Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Devanagarí

**Devanagarí** (hindí: देवनागरी, *Devanāgarī*), einnig kallað **nagarí**, er ritkerfi Indlands og Nepal. Ritkerfið var fundið upp á 11. öld út frá fornri skrift sem nefnist brahmi. Miklar bókmenntir á sanskrít hafa verið gefnar út með þessu letri en það hefur þó enga opinbera stöðu sem ritkerfi þeirrar tungu og fleiri hafa verið notuð. Skriftin er skrifuð frá vinstri til hægri, notar ekki hástafi, er af gerðinni abúgída, samanstendur af 48 bókstöfum; 34 samhljóðum og 14 sérhljóðum, og nánast allir stafirnir bera einkennandi línu sem gengur í gegnum stafinn að ofan.

Devanagarí er notað til að skrifa hindí, maratí og nepölsku. Frá því á 19. öld hefur það verið mest notaða skrift fyrir sanskrít. Skriftin er líka notuð fyrir bojpurí, gujarí, paharí (garvalí og kúmaní), konkaní, magahí, maítilí, marvarí, bilí, nevarí, santalí, tarú og stundum sindí, sérpu og kasjmirí. Áður fyrr var hún notuð til að skrifa gújaratí.

Nafnið „devanagarí“ er upprunið af tveimur orðum úr sanskrít; *deva* kemur af orðinu „guð“ eða „guðlegur“ og *nāgarī* kemur af orðinu „borg“ og má lauslega þýða sem „skrift guðsborgar“ eða „hin guðlega skrift“.

## Sérhljóðar

Sérhljóðarnir og kerfið þeirra eru:

|  | sjálfstæð mynd | Rómanskur stafur | með प |  | sjálfstæð mynd | Rómanskur stafur | með प |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *kaṇṭhya* (kokhljóð) | अ | a | प | आ | ā | पा |
| *tālavya* (framgómhljóð) | इ | i | पि
 | ई | ī | पी |
| *oṣṭhya* (varahljóð) | उ | u | पु | ऊ | ū | पू |
| *mūrdhanya* (rishljóð) | ऋ | ṛ | पृ | ॠ | ṝ | पॄ |
| *dantya* (tannhljóð) | ऌ | ḷ | पॢ | ॡ | ḹ | पॣ |
| *kaṇṭhatālavya* (framgómkokhljóð) | ए | e | पे | ऐ | ai | पै |
| *kaṇṭhoṣṭhya* (varakokhljóð) | ओ | o | पो | औ | au | पौ |

## Samhljóðar

Samhljóðarnir og kerfið þeirra eru:

|  | *sparśa* (lokhljóð) | *anunāsika* (nefhljóð) | *antastha* (skriðhljóð) | *ūṣma/saṃghashrī* (önghljóð) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| röddun → | *aghoṣa* | *ghoṣa* | *aghoṣa* | *ghoṣa* |
| fráblástur → | *alpaprāṇa* | *mahāprāṇa* | *alpaprāṇa* | *mahāprāṇa* | *alpaprāṇa* | *mahāprāṇa* |
| *kaṇṭhya* (kokhljóð) | क | ka [/k/] | ख | kha [/kʰ/] | ग | ga [/ɡ/] | घ | gha [/ɡʱ/] | ङ | ṅa [/ŋ/] |  | ह | ha [/ɦ/] |
| *tālavya* (framgómhljóð) | च | cha [/c, t͡ʃ/] | छ | chha [/cʰ, t͡ʃʰ/] | ज | ja [/ɟ, d͡ʒ/] | झ | jha [/ɟʱ, d͡ʒʱ/] | ञ | ña [/ɲ/] | य | ya [/j/] | श | śa [/ɕ, ʃ/] |  |
| *mūrdhanya* (rishljóð) | ट | ṭa [/ʈ/] | ठ | ṭha [/ʈʰ/] | ड | ḍa [/ɖ/] | ढ | ḍha [/ɖʱ/] | ण | ṇa [/ɳ/] | र | ra [/r/] | ष | ṣa [/ʂ/] |
| *dantya* (tannhljóð) | त | ta [/t̪/] | थ | tha [/t̪ʰ/] | द | da [/d̪/] | ध | dha [/d̪ʱ/] | न | na [/n/] | ल | la [/l/] | स | sa [/s/] |
| *oṣṭhya* (varahljóð) | प | pa [/p/] | फ | pha [/pʰ/] | ब | ba [/b/] | भ | bha [/bʱ/] | म | ma [/m/] | व | va [/ʋ/] |  |

### Tölustafir

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| ० | १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ |

### Ritvél

Standard typewriter keyboard layout used in India
### Unicode fyrir devanagarí

Svið Devanāgarī Unicode er U+0900 .. U+097F.

## Tenglar

* Devanagari í Britannicu.
# Stóribjörn

Stóribjörn á stjörnukorti.
**Stóribjörn** (latína: *Ursa Major*) er stjörnumerki á norðurhimni. Stóribjörn er eitt af 48 stjörnumerkjum sem Kládíos Ptólemajos lýsti í fornöld. Hluti Stórabjarnar er stjörnusamstæða sem er oftast kölluð Karlsvagninn á íslensku, en gengur líka undir ýmsum öðrum nöfnum. Stóribjörn er pólhverft stjörumerki sem virðist snúast um punkt sem er yfir norðurpólnum. Tvær björtustu stjörnurnar í stjörnumerkinu, Dubhe og Merak, eru leiðarstjörnur sem vísa á Pólstjörnuna. Karlsvagninn og Pólstjarnan koma fyrir á fána Alaska.

## Tenglar

* Stóribjörn á Stjörnufræðivefnum

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Austurlönd fjær

**Austurlönd fjær** er hugtak sem stundum er notað um Suðaustur-Asíu og Austur-Asíu. Stundum er það einnig látið ná yfir austurhluta Rússlands og vesturhluta Kyrrahafs.

„Austurlönd fjær“ er oft notað sem samheiti fyrir Austur-Asíu og telur þá löndin Kína (utan Tíbet og Sinkiang) og Tævan, Japan, Kóreu og Víetnam. Að auki eru oft talin með löndin í Suðaustur-Asíu: Kambódía, Malasía, Mjanmar og Taíland. Það er líka notað í víðari merkingu og nær þá einnig yfir lönd í vesturhluta Kyrrahafsins, svo sem Indónesíu og Filippseyjar, en aldrei Ástralíu eða Nýja-Sjáland.

  *Þessi landafræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Frumindóevrópska

Flokkun indóevrópskra tungumála
**Frumindoevrópska** (skammstafað sem **FIE**) er frummál og forfeðramál indóevrópskra mála sem Indóevrópumennirnir töluðu. Frumindóevrópska var fyrsta frummálið sem fékk málvísindarmenn viðurkenndu almennt. Miklu meiri rannsóknir hafa verið gerðar um frumindóevrópsku en öll önnur frummál. Hún er mun víðfrægasta allra frummála á sínum aldri. Flestar aðferðanna sem notast er við í sögulegum málvísindum voru þróaðar úr rannsóknum um frumindóevrópsku.

Málfræðingar telja að frumindóevrópska geti haft verið töluð sem eitt sameinað tungumál um það bil 3.500 f.Kr. Viðurkenndasta tilgátan um uppruna og útbreiðslu frumindóevrópsku er Kurgan-tilgátan sem gengur út frá því að tungumálið eigi rætur sínar að rekja til gresjunnar í Austur-Evrópu.

William Jones stakk fyrst upp á tilveru frumindóevrópsku á 18. öld þegar hann tók eftir hversu svipaðar sanskrít, forngríska og latína væru. Snemma á 20. öld höfðu skilmerkilegar skýringar á frumindóevrópsku verið gerðar, en þær eru enn viðurkenndar í dag en með nokkrum betrumbótum. Helstu uppgötvanirnar á 20. öld voru anatólísk tungumál og tokkaríska.

Talið er að frumindóevrópska hafi haft flókið beygingarkerfi og hljóðavíxl. Nafnorð voru beygð samkvæmt margbrotnu beygingarkerfi en beyging sagnorða var jafnflókin.

Stungið hefur verið upp á að frumindóevrópska sé skylt öðrum tungumálum eins og úrölskum málum, en þetta er umdeilt.

## Hljóðfræði

Hljóðfræði frumindóevrópsku hefur verið endurbyggð að mestu leyti, en þó er nokkur óvissa um eðli lokhljóðanna, og fjölda og dreifingu samhljóðanna.

### Samhljóð

|  | Varahjlóð | Tannhljóð | Gómhljóð | Tungubákshljóð | Barkakýlishljóð |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| „framgóm- og gommæld“ | „framgómmæld“ | „vara- og gómmæld“ |
| Nefhljóð | \*m | \*n |  |  |  |  |  |
| Lokhljóð |
órödduð | \*p | \*t |  | \*ḱ | \*k | \*kʷ |   |
| rödduð | \*b | \*d |  | \*ǵ | \*g | \*gʷ |   |
| fráblásin | \*bʰ | \*dʰ |  | \*ǵʰ | \*gʰ | \*gʷʰ |   |
| Önghljóð |  | \*s |  |  |  |  | \*h₁, \*h₂, \*h₃ |
| Nálgunarhljóð |  | \*r, \*l |  |  |  |  |  |
| Hálfsérhljóð |  |  | \*y |  |  | \*w |  |

### Sérhljóð

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

Stutt sérhljóð|  | Frammælt | Uppmælt |
| --- | --- | --- |
| Nálægt | (\*i) | (\*u) |
| Miðlægt | \*e | \*o |
| Fjarlægt | (\*a) |

 |

Löng sérhljóð|  | Frammælt | Uppmælt |
| --- | --- | --- |
| Nálægt | (\*ī) | (\*ū) |
| Miðlægt | \*ē | \*ō |
| Fjarlægt | (\*ā) |

 |

## Dótturtungumál

* Frumalbanska
* Frumanatólíska
* Frumarmenska
* Frumbaltóslavneksa
* Frumgermanska
* Frumkeltneska
* Frumgríska
* Frumindóíranska
* Frumítalíska
* Frumtokkaríska

  *Þessi málfræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Flugmóðurskip

Fjögur flugmóðurskip frá síðari hluta 20. aldar.
**Flugmóðurskip** er herskip sem er hannað fyrir flugtak og oftast einnig lendingu herflugvéla. Flugmóðurskip virkar þannig eins og fljótandi flugbraut og gerir það mögulegt fyrir sjóher að styðja aðgerðir flughers langt frá höfuðstöðvum. Fyrstu flugmóðurskipin voru litlir viðarprammar sem fluttu mannaða loftbelgi sem voru notaðir til eftirlits úr lofti. Nútímaflugmóðurskip eru hins vegar risastór kjarnorkuknúin skip sem bera tugi flugvéla og þyrla.

  *Þessi skipagrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Ríki Þýsku riddaranna

Kort.
**Ríki Þýsku riddaranna** (þýska: *Staat des Deutschen Ordens*) var þýskt krossfararíki sem var til á miðöldum. Það var á suðurströnd Eystrasalts, og var stofnað af þýsku riddurunum á 13. öld. Á fyrri hluta 15. aldar fór ríkið í hnignun. Hluti þess var til fram á 16. öld í Líflandi.

  *Þessi sögugrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Northwestern-háskóli

Deering-bókasafnið í Evanston
**Northwestern-háskóli** (e. **Northwestern University** eða **NU**) er einkarekinn rannsóknarháskóli í Evanston í Illinois í Bandaríkjunum. Skólinn var stofnaður árið 1851.

Rúmlega 18 þúsund nemendur stunda nám við Northwestern-háskóla og tæplega 3 þúsund háksólakennarar og fræðimenn starfa þar. Háskólasjóður skólans nemur 5,34 milljörðum Bandaríkjadala.

## Tenglar

* Vefsíða skólans
# Vindhraði

**Vindhraði** í veðurfræði er 10 mínútna meðalhraði vinds á ákveðinni hæð (oft 10 metrar frá yfirborði), sem mældur er með vindmæli, eða metinn af veðurathugunarmanni. Í veðurskeytum er gefinn vindhraði og vindátt og stundum *hámarksvindhraði* og mesta *vindhviða* frá síðustu veðurathugun. Minnsti vindhraði er núll eða *logn*, en mesti hugsanlegi vindhraði er hljóðhraðinn í lofti. Beaufort-kvarðinn er enn talsvert notaður til að gefa mat á vindstyrk.

## Tenglar

* „Vindhraði“ á vef Veðurstofu Íslands
* „Vindhraði, vindstig, heiti, Beaufort-kvarði“
# Blágrænn

| Blágrænn |
| --- |
|   |
|      Hnit litar |
| Hex þrenning | #00FFFF |
| RGB**B** (r, g, b) | (0, 255, 255) |
| HSV (h, s, v) | (180°, 100%, 100%) |
| CIELChuv (L, C, h) | (91, 72, 192°) |
| Heimild | CSS Color Module Level 4000 |
| **B**: fært að [0–255] (bætum)  |

**Blágrænn** er litur fenginn með því að fjarlægja rauða litinn úr hvítu ljósi. Hann er einn af stofnlitum CMYK litakerfisins.

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Helíópólis

Al-Masalla-einsteinungurinn frá Helíópólis
**Helíópólis** (forngríska *Ἡλιούπολις*, „borg sólarinnar“ eða „borg Helíosar“; fornegypska *ỉwnw*; arabíska عين شمس‎ *ʿĒn Šams*, „auga sólarinnar“) var ein af elstu borgum Egyptalands hins forna og höfuðstaður þrettánda umdæmis Neðra Egyptalands. Hún er staðsett þar sem nú eru norðausturmörk Kaíró. Borgin var miðstöð fornegypskra trúarbragða og staður þar sem sólguðinn Ra var dýrkaður sem höfuðguð ásamt öðrum guðum úr guðaníundinni. Í sögunni um Jósef í Fyrstu Mósebók Gamla testamentisins er borgin nefnd Ón, dregið af fornegypsku nafni hennar *iunu*.

Borgin var að mestu rifin þegar Kaíró miðalda byggðist upp og nú er eina minnismerkið sem eftir er Al-Masalla-einsteinungurinn sem upphaflega stóð við hof Ra-Atúms.

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Cassini–Huygens

Mynd af hvernig Cassini‍ gæti litið út á braut sinni um Satúrnus
**Cassini-Huygens** er ómannað geimfar á braut um reikistjörnuna Satúrnus.
Því var skotið á loft 15. október 1997 frá Canaveralhöfða í Flórída og var komið á sporbraut Satúrnusar 1. júlí 2004.

Cassini-Huygens var í rauninni tvö samföst geimför, annað sem heitir Cassini, og hitt sem hét Huygens. Þann 14. janúar 2005 sleppti Cassini geimfarið Huygens geimfarinu á stærsta tungl Satúrnusar Títan. Huygens entist í nokkra klukkutíma áður en það eyðilagðist en náði góðum mælingum.

Tilgangur fararinnar er að varpa nýju ljósi á Satúrnus og tungl hans en önnur geimför sem flugu þar framhjá höfðu til að mynda ekki náð góðum myndum. Cassini geimfarið hefur uppgötvað nokkur tungl í kringum Satúrnus og náð góðum myndum af þeim.

Cassini-Huygens heitir eftir tveimur stjörnufræðingum á 17. öld sem gerðu merkilegar uppgötvanir á Satúrnusi, Giovanni Cassini og Christiaan Huygens.

Huygens geimfarið eyðilagðist rétt eftir lendingu á Títan. Cassini var á sporbraut í nokkur ár eftir það en var að lokum steypt niður að yfirborði Satúrnusar þann 17. september árið 2017.

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Forseti Þýskalands

| Sambandsforseti Sambandslýðveldisins Þýskalands
 Bundespräsident der Bundesrepublik Deutschland |
| --- |
|  |
| Embættisfáni forsetans |
| **Núverandi Frank-Walter Steinmeier** síðan 19. mars 2017 |
| Staða | Þjóðhöfðingi |
| Opinbert aðsetur | Schloss Bellevue (Berlín) Villa Hammerschmidt (Bonn) |
| Skipaður af | Kjörmannafundi sambandsþingsins |
| Kjörtímabil | 5 ár, allt að tvenn kjörtímabil í röð |
| Lagaheimild | Stjórnarskrá Þýskalands |
| Forveri | Ríkisforseti |
| Stofnun | 24. maí 1949 (1949-05-24) |
| Fyrsti embættishafi | Theodor Heuss (sambandsforseti) Friedrich Ebert (ríkisforseti) |
| Staðgengill | Forseti þýska sambandsráðsins *(Ex officio)* |
| Laun | €254.000 á ári |
| Vefsíða | bundespraesident.de |

**Forseti Þýskalands** (þýska: *Bundespräsident*) er þjóðhöfðingi þýska sambandsríkisins. Líkt og í mörgum öðrum þingræðisríkjum er forseti Þýskalands fremur valdalítill, en telst þó æðsti embættismaður þjóðarinnar. Forsetakjör í Þýskalandi fer fram á sérstökum kjörmannafundi sem skipaður er þingmönnum Sambandsþingsins og jafn mörgum fulltrúum kosnum af þingum sambandslandanna sextán.
Núverandi forseti Þýskalands er Frank-Walter Steinmeier og er hann sá 12. í röðinni frá stofnun Sambandlýðveldisins árið 1949.

Á tíma Weimar-lýðveldisins og Þýskalands nasismans hét forsetaembættið formlega ríkisforseti (þýska: *Reichspräsident*).

## Forsetar Þýskalands frá stofnun sambandslýðveldisins

| Forseti | Embættistími | Stjórnmálaflokkur |
| --- | --- | --- |
| Theodor Heuss | 1949-1959 | FDP |
| Heinrich Lübke | 1959-1969 | CDU |
| Gustav Heinemann | 1969-1974 | SPD |
| Walter Scheel | 1974-1979 | FDP |
| Karl Carstens | 1979-1984 | CDU |
| Richard von Weizsäcker | 1984-1994 | CDU |
| Roman Herzog | 1994-1999 | CDU |
| Johannes Rau | 1999-2004 | SPD |
| Horst Köhler | 2004-2010 | CDU |
| Christian Wulff | 2010-2012 | CDU |
| Joachim Gauck | 2012-2017 | - |
| Frank-Walter Steinmeier | 2017- | SPD |

## Tengt efni

* Ríkisforseti

## Tilvísanir
# Eyra

Mannseyra
**Eyra** heyrir til skynfæra. Í daglegu máli vísar eyra til ytri hluta eyrans, útvöxturinn frá höfði, úteyra. En í fræðilegu tilliti er eyra meira, það er líka það sem við ekki sjáum, innra eyrað.

## Mannseyra

### Uppbygging

Mannseyrað er skipt í þrjá hluta:

* Úteyrað geymir eyrnablöðkunna og hlustina. Eyrnablaðkan virkar sem trekt sem leiðir hljóðbylgjur í hlustina sem flytur hljóðbylgjurnar til hljóðhimnunnar. Í hlustinni eru kirtlar sem framleiða eyrnamerg til þess að vernda eyrað frá aðskotahlutum og sýkingum. Úteyrað endar við hljóðhimnuna sem titrar vegna hljóðbylgnanna sem skella á henni.
* Miðeyrað, geymir þrjú lítil heyrnarbein í miðeyranu, hamar, steðja og ístað, sem magna hljóðbylgjurnar. Miðeyrað er staðsett í lítilli beinholu í klettbeininu sem er nefnd hljóðhol. Frá miðeyra liggja göng, kokhlustin, niður og er hlutverk hennar að jafna þrýsting í innri hluta eyrans og losna við vökva sem hefur safnast þar fyrir.
* Inneyrað samanstendur af bogagöngunum, eyrnaöndinni og kuðungnum. Kuðungurinn er skrúflínulaga og undin líkt og kuðungaskel. Kuðungurinn er fylltur með vökva sem fer á hreyfingu við hljóðbylgjum. Í bogagöngum er mikilvægur hlutur jafnvægisskynsins.

### Heyrn

Hljóðbylgjur sem lenda á eyranu verða leiddar inn í hlustina af eyrnablöðkunni sem virkar eins og trekt. Hlustin leiðir hljóðbylgjunnar í átt að miðeyranu á hljóðhimnuna. Hljóðbylgjunnar hreyfa hljóðhimnuna sem ýtir á heyrnarbeinin hamar, steðji og ístað í miðeyranu að egglaga gluggann. Hreyfing heyrnarbeinanna gefa utanvessi andarstigans titring sem fer alla leið til vindingsgatsins. Þaðan fer utanvessinn í gegnum allan kuðunginn í átt að kringlótta glugganum þar sem aldan stöðvast. Við það hreyfir bylgjan hreyfir hár í göngum kuðungsins. Hljóð með mismunandi tíðni hreyfa hár öðruvísi á mismunandi stöðum. Því meiri lætin eru, því sterkari er hreyfingin á hárunum. Þess vegna getum við heyrt mismunandi tíðni og greint hávaða. Upplýsingar um hreyfingu háranna er send í gegnum jafnvægis- og heyrnartaugarnar til heilans.

### Jafnvægisskyn

Jafnvægisskynið er nýtist við stefnumörkun og fyrir viðhald höfuðs- og líkamsstöðu í hvíld og hreyfingu. Eyrnaöndin og bogagöngin þrjú eru mikilvægir hlutir jafnvægisfæranna.

Bogagöngin eru vökvafyllt göng sem eru þrjú (í allar áttir) í hverju eyra. Þau eru fyllt með vökva sem fer á hreyfingu þegar við hreyfum okkur. Skynfrumur sem eru við himnu boganna bregðast við hreyfinga vökvans og senda upplýsingar í gegnum jafnvægis- og taugin til heilans.

Í posa og skjóðu eru aðsetur stöðuskyns. Posa og skjóða eru tvö holrúm undir bogagöngunum. Það eru skynfrumur og kristallar úr kalki í posa og skjóðu. Kristallarnir hreyfast þegar staða höfuðs breytist. Þegar það gerist vekja kristallarnir boð í skynfrumum sem þá senda taugaboð til heilans í gegnum jafnvægis- og heyrnartaugin. Eftir því les heilinn úr upplýsingum um hvort höfuðið hallar.

Eyru margra dýra sitja hátt á höfðinu og nema þannig hljóð úr mikill fjarlægð. Þá er hægt að snúa þeim í átt að hljóðgjafa til að nema betur hvað er á seyði. Þessi hestur skynjar eitthvað fyrir framan sig og toppar því eyrun.
# Fuji

Fuji.
Mynd af Fuji þar sem sést gígurinn á toppnum.
**Fuji-fjall** er hæsta og frægasta fjall Japans. Það er eldkeila sem er staðsett á eyjunni Honshu, um 100 kílómetra suðvestur af Tókýó og er 3776 metra hátt. Síðasta gos í fjallinu var frá 1707-1708.

Fjallið hefur verið álitið heilagt og var fyrrum talið bústaður guðanna. Allt frá 12.öld trúðu búddistar því, að það væri inngangur í annan heim og allt fram til 1868 var konum bannað að stíga þar niður fæti. Yfir hásumartímann gengur meira en milljón manns á fjallið.

*
*
*
*
*
*
* Katsushika Hokusai
* Sólarupprás séð frá Fujifjalli

## Tilvísanir

  *Þessi Japans-tengd grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Kansai

**Kansai-svæði** (関西地方 *Kansai-chihō*) er svæði í Japan. Svæðið nær yfir suður-miðhluta eyjarinnar Honshū, stærstu eyju Japan. Svæðið er einnig þekkt sem **Kinki** (近畏地方*Kinki-chihō* ). Í þessu svæði er risaborgin Osaka og gamla höfuðborg Japan Kyoto.

Svæðið samanstendur af sjö héruðum:

* Mie
* Shiga
* Kyoto
* Osaka
* Hyogo
* Nara
* Wakayama
# Kawaii

**Kawai'i** (可愛い) er japanska og þýðir bókstaflega dásamlegt eða krúttlegt. Kawaii er oft notað yfir eitthvað sem að er ákaflega sætt og ósjálfbjarga og getur t.d. átt við um dýr og manneskjur og þá sérstaklega í yngri kantinum. Þó kawaii tákni eitthvað sem er *sætt* þýðir það ekki endilega að kynþokkafull manneskja falli undir skilgreininguna nema í einstaka undantekningartilfellum.

Fólk gefur hvoru öðru *kawaii* gjafir sem tákn um vináttu og fyrirtæki nota *kawaii* teiknimyndapersónur til að gera vörur sínar og þjónustu meira aðlaðandi og til að gera ímynd sína frjálslegri.

Kettlingar geta t.d. fallið undir þessa skilgreiningu og einnig ýmsar teiknimyndapersónur eins og til dæmis Halló Kisa (en. Hello Kitty) og Pikachu í Pokémon svo eitthvað sé nefnt.

## Tengt efni

* Kisustelpa

## Tengill

* Grein frá Wired Magazine um Kawaii-menninguna í Japan og iðnaðinn í kring

  *Þessi anime/mangagrein  sem tengist Japan er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Anatólía

Kort af Anatólíu
**Anatólía**, **Anatólíuskaginn** (grísku: *ανατολή*, *rísandi sól* eða *austur*) eða **Litla-Asía** (latínu: *Asia Minor*) er stór skagi í Suðvestur-Asíu sem í dag samsvarar Asíuhluta Tyrklands.

Margar þjóðir og þjóðflokkar hafa sest að í Anatólíu eða lagt hana undir sig í gegnum tíðina. Elstu menningarsamfélög á svæðinu eru frá nýsteinöld (Katal Hújúk). Bygging Tróju hófst á nýsteinöld en hélt áfram á járnöld. Helstu þjóðir sem hafa búið á Anatólíuskaganum eru Hattar, Lúvar, Hittítar, Frýgverjar, Kimmerar, Lýdíumenn, Persar, Keltar, Túbalar, Moskar, Grikkir, Pelasgar, Armenar, Rómverjar, Gotar, Kúrdar, Býsansmenn og Seljúktyrkir.

Í dag tala flestir íbúar skagans tyrknesku, en stór hópur talar kúrdísku.

## Tengt efni

* Austurlönd nær
* Býsans
* Jónía
* Grikkland
* Mesópótamía
* Mið-Austurlönd
* Tyrkland

  *Þessi landafræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Gallía

Landakort Gallíu árið 58 f.Kr.
**Gallía** var svæði í Vestur-Evrópu, fyrir rómversku landvinningana undir Júlíusi Sesar, sem núna spannar það svæði sem er Norður-Ítalía, Frakkland, Belgía, vesturhluti Sviss og sá partur Hollands og Þýskalands sem er vestan við ána Rín.

  *Þessi landafræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# 1891-1900

10. áratugurinn: Homestead-verkfallið í Bandaríkjunum, Jim Crow-lögin um kynþáttaaðskilnað í Bandaríkjunum, *USS Maine* sekkur í höfninni í Havana sem leiðir til Stríðs Bandaríkjanna og Spánar, Bandaríkin greiða 20 milljón dollara fyrir Filippseyjar við lok stríðsins, Kinetoscope Edisons var ein af fyrstu sýningarvélunum fyrir kvikmyndir, Hlutabréfakreppan 1893, skopmynd af gullkrossræðu William Jennings Bryan gegn gullfót Bandaríkjadals.

|  |  |
| --- | --- |
| **Árþúsund:** | 2. árþúsundið |
| **Öld:** | 18. öldin · **19. öldin** · 20. öldin |
| **Áratugir:** | 1871–1880 · 1881–1890 · **1891–1900** · 1901–1910 · 1911–1920 |
| **Ár:** | 1891 · 1892 · 1893 · 1894 · 1895 · 1896 · 1897 · 1898 · 1899 · 1900 |
| **Flokkar:** | Fædd · Dáin · Stofnað · Lagt niður |

**1891-1900** var 10. áratugur 19. aldar.

## Atburðir

* Fótboltafélag Reykjavíkur stofnað, 1899
* Boxarauppreisnin 1900
* Freud þróar sálgreininguna 1900 (Die Traumdeutung)
# William Tecumseh Sherman

| William Tecumseh Sherman |
| --- |
| William Tecumseh Sherman árið 1865 með sorgarborða um handlegginn vegna morðsins á Abraham Lincoln. |
| Fæddur | 8. febrúar 1820 Lancaster, Ohio, Bandaríkjunum |
| Dáinn | 14. febrúar 1891 (71 árs) New York-borg, New York, Bandaríkjunum |
| Störf | Hermaður |
| Maki | Ellen Ewing Sherman |
| Börn | 8 |
| Foreldrar | Charles Robert Sherman & Mary Hoyt Sherman |
| Undirskrift |
|  |

**William Tecumseh Sherman** (8. febrúar 1820 – 14. febrúar 1891) var bandarískur hermaður, athafnamaður, kennari og rithöfundur. Hann var hershöfðingi í her sambandssinna í þrælastríðinu. Í styrjöldinni vann hann sér inn orðstír sem framúrskarandi herforingi en sætti einnig gagnrýni fyrir harkalegar aðferðir sínar og fyrir að skilja ekki annað eftir en sviðna jörð á landsvæði Suðurríkjasambandsins.

Sherman hóf feril sinn í borgarastríðinu í fyrri orrustunni við Bull Run og Kentucky árið 1861. Hann var í her undir forystu Ulysses S. Grant árin 1862 og 1863 í orrustunum við Fort Henry og Fort Donelson, orrustunni við Shiloh, herferðunum sem leiddu til þess að vígi Suðurríkjanna í Vicksburg við Mississippi-fljót féll. Sherman fylgdi Grant einnig að málum í Chattanooga-herferðinni, sem endaði með ósigri Suðurríkjamanna í Tennessee-fylki. Árið 1864 tók Sherman við af Grant sem yfirherforingi sambandsmanna á vesturvígstöðvum stríðsins. Ásamt her sínum hertók hann borgina Atlanta og stuðlaði með þeim hernaðarsigri að endurkjöri Abrahams Lincoln forseta árið 1864. Sherman hóf síðan göngu til sjávar í gegnum Georgíu og eyddi öllum iðnaðarinnviðum, borgaralegum eignum og landbúnaðarafurðum á leiðinni svo ekkert gæti nýst Suðurríkjamönnum. Eyðileggingin sem Sherman skildi eftir sig stuðlaði að því að Suðurríkjasambandið neyddist til þess að gefast upp. Sherman þáði uppgjöf allra Suðurríkjaherja Karólínu, Georgíu og Flórída í apríl árið 1865 og hafði þá verið viðstaddur flest helstu átök vesturvígstöðva stríðsins.

Þegar Grant var kjörinn forseti Bandaríkjanna árið 1869 tók Sherman við sem yfirherforingi Bandaríkjahers og gegndi því embætti frá 1869 til 1883. Sherman fór því fyrir Bandaríkjaher í Indíánastríðunum næstu fimmtán árin. Sherman vildi heyja stríð af fullum ofsa gegn frumbyggjum og neyða þá aftur inn á friðarlönd sín. Hann neitaði ávallt að láta draga sig inn í stjórnmál. Sherman birti árið 1875 æviminningar sínar um borgarastríðið. Breski sagnfræðingurinn B. H. Liddell Hart kallaði Sherman „fyrsta nútímahershöfðingjann“.

## Tilvísanir