Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Genasamsæta

**Genasamsæta** eða einfaldlega **samsæta** kallast mismunandi afbrigði af sama geni. Stundum er einnig talað um allel. Gregor Mendel rannsakaði samsætur af genum baunagrasins, sem gáfu t.d. sléttar eða hrukkóttar baunir. Hver genasamsæta getur haft áhrif á eiginleika eins og blóðflokk eða augnlit. Einnig er talað um samsætur á DNA sviði. Sumar samsætur gena á DNA sviði hafa ólík áhrif á svipfar, en aðrar ekki. Tvílitna lífverur eru að jafnaði með tvær samsætur af hverju geni. Ef samsæta hefur áhrif á einhvern eiginleika má skilgreina hvers eðlis þau eru. Samsætur geta t.d. verið ríkjandi eða víkjandi, en einnig eru þekktar jafnríkjandi samsætur eða með magnbundin áhrif (hálfríkjandi).

## Tengt efni

* Genaflökt

## Tenglar

* „Hvað er genasamsæta?“. *Vísindavefurinn*.

## Heimildir

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Íslamska tímatalið

**Íslamska tímatalið** telst frá Hijra, eða flótta Múhameðs frá Mekka til Medína. Þetta reiknast sem ár AH 1 (*Anno Hegria*) sem samsvarar til ársins AD 622 (samkvæmt kristnu tímatali). Þetta er tímatal sem byggir á tunglgangi einungis og ekki sólarárinu, án innskota eins og hlaupársútreikningi. Árið er þess vegna ýmist 354 eða 355 daga langt. Þess vegna er ekki hægt að umreikna íslamska tímatalið til gregoríanska tímatalsins með því að leggja við eða draga frá 622. Heilaga daga í íslam ber alltaf upp á sömu daga í tunglárinu sem gerir að þeir færast til á árinu og getur borið upp á öllum árstímum.

## Tengt efni

* The Umm al-Qura Calendar of Saudi Arabia
* Correspondence between Hebrew and Islamic calendars, months and holidays (pdf) Geymt 7 mars 2023 í Wayback Machine
# Korn

Ýmsar korntegundir og afurðir þeirra
**Korn** er safnheiti yfir fræ nytjaplantna af grasaætt. Helstu kornplöntur eru hrís, hveiti, maís, bygg, dúrra, hafrar, hirsi og rúgur.

## Verkun

Korn er slegið með þreskivél sem skilur í sundur hálm (stöngul) og kornið sjálft. Það skilur hálminn eftir í garða og sumar þreskivélar saxa hann áður en honum er skilað aftur á akurinn.

Tækni við verkun kornsins fer eftir notkunarsviði kornisins eins og taflan fyrir neðan sýnir:

| Aðferð | Fóðurkorn | Sáðkorn | Matarkorn |
| --- | --- | --- | --- |
| **Votverkun** | Hentar | Hentar ekki | Hentar ekki |
| **Súgþurrkun** | Hentar | Hentar | Hentar |
| **Færiþurrkun** | Hentar | Hentar | Hentar |
| **Hraðþurrkun** | Hentar | Hentar ekki | Hentar ekki |
# Salta-hérað

Kort.
Fjalladalur í Salta.
**Salta-hérað** er í norðvestur-Argentínu. Flatarmál er rúmir 155.000 km2 og er íbúafjöldi héraðsins 1.440.000 (2022). Höfuðborgin er Salta. Héraðið á landamæri að Síle, Bólivíu og Paragvæ. Andesfjöll eru í vesturhlutanum og rísa þau hæst í 6.723 metra hæð í eldfjallinu Llullaillaco á landamærum Síle. Er það annað hæsta eldfjall heims.

## Tilvísanir
# Rabbíni

Moshe Feinstein rabbíni er einn helsti rabbíni sanntrúaðra gyðinga á 21. öld
Í gyðingdómi er **rabbíni** sá sem kennir um Torah. Orðið á rætur sínar að rekja til hebreska orðsins *רַבִּי rabi* sem þýðir „meistarinn minn“ (fleirtala: *rabanim*). Orðið *רב rav* „meistari“ þýðir bókstaflega „hinn mikli“.

Hlutverk rabbínans á upptök sín á tíma faríseanna og talmúdanna þegar lærðir kennarar komu saman til að skrá formlega skrifuðu og munnlegu lög gyðingdóms. Á síðari öldum hafði hlutverk kristinna presta haft áhrif á það rabbína, til dæmis fluttu rabbínar athafnir frá predikunarstóli. Á 19. öld jókst mikilvægi starfsemi þýskra og bandarískra rabbína en þeir predikuðu, gáfu ráðgjöf og urðu fulltrúar gyðinga í samfélaginu.

Innan þeirra ýmsu safnaða gyðingdóms eru misjöfn skilyrði um vígslu rabbína og mismunandi skoðanir um hver má kalla rabbíni. Í öllum útfærlsum gyðingdóms nema rétttrúnaðargyðingdómi og nokkrum öðrum íhaldssömum söfnuðum mega konur og samkynhneigðir verða rabbínar.

  *Þessi trúarbragðagrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Ágræðsla

Ágrætt kirsuberjatré. Ágræðslan er svonefnda "V"-laga ágræðsla
Ágrætt tré blómstrar í tveimur litum
**Ágræðsla** er fjölgunaraðferð sem er stundum notuð við tré og runna og gengur út á það að lítil grein af plöntu sem á að rækta er grædd ofan á rót eða stofn af annarri harðgerðari plöntu og þá getur vaxið upp ný planta samsett úr tveimur eða jafnvel fleiri plöntum.

## Heimildir

* Ágræðsla trjáplantna, Morgunblaðið 27. febrúar 2006
* Ingólfur Davíðsson, Kynlaus fjölgun, Náttúrufræðingurinn, 2. Tölublað (01.06.1946)
* Snorri Baldursson, Íslenska birkið hnignun þess og endurheimt, Morgunblaðið, Morgunblaðið B - Sunnudagur (19.03.1995)
# Þrívíddarprentun

Mynd af 3D prentara frá Prusa. Með leyfi frá 3D Verk ehf.
**Þrívíddarprentun** er ferli þar sem þrívíður hlutur er búinn til úr efnum sem eru lögð niður lag fyrir lag með aðstoð tölvu. Tæknin sem notuð er er mjög fjölbreytt. Sumir prentarar skera lögin út með geislaskurðarvél og líma þau svo saman og vinna þá með þunnar filmur úr málmi eða pappír. Aðrir þrýsta út seigfljótandi efni sem harðnar fljótt eins og hitadeigt plast, málma, ljóshert plast eða bindiefni sem harðna við íblöndun herðis. Hluturinn verður smám saman til eftir því sem lögin hlaðast upp og harðna í tækinu sem notað er. Vinsælasta aðferðin er svokölluð FDM viðbótarframleiðsluþrívíddarprentun sem notast við þræði yfirleitt gerðir úr lífmassa sem 3D prentarinn notar til að leggja niður hvert lag.

## Almenn atriði

### Efni til 3D prentunar

Ýmsar gerðir efna eru notuð í FDM, allt frá þráðum framleiddir úr plasti, til lífmassaþráða PLA þráða. Notkun á plasti gerða úr jarðefnaeldsneiti hefur farið minkandi eftir að notkun og þróun PLA þráða hefur farið fram, en PLA þræðir eru framleiddir úr jurtum en ekki plasti og má því kalla plastlíki.

## Notkun eftir löndum

### 3D prentun á Íslandi

Á Íslandi er 3D prentun orðin að staðalbúnaði í hugverkasmiðjum um allt land og í flestum framhalds- og háskólum landsins. Ýmis fyrirtæki bjóða uppá stuðningsþjónustu við einstaklinga, stofnanir og skóla, en fyrsta fyrirtækið til að vera sett á laggirnar til að þjónusta þennan iðnað var stofnað 2021 og heitir 3D Verk ehf. Ísland er mjög langt á eftir nágrannaþjóðum okkar þegar að kemur að innleiðingu og kennslu í skólum.

Áform um hryðjuverk með notkun 3D prentaðra íhluta kom í dagsljósið eftir að hafa verið rannsakað síðan í febrúar það sama ár.

## Heimildir

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Skotvopn

Hríðskotabyssan Heckler & Koch MP5A3
Skammbyssa Glock 17
**Skotvopn** er vopn sem skýtur einu eða fleiri skotum sem knúin eru áfram af gasi sem verður til við sprengingu drifefnis í skothylki, sem skorðar byssukúluna þar til hleypt er af. Í gamla daga var drifefnið yfirleitt svart púður, en nú til dags er yfirleitt notað reyklaust byssupúður, kordít o.fl. Loftbyssa notar samþjappað loft sem drifefni. **Handskotvopn** eru ekki þyngri en svo að einn fullorðinn maður getur haldið á þeim og hleypt af án stuðnings og þeim var fyrst beitt með markvissum hætti í hernaði á Endurreisnartímanum.

## Hlaupvíð skotvopn

Fallbyssa er mjög hlaupvíð og langdræg og tilheyrir stórskotaliði, en fallbyssur voru einnig á orrustuskipum. Eru oftast á hjólum og hlaupið er með dempara til að draga úr bakslagi. Sumar fallbyssur eru á skriðbeltum með eigin drifbúnaði, líkt og skriðdreki. Skothornið er tiltölulega hátt, þ.a. skeytin fara í boga og falla af eigin þunga á skotmarkið. Sprengjuvarpa er mun hlaupþrengri og skammdrægari en er notuð með sama hætti og fallbyssa, þ.e. skeytin eru látin falla á skotmarkið. Þær eru oft ekki þyngri en svo að einn maður getur haldið á þeim.

## Önnur vopn, sem skjóta má með

Bogi og örvar, lásbogi, kastspjót, munnbyssa, baunabyssa og teygjubyssa teljast almennt ekki til skotvopna, þó færa megi rök fyrir því að flokka þau sem slík.

## Tengt efni

* Alsjálfvirkt skotvopn
* Framhlaðningur
* Haglabyssa
* Hálfsjálfvirk skotvopn
* Hríðskotabyssa
* Hríðskotariffill (árásarifill)
* Loftbyssa
* Skammbyssa
* Skotfæri
* Skothylki
* Vélbyssa

## Tenglar

* *Byssan og þróun skotvopna*; 1. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1967[*óvirkur tengill*]
* *Byssan og þróun skotvopna*; 2. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1967 Geymt 5 mars 2016 í Wayback Machine

  *Þessi vopnagrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# McDonald's

McDonald's Plaza, þar sem aðalstöðvar fyrirtækisins eru.
**McDonald's Corporation** (NYSE: MCD) er bandarískur skyndibitastaður. Hann er stærsta hamborgarakeðja í heimi og þjónar um það bil 47 milljónum viðskiptavina á hverjum degi. Það eru um það bil 31.000 McDonald's veitingastaðir um allan heim. Margir veitingastaðir fyritækisins eru reknir undir sérleyfi. Einkum selur McDonald's hamborgara, ostborgara, kjúkling, franskar kartöflur, morgunmat, gos, mjólkurhristing og eftirrétti. Big Mac er með vinsælustu hamborgurum McDonald´s og McFlurry er með vinsælustu eftirréttum McDonald´s.

Elsti McDonald's staðurinn sem að er ennþá starfandi í Kaliforníu.
Fyrirtækið var stofnað árið 1940 af Dick og Mac McDonald þegar þeir opnuðu fyrsta McDonald's veitingastaðinn í San Bernardino, Kaliforníu, Bandaríkjunum. McDonald's var starfrækt á Íslandi frá 1993 til 2009.

## McDonald's á Íslandi

Fyrsti veitingastaður McDonald's opnaði þann 9. september 1993 við Suðurlandsbraut 56 í Reykjavík. Hann var opnaður af þáverandi forsætisráðherra, Davíð Oddssyni. Þann 16. júní 1995 opnaði svo annar veitingastaður keðjunnar hér á landi í Hressingarskálanum í Reykjavík, að Austurstæti 20. Því útibúi var lokað árið 2003. Þann 30. september 2001 opnaði svo þriðji staður keðjunnar í Kringlunni. Árið 2002 opnaði svo fjórði veitingastaður keðjunnar við Smáratorg 5 (þar sem að Popeyes var áður).

Þann 26. október 2009 tilkynnti rekstraraðili McDonald's á Íslandi, *Lyst ehf.* að vegna falls krónunnar væri orðið erfitt um aðföng erlendis frá og því verið ákveðið að hætta rekstri undir merkjum McDonald's-leyfisins frá og með 1. nóvember og lokuðu því allar þrjár keðjur fyrirtækisins. Fyrirtækið hélt áfram að reka McDonald's á Íslandi í nóvember 2009 undir nafninu Metro í Kringlunni, Smáratorgi og að Suðurlandsbraut. Útibúið í Kringlunni lokaði sumarið 2010 en hin tvö útibúin eru ennþá starfandi.

Síðan McDonald´s hætti á Íslandi hafa reglulega heyrst í fólki sem vill fá McDonald´s aftur til Íslands. Árið 2018 greindi New York Post frá því að McDonald's hyggðist opna nýtt útibú hér á landi. Þeir fréttir reyndust falskar og vísaði talsmaður fyrirtækisins fyrirsögnunum á bug. 2. febrúar 2025 hélt Youtube-stjarnan Sindri Leví Ingason viðburð í Urriðaholti þar sem hann gaf 200 McDonald´s hamborgara með það að markmiði að reyna að vekja athygli McDonald´s en nokkrum dögum áður talaði hann fyrir því að fá McDonald´s aftur til Íslands.

## Aprílgöbb tengd McDonald's

Gerð hafa verið tvö eftirminnilega aprílgöbb á Íslandi tengd Mcdonald's. Árið 2002 birti fréttastofa Rúv gabb um að verið væri að hylja Kópavogskirkju með dúk þar sem McDonald´s hefði farið í mál við kirkjuna vegna líkinda við lögun á McDonald´s merkinu. Árið 2016 kom síðan aprílgabb þar sem sagt var McDonald´s myndi snúa aftur til Íslands þar sem Simmi og Jói hygðust opna McDonald´s stað í Egilshöll.

## Tilvitnanir

McDonald's við Suðurlandsbraut fyrir lokun.
# Óbundið mál

**Óbundið mál** er texti sem er ekki í bundnu máli, það er að segja ekki undir neinum bragarhætti. Óbundið mál líkist mæltu máli mun meira en bundið mál.

## Dæmi

Eftirfarandi er dæmi um íslenskan texta í óbundnu máli:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|   | Um morguninn áttum við að fara um borð á skipi því sem átti að flytja okkur yfir Atlantshaf. Nú máttum við ganga nærri eins langan veg eins og þegar við komum til Glasgow. Loksins komum við til skipsins, og lá það með borðstokkinn við bryggjuna, og þurfti ekki annað en stíga framá skipið. (Þess þarf hvergi, hvar sem skip leggja að eða frá landi.)

Þetta var ákaflega stórt skip, Manitoban að nafni, allt úr járni nema í einstöku stað innan. Nú var kominn svo mikill fjöldi fólks af öllum þjóðum, sem ætluðu til Ameríku, Danir, Svíar, Norðmenn, Skotar, Enskir, Þjóðverjar, Frakkar; með þessum skyldum við fara.
Var mönnum sagt að fara niðurí skip og búa þar um sig. Við Íslendingar vórum allir sér í einu herbergi, og var það bærilegt, nokkuð þröngt. Að stundu liðinni vórum við rekin uppá dekk og talin og skoðuð vegabréf okkar. Var okkur svo sagt að fara ofan aftur. Á skipinu vóru í það heila 720 manns. Undir hliðum skipsins báðu megin vóru náðhús, fyrir karlmenn öðru megin, en kvenfólk öðru megin; 7 gátu setið í einu hverju megin, og féll allt ofaní sjó. |   |
|   | — Úr *Vesturfararsögu* Guðmundar Stefánssonar, 12. nóvember 1873. |

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Sagnamennska

Íranskur sagnamaður beitir leikrænum tilburðum.
**Sagnamennska** er sú list að segja sögur, stundum með leikrænum tilburðum, spuna, leikmunum eða öðru skrauti. Í öllum mannlegum samfélögum eru til hefðir í kringum sagnamennsku, þjóðsögur og aðrar frásagnir. Tilgangurinn getur verið að skemmta, miðla hefðum og menningarlegum gildum, sem trúarleg athöfn eða til að uppfræða áheyrendur.

Þegar talað er um sagnamennsku er yfirleitt átt við munnlega frásögn, en stundum í víðari merkingu um tækni sem skapar framvindu í frásögninni óháð miðlinum.

Víða um heim eru til samtök sagnafólks, sagnahátíðir og sérstök rými ætluð sagnamennsku. Alþjóðlegi sagnamennskudagurinn er haldinn hátíðlegur á vorjafndægri, um 20. mars ár hvert. Hann er upprunninn í Svíþjóð 1991.

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Eystrasaltsþjóðir

Eystrasaltsþjóðirnar fyrir komu þýsku riddaranna (um 1200).
**Eystrasaltsþjóðir** er samheiti yfir ýmsar þjóðir við Eystrasalt sem tala eða hafa talað baltnesk mál. Þetta eru Litáar og Lettar nútímans, auk Latgalla, Semgalla, Játvinga, Galinda, Kúra og Forn-Prússa, ásamt fleirum.

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Ungversk fórinta

| Ungversk fórinta *Magyar forint* |
| --- |
| Land |  Ungverjaland |
| Skiptist í | 100 *fillér* |
| ISO 4217-kóði | HUF |
| Skammstöfun | Ft |
| Mynt | 5, 10, 20, 50, 100, 200 fórintur |
| Seðlar | 500, 1000, 2000, 5000, 10,000, 20,000 fórintur |

**Ungversk fórinta** (ungverska: *Magyar forint*) er gjaldmiðill Ungverjalands. Ein fórinta skiptist í 100 *fillér* en þessi skipting er ekki lengur notuð.

  *Þessi hagfræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Alkalímálmur

|  |  |
| --- | --- |
| **Flokkur** → ↓ **Lota** | **1** |
| **2** | 3 Li |
| **3** | 11 Na |
| **4** | 19 K |
| **5** | 37 Rb |
| **6** | 55 Cs |
| **7** | 87  Fr  |
| *Litalykill* |

**Alkalímálmar** eru efnaflokkur í 1. flokki lotukerfisins. Í honum eru frumefnin litín, natrín, kalín, rúbidín, sesín og fransín. Þeir eru mjög hvarfgjarnir og finnast því sjaldan eða aldrei hreinir í náttúrunni.

Alkalímálmar eru silfurgljáandi, mjúkir málmar með lítinn eðlismassa. Þeir ganga auðveldlega í efnasamband við halógena og mynda þá jónísk sölt og við vatn og mynda þá sterkbasísk hýdroxíð. Þessi efni hafa eina rafeind í ysta hveli, þannig að besta leiðin frá orkufræðilegu sjónarmiði til að ná fullu rafeindahveli er að tapa þessari einu rafeind og mynda þá jákvætt hlaðna jón.

Vetni, sem aðeins hefur eina rafeind, er stundum sett efst í flokk 1, en er samt ekki alkalímálmur; heldur er náttúruleg staða þess tvíatóma gas. Til þess að fjarlægja einu rafeind þess þarf talsvert meiri orku en til að fjarlægja ystu rafeind alkalímálmanna. Til þess að fylla ysta rafeindahvel vetnisatóms þarf bara eina rafeind, líkt og gildir um halógena, þannig að undir sumum kringumstæðum getur vetni hagað sér eins og halógen og myndað neikvætt hlaðna hýdríðjón. Hægt hefur verið að láta alkalímálma og suma hliðarmálma mynda tvísambönd við hýdríð.

Við ofurþrýsting, eins og ríkir í kjarna Júpíters, gerist vetni málmkennt og hegðar sér eins og alkalímálmur (*sjá málmkennt vetni*).
# Röntgengeislun

Röntgenmynd af hönd eiginkonu Röntgens.
**Röntgengeislun** er jónandi rafsegulgeislun með bylgjulengd á bilinu 10 til 0,01 nanómetra. Þessi tegund geislunar er nefnd eftir Wilhelm Conrad Röntgen sem fyrstur rannsakaði hana og uppgötvaði 8. nóvember árið 1895. Ljósmyndir teknar með röntgengeislum eru nefndar röntgenmyndir og eru mikið notaðar við sjúkdómsgreiningu. Á sjúkrahúsum sjá geislafræðingar um röntgenmyndatökur. Röntgentæki sem notuð eru á sjúkrahúsum miðast við styrk geislunar sem er skaðlaus fyrir líkamsvefi, en hægt er að nota öflugri geisla sem smjúga gegnum þétt efni. Slíkir geislar eru til dæmis notaðir við landamæraeftirlit og tollgæslu.

## Tilvísanir

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Apple II

Upprunalega Apple II-tölvan frá 1977. Hér með tveimur diskdrifum og skjá.
**Apple II** var fyrsta örtölvan sem fyrirtækið Apple Inc. fjöldaframleiddi. Apple II var talsvert þróaðri en Apple I sem var aðallega ætluð tölvuáhugamönnum. Apple II var ein af fyrstu vinsælu einkatölvunum og átti þátt í því að gera Apple að gróðavænlegu fyrirtæki. Hún var fyrst kynnt á tölvuráðstefnunni West Coast Computer Faire árið 1977.

  *Þessi tölvunarfræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Díll

Þetta dæmi sýnir þar sem einn hluti myndarinnar hefur verið mikið stækkaður, og auðveldlega er hægt að sjá hvern díl (líta út eins og litlir kassar) fyrir sig.
**Díll**, **depill** eða **pixill** (einnig sjaldan kallað **tvívíð myndeind**) er minnsta eining í stafrænni mynd, og er alltaf einlit.

## Heimildir

  *Þessi tölvunarfræðigrein  sem tengist myndlist er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Hlaupár

**Hlaupár** eru ár þar sem auka degi eða mánuði er bætt við almanaksár til að leiðrétta skekkju í tímatali, sem orsakast af því að árstíðaárið er í raun og veru um 365,2422... dagar. Í gregoríska tímatalinu koma hlaupár að meðaltali upp á rúmlega 4 ára og 45 daga fresti. Önnur ár eru almenn ár. Innskotsdagurinn nefnist hlaupársdagur.

## Hlaupár í ýmsum tímatölum

Eratosþenes stakk fyrstur manna upp á hlaupári, en Júlíus Caesar innleiddi það árið 46 f.Kr. Hlaupársdegi var síðan bætt inn eftir vorhátíðina Terminalia sem haldin var 23. febrúar hvert ár en það var síðasti mánuður ársins í Rómverska keisaraveldinu og 1. mars var nýársdagur. Hlaupárið varð síðan alltaf fjórða hvert ár. Þetta tímatal var kallað júlíska tímatalið og var í gildi á Íslandi þar til í október árið 1700.

Með gregoríska tímatalinu var hlaupársskipulaginu breytt þannig að eingöngu aldamótaár sem talan 400 gekk upp í varð hlaupár, en að öðru leyti var alltaf hlaupár fjórða hvert ár. Þetta tímatal er kennt við Gregoríus 13. páfa, sem lét reikna það út og tók upp notkun þess. Það breiddist svo smám saman út um heiminn.

## Heimild

* Almanak Háskóla Íslands

## Tenglar

* *Hlaupár*; grein í Morgunblaðinu 1956
# Sibuyanhaf

Loftmynd af eyjunni Sibuyan í Sibuyanhafi
**Sibuyanhaf** er hafsvæði í Kyrrahafi við Filippseyjar, milli Visayaseyja og Luzon.

  *Þessi landafræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Þjóðgarður

Þjóðgarður í Argentínu.
Þjóðgarðar eru til um allan heim og eru skilgreindir alþjóðlega af IUCN. Stærsti þjóðgarður í heimi er Þjóðgarður Grænlands sem var stofnsettur árið 1974. Samkvæmt IUCN eru þjóðgarðar heimsins 6.555 (árið 2006).

## Þjóðgarðar á Íslandi

*Grein Þjóðgarðar á Íslandi*

* Vatnajökulsþjóðgarður
* Þingvallaþjóðgarður
* Snæfellsjökull

### Tengt efni

* Listi yfir friðlýst svæði á Íslandi

## Þjóðgarðar í Evrópu

* Þjóðgarðar á Ítalíu

### Norðurlönd

* Listi yfir þjóðgarða í Noregi
* Listi yfir þjóðgarða í Svíþjóð
* Listi yfir þjóðgarða í Finnlandi

### Bretlandseyjar

* Listi yfir þjóðgarða í Englandi og Wales
* Þjóðgarðar í Skotlandi
* Listi yfir þjóðgarða á Írlandi

### Íberíuskagi

* Listi yfir þjóðgarða á Spáni
* Listi yfir þjóðgarða í Portúgal

### Austur-Evrópa

* Listi yfir þjóðgarða og friðuð svæði í Króatíu

## Þjóðgarðar í Norður-Ameríku

* Listi yfir þjóðgarða í Bandaríkjunum
* Listi yfir þjóðgarða í Kanada

## Þjóðgarðar í Suður-Ameríku

* Listi yfir þjóðgarða í Síle
* Listi yfir þjóðgarða í Argentínu

## Þjóðgarðar í Afríku

* Mikumi-þjóðgarðurinn
* Serengeti-þjóðgarðurinn
* Mikumi-þjóðgarðurinn

## Þjóðgarðar í Eyjaálfu

* Þjóðgarðar á Nýja-Sjálandi
* Listi yfir þjóðgarða í Ástralíu

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Gamelan

**Gamelan** er tegund tónlistarsamkomu í Indónesíu þar sem spilað er á mörg hljóðfæri, eins og Sílófóna, trommur og gong.

  *Þessi tónlistargrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Fantasía (teiknimynd)

| Fantasía |
| --- |
| Fantasia |
|  |
| Handritshöfundur | Joe Grant Dick Huemer |
| Framleiðandi | Walt Disney |
| Leikarar | Leopold Stokowski Philadelphia Orchestra |
| Dreifiaðili | RKO Radio Pictures |
| Frumsýning | 13. nóvember 1940 |
| Lengd | 125 mínútur |
| Land | Bandaríkin |
| Tungumál | enska |
| Aldurstakmark | Leyfð |
| Ráðstöfunarfé | USD 2,28 milljónir |
| Heildartekjur | USD 83.320.000 |
| Framhald | Fantasía 2000 |

Fantasía er bandarísk teiknimynd frá árinu 1940. Myndin var framleidd af Walt Disney Productions og frumsýnd þann 13. nóvember 1940. Kvikmyndin var þriðja kvikmynd Disney-teiknimyndaversins í fullri lengd. Hún er 125 mínútur að lengd og er lengsta teiknimyndin í Walt Disney Animated Classics-seríunni.

Myndin skiptist í átta kafla og í hverjum þeirra er leikið þekkt klassískt tónverk undir stjórn Leopold Stokowski. Sjö þeirra eru flutt af Philadelphia Orchestra.

Framleiðandinn var Walt Disney. Handritshöfundar voru Joe Grant og Dick Huemer. Árið 1999 var gerð framhaldsmynd, *Fantasía 2000*.

## Söguþráður

Í upphafsatriðinu birtist skuggamynd af hljómsveit fyrir framan bláan bakgrunn. Við heyrum tónlistarfólkið stilla hljóðfærin. Kynnirinn, Deems Taylor, gengur inn á sviðið og kynnir dagskrána.

* *Tokkata og fúga í d-moll* eftir Johann Sebastian Bach.
* *Hnotubrjóturinn* eftir Pjotr Íljítsj Tsjajkovskíj.
* *Lærisveinn galdrameistarans* eftir Paul Dukas.
* *Vorblótið* eftir Ígor Stravinskíj.
* Hlé, samleikur með djasstónlist.
* *Sinfónía Nr. 6* eftir Ludwig van Beethoven.
* *Stundadansinn* eftir Amilcare Ponchielli.
* *Nótt á nornagnípu* eftir Modest Mússorgskíj og *Ave Maria* eftir Franz Schubert.

## Háðsádeilur

Árið 1943 gerðu Warner Bros. stuttmynd, *A Corny Concerto*, sem var ádeila á *Fantasíu*. Árið 1976 gerði ítalski teiknimyndahöfundurinn Bruno Bozzetto teiknimynd í fullri lengd, *Allegro non troppo*, sem einnig vísaði beint í *Fantasíu*.

## Tengill

* *Fantasía* á Internet Movie Database

  *Þessi kvikmyndagrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*