Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# GATT

**Almennur samningur um tolla og viðskipti** eða **GATT** (úr ensku: *General Agreement on Tariffs and Trade*) voru fjölþjóðlegir samningar um viðskipti og tolla sem hófust 1947 og lauk 1994 þegar Alþjóðaviðskiptastofnunin var stofnuð.

## Samningalotur GATT og Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar

Alls hafa níu samningalotur verið haldnar í tengslum við GATT og Alþjóðaviðskiptastofnunina:

| Samningalotur GATT og Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar |
| --- |
| Lota | Upphaf | Tímalengd | Lönd | Efni | Niðurstöður |
| **Genfarlotan** | apríl 1946 | 7 mánuðir | 23 | Tollar | Undirritun GATT-samkomulagsins fól í sér 45.000 tollaívilnanir sem höfðu áhrif á tíu milljarða dollara viðskipti |
| **Annecy-lotan** | apríl 1949 | 5 mánuðir | 13 | Tollar | Löndin skiptust á um 5.000 tollaívilnunum |
| **Torquay-lotan** | september 1950 | 8 mánuðir | 38 | Tollar | Löndin skiptust á um 8.700 tollaívilnunum og lækkuðu tolla frá 1948 um 25% |
| **Önnur Genfarlotan** | janúar 1956 | 5 mánuðir | 26 | Tollar, aðild Japan | $2,5 milljarða tollaívilnanir |
| **Dillonlotan** | september 1960 | 11 mánuðir | 26 | Tollar | Tollaívilnanir að andvirði $4,9 milljarðar |
| **Kennedy-lotan** | maí 1964 | 37 mánuðir | 62 | Tollar, ráðstafanir gegn undirboðum | Tollaívilnanir að andvirði $40 milljarðar |
| **Tókýólotan** | september 1973 | 74 mánuðir | 102 | Tollar, aðrar viðskiptahindranir, rammasamningar | Tollaívilnanir að andvirði $300 milljarðar |
| **Úrúgvælotan** | september 1986 | 87 mánuðir | 123 | Tollar, aðrar viðskiptahindranir, reglur, þjónusta, hugverkaréttur, lausn deilumála, textílvörur, landbúnaður, stofnun WTO o.s.frv. | Lotan leiddi til stofnunar Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar og víkkaði viðræðurnar út. Hún fól í sér mikla tollalækkun (um 40%) og lækkun ríkisstyrkja til landbúnaðar, samnings um fullan aðgang fyrir textílvörur og föt frá þróunarríkjum og alþjóðlega viðurkenningu allra sviða hugverkaréttar. |
| **Dóhalotan** | nóvember 2001 | ? | 141 | Tollar, aðrar viðskiptahindranir, landbúnaður, vinnustaðlar, umhverfismál, samkeppni, fjárfesting, gagnsæi, einkaleyfi o.s.frv. | Lotan stendur enn yfir. |

## Tilvísanir

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Gújaratí

| Gújaratí *ગુજરાતી* |
| --- |
| **Málsvæði** | Gújarat (Indlandi) |
| **Heimshluti** | Suður-Asía |
| **Fjöldi málhafa** | 50 milljónir |
| **Ætt** | Indóevrópskt  Indóíranskt   Indóarískt |
| Opinber staða |
| **Opinbert tungumál** | Indland |
| Tungumálakóðar |
| **ISO 639-1** | `gu` |
| **ISO 639-2** | `gu` |
| **ISO 639-3** | `guj` |
| **ATH:** Þessi grein gæti innihaldið hljóðfræðitákn úr alþjóðlega hljóðstafrófinu í Unicode. |

**Gújaratí** (ગુજરાતી Gujarātī) er indóarískt mál talað af 33 milljónum í Gújarat-fylki á Indlandi og 400.000 í Pakistan. Gújaratí er eitt af 14 málum sem hafa opinbera stöðu á Indlandi. Mállýskurnar eru margar og renna saman við rajastaní-mállýskur. Gújaratí er ritað með letri sem þróast hefur frá devanagarí en án þerrar línu yfir stöfum sem einkenna það.

Elstu textarnir á gújaratí eru frá 12. öld. Gújaratí var móðurmál Mahatma Gandhi.

  *Þessi tungumálagrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Klippimynd

Klippimynd - Majid Farahani
**Klippimynd** (e. *Collage*) er aðferð í myndlist, sem felst í að raða saman ólíkum hlutum eins og úrklippum úr dagblöðum, spýtnarusli, járnbútum og öðru tilfallandi á myndflötinn, líma það saman og jafnvel mála síðan, til að mynda nýtt samhengi á milli hlutanna. Svona myndir hafa líka verið kallaðar *límimyndir*, *límingarmyndir* eða *bréfsneplamyndir* á íslensku.

## Klippimyndasmiðir

* Þýski málarinn og dadaistinn Kurt Schwitters (20. júní 1887 - 8. janúar 1948) gerði fræga klippimyndasyrpu sem hann kallaði **Merz**. Titill verksins er tekinn úr setningunni Com**merz** Und Privatbank sem má sjá á fundnu textabroti í mynd hans Das Merzbild, frá vetrinum 1918-19.

  *Þessi myndlistagrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Heimasími

Gamaldags heimasími.
**Heimasími** er sími sem sendir út merki um símþráð úr málmi (yfirleitt kopari). Þetta er í andstæðu við farsíma, sem sendir út merkin þráðlaust. Frá og með 2003 voru 1,263 milljarðar símþráða í heimi, samkvæmt könnun CIA. Flestir þeirra eru í Kína, en þar eru 350 milljónir símþræðir í notkun. Í öðru sæti eru Bandaríkin, með 268 milljónir símþræði. Á Bretlandi eru 23,7 milljónir virkir heimasímar.

Í þróuðum löndum víkja heimasímar fyrir farsímum að hluta til vegna bættrar farsímatækni. Í mörgum þróuðum löndum eru koparnet, sem eru að verða úreld. Líklegt er að þeim verður skipt út fyrir nýju ljósleiðaraneti fyrir aðgang að Internetinu.

## Tengt efni

* ADSL
* Skiptiborð

## Heimild

* Fyrirmynd greinarinnar var „*Landline*“ á ensku útgáfu Wikipedia. Sótt 20. júlí 2014.

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Thomas Edison

Thomas Edison
Duration: 23 minutes and 45 seconds.23:45*A Day with Thomas Edison* (1922)
**Thomas Alva Edison** (11. febrúar 1847 — 18. október 1931) var bandarískur uppfinningamaður, sem varð frægur á 19. öld fyrir fjölmargar uppfinningar sínar. Hann endurbætti ljósaperuna, símann, fann upp hljóðritun og kvikmyndun, smíðaði fyrsta kvikmyndaverið, stóð fyrir raflýsingu New York-borgar og þannig mætti lengi telja.

Edison var mjög vinsæll meðal almennings fyrir uppfinningar sínar, sem höfðu mikið gildi og gjörbreyttu daglegu lífi fólks. Bæði var þar um að ræða aukin þægindi eins og vegna raflýsingar og síma, sem og mikið skemmtigildi hljóðritana og kvikmynda. Á seinni hluta ævi sinnar var hann kallaður „Galdramaðurinn í Menlo Park“ og var þannig kenndur við bæ einn í New Jersey þar sem hann bjó um tíma og hafði rannsóknarstofur sínar. Í West Orange, sem einnig er í New Jersey, byggði hann fyrsta kvikmyndaver sögunnar. Það er enn til og gengur undir nafninu Svarta María. Edison var einnig mikið í fjölskyldulífi. Árið 1871 kvæntist hann konu að nafni Mary Stilwell en hún dó 13 árum seinna. Árið 1886 kvæntist hann 19 ára stúlku Mina Miller.
# Raðtala

**Raðtölur** eru í málfræði töluorð (nánar til tekið hrein töluorð), sem notuð er til að segja til um staðsetningu í runu eða lýsa röð viðburða (*fyrsti*, *annar*, *þriðji*, ...). Raðtölum, rituðum með tölustöfum, fylgir punktur, til dæmis *1., 2., 10*. Höfuðtölur eru notaðar eru til að segja til um magn, en fjöldatala mengis segir til um fjölda staka í menginu.

## Tenglar

* „Hvers vegna er ekki hægt að nota orðið sexti í stað sjötti?“. *Vísindavefurinn*.
# Tölustafur

**Tölustafur** er í stærðfræði einn bókstafur eða tákn, sem stendur fyrir tölu. Flestar tölur eru táknaðar með einum eða fleiri tölustöfum. Talan *7* er t.d. táknuð með einum tölustaf en táknið sem stendur fyrir töluna *77* er samsett úr tveimur tölustöfum. Tölur eru einnig táknaðar með almennum brotum, tugabrotum og bókstöfum, eins og t.d. talan pí, sem er táknuð með gríska bókstafnum π.

## Tengt efni

* Arabískar tölur
* Rómverskar tölur
* Talnakerfi
# Innsigli

Innsigli og innsiglisvax
**Innsigli** voru staðfestingartákn við skjöl en síðar tóku undirskriftir við. Á fornbréfum á skinni voru ekki undirskriftir heldur innsigli úr vaxi sem voru hengt við bréfin með innsiglisreimum. Á innsiglunum var mynd sem var á einhvern hátt táknræn fyrir innsigliseigandann eða tákn með texta umhverfis. Innsigli Marteins Lúthers er stundum notað sem tákn fyrir kristna trú. Opinberir embættismenn eins og sýslumenn höfðu innsigli og klaustur miðaldra höfðu líka sérstök innsigli og margir valdsmenn höfðu eigin innsigli til að merkja sín bréf og skjöl.

Ríki og borgir höfðu eigin innsigli. Innsigli Kaupmannahafnar var þrír turnar. Innsigli Íslands varð árið 1593 óflattur, afhausaður þorskur með kórónu konungs á strúpanum og vissi sporðurinn niður.

Innsigli voru notuð til að staðfesta vitnisburði eins og að loknu prestaskólaprófi gaf forstöðumaður prestaskólans hverjum þeim, sem hefur aflokið því, vitnisburðarbrjef og setti undir það innsigli prestaskólans.
Innsigli voru líka notuð til að innsigla verðmætar vörur og voru peningar og verðmæti send á milli staða í innsigluðum umbúðum. Í auglýsingu um póstsendingar 1870 er tekið fram hvernig verði að búa um sendinguna og að verði að vera vefin með hampgirni (seglgarni), er eigi sé hnýtt saman, og sé bandið lakkað fast við umbúðirnar með innsigli þess, er sendir.

Signethringur frá sjöttu öld.
Signethringir voru ein gerð af innsiglum og þá þannig að innsiglið var í staðinn fyrir stein á hringnum.

## Tilvísanir
# Útsaumur

Útsaumuð ábreiða
Útsaumað altarisklæði í Reykholti
**Útsaumur** eða **ísaumur** er handavinna þar sem ofið efni eða annars konar efni er skreytt með nál og þræði eða garni. Í útsaumi eru einnig notaður önnur efni eins og málmþræðir, perlur, kúlur, fjaðrir og pallíettur. Útsaumur oft notaður á húfur og hatta, ábreiður og veggteppi, treyjur og pils, sokka og skyrtur.

Meðal forna útsaumstegunda eru refilsaumur, skattering, blómstursaumur, fléttuspor (gamli krosssaumurinn,) augnsaumur, glitsaumur og skakkaglit.

Í námskrá fyrir grunnskóla frá 1977 eru þessar útsaumstegundir nefndar: krosssaumur, þræðispor, frjálst spor, afturstingur, leggsaumur, lykkjuspor, tunguspor og krókspor.
# Talgreining

**Talgreining** er svið innan máltækni sem þróar aðferðir og tækni til að greina og þýða talað mál yfir í stafrænan texta. Skammstafanir eins og ASR (Automatic Speech Recognition) og STT (Speech to Text) eru einnig notuð um þetta svið. Talgreining samtvinnar þekkingu og rannsóknir úr málvísindum, tölvufræðum og rafmagnsverkfræði.

Talgreinir fyrir íslenskt mál hefur verið þróaður af Google. Annar talgreinir fyrir íslenskt mál hefur verið þróaður í Háskólanum í Reykjavík í samstarfi við Alþingi og er sá talgreinir gefinn út með opnu hugbúnaðarleyfi.

Íslenskur talgreinir var tekinn formlega í notkun á Alþingi á Degi íslenskrar tungu 16. nóvember 2019. Talgreinirinn greinir ræður þingmanna.

## Tilvísanir
# Nýr Taívandalur

**Nýr Taívandalur** er gjaldmiðill Lýðveldisins Kína frá 1949 þegar hann tók við af gömlum Taívandal. Hann var fyrst gefinn út af Taívanbanka en hefur verið gefinn út af Seðlabanka Lýðveldisins Kína frá 2000. Hann hefur skammstöfunina **TWD** og gjaldmiðlatáknið **NT$**. Hálfur dalur, einn, fimm, tíu, tuttugu og fimmtíu dalir eru gefnir út sem mynt en seðlar frá NT$ 100 til NT$ 2000. Gengið miðað við Bandaríkjadal hefur verið á bilinu frá 10 til yfir 40 Taívandalir á móti einum Bandaríkjadal. Árið 2013 var gengið um 30.

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Hadíða

**Hadíð** (arabíska الحديث, fleirtala á arabísku er *ahadith*, þýðir nánast „frásögn“, „hefð“) er hugtak í íslam yfir stuttar frásögur af eða um Múhameð eða einhvern af nánustu fylgjendum hans. Tilgangur þessara frásagna er að varpa ljósi á hvað er rétt „hefð“ (sunna) til lausnar á ákveðnu vandamáli. Hadíðurnar hafa sérlega mikilvægu hlutverki að gegna við túlkanir á sharía-réttarreglum hins íslamska réttarkerfis. Hver hadíða samanstendur oftast af tveimur hlutum, *isnad* (stuðningur) og *matn* (aðalhluti, innihald). Isnadinn er listi yfir þær persónur sem borið hafa frásögnina, það er að segja alla frásagnarkeðjuna allt frá dögum Múhameðs og þar með hvers konar tiltrú sé hægt að leggja á hana.

Fjöldi hadíða er í núverandi söfnum mjög mikill - hundruð þúsunda - en margar þeirra eru einungis afbrigði. Andstæðar frásagnir eru einnig teknar með og er túlkun og íhugun á þessum mótsetningum sérstakur hluti af námi í íslömskum rétti. Sunní og shía múslimar hafa ekki sameiginleg hadíð-söfn og viðurkenna í mörgum tilvikum ekki sömu hadíður.

Kóranistar eru múslimar sem hafna hadíðum alfarið og byggja túlkun sína á íslamstrú eingöngu á kóraninum.

## Tenglar

### Hadíða-söfn

* The Seven Canonical Hadith Collections
* Searchable hadith Database Geymt 30 júní 2015 í Wayback Machine
* Sahih al-Bukhari Geymt 8 janúar 2009 í Wayback Machine
* Sahih Muslim Geymt 14 júní 2006 í Wayback Machine
* Abu Dawud Geymt 12 júní 2006 í Wayback Machine
* Muwatta Imam Malik Geymt 28 nóvember 2008 í Wayback Machine
* Searchable hadith Database

### Aðrir tenglar

* The International Hadith Study Association Network (The IHSAN Network)
* The Hadith Conspiracy & the Distortion of Islam- Critical Views
* Thesaurus Islamicus Foundation (The Sunna Project) Geymt 25 apríl 2006 í Wayback Machine
* Hadeeth Blog: A daily hadeeth and commentary
* An Introduction to the Science of Hadith Geymt 23 júní 2006 í Wayback Machine
* A Comparison between Modern Historical Methodology and Hadeeth Methodology Geymt 5 febrúar 2007 í Wayback Machine
* The Sunnah: A Source of Civilization By Prof. Yusuf Al-Qaradawi Geymt 25 júní 2006 í Wayback Machine
* Shi'a Perspective on Hadith: Outlines of the Development of the Science of Hadith
* Skeptical views of hadith Geymt 19 júní 2006 í Wayback Machine
* Hadith - Critical Views Geymt 11 ágúst 2006 í Wayback Machine
* Books and Resources on Hadith Geymt 4 maí 2006 í Wayback Machine
# Vedaritin

Rigveda-handrit á devangari frá upphafi 19. aldar.
**Vedaritin** eða **vedurnar** (sanskrít: वेद *véda* „vit“) eru stórt textasafn frá Indlandi hinu forna. Vedaritin eru elstu bókmenntir á sanskrít og elstu helgirit hindúa. Samkvæmt hindúatrúnni eru vedaritin *apauruṣeya* ("ekki af mannavöldum"), en uppruni innihalds þeirra með öllu óþekktur. Önnur trúarbrögð sem eiga rætur sínar að rekja til hindúatrúarinnar, eins og búddismi, jaínismi og síkismi, halda því hins vegar fram að þótt ritin byggi á andlegri visku þá sé uppruni þeirra ekki endilega guðlegur. Vedaritin eru talin hafa orðið til á vedatímabilinu í sögu Indlands. Aldur þessa tímabilsins er óljós, en talið er að því hafi lokið um 500 f.Kr. Talið er að vedaritin hafi varðveist í munnlegri geymd þar til fyrstu textasöfnin voru tekin saman eftir að ritöld hófst á 2. öld f.Kr. Elstu handrit vedaritanna sem varðveist hafa eru frá 11. öld.

Vedaritin skiptast í fjögur textasöfn:

* Rigveda
* Yajurveda
* Samaveda
* Atharvaveda

  *Þessi bókmenntagrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Verðleikaræði

**Stjórnarfar**

|  |
| --- |
|
Listi yfir tegundir stjórnarfars
* Stjórnleysisstefna
* Borgríki
* Samstjórn
* Lýðræði
* Einræði
* Yfirstjórn
* Sambandsríki
* Lénsskipulag
* Blandað stjórnarfar
* Verðleikaræði
* Konungsríki
* Þingræði
* Forsetaræði
* Lýðveldi
* Ráðherraþingræði
* Forsetaþingræði
* Klerkaveldi
 |

Þessi tafla: * skoða
* ræða
* breyta

**Verðleikaræði** er stjórnkerfi sem leggur áherslu á að útdeila valdi og ábyrgð til einstaklinga eftir verðleikum fremur en auðlegð, vinsældum eða félagslegri stöðu þeirra. Hugtakið var fyrst opinberlega notað í niðrandi merkingu í bókinni *Rise of Meritocracy* eftir Michael Young árið 1958, bókin lýsir fjarlægri framtíð þar sem félagslegar skyldur og hlutverk einstaklinga ráðast af greind þeirra, hæfni, getu og viðleitni. Í bókinni leiðir þetta kerfi að lokum til byltingar með því að lýðurinn steypir valdhöfum af stóli, þar sem þeir hafa orðið hrokafullir og fráhverfir tilfinningum almennings.

Þrátt fyrir neikvæða notkun orðsins í upphafi aðhyllast margir verðleikaræði á grundvelli þess að það sé bæði réttlátara og afkastameira en önnur kerfi, jafnframt því að það myndi að lokum binda enda á mismunun á grundvelli kynþáttar eða efnahags.
# Georg Wilhelm Friedrich Hegel

| Georg Wilhelm Friedrich Hegel |
| --- |
| Georg Wilhelm Friedrich Hegel |
| Persónulegar upplýsingar |
| Fæddur | 27. ágúst 1770 (í Stuttgart í Þýskalandi)  |
| Svæði | Vestræn heimspeki |
| Tímabil | Heimspeki 19. aldar, (Nýaldarheimspeki) |
| Skóli/hefð | Þýsk hughyggja |
| Helstu ritverk | *Fyrirbærafræði andans* |
| Helstu kenningar | *Fyrirbærafræði andans* |
| Helstu viðfangsefni | frumspeki, réttarheimspeki, fagurfræði, trúarheimspeki, heimspeki sögunnar, heimspekisaga, þekkingarfræði, rökfræði |

**Georg Wilhelm Friedrich Hegel** (27. ágúst 1770 í Stuttgart í Þýskalandi – 14. nóvember 1831 í Berlín í Þýskalandi) var þýskur heimspekingur fæddur í Stuttgart í Württemberg, í dag í suðvestur Þýskalandi.

Áhrif hans hafa verið þónokkur á margvíslega hugsuði, þeirra á meðal hafa verið aðdáendur hans (F.H. Bradley, Sartre) og andstæðingar hans (Kierkegaard, Schopenhauer, Heidegger, Schelling). Hann er einkum þekktur fyrir tilraun sína til að setja fram alltumvefjandi verufræðilegt kerfi frá rökréttum upphafspunkti.

## Helstu ritverk

* *Munurinn á heimspekikerfum Fichtes og Schellings* (*Die Differenz des Fichteschen und Schellingschen Systems der Philosophie*) 1801
* *Hver hugsar sértekið?* (*Wer denkt abstrakt?*) 1807
* *Formáli að Fyrirbærafræði andans* (*Vorrede zur Phänomenologie des Geistes*) 1807
* *Fyrirbærafræði andans* (*Phänomenologie des Geistes*) 1807
* *Rökvísindin* (*Wissenschaft der Logik*) 1812 – 1816
* *Alfræði heimspekilegra vísinda* (*Enzyklopädie der philosophischen Wissenschaften*) 1817 – 1830
* *Frumatriði réttarheimspekinnar* (*Grundlinien der Philosophie des Rechts*) 1820
* *Heimspeki sögunnar* (*Philosophie der Geschichte*)
* *Trúarheimspeki* (*Philosophie der Religion*)
* *Fyrirlestrar um fagurfræði* (*Vorlesungen über die Ästhetik*)
* *Fyrirlestrar um sögu heimspekinnar* (*Vorlesungen über die Geschichte der Philosophie*)

## Frekari fróðleikur

* Frederick C. Beiser (ritstj.), *The Cambridge Companion to Hegel* (Cambridge: Cambridge University Press, 1993)

## Tenglar

* „Hver var Hegel og hvert var framlag hans til heimspekinnar?“. *Vísindavefurinn*.
* *Stanford Encyclopedia of Philosophy:* „Georg Wilhelm Friedrich Hegel“
* *Stanford Encyclopedia of Philosophy:* „Hegel's Aesthetics“
* *The Internet Encyclopedia of Philosophy:* „Georg Wilhelm Friedrich Hegel: Social and Political Thought“

  *Þessi heimspekigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Lýðveldi

Marianne, táknmynd lýðveldisins í París, Frakklandi.
Fela
**Stjórnarfar**

|  |
| --- |
|
Listi yfir tegundir stjórnarfars
* Stjórnleysisstefna
* Borgríki
* Samstjórn
* Lýðræði
* Einræði
* Yfirstjórn
* Sambandsríki
* Lénsskipulag
* Blandað stjórnarfar
* Verðleikaræði
* Konungsríki
* Þingræði
* Forsetaræði
* Lýðveldi
* Ráðherraþingræði
* Forsetaþingræði
* Klerkaveldi
 |

Þessi tafla: * skoða
* ræða
* breyta

**Lýðveldi** er tegund stjórnarfars þar sem þjóðhöfðinginn er kjörinn eða útnefndur, oftast um ákveðinn tíma en embættið er ekki látið ganga í arf líkt og í konungsveldum. Það að land sé lýðveldi þarf ekki að merkja það að stjórnarfarið í því landi einkennist af **lýðræði**. Stundum er þjóðhöfðinginn kjörinn af þjóðinni sjálfri en stundum af kjörmönnum, þingi eða fámennri valdaklíku.

Lýðveldi sem stjórnarfar er mjög gamalt en frægasta lýðveldi fornaldar er tvímælalaust Rómaveldi sem var lýðveldi frá 509 f.Kr. til 27 f.Kr. og fylgdi tveimur grundvallarlögmálum varðandi embætti ræðismanns eins og æðsta embætti ríkisins var kallað. Annars vegar var það að enginn skyldi gegna embættinu lengur en eitt ár og hins vegar það að aldrei skyldu færri en tveir menn gegna embættinu á sama tíma.

Í dag eru flest ríki heims lýðveldi en það segir lítið um það hversu lýðræðislegir stjórnarhættir eru, til dæmis er Íran lýðveldi en stjórnarfar þar myndi seint teljast lýðræðislegra en í konungsríkinu Danmörku. Nokkur lýðveldi nútímans eru:

* Bandaríkin - Forseti er kosinn af kjörmönnum en hvert ríki sambandsins hefur ákveðinn fjölda kjörmanna, sá forsetaframbjóðandi sem fær flest atkvæði í ríkinu fær atkvæði allra kjörmanna þess ríkis (þó eru tvær undantekningar frá þessari reglu), þannig er það mögulegt að sá frambjóðandi sem fær færri atkvæði á landsvísu vinni samt kosningarnar.
* Íran - Landið hefur tvo þjóðhöfðingja, andlegan leiðtoga (*Rahbar*) sem kosinn er af klerkaráðinu og veraldlegan forseta sem kosinn er beint af þjóðinni.
* Ísland - Forseti er kosinn beinni kosningu af þjóðinni.
* Alþýðulýðveldið Kína - Forseti að nafninu til kosinn af þinginu en í reynd valinn eftir samningaviðræður meðal æðstu manna Kommúnistaflokksins.
* Sviss - Sjö manna ráð gegnir hlutverki þjóðhöfðingja, þingið kýs meðlimi ráðsins og þeir skiptast á að gegna forsetaembættinu eitt ár í senn.
* Þýskaland - Forseti er kosinn af þinginu.
# Óþörf tvítekning

**Óþörf tvítekning** ( **tátólógía** eða **fjölyrði**) (en líka **upptugga**, **jagstagl** eða **tvíklifun**) (fræðiheiti: *tautologia*) er hugtak í málfræði sem vísar til þess þegar eitthvað er endurtekið til óþurftar, t.d. þegar sama hugtak er endurtekið með samheiti eða öðru orðalagi. Hugtökin upptugga, jagstagl og tvíklifun eru í eðli sínu óþarfa tvítekningar og lýsa því ágætlega fyrirbærinu.

* **Dæmi**:

*Frosið svell*
Svell eru alltaf frosinn, því er óþarfi að tala um frosið svell.
*Andvana lík*
Lík eru undantekningarlaust andvana.
*Snauður fátæklingur*
Fátæklingar eru snauðir samkvæmt skilgreiningu.
*Sláttuorf*
Orf er amboð sem eingöngu er notað til sláttu.
## Tengt efni

* Klifun, stílbragð.
* Sísanna, tautologia í rökfræði.

## Tilvísanir

  *Þessi málfræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Fornkirkjuslavneska

| Fornkirkjuslavneska *словѣ́ньскъ ѩзꙑ́къ slověnĭskŭ językŭ* |
| --- |
| **Málsvæði** | á heimaslóðum Slava |
| **Heimshluti** | Austur-Evrópa |
| **Ætt** | Indóevrópskt  Baltóslavneskt   Slavneskt    Suðurslavneskt     **Fornkirkjuslavneska** |
| Tungumálakóðar |
| **ISO 639-1** | `cu` |
| **ISO 639-2** | `chu` |
| **ATH:** Þessi grein gæti innihaldið hljóðfræðitákn úr alþjóðlega hljóðstafrófinu í Unicode. |

**Fornkirkjuslavneska** (*словѣ́ньскъ ѩзꙑ́къ* eða *slověnĭskŭ językŭ*) er útdautt slavneskt tungumál. Á 9. öld var fyrsta slavneska málið skrifað niður af trúboðunum heilögu Kýrillosi og Meþódíusi sem voru báðir meðlimir í grísku rétttrúnaðarkirkjunni. Í upphafi var málið ritað með glagólitíska stafrófinu sem þróaðist með tímanum yfir í kýrillíska stafrófið.

Þar sem málið var mikið notað við biblíuþýðingar og trúboðsstarf hafði það mikil áhrif á tungumál og menningu Austur-Evrópu líkt og latínan í Vestur-Evrópu. Dæmi um þetta er viðskeytið *-grad* „staður“ sem er víða að finna í austurevrópskum örnefnum, t.d. *Leningrad* og *Stalingrad*. Nútímaútgáfa tungumálsins, kirkjuslavneska, er enn notuð sem kirkjumál í Búlgaríu, Rússlandi og Serbíu. Hún var notuð sem bókmenntamál fram á 18. öld.

Eins og önnur forn indóevrópsk tungumál er orðhlutafræði fornkirkjuslavnesku mjög flókin. Beygingarorð skiptast í tvo flokka: nafnyrði og sagnir. Nafnyrði skiptast nánar í nafnorð, lýsingarorð og fornöfn. Töluorð beygjast annað hvort sem nafnorð eða fornöfn, en tölurnar 1–4 kynbeygjast líka. Nafnyrði skiptast í þrjú kyn (karlkyn, kvenkyn og hvorugkyn), þrjár tölur (eintölu, tvítölu og fleirtölu) og sjö föll: nefnifall, ávarpsfall, þolfall, tólfall, þágufall, eignarfall og staðarfall.

  *Þessi tungumálagrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Ä

**Ä** og **ä** [ɛː] er tuttugasti og áttundi bókstafurinn í finnsk-sænska stafrófinu. Ä er einnig notað í þýsku, finnsku, eistnesku og slóvakísku en er þó ekki talið eiginlegur bókstafur í þýsku.

## Framburður

Ä er borið ætíð fram sem [æ] í finnsku; í sænsku og eistnesku er það ýmist [æ] og [ɛ], til dæmis í sænsku orðunum *här* [hæ:r] og *väg* [vɛ:g]. Framburður á bókstafnum ä samsvarar framburðinum á æ í dönsku og norsku.

## Saga

Bókstafurinn Ä á uppruna í því að iðulega var skeytt saman A og E (sjá einnig Æ) í einn bókstaf til þess að spara pláss í latneskum miðaldahandritum. Þar sem skrifa átti *ae* var *e*-ið sett ofan á *a*-ið. Þetta var síðan einfaldað með því að setja tvo punkta í stað e-sins. Í sænsku (hvorki finnska né eistneska voru þá orðin ritmál) var bókstafurinn æ mun algengari en ä allt fram á 16. öld en fór síðan að snúast við undir þýskum áhrifum.
# Na-Dene mál

Na-Dene tungumál.
**Na-Dene mál** er flokkur rúmlega 20 amerískra frumbyggjamála, töluð í Alaska, norðvestur Kanada og suðvesturhluta miðríkja Bandaríkjanna.

Navajóíska er það þessara mála sem flesta mælendur hefur.

Er heitið dregið af nafni Dene-ættbálksins sem telst til Athabaskan-indjána.

  *Þessi tungumálagrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*