# Gæsalappir

**Gæsalappir** eða **tilvitnunarmerki** (annað hvort einfaldar (‚…‘) eða tvöfaldar („…“) gæsalappir) eru greinarmerki sem notuð eru til að afmarka beina ræðu, orðréttar tilvitnanir, einstök orð og orðasambönd (m.a. sérnöfn, til að gefa í skyn eða koma á framfæri háði eða kaldhæðni) o.fl.
Þær samanstanda af opnunargreinarmerki og lokunargreinarmerki, og fer það eftir tungumáli, málvenjum o.fl. hvort þessi tvö merki eru sama táknið.

## Orðsifjar

Orðið „gæsalappir“ er komið af þýska orðinu „gänsefüsschen“ sem er talmál, „gåsefødder“ þekkist í dönsku sem tökuorð úr þýsku en algengara er að tala um „gåseøjne“ eða „anførselstegn“. Elsta dæmi Orðabókar Háskólans um orðið „gæsalappir“ er úr bókinni *Stuttur leiðarvísir fyrir alþýðu til þess að skrifa íslenzku rjett og greinilega* eftir Magnús Jónsson.

## Gæsalappir í ýmsum tungumálum

| Tungumál | Venjubundnar | Öðruvísi | Bil |
| --- | --- | --- | --- |
| Tvöfaldar | Einfaldar | Tvöfaldar | Einfaldar |
| Afríkanska | „…” | ‚…’ |  |  |  |
| Albanska | «…» | ‹…› | “…„ | ‘…‚ |  |
| Hvítrússneska | «…» |  | „…“ |  |  |
| Búlgarska | „…“ | ‚…‘ |  |  |  |
| Kínverska | 「…」 | 『…』 | “…” | ‘…’² |  |
| Króatíska | »…«  | ›…‹ |  |  |  |
| Tékkneska | „…“ | ‚…‘ | »…«  | ›…‹  |  |
| Danska | „…“ | ‚…‘ | »…«  | ›…‹  |  |
| Hollenska | „…” | ‚…’ | ”…” | ’…’ |  |
| Enska¹ | “…” | ‘…’ |  |  | 1~2 pt |
| Eistneska | «…» |  | „…“ |  |  |
| Finnska | ”…” | ’…’ | »…» | ›…› |  |
| Franska³ | « … » | ‹ … ›¹ | “…” | ‘…’ | ¼ em |
| Þýska³ | „…“ | ‚…‘ | »…«  | ›…‹  |  |
| Gríska | «…» | ‹…› | “…„ | ‘…‚ | 1 pt |
| Ungverska | „…” |  | »…«  |  |  |
| Íslenska | „…“ | ‚…‘ |  |  |  |
| Írska | “…” | ‘…’ |  |  | 1~2 pt |
| Ítalska³ | «…» |  | “…” | ‘…’ | 1~2 pt |
| Japanska | 「…」 | 『…』 | (5) |  |  |
| Lettneska | «…» |  | „…“ |  |  |
| Litháíska | „…“ | ‚…‘ | «…» | ‹…› |  |
| Norska | «…» | ‘…’ | „…“ | ‚…‘ |  |
| Pólska | „…” | ‚…’ ² ⁴ | «…» ² |  |  |
| Portúgalska | «…» | ‹…› | “…” | ‘…’ | 0~1 pt |
| Portúgalska (Brasilía) | “…” | ‘…’ |  |  | 0~1 pt |
| Rúmenska | „…” | «…» |  |  |  |
| Rússneska | «…» |  | „…“ |  |  |
| Serbneska | „…“ | ‚…‘ | »…«  | ›…‹  |  |
| Slóvakíska | „…“ | ‚…‘ | »…«  | ›…‹  |  |
| Slóvenska | „…“ | ‚…‘ | »…«  | ›…‹  |  |
| Sorbíska | „…“ | ‚…‘ |  |  |  |
| Spænska | «…» | “…” | “…” | ‘…’ | 0~1 pt |
| Sænska | ”…” | ’…’ | »…» | ›…› |  |
| Sviss³ | «…» | ‹…› |  |  |  |
| Tyrkneska | «…» | ‹…› | “…” | ‘…’ | 0~1 pt |
| Úkraínska | «…» |  | „…“ |  |  |

1. Gæsalappirnar eru í lengri tilvitnunum endurteknar í byrjun hverrar línu.
2. Inni í annarri tilvitnun.
3. Í Sviss eru sömu gæsalappir notaðar í frönsku, þýsku og ítölsku.
4. Sjaldgæfar.

## Tákn

### Þýskar gæsalappir

Þýskar gæsalappir eru einnig notaðar í íslensku, búlgörsku og rússnesku.

| Dæmi | Unicode (í tugakerfinu) | HTML | Lýsing |
| --- | --- | --- | --- |
| ‚O‘ | U+201A (8218), U+2018 (8216) | &sbquo; &lsquo; | Einfaldar þýskar gæsalappir (hægri og vinstri) |
| „O“ | U+201E (8222), U+201C (8220) | &bdquo; &ldquo; | Tvöfaldar þýskar gæsalappir (hægri og vinstri) |

## Gæsalappir í Word (í Windows)

* Halda niðri Alt-takkanum og stimpla inn eftirfarandi númer
* Opnunargæsalöpp („): Alt 0132
* Lokunargæsalöpp (“): Alt 0147

## Gæsalappir í Macintosh

* Halda niðri Alt-takkanum og stimpla inn eftirfarandi
* Opnunargæsalöpp („): Alt Ð
* Lokunargæsalöpp (“): Alt Shift Ð

## Heimild

* Svar við „*Hver er uppruni íslensku gæsalappanna? Eru þær notaðar í öðrum ritmálum?*“ á Vísindavefnum. Sótt 6. október 2005.

## Tenglar

* Auglýsing um greinarmerkjasetningu (Sbr. sérstaklega 11.gr.)
* „Ritreglur“ varðandi Tilvitnunarmerki (gæsalappir) Geymt 22 febrúar 2006 í Wayback Machine hjá Íslenskri málstöð.
* Gæsalappir í HTML, SGML og XML Geymt 6 febrúar 2005 í Wayback Machine
* Íslenskar gæsalappir á íslenska lyklaborðinu?, vísindavefurinn (síðast uppfært 2021, sótt 1. júní 2026)