Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Náttúruvísindi

Náttúruvísindi.
**Náttúruvísindi** eða **náttúrufræði** eru fræði um náttúruna, sem beita vísindalegum aðferðum, þ.á.m. rannsóknum og mælingum, til að skýra náttúrufyrirbæri og skilja þau og setja fram kenningar um þau. Þeir sem stunda rannsóknir á náttúrunni kallast **náttúrufræðingar**.

Upphaf náttúruvísinda má rekja aftur til fornaldar, einkum Aristótelesar, sem gerði athuganir á náttúrunni og dró ályktanir, þó aðferðir hans hafi verið fjarri því sem nú kallast vísindaleg aðferð. Vegna rita hans um getnað, göngulag og hreyfingu dýra og aðrar rannsóknir á dýrum mætti kalla Aristóteles föður dýrafræðinnar. Áhrif hans voru gríðarleg og þeirra gætti fram á miðaldir, ef ekki lengur, ekki síst vegna Kaþólsku kirkjunnar, sem taldi kenningarnar samræmast biblíunni. Margt af kenningum Aristotelesar hefur þó ekki staðist tímans tönn.

Miklar framfarir urðu í náttúruvísindum á síðmiðöldun með vísindabyltingunni, ekki síst vegna framfara í stærðfræði og stjörnufræði. Á upplýsingaöld var lagður grunnur að nútíma náttúruvísindum með þróun á vísindalegum aðferðum.

## Helstu greinar náttúrufræðinnar

* Efnafræði
* Eðlisfræði
* Jarðfræði
* Landafræði
* Líffræði
* Stjörnufræði

Umdeilt er hvort stærðfræði, læknisfræði og tölvunarfræði teljist náttúruvísindi.

## Náttúruvísindanám

Nám í náttúruvísindum fer að hluta fram í framhaldsskólum og síðar til B.S., M.S. og doktorsprófs í háskólum. Í Raunvísindadeild Háskóla Íslands eru eftirfarandi greinar náttúruvísinda kenndar :

* Eðlisfræði
* Jarðeðlisfræði
* Efnafræði
* Lífefnafræði
* Líffræði
* Jarðfræði
* Landfræði
# Breiddargráða

Ýmis breiddargráður
**Breiddargráða**, sem gjarnan er táknuð með gríska stafnum φ (fí), gefur upp staðsetningu á jörðinni eða öðrum hnetti norðan eða sunnan miðbaugs.

Breiddargráða er hornrétt mæling á staðsetningu þannig að hornið er 0° við miðbaug, en 90° við heimskautin. Aðrar breiddargráður sem eru mikilvægar eru krabbabaugur (einnig kallaður hvarfbaugur nyrðri; breiddargráða 23°27′ norður) og steingeitarbaugur (einnig kallaður hvarfbaugur syðri; breiddargráða 23°27′ suður); norðurheimskautsbaugur (66°33′ norður), og suðurheimskautsbaugur (66°33′ suður). Eingöngu á breiddargráðum á milli hvarfbauganna getur sólin náð hæsta punkti á himni. Eingöngu innan heimskautsbauganna (breiddargráður stærri en 66°33′ til norðurs eða suðurs) er miðnætursól sjáanleg.

Allar staðsetningar á gefinni breiddargráðu eru sagðar samsíða, þar sem þær eru á samsíða fleti, og allir slíkir fletir eru samsíða miðbaug. Breiddargráðulínur aðrar en miðbaugur eru smærri hringir á yfirborði jarðar: Þeir eru ekki gagnvegir sökum þess að stysta lína milli tveggja punkta á sömu breiddargráðu krefst þess að fjarlægjast miðbaug.

Breiddargráða skilgreinir lauslega hita- og veðurfarstilhneigingar, heimskautaljós, ríkjandi vindátt og önnur eðlislegum einkenni landfræðilegra staðsetninga.

Hverri breiddargráðu er skipt upp í 60 mínútur, sem hverri um sig er skipt í 60 sekúndur. Breiddargráða er því rituð á forminu 64° 05′ 20" N (breiddargráða ráðhúsklukkuturnsins í Garðabæ). Annar ritháttur er að nota gráður, mínútur og brot úr mínútu, t.d. 64° 05,297′ N (sami punktur). Stundum er norður-/suður-viðskeytinu skipt út þannig að mínusmerki tákni suður.

## Breiddarbaugar

Hægt er að draga óteljandi marga hringi umhverfis jörðina með þeim hætti sem lýst er að ofan, á bilinu [-90°, 90°]. Þessir hringir eru kallaðir breiddarbaugar, og eru þeir misstórir - ummál þeirra er næstum núll við pólanna, en jöfn ummáli jarðar við miðbaug.

## Tengt efni

* Lengdargráða
* Miðbaugur
* Rakleiðakerfið
* Rötun
# Qin-veldið

Útbreiðsla Qin-veldisins.
**Qin-veldið** eða **Tjinveldið** (kínverska: 秦 /tʃɪn/) var fyrsta keisaraveldi Kína. Það dregur nafn sitt af ríkinu Qin sem heyrði undir Zhou-veldið. Árið 230 f.o.t. hóf Qin röð landvinninga og sameinaði allt Kína undir einni stjórn um tíu árum síðar. Konungur Qin, Ying Zheng, lýsti sig þá fyrsta keisara Kína og tók ríkisnafnið Qin Shi Huang. Með því lauk öld hinna stríðandi ríkja í sögu Kína. Ríkið leystist upp nokkrum árum eftir andlát Qin Shi Huang. Qin-veldið er því skammlífasta keisaraveldið í sögu Kína. Það stóð aðeins í 14 ár, frá 221 f.o.t. til 206 f.o.t. Hanveldið sem tók við árið 204 f.o.t. og stóð til ársins 220, hélt uppi sams konar stjórnsýslu og herskipulagi og Qin-veldið.

Qin-veldið er líka þekkt fyrir að hafa byrjað að reisa Kínamúrinn og fyrir grafhýsi Qin Shi Huang með leirhernum.

## Tilvísanir
# Klerkaveldi

**Stjórnarfar**

|  |
| --- |
|
Listi yfir tegundir stjórnarfars
* Stjórnleysisstefna
* Borgríki
* Samstjórn
* Lýðræði
* Einræði
* Yfirstjórn
* Sambandsríki
* Lénsskipulag
* Blandað stjórnarfar
* Verðleikaræði
* Konungsríki
* Þingræði
* Forsetaræði
* Lýðveldi
* Ráðherraþingræði
* Forsetaþingræði
* Klerkaveldi
 |

Þessi tafla: * skoða
* ræða
* breyta

**Klerkaveldi**, **guðveldi** eða **guðveldisstjórn** er tegund stjórnarfars þar sem stjórnin er í höndum kirkju eða klerkaráðs sem stjórna í nafni einhverra æðri máttarvalda. Slíkt stjórnarfar stjórnar oftast samkvæmt guðslögum.

Í dag eru það fyrst og fremst tvö ríki sem sögð eru búa við klerkaveldi: Vatíkanið, þar sem páfinn er þjóðhöfðingi en þar sem löggjöf er í meginatriðum sú sama og á Ítalíu, og Íran þar sem klerkaráð undir forystu æðstaklerks eru samkvæmt stjórnarskrá Írans sett yfir lýðræðislega kjörna fulltrúa, forseta og þing.

  *Þessi stjórnmálagrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Sjáaldur

Sjáaldrið er svarta opið, grænleita svæðið í kringum opið er lithimnan.
Geit.
Krókódíll.
Köttur.
**Sjáaldrið** er svart op sem liggur í miðju augans, í kringum sjáaldrið er lithimnan. Ljós ferðast í gegnum sjáaldrið og endar á sjónhimnunni þar sem það verður að taugaboðum og dýrið getur skynjað ljósið. Lithimnan er hringvöðvi og stýrir því hversu mikið ljós ferðast inn í augað.

Sjáaldrið er hringlaga í mönnum, en er meira eins og rifa hjá ýmsum dýrum eins og geitum og krókódílum.

  *Þessi líffræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Almería

Almería
**Almería** er hafnarborg í Andalúsíu á Spáni. Hún er höfuðstaður samnefndrar sýslu. Íbúar eru um 190 þúsund.

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*