Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Skammtaljósfræði

**Skammtaljósfræði** er sú grein innan eðlisfræðinnar sem fjallar um skammtaeiginleika ljóss og víxlverkun þess við atóm.

James Clerk Maxwell setti fram jöfnur sínar sem lýstu rafsegulbylgjum með 4 diffurjöfnum og gerðu ráð fyrir því að ljós væri samfelld rafsegulbylgja. En í byrjun 20. aldarinnar var sýnt fram á að ljós hegðaði sér einnig sem eindir. Síðan þá hefur verið talað um tvíeðli ljóss, þ.e. að ljós er bæði bylgja og eind, kölluð ljóseind.

Skammtaljósfræði nýtir sér einmitt þessa tvíræðni ljóssins og skilgreinir ljós sem skammta af rafsegulbylgjum og er lýst stærðfræðilega með skammtarafsegulfræði,

  *Þessi eðlisfræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Ormurinn langi

"Ormurinn langi", eins og Halfdan Egedius túlkaði það í hátíðarútgáfu Heimskringlu frá 1899
**Ormurinn langi** er sennilega þekktasta langskipið frá víkingaöld. Ormur þýðir hér snákur eða dreki.

Samkvæmt Snorra Sturlusyni var Ormurinn langi smíðaður fyrir Ólaf Tryggvason (konungs Noregs 995–1000) og var fyrirmyndin skipið sem kallað var Ormurinn, sem Ólaf hafði tekið sem herfang frá *Rauði hinum ramma* í Hálogalandi eftir að konungurinn hafði pyntað hann til bana. Eftir að Ormurinn langi hafði verið smíðaður var hinn Ormurinn nefndur Ormurinn skammi.

Ágreiningur er um hversu stórt skip Ormurinn langi var, ágiskanir á lengd er allt frá 37 metrum að 55 metrar. Í honum voru 34 rúm og ef tvær árar voru í rúmi og einn ræðari á hverja ár hafa verið 68 ræðarar á skipinu. Margar ágiskanir telja að ræðarar hafi verið mun fleiri afþví að fleri ræðara hafi þurtf á hverja ár. Með aukaáhöfn og öðrum störfum gætu 130 – 150 menn hafa verið um borð.
Ormurinn langi var síðasta skip Ólafs konungs sem var sigrað í Svoldarbardaganum.

Ormurin langi er einnig nafn á færeysku danskvæði sem fjallar um Ólaf Tryggvason Noregskonung og Svoldarorrustu.

Segir svo í Heimskringlu Sorra Sturlussonar í Ólafs sögu Tryggvasonar um Ormin langa:

“*Þann vetur eftir er Ólafur konungur hafði komið af Hálogalandi lét hann reisa skip mikið inn undir Hlaðhömrum, það er meira var miklu en önnur þau skip er þá voru í landinu og eru enn þar bakkastokkar þeir svo að sjá má. Þar sem er grasi vaxið er 4 alnir og átta tugir á lengd. Þorbergur skafhögg er nefndur sá maður er stafnasmiður var að skipinu en þar voru margir aðrir að, sumir að fella, sumir að telgja, sumir saum að slá, sumir til að flytja viðu. Voru þar allir hlutir vandaðir mjög til. Var skipið bæði langt og breitt og borðmikið og stórviðað. […] Var það dreki og ger eftir því sem Ormur sá er konungur hafði haft af Hálogalandi en þetta skip var miklu meira og að öllum hlutum meir vandað. Það kallaði hann Orm hinn langa en hinn Orm hinn skamma. Á Orminum langa voru fjögur rúm og þrír tugir. Höfuðin og krókurinn var allt gullbúið. Svo voru há borðin sem á hafskipum. Það hefir skip verið best gert og með mestum kostnaði í Noregi*.”Heimskringla Ólafs saga Tryggvasonar

## Tilvísanir

## Heimildir

* Torstein Arisholm, Knut Paasche, Trine Lise Wahl; Klink og seil Norsk Sjøfartsmuseum 2006 ISBN 82-90089-70-8
* Hjalmar Falk; Fornnordisk sjöfart Bokdokgruppen AB 1995 ISBN 91-87360-10-1
* Åsmund Kristiansen, Kai Linde; Tjærelukt og hammerslag Saltdal kommune 2006 ISBN 82-995625-6-2
* Roald Morcken; Langskip, knarr og kogge Bergen 1980 ISBN 82-990695-0-5
* Bjarni Aðalbjarnarson (ritstjóri) (1941). Íslenzk fornrit XXVI : Heimskringla I. Hið íslenzka fornritafélag.
* Ólafía Einarsdóttir: (1967). «Árið 1000» i Skírnir 141. árgangur 1967, 1. Tölublað bls. 128-138
# Haraldur gilli

Haraldur gilli gengur yfir glóandi járn til að sanna faðerni sitt.
**Haraldur gilli** eða **Haraldur 4. Magnússon** (1103 – 14. desember 1136) var konungur Noregs frá 1130-1136, þar af fyrstu fimm árin með Magnúsi blinda, bróðursyni sínum.

Haraldur ólst upp á Írlandi og varð aldrei vel talandi á norræna tungu. Hann kom til Noregs frá Suðureyjum einhverntíma á 3. áratug 12. aldar. Þegar þangað kom gekk hann á fund Sigurðar konungs Jórsalafara og tjáði honum að hann væri hálfbróðir hans, sonur Magnúsar berfætts, og þá getinn í síðustu herför Magnúsar til Bretlandseyja. Sigurður lét hann sanna orð sín með járnburði og var Haraldur leiddur af tveimur biskupum yfir glóandi heit plógjárn; þremur dögum síðar voru fætur hans skoðaðir og reyndust heilir og viðurkenndi Sigurður hann þá sem bróður sinn en fékk hann til að heita því að krefjast ekki krúnunnar meðan Sigurður og Magnús sonur hans lifðu.

Haraldi tókst að afla sér vinsælda við hirðina en Magnús bróðursonur hans var aftur á móti óvinsæll og þegar Sigurður Jórsalafari dó 1130 brást Haraldur skjótt við og tókst að fá sig kjörinn konung ásamt Magnúsi. Þeir ríktu saman nokkur ár en árið 1134 kom til átaka; Magnúsi tókst að reka Harald úr landi en hann sneri svo aftur, náði Magnúsi á sitt vald, lét blinda hann, gelda og lemstra og kom honum fyrir í klaustri.

Skömmu síðar gaf sig fram maður sem nefndur var Sigurður slembidjákn og kvaðst einnig vera launsonur Magnúsar berfætts. Haraldur neitaði að viðurkenna hann. Nokkru síðar gerði Sigurður aðför að Haraldi konungi þar sem hann gisti hjá frillu sinni, Þóru Guttormsdóttur, og drap hann. Sigurður lýsti svo morðinu á hendur sér og vildi láta taka sig til konungs en var dæmdur útlægur og varð að flýja frá Björgvin. Þess í stað voru barnungir synir Haraldar, Sigurður munnur og Ingi, kjörnir konungar og börðust menn þeirra við menn Sigurðar slembidjákns og Magnúsar blinda 1139. Þar var Magnús drepinn og Sigurður handtekinn og síðan píndur til bana.

Haraldur kvæntist Ingiríði, dóttur Rögnvaldar stutthöfða Svíakonungs, og áttu þau soninn Inga sem síðar var kallaður krypplingur. Hann átti einnig fjölda frillubarna; Sigurður munnur og Eysteinn urðu konungar og Magnús sonur Haraldar fékk einnig konungsnafnbót 1142, þá sjö ára að aldri, en dó þremur árum síðar og er ekki talinn með í norsku konungaröðinni.

## Heimildir

* Fyrirmynd greinarinnar var „*Harald Gille*“ á norsku útgáfu Wikipedia. Sótt 30. desember 2009.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Fyrirrennari: **Sigurður Jórsalafari** |

|  |
| --- |
| **Noregskonungur með Magnúsi blinda (til 1135)** |
| (1130 – 1136) |

 | Eftirmaður: **Sigurður munnur Ingi krypplingur** |