta kvikmyndaframleiðsluborg Ástralíu. Mikil gróska er líka í íþróttum í Melbourne og eru þar mjög mörg íþróttalið (t.d. eru 9 af 16 liðum í úrvalsdeildinni í áströlskum fótbolta þaðan). Ólympíuleikarnir voru haldnir þar 1956 og árlega fer þar fram ástralski Formúlu 1 kappaksturinn. Í borginni eru svo þar að auki sjö háskólar, höfuðstöðvar margra fyrirtækja og margt fleira. Borgin hýsti Heimsveldisleikana árið 2006 og fóru þeir fram á MCG, Melbourne Cricket Ground.
# Expressjónismi

**Expressjónismi** var listastefna á fyrri hluta 20. aldar, upphaflega í málaralist, þar sem áhersla var lögð á óhefta tjáningu tilfinninga.

## Tenglar

* *Expressjónistar í sviðsljósinu*; 1. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1974[*óvirkur tengill*]
* *Expressjónistar í sviðsljósinu*; 2. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1974[*óvirkur tengill*]
* „Hvað er expressjónismi?“. *Vísindavefurinn*.

  *Þessi myndlistagrein  sem tengist byggingarlist er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Sidney Nolan

Sidney Nolan.
**Sir Sidney Robert Nolan** (22. apríl, 1917 – 28. nóvember 1992) var einn af helstu listmálurum Ástralíu á ofanverðri 20. öld. Hann er þekktastur fyrir myndaröð sem hann málaði af Ned Kelly, hinum fræga ástralska útlaga (*bushranger*).

## Tenglar

* *Ned Kelly*; um Nolan og Kelly; grein í Morgunblaðinu 1994

  *Þetta æviágrip er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Eyðilandið

**Eyðilandið** (The Waste Land) er ljóð eftir T.S. Eliot. Það kom út á íslensku árið 1990 í tvítyngdri útgáfu, á frummálinu og í íslenskri þýðingu Sverris Hólmarssonar ásamt skýringum (þýðingum á skýringum Eliots og viðbótarskýringum þýðanda). Fyrsti kaflinn, „Greftrun hinna dauðu“ hafði birst í Ljóðormi árið 1988. Einnig höfðu Helgi Hálfdanarson, Stefán Sigurkarlsson og Magnús Ásgeirsson þýtt hluta af ljóðinu.

Eyðilandið kom út árið 1922 en sama ár kom einnig út skáldsagan Ulysses eftir James Joyce. Þessi verk voru framúrstefnuleg og merki um formgerðarbyltingu sem síðar hefur oft verið kennd við módernisma.

## Tenglar

Greinar á íslensku
* Kendra Willson, Á mörkum lausamáls – Són, 6. hefti 2008 (01.01.2008), Bls. 85-96
* Eliot og Völsungasaga, Morgunblaðið 9.12.2001, Bls. 26

Ljóðið sjálft
* gutenberg
* Complete annotated poem
* *The Waste Land* Geymt 3 ágúst 2016 í Wayback Machine at the British Library

Útgáfur með skýringum
* Critical essay on *The Waste Land* @ the Yale Modernism Lab Geymt 21 júní 2011 í Wayback Machine
* Exploring *The Waste Land*
* Hypertext version of *The Waste Land* with sources Geymt 17 júlí 2011 í Wayback Machine
* He Do the Police in Different Voices, a Website for Exploring Voices in *The Waste Land*

Hljóðupptökur
* Audio of T.S. Eliot reading the poem Geymt 10 júní 2004 í Wayback Machine
* The Waste Land
* BBC audio file. Discussion of *The Waste Land* and Eliot on BBC Radio 4 in *In our time*.
# Giorgio de Chirico

Giorgio de Chirico
**Giorgio de Chirico** (10. júlí 1888 – 20. nóvember 1978) var grísk-ítalskur listmálari, fæddur í Volos, Grikklandi. Móðir hans var borin og barnfædd í Genúa og faðir hans sikileyskur.

## Tenglar

* *Ráðgátan de Chirico*; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1983[*óvirkur tengill*]

  *Þetta æviágrip er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Módernismi

**Módernismi** er stefna eða tímabil í listum sem nær frá seinni hluta 19. aldar til miðbiks eða seinnihluta þeirrar tuttugustu. Módernismi var einnig áhrifamikill á 20. öld á öðrum sviðum vestrænnar menningar, svo sem í stjórnmálum, hugvísindum og hönnun. Hugtakið módernismi er einnig notað til þess að lýsa ákveðnu menningarástandi, tíðaranda og afstöðu manna til tíma og framþróunar.

Póstmódernismi tók við af módernismanum á 20. öld.

## Tenglar

* „Hvað er módernismi?“. *Vísindavefurinn*.

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*