Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Genfarvatn

Gervihnattarmynd af Genfarvatni
**Genfarvatn** (franska: *Lac Léman*, stundum *Lac de Genève*; þýska: *Genfer See*) er stöðuvatn á landamærum Sviss og Frakklands. Það er tæplega 8000 km² að stærð og eitt af stærstu vötnum Vestur-Evrópu. Tæplega 60% af því eru í svissnesku kantónunum Genf, Vaud og Valais, en afgangurinn í franska héraðinu Haute-Savoie.

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Munkaselur

**Munkaselur** (monachus monachus) er selategund.

Munkaselir voru eitt sinn útbreiddir um allt Miðjarðarhaf og Atlantshafið. Nú eru þeir sú selategund sem talin er í mestri útrýmingarhættu. Aðeins nokkur hundruð búa í austanverðu Miðjarðarhafi, aðallega Grikklandi. Síðustu selirnir sem bjuggu í Svartahafi dóu út á síðasta áratug 20.aldar.

Fyrr á tíð er talið að selirnir hafi haldið til á opnum ströndum og farið þar á land til að eignast afkvæmi sín, eða kæpa. Eftir því sem menn urðu aðgangsharðari og duglegri við seladrápin, þá lærðu selirnir að slíkir staðir væru ekki öruggir. Þeir fóru að kæpa á mög afskekktum stöðum og urður sérstaklega hrifnir af hellum í sjávarmálinu, sem jafnvel var ekki hægt að komast að nema neðansjávar. Með því að aðlagast þannig tókst selunum að lifa af, þótt litlu muni nú að þessi glæsilegu dýr deyji alveg út.

Stór munkaselanýlunda var á Cabo Blanco í Márítaníu í Vestur-Afríku. Þar bjuggu mörg hundruð selir. Árið 1997 gerðist eitthvað skelfilegt þar og tveir þriðju hlutar selastofnsins dó á skömmum tíma. Ekki er enn vitað hvað átti sér stað. Annaðhvort er talið að skæður smitsjúkdómur hafi brotist út eða að dýrn hafi étið eitraða þörunga. Nú eru aðeins 200 selir eftir við Cabo Blanco en selanýlendan virðist þó vera smátt og smátt að ná sér á strik. Þá hefur um 20 sela hópur sést á Eyðieyjum, litlum eyjaklasa sem er ekki langt frá Madeira. Talið er að þar sé um að ræða seli frá Capo Blanco.

Sennilega er enginn samgangur milli munkaselanna í Miðjarðarhafi og Atlantshafi. Það hefur í för með sér að einsleitni tegundarinnar vex sífellt með aukinni innræktun, sem gerir munkaselina viðkvæmari fyrir sveiflum og erfðasjúkdómum.

Hins vegar hefur það glatt aðdáendur þessa þokkafulla sels að á síðustu árum hafa selir sést hér og hvar í Miðjarðarhafinu þar sem þeir höfðu ekki sést lengi.

| Fræðiheiti | Monachus monachus |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Lengd | Hátt í þrír metrar |  |  |
| Þyngd | 400 kíló |  |  |
| Fjöldi | Rúmlega 500 |  |  |

## Tilvísanir
# Skýþar

Skýþískur kambur.
**Skýþar** (úr grísku Σκύθης, Σκύθοι) voru hirðingjaþjóð sem bjó í Evrasíu á svæði sem nefndist Skýþía og náði yfir Mið-Asíu og hluta Austur-Evrópu frá 7. öld til 3. aldar f.o.t. Hnignun þeirra stafaði af átökum við Akkamenída og Makedóna. Að lokum lögðu Sarmatar, sem voru skyld þjóð, lönd þeirra undir sig, og Alanar lögðu svo lönd Sarmata undir sig. Skýþar eru taldir hafa verið írönsk þjóð sem talaði íranskt mál og trúarbrögð þeirra voru skyld frumírönskum trúarbrögðum.

Skýþar voru með fyrstu miðevrópsku hirðingjaþjóðunum sem börðust á hestbaki. Þeir tóku við af Kimmeríum sem ráðandi afl á sléttunum í Mið-Asíu á 8. öld f.o.t. Veldi þeirra hefur verið kallað fyrsta miðasíska hirðingjastórveldið.

Eftir þeirra daga var heiti þeirra notað yfir ýmsar evrasískar þjóðir sem ekkert áttu skylt við þá, eins og Húna, Gota, Tyrkneskar þjóðir, Avara, Kasara og aðra hirðingja.

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*