# Alavítar

*Zulfikar*, sverð Alís, er mikilvægt tákn Alavíta, sjía og annarra múslima.
Alavítar í Banyas í Sýrlandi í kringum 1940.
**Alavítar** (arabíska: علوية; *Alawiyya*) eru arabískur þjóðernis- og trúarhópur sem býr aðallega í Frjósama hálfmánanum í Vestur-Asíu og fylgir **alavisma**. Alavismi er sértrú innan íslams sem klofnaði frá sjíatrú á níundu öld. Alavítar vegsama Alí ibn Abu Talib, „fyrsta ímaminn“ í tólfungaútgáfu sjía-íslams, sem birtingarmynd hins guðlega. Alavismi er hin eina af svokölluðum *ghulāt*-trúargreinum sjíatrúar sem enn er iðkuð í dag. Trúarhreyfing Alavíta var stofnuð á níundu öld af Ibn Nusayr, sem var lærisveinn tíunda ímams tólfungaútgáfu íslams, Ali al-Hadi, og ellefta ímamsins, Hasan al-Askari. Alavítar eru þess vegna stundum kallaðir Nusayrar.

Assad-fjölskyldan, sem réð yfir Sýrlandi frá 1971 til 2024, eru Alavítar.
Manntöl benda til þess að Alavítar séu mikilvægur hluti af lýðfræði Sýrlands og séu stór minnihlutahópur í Hatay-héraði í Tyrklandi og í norðurhluta Líbanons. Einnig er samfélag Alavíta í þorpinu Ghajar á Gólanhæðum. Tvö önnur Alavítaþorp (Ayn Fit og Za'ura) voru á Gólanhæðum fyrir sex daga stríðið. Alavítar eru stærsti trúarhópurinn í strandhéruðum Sýrlands og borgum við hafið, sem einnig eru byggðar súnnímúslimum, kristnu fólki og Ísmailssinnum. Þeim er oft ruglað saman við Aleva, trúarhóp í Tyrklandi sem svipar að ýmsu leyti til Alavíta en eru frábrugðnir þeim í lykilatriðum.

Kóraninn er eitt af helgiritum Alavíta en túlkun þeirra á honum er mjög frábrugðin túlkun annarra sjíamúslima og svipar meira til túlkana gamalla *ghulāt*-sértrúarhópa. Guðfræði og helgiathafnir Alavíta eru ólíkar sjía-íslam í ýmsum lykilatriðum. Til dæmis drekka Alavítar vín í ýmsum helgiathöfnum og alavísmi bannar ekki neyslu áfengis. Guðfræði Alavíta byggir á trú á endurholdgun og á að Alí sé holdgervingur sjálfs Guðs. Klerkar og guðfræðingar Alavíta líta ekki á trúarbrögð sín sem hluta sjíatrúar heldur sem aðra trúgrein.

Alavítar hafa í gegnum tíðina haldið trú og siðum sínum leyndum fyrir utanaðkomandi fólki og því hafa margir orðrómar um þá farið á kreik. Í sagnahefð Araba er oft fjallað um siði Alavíta á hlutdrægan máta. Frá aldamótum hefur vestrænum rannsóknum á trúarbrögðum Alavíta hins vegar fleygt fram. Eitt af kjarnaatriðum trúarbragða Alavíta er trúin á heilaga þrenningu sem felst í þremur hliðum eins Guðs. Þrenningin skiptist í *Mana* (merkingu), *Ism* (nafn) og *Bab* (dyr). Alavítar aðhyllast útstreymiskenningu um að þættir þrenningarinnar hafi endurholdgast sjö sinnum í mannsmynd í aldanna rás. Samkvæmt trú þeirra voru sjöundu endurholdganir þrenningarinnar Alí ibn Abu Talib, Múhameð og Salman al-Farisi.

Alavítar, sem voru álitnir villutrúarmenn af klassískum guðfræðingum súnní- og sjíamúslima, hafa verið kúgaðir eða ofsóttir á ýmsum tímabilum af múslimaveldum eins og Ottómantyrkjum, Abbasídum, Mamlúkum og fleirum. Stofnun umboðsstjórnar Frakka í Sýrlandi árið 1920 markaði þáttaskil í sögu Alavíta. Þar áður höfðu Alavítar yfirleitt aðeins kallað sjálfa sig „Nusayra“ og lagt áherslu á arfleifð sína frá Ibn Nusayr. Franska stjórnin hóf að kalla þá Alavíta til að flokka trúarhópinn ásamt sjíamúslimum í opinberum gögnum. Frakkar réðu marga minnihlutahópa í herinn og stofnuðu sérstök svæði fyrir þá, meðal annars Alavítaríkið. Alavítaríkið var síðar leyst upp en Alavítar gegndu áfram mikilvægu hlutverki í sýrlenska hernum og síðar í sýrlenska Ba'ath-flokknum. Eftir að Hafez al-Assad tók völdin í herforingjabyltingunni 1970 létu ba'athistar knýja fram assadíska hugmyndafræði meðal Alavíta í stað hefðbundinna siða þeirra. Í sýrlensku byltingunni 2011 stigmagnaðist spenna á milli þjóðfélagshópa og borgarastyrjöld braust út í landinu.

## Heimildir

* Friedman, Yaron (2000–2010). „Moḥammad b. Noṣayr“. Í Yarshater, Ehsan (ritstjóri). *Encyclopædia Iranica*.
* Halm, Heinz (2001–2012). „Ḡolāt“. Í Yarshater, Ehsan (ritstjóri). *Encyclopædia Iranica*.

## Neðanmálsgreinar

## Tilvísanir